Tantrāloka — Reader

Āhnika 16: atha śrītantrāloke ṣoḍaśamāhnikam

Light on the Tantras

तन्त्रालोकः

अथ पुत्रकत्वसिद्ध्यै निरूप्यते शिवनिरूपितो त्र विधिः / यदा तु समयस्थस्य पुत्रकत्वे नियोजनम् / गुरुत्वे साधकत्वे वा कर्तुमिच्छति दैशिकः // १

तदाधिवासं कृत्वाह्नि द्वितीये मण्डलं लिखेत् / सामुदायिकयागेथ तथान्यत्र यथोदितम् // २

षडष्टतद्द्विगुणितचतुर्विंशतिसंख्यया / चक्रपञ्चकमाख्यातं शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते // ३

द्वात्रिंशत्तद्द्विगुणितं श्रीमत्त्रैशिरसे मते / असंख्यचक्रसंबन्धः श्रीसिद्धादौ निरूपितः // ४

तस्माद्यथातथा यागं यावच्चक्रेण संमितम् / पूजयेद्येन तेनात्र त्रिशूलत्रयमालिखेत् // ५

त्रिशूलत्रितये देवीत्रयं पर्यायवृत्तितः / मध्यसव्यान्यभेदेन पूर्णं संपूजितं भवेत् // ६

वर्तना मण्डलस्याग्रे संक्षेपादुपदेक्ष्यते / आलिख्य मण्डलं गन्धवस्त्रेणैवास्य मार्जनम् // ७

कृत्वा स्नातो गुरुः प्राग्वन्मण्डलाग्रेत्र देवताः / बाह्यगाः पूजयेद्द्वारदेशे च द्वारदेवताः // ८

मण्डलस्य पुरोभागे तदैशानदिशः क्रमात् / आग्नेय्यन्तं गणेशादीन् क्षेत्रपान्तान्प्रपूजयेत् // ९

गणपतिगुरुपरमाख्याः परमेष्ठी पूर्वसिद्धवाक्क्षेत्रपतिः / इति सप्तकमाख्यातं गुरुपङ्क्तिविधौ प्रपूज्यमस्मद्गुरुभिः // १०

तत आज्ञां गृहीत्वा तु पुष्पधूपादिपूजितम् / पूज्यमाधारशक्त्यादि शूलमूलात्प्रभृत्यलम् // ११

शिवान्तं सितपद्मान्ते त्रिशूलानां त्रये क्रमात् / मध्यशूले मध्यगः स्यात्सद्भावः परया सह // १२

वामे चापरया साकं नवात्मा दक्षगं परम् / त्रिशूले दक्षिणे मध्यशृङ्गस्थो रतिशेखरः // १३

स्यात्परापरया साकं दक्षे भैरवसत्परे / वामे त्रिशूले मध्यस्थो नवात्मापरया सह // १४

स्यात्परे परया साकं वामारे संश्च भैरवः / इत्थं सर्वगतत्वे श्रीपरादेव्याः स्थिते सति // १५

यागो भवेत्सुसंपूर्णस्तदधिष्ठानमात्रतः / एकशूलेप्यतो यागे चिन्तयेत्तदधिष्ठितम् // १६

अविधिज्ञो विधानज्ञ इत्येवं त्रीशिकोदितम् / ततो मध्ये तथा दक्षे वामे शृङ्गे च सर्वतः // १७

लोकपालास्त्रपर्यन्तमेकात्मत्वेन पूजयेत् / परत्वेन च सर्वासां देवतानां प्रपूजयेत् // १८

श्रीमन्तं मातृसद्भावभट्टारकमनामयम् / ततोपि भोगयागेन विद्याङ्गं भैरवाष्टकम् // १९

यामलं चक्रदेवीश्च स्वस्थाने पूजयेद्बहिः / लोकपालानस्त्रयुतान्गन्धपुष्पासवादिभिः // २०

पूजयेत्परया भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जितः / ततः कुम्भास्त्रकलशीमण्डलस्थानलात्मनाम् // २१

पञ्चानामनुसन्धानं कुर्यादद्वयभावनात् / ये तु तामद्वयव्याप्तिं न विन्दन्ति शिवात्मिकाम् // २२

मन्त्रनाडीप्रयोगेण ते विशन्त्यद्वये पथि / स्वदक्षिणेन निःसृत्य मण्डलस्थस्य वामतः // २३

प्रविश्यान्येन निःसृत्य कुम्भस्थे कर्करीगते / वह्निस्थे च क्रमेणेत्थं यावत्स्वस्मिन्स्ववामतः // २४

मूलानुसन्धानबलात्प्राणतन्तूम्भने सति / इत्थमैक्यस्फुरत्तात्मा व्याप्तिसंवित्प्रकाशते // २५

ततो विशेषपूजां च कुर्यादद्वयभाविताम् / यच्छिवाद्वयपीयूषसंसिक्तं परमं हि तत् // २६

तेनार्घपुष्पगन्धादेरासवस्य पशोरथ / या शिवाद्वयतादृष्टिः सा शुद्धिः परमीकृतिः // २७

निवेदयेद्विभोरग्रे जीवान्धातूंस्तदुत्थितान् / सिद्धानसिद्धान्व्यामिश्रान्यद्वा किंचिच्चराचरम् // २८

दृष्टप्रोक्षितसंद्रष्टृप्रालब्धोपात्तयोजितः / निर्वापितो वीरपशुः सोष्टधोत्तरतोत्तमः // २९

यथोत्तरं न दातव्यमयोग्येभ्यः कदाचन / शिवोपयुक्तं हि हविर्न सर्वो भोक्तुमर्हति // ३०

यस्तु दीक्षाविहीनोपि शिवेच्छाविधिचोदितः / भक्त्याश्नाति स संपूर्णः समयी स्यात्सुभावितः // ३१

दृष्टोवलोकितश्चैव किरणेद्धदृगर्पणात् / प्रोक्षितः केवलं ह्यर्घपात्रविप्रुड्भिरुक्षितः // ३२

संद्रष्टा दर्शिताशेषसम्यक्पूजितमण्डलः / प्रालब्ध उक्तत्रितयसंस्कृतः सोपि धूनयेत् // ३३

कम्पेत प्रस्रवेत्स्तब्धः प्रलीनो वा यथोत्तरम् / उपात्तो यागसान्निध्ये शमितः शस्त्रमारुतैः // ३४

योजितः कारणत्यागक्रमेण शिवयोजनात् / निर्वापितः कृताभ्यासगुरुप्राणमनोर्पणात् // ३५

दक्षिणेनाग्निना सौम्यकलाजालविलापनात् / तथाह्यादौ परं रूपमेकीभावेन संश्रयेत् // ३६

तस्मादाग्नेयचारेण ज्वालामालामुचाविशेत् / पशोर्वामेन चन्द्रांशुजालं तापेन गालयेत् // ३७

नाभिचक्रेथ विश्राम्येत्प्राणरश्मिगणैः सह / परो भूत्वा स्वशक्त्यात्र जीवं जीवेन वेष्टयेत् // ३८

स्वचित्सूर्येण संताप्य द्रावयेत् कलां कलाम् / ततो द्रुतं कलाजालं प्रापय्यैकत्वमात्मनि // ३९

समस्ततत्त्वसंपूर्णमाप्यायनविधायिनम् / उन्मूलयेत संरम्भात्कर्मबद्धममुं रसात् // ४०

तत उन्मूलनोद्वेष्टयोगाद्वामं परिभ्रमन् / कुण्डल्यमृतसंपूर्णस्वकप्राणप्रसेवकः // ४१

वामावर्तक्रमोपात्तहृत्पद्मामृतकेसरः / हृत्कर्णिकारूढिलाभादोजोधातुं विलापितम् // ४२

शुद्धसोमात्मकं सारमीषल्लोहितपीतलम् / आदाय करिहस्ताग्रसदृशे प्राणविग्रहे // ४३

निःसृत्य झटिति स्वात्मवाममार्गेण संविशेत् / आप्याययन्नपानाख्यचन्द्रचक्रहृदम्बुजे // ४४

स्थितं तद्देवताचक्रं तेन सारेण तर्पयेत् / अनेन विधिना सर्वान्रसरक्तादिकांस्तथा // ४५

धातून्समाहरेत्संघक्रमादेकैकशोथवा / केवलं त्वथवाग्नीन्दुरविसंघट्टमध्यगम् // ४६

ज्योतीरूपमथ प्राणशक्त्याख्यं जीवमाहरेत् / जीवं समरसीकुर्याद्देवीचक्रेण भावनात् // ४७

तदेव तर्पणं मुख्यं भोग्यभोक्त्रात्मतैव सा / अग्निसंपुटफुल्लार्णत्र्यश्रकालात्मको महान् // ४८

पिण्डो रक्तादिसारौघचालनाकर्षणादिषु / इत्थं विश्रान्तियोगेन घटिकार्धक्रमे सति // ४९

आवृत्तिशतयोगेन पशोर्निर्वापणं भवेत् / कृत्वा कतिपयं कालं तत्राभ्यासमनन्यधीः // ५०

यथा चिन्तामणौ प्रोक्तं तेन रूपेण योगवित् / निःशङ्कः सिद्धिमाप्नोति गोप्यं तत्प्राणवत्स्फुटम् // ५१

परोक्षेपि पशावेवं विधिः स्याद्योजनं प्रति / प्रवेशितो यागभुवि हतस्तत्रैव साधितः // ५२

चक्रजुष्टश्च तत्रैव स वीरपशुरुच्यते / यस्त्वन्यत्रापि निहतः सामस्त्येनांशतोपिवा // ५३

देवाय विनिवेद्येत स वै बाह्यपशुर्मतः / राज्यं लाभोथ तत्स्थैर्यं शिवे भक्तिस्तदात्मता // ५४

शिवज्ञानं मन्त्रलोकप्राप्तिस्तत्परिवारता / तत्सायुज्यं पशोः साम्याद्बाह्यादेर्वीरधर्मणः // ५५

पुष्पादयोपि तल्लाभभागिनः शिवपूजया / एकोपायेन देवेशो विश्वानुग्रहणात्मकः // ५६

यागेनैवानुगृह्णाति किं किं यन्न चराचरम् / तेनावीरोपि शङ्कादियुक्तः कारुणिकोपिच // ५७

न हिंसाबुद्धिमादध्यात्पशुकर्मणि जातुचित् / पशोर्महोपकारोयं तदात्वेप्यप्रियं भवेत् // ५८

व्याधिच्छेदौषधतपोयोजनात्र निदर्शनम् / श्रीमन्मृत्युञ्जये प्रोक्तं पाशच्छेदे कृते पशोः // ५९

मलत्रयवियोगेन शरीरं न प्ररोहति / धर्माधर्मौघविच्छेदाच्छरीरं च्यचते किल // ६०

तेनैतन्मारणं नोक्तं दीक्षेयं चित्ररूपिणी / रूढपाशस्य यः प्राणैर्वियोगो मारणं हि तत् // ६१

इयं तु योजनैव स्यात्पशोर्देवाय तर्पणे / तस्माद्देवोक्तिमाश्रित्य पशून्दद्याद्बहूनिति // ६२

निवेदितः पुनःप्राप्तदेहो भूयोनिवेदितः / षट्कृत्व इत्थं यः सोत्र षड्जन्मा पशुरुत्तमः // ६३

यथा पाकक्रमाच्छुद्धं हेम तद्वत्स कीर्तितः / कां सिद्धिं नैव वितरेत्स्वयं किंवा न मुच्यते // ६४

उक्तं त्वानन्दशास्त्रे यो मन्त्रसंस्कारवांस्त्यजेत् / समयान्कुत्सयेद्देवीर्दद्यान्मन्त्रान्विना नयात् // ६५

दीक्षामन्त्रादिकं प्राप्य त्यजेत्पुत्रादिमोहितः / ततो मनुष्यतामेत्य पुनरेवं करोत्यपि // ६६

इत्थमेकादिसप्तान्तजन्मासौ द्विविधो द्विपात् / चतुष्पाद्वा पशुर्देवीचरुकार्थं प्रजायते // ६७

दात्रर्पितोसौ तद्द्वारा याति सायुज्यतः शिवम् / इति संभाव्य चित्रं तत्पशूनां प्रविचेष्टितम् // ६८

भोग्यीचिकीर्षितं नैव कुर्यादन्यत्र तं पशुम् / नापि नैष भवेद्योग्य इति बुद्ध्वापसारयेत् // ६९

तं पशुं किंतु काङ्क्षा चेद्विशेषे तं तु ढौकयेत् / तावतस्तान्पशून्दद्यात्तथाचोक्तं महेशिना // ७०

पशोर्वपामेदसी च गालिते वह्निमध्यतः / अर्पयेच्छक्तिचक्राय परमं तर्पणं मतम् // ७१

हृदन्त्रमुण्डांसयकृत्प्रधानं विनिवेदयेत् / कर्णिकाकुण्डलीमज्जपर्शु मुख्यतरं च वा // ७२

ततोग्नौ तर्पणं कुर्यान्मन्त्रचक्रस्य दैशिकः / तन्निवेद्य च देवाय ततो विज्ञापयेत्प्रभुम् // ७३

गुरुत्वेन त्वयैवाहमाज्ञातः परमेश्वर / साक्षात्स्वप्नोपदेशाद्यैर्जपैर्गुरुमुखेन वा // ७४

अनुग्राह्यास्त्वया शिष्याः शिवशक्तिप्रचोदिताः / तदेते तद्विधाः प्राप्तास्त्वमेभ्यः कुर्वनुग्रहम् // ७५

समावेशय मां स्वात्मरश्मिभिर्यदहं शिवः / एवं भवत्विति ततः शिवोक्तिमभिनन्दयेत् // ७६

शिवाभिन्नमथात्मानं पञ्चकृत्यकरं स्मरेत् / स्वात्मनः करणं मन्त्रान्मूर्तिं चानुजिघृक्षया // ७७

ततो बद्ध्वा सितोष्णीषं हस्तयोरर्चयेत्क्रमात् / अन्योन्यं पाशदाहाय शुद्धतत्त्वविसृष्टये // ७८

तेजोरूपेण मन्त्रांश्च शिवहस्ते समर्चयेत् / गर्भावरणगानङ्गपरिवारासनोज्झितान् // ७९

आत्मानं भावयेत्पश्चादेककं जलचन्द्रवत् / कृत्योपाधिवशाद्भिन्नं षोढाभिन्नं तु वस्तुतः // ८०

मण्डलस्थोहमेवायं साक्षी चाखिलकर्मणाम् / शुद्धा हि द्रष्टृता शम्भोर्मण्डले कल्पिता मया // ८१

होमाधिकरणत्वेन वह्नावहमवस्थितः / यदात्मतेद्धा मन्त्राः स्युः पाशप्लोषविधावलम् // ८२

सामान्यतेजोरूपान्तराहूता भुवनेश्वराः / तर्पिताः श्राविताश्चाणोर्नाधिकारं प्रतन्वते // ८३

आ यागान्तमहं कुम्भे संस्थितो विघ्नशान्तये / सामान्यरूपता येन विशेषाप्यायकारिणी // ८४

शिष्यदेहे च तत्पाशशिथिलत्वप्रसिद्धये / स हि स्वेच्छावशात्पाशान्विधुन्वन्निव वर्तते // ८५

साक्षात्स्वदेहसंस्थोहं कर्तानुग्रहकर्मणाम् / ज्ञानक्रियास्वतन्त्रत्वाद्दीक्षाकर्मणि पेशलः // ८६

भिन्नकार्याकृतिव्रातेन्द्रियचक्रानुसन्धिमान् / एको यथाहं वह्न्यादिषड्रूपोस्मि तथा स्फुटम् // ८७

एवमालोच्य येनैषोध्वना दीक्षां चिकीर्षति / अनुसंहितये शिष्यवर्जं पञ्चसु तं यजेत् // ८८

अनुसन्धिबलान्ते च समासव्यासभेदतः / कुर्यादत्यन्तमभ्यस्तमन्यान्तर्भावपूरितम् // ८९

ततोपि चिन्तया भूयोनुसन्दध्याच्छिवात्मताम् / अहमेव परं तत्त्वं नच पद्धटवत् क्वचित् // ९०

महाप्रकाशस्तत्तेन मयि सर्वमिदं जगत् / नच तत्केनचिद्बाह्यप्रतिबिम्बवदर्पितम् // ९१

कर्ताहमस्य तन्नान्याधीनं च मदधिष्ठितम् / इत्थंभूतमहाव्याप्तिसंवेदनपवित्रितः // ९२

मत्समत्वं गतो जन्तुर्मुक्त इत्यभिधीयते / तापनिर्घर्षसेकादिपारम्पर्येण वह्निताम् // ९३

यथायोगोलको याति गुरुरेवं शिवात्मताम् / ततः पुरःस्थितं यद्वा पुरोभावितविग्रहम् // ९४

परोक्षदीक्षणे यद्वा दर्भाद्यैः कल्पिते मृते / शिष्ये वीक्ष्यार्च्य पुष्पाद्यैर्न्यसेदध्वानमस्य तम् // ९५

येनाध्वना मुख्यतया दीक्षामिच्छति दैशिकः / तं देहे न्यस्य तत्रान्तर्भाव्यमन्यदिति स्थितिः // ९६

शोध्याध्वनि च विन्यस्ते तत्रैव परिशोधकम् / न्यसेद्यथेप्सितं मन्त्रं शोध्यौचित्यानुसारतः // ९७

क्वचिच्छोध्यं त्वविन्यस्य शोधकन्यासमात्रतः / स्वयं शुद्ध्यति संशोध्यं शोधकस्य प्रभावतः // ९८

अपरं परापरं च परं च विधिमिच्छया / तद्योजनानुसारेण श्रित्वा न्यासः षडध्वनः // ९९

ललाटान्तं वेदवसौ रन्ध्रान्तं रसरन्ध्रके / वसुखेन्दौ द्वादशान्तमित्येष त्रिविधो विधिः // १००

क्रमेण कथ्यते दृष्टः शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते / तत्र तत्त्वेषु विन्यासो गुल्फान्ते चतुरङ्गुले // १०१

धरा जलादिमूलान्तं प्रत्येकं द्व्यङ्गुलं क्रमात् / रसश्रुत्यङ्गुलं नाभेरूर्ध्वमित्थं षडङ्गुले // १०२

पुंसः कलान्तं षट्तत्त्वीं प्रत्येकं त्र्यङ्गुले क्षिपेत् / अष्टादशाङ्गुलं त्वेवं कण्ठकूपावसानकम् // १०३

सदाशिवान्तं मायादिचतुष्कं चतुरङ्गुले / प्रत्येकमित्यब्धिवसुसंख्यमालिकदेशतः // १०४

शिवतत्त्वं ततः पश्चात्तेजोरूपमनाकुलम् / सर्वेषां व्यापकत्वेन सबाह्याभ्यन्तरं स्मरेत् // १०५

जलाद्ध्यन्तं सार्धयुग्मं मूलं त्र्यङ्गुलमित्यतः / द्वादशाङ्गुलताधिक्याद्विधिरेष परापरः // १०६

जलाद्ध्यन्तं त्र्यङ्गुले चेदव्यक्तं तु चतुष्टये / तच्चतुर्विंशत्याधिक्यात्परोप्यष्टशते विधिः // १०७

त्रिविधोन्मानकं व्यक्तं वसुदिग्भ्यो रविक्षयात् / मयतन्त्रे तथाचोक्तं तत्तत्स्वफलवाञ्छया // १०८

नवपञ्चचतुस्त्र्येकतत्त्वन्यासे स्वयं धिया / न्यासं प्रकल्पयेत्तावत्तत्त्वान्तर्भावचिन्तनात् // १०९

कलापञ्चकवेदाण्डन्यासोनेनैव लक्षितः / उक्तं च त्रिशिरस्तन्त्रे स्वाधारस्थं यथास्थितम् // ११०

द्वादशाङ्गुलमुत्थानं देहातीतं समं ततः / द्वासप्ततिर्दश द्वे च देहस्थं शिरसोन्ततः // १११

पादादारभ्य सुश्रोणि अनाहतपदावधि / देहातीतेपि विश्रान्त्या संवित्तेः कल्पनावशात् // ११२

देहत्वमिति तस्मात्स्यादुत्थानं द्वादशाङ्गुलम् / इति निर्णेतुमत्रैतदुक्तमष्टोत्तरं शतम् // ११३

पुरन्यासोथ गुल्फान्तं भूः पुराण्यत्र षोडश / तस्मादेकाङ्गुलव्याप्त्या प्रत्येकं लकुलादितः // ११४

द्विरण्डान्तं त्र्यङ्गुलं तु च्छगलाण्डमथाब्धिषु / देवयोगाष्टके द्वे हि प्रत्येकाङ्गुलपादतः // ११५

इति प्रधानपर्यन्तं षट्चत्वारिंशदङ्गुलम् / षट्पञ्चाशत्पुराणीत्थं प्राग्धरायां तु षोडश // ११६

ततोप्यर्धाङ्गुलव्याप्त्या षट्पुराण्यङ्गुलत्रये / चत्वारि युग्म एकस्मिन्नेकं च पुरमङ्गुले // ११७

सरागे पुंस्पुराणीशसंख्यानीत्थं षडङ्गुले / क्रोधेशपुरमेकस्मिन्द्वये चाण्डमियं च वित् // ११८

संवर्तज्योतिषोरेवं कलातत्त्वगयोः क्रमात् / शूरपञ्चान्तपुरयोर्नियतौ चैकयुग्मता // ११९

श्रीपूर्वशास्त्रे तच्चोक्तं परमेशेन शंभुना / उत्तरादिक्रमादद्व्येकभेदो विद्यादिके त्रये // १२०

असारत्वात्क्रमस्यादौ नियतिः परतः कला / अथवान्योन्यसंज्ञाभ्यां तत्त्वयोर्व्यपदेश्यता // १२१

एकवीरशिखेशश्रीकण्ठाः काले त्रयस्त्रये / कालस्य पूर्वं विन्यासो नियतेरभिधीयते // १२२

अथवान्योन्यसंज्ञाभिर्व्यपदेशो हि दृश्यते / एवं पुमादिषट्तत्त्वी विन्यस्ताष्टादशाङ्गुले // १२३

ततोप्यङ्गुष्ठमात्रान्तं मायातत्त्वस्थमष्टकम् / प्रत्येकमर्धाङ्गुलतः स्यादङ्गुलचतुष्टये // १२४

इत्थं द्व्यक्ष्णि पुराण्यष्टाविंशतिः पुरुषान्निशि / पुरत्रयं द्वयोस्त्र्यंशन्यूनाङ्गुलमिति क्रमात् // १२५

द्वयोर्द्वयं पञ्चपुरी वैद्यीये चतुरङ्गुले / तत ऐशपुराण्यष्टौ चतुष्केर्धाङ्गुलक्रमात् // १२६

ततस्त्रीणि द्वये द्वे च द्वयोरित्थं चतुष्टये / सादाशिवं पञ्चकं स्यादित्थं वस्वेककं रवौ // १२७

षोडशकं रसविशिखं वसुद्विकं वसुशशीति पुरवर्गाः / वेदा रसाब्धि युग्माक्षि च रवयस्तत्र चाङ्गुलाः क्रमशः // १२८

अष्टादशाधिकशतं पुराणि देहेत्र चतुरशीतिमिते / विन्यस्तानि तदित्थं शेषे तु व्यापकं शिवं तत्त्वम् // १२९

इति विधिरपरः कथितः परापराख्यो रसश्रुतिस्थाने / अष्टशरं संख्यानं खमुनिकृतं तत्परे विधौ ज्ञेयम् // १३०

लकुलादेर्योगाष्टकपर्यन्तस्यात्र भुवनपूगस्य / अधिकीकुर्याद्गणनावशेन भागं विधिद्वये क्रमशः // १३१

अपरादिविधित्रैतादथ न्यासः पदाध्वनः / पूर्वं दशपदी चोक्ता स्वतन्त्रा न्यस्यते यदा // १३२

तयैव दीक्षा कार्या चेत्तदेयं न्यासकल्पना / तत्त्वादिमुख्यतायोगाद्दीक्षायां तु पदावली // १३३

तत्तत्त्वाद्यनुसारेण तत्रान्तर्भाव्यते तथा / स्वप्रधानत्वयोगे तु दीक्षायां पदपद्धतिम् // १३४

न्यस्येत्क्रमेण तत्त्वादिवदनानवलोकिनीम् / चतुर्ष्वष्टासु चाष्टासु दशस्वथ दशस्वथ // १३५

दशस्वथो पञ्चदशस्वथ वेदशरेन्दुषु / धरापदान्नवपदीं मातृकामालिनीगताम् // १३६

योजयेद्व्याप्तृ दशमं पदं तु शिवसंज्ञितम् / धरापदं वर्जयित्वा पञ्च यानि पदानि तु // १३७

विधिद्वयं स्यान्निक्षिप्य द्वादश द्वादशाङ्गुलान् / मन्त्राध्वनोप्येष एव विधिर्विन्यासयोजने // १३८

व्याप्तिमात्रं हि भिद्येतेत्युक्तं प्रागेव तत्तथा / वर्णाध्वनोथ विन्यासः कथ्यतेत्र विधित्रये // १३९

एकं चतुर्षु प्रत्येकं द्वयोरङ्गुलयोः क्रमात् / त्रयोविंशतिवर्णी स्यात् षड्वर्ण्येकैकशस्त्रिषु // १४०

प्रत्येकमथ चत्वारश्चतुर्ष्विति विलोमतः / मालिनीमातृकार्णाः स्युर्व्याप्तृ शैवं रसेन्दुतः // १४१

वर्जयित्वाद्यवर्णं तु तत्त्ववत्स्याद्रवीन्नवीन् / तां त्रयोविंशतौ वर्णेष्वप्यन्यत्स्याद्विधिद्वयम् // १४२

श्रीपूर्वशास्त्रे तेनादौ तत्त्वेषूक्तं विधित्रयम् / अतिदिष्टं तु तद्भिन्नाभिन्नवर्णद्वये समम् // १४३

द्विविधोपि हि वर्णानां षड्विधो भेद उच्यते / तत्त्वमार्गविधानेन ज्ञातव्यः परमार्थतः // १४४

उपदेशातिदेशाभ्यां यदुक्तं तत्पदादिषु / भूयोतिदिष्टं तत्रैव शास्त्रेस्मद्धृदयेश्वरे // १४५

पदमन्त्रकलादीनां पूर्वसूत्रानुसारतः / त्रितयत्वं प्रकुर्वीत तत्त्ववर्णोक्तवर्त्मना // १४६

उक्तं तत्पदमन्त्रेषु कलास्वथ निरूप्यते / चतुर्षु रसवेदे द्वाविंशतौ द्वादशस्वथ // १४७

निवृत्त्याद्याश्चतस्रः स्युर्व्याप्त्री स्याच्छान्त्यतीतिका / द्वितीयस्यां कलायां तु द्वादश द्वादशाङ्गुलान् // १४८

क्रमात्क्षिप्त्वा विधिद्वैतं परापरपरात्मकम् / चतुरण्डविधिस्त्वादिशब्देनेह प्रगृह्यते // १४९

कलाचतुष्कवत्तेन तस्मिन्वाच्यं विधित्रयम् / एवं षड्विधमध्वानं शोध्यशिष्यतनौ पुरा // १५०

न्यस्यैकतममुख्यत्वान्न्यस्येच्छोधकसंमतम् / अध्वन्यासनमन्त्रौघः शोधको ह्येक आदितः // १५१

शब्दराशिर्मालिनी च समस्तव्यस्ततो द्विधा / एकवीरतया यद्वा षट्कं यामलयोगतः // १५२

पञ्चवक्त्री शक्तितद्वद्भेदात्षोढा पुनर्द्विधा / एकाकियामलत्वेनेत्येवं सा द्वादशात्मिका // १५३

षडङ्गी सकलान्यत्वाद्द्विविधा वक्त्रवत्पुनः / द्वादशत्वेन गुणिता चतुर्विंशतिभेदिका // १५४

अघोराद्यष्टके द्वे च तृतीयं यामलोदयात् / मातृसद्भावमन्त्रश्च केवलः श्रुतिचक्रगः // १५५

एकद्वित्रिचतुर्भेदात्त्रयोदशभिदात्मकः / एकवीरतया सोयं चतुर्दशतया स्थितः // १५६

अनामसंहृतिस्थैर्यसृष्टिचक्रं चतुर्विधम् / देवताभिर्निजाभिस्तन्मातृसद्भाववृंहितम् // १५७

इत्थं शोधकवर्गोयं मन्त्राणां सप्ततिः स्मृता / षडर्धशास्त्रेषु श्रीमत्सारशास्त्रे च कथ्यते // १५८

अघोराद्यष्टकेनेह शोधनीयं विपश्चिता / अथवैकाक्षरामन्त्रैरथवा मातृकाक्रमात् // १५९

भैरवीयहृदा वापि खेचरीहृदयेन वा / भैरवेण महादेवि त्वथ वक्त्राङ्गपञ्चकैः // १६०

येन येन हि मन्त्रेण तन्त्रेस्मिन्नुद्भवः कृतः / तेनैव दीक्षयेन्मन्त्री इत्याज्ञा पारमेश्वरी // १६१

एवं शोधकभेदेन सप्ततिः कीर्तिता भिदः / शोध्यन्यासं विना मन्त्रैरेतैर्दीक्षा यदा भवेत् // १६२

तदा सप्ततिधा ज्ञेया जननादिविवर्जिता / शोध्यभेदोथ वक्तव्यः संक्षेपात्सोपि कथ्यते // १६३

एकत्रिपञ्चषट्त्रिंशद्भेदात्तात्त्वश्चतुर्विधः / पञ्चैकभेदाच्चाध्वानस्तथैवाण्डचतुष्टयम् // १६४

एवं दशविधं शोध्यं त्रिंशद्धा तद्विधित्रयात् / शोध्यशोधकभेदेन शतानि त्वेकविंशतिः // १६५

अत्रापि न्यासयोगेन शोध्येध्वनि तथाकृतेः / शतैकविंशतिभिदा जननाद्युज्झिता भवेत् // १६६

जननादिमयी तावत्येवं शतदृशि श्रुतिः / स्यात्सप्तत्यधिका सापि द्रव्यविज्ञानभेदतः // १६७

द्विधेति पञ्चाशीतिः स्याच्छतान्यधिकखाब्धिका / भोगमोक्षानुसन्धानाद्द्विविधा सा प्रकीर्तिता // १६८

अशुभस्यैव संशुद्ध्या शुभस्याप्यथ शोधनात् / द्विधा भोगः शुभे शुद्धिः कालत्रयविभेदिनि // १६९

एकद्विसामस्त्यवशात्सप्तधेत्यष्टधा भुजिः / गुरुशिष्यक्रमात्सोपि द्विधेत्येवं विभिद्यते // १७०

प्रत्यक्षदीक्षणे यस्माद्द्वयोरेकानुसन्धितः / तादृग्दीक्षाफलं पूर्णं विसंवादे तु विप्लवः // १७१

परोक्षमृतदीक्षादौ गुरुरेवानुसन्धिमान् / क्रियाज्ञानमहिम्ना तं शिष्यं धाम्नीप्सिते नयेत् // १७२

अविभिन्ने क्रियाज्ञाने कर्मशुद्धौ तथैव ते / अनुसन्धिः पुनर्भिन्नः कर्म यस्मात्तदात्मकम् // १७३

श्रीमत्स्वच्छन्दशास्त्रे च वासनाभेदतः फलम् / शिष्याणां च गुरोश्चोक्तमभिन्नेपि क्रियादिके // १७४

भोगस्य शोधकाच्छोध्यादनुसन्धेश्च तादृशात् / वैचित्र्यमस्ति भेदस्य वैचित्र्यप्राणता यतः // १७५

तथाहि वक्त्रैर्यस्याध्वा शुद्धस्तैरेव योजितः / भोक्तुमिष्टे क्वचित्तत्त्वे स भोक्ता तद्बलान्वितः // १७६

शुभानां कर्मणां चात्र सद्भावे भोगचित्रता / तादृगेव भवेत्कर्मशुद्धौ त्वन्यैव चित्रता // १७७

भोगश्च सद्य+उत्क्रान्त्या देहेनैवाथ संगतः / तदैवाभ्यासतो वापि देहान्ते वेत्यसौ चतुः // १७८

प्राक्तनाष्टभिदा योगाद्द्वात्रिंशद्भेद उच्यते / मोक्ष एकोपि बीजस्य समयाख्यस्य तादृशम् // १७९

बालादिकं ज्ञातशीघ्रमरणं शक्तिवर्जितम् / वृद्धं वोद्दिश्य शक्तं वा शोधनाशोधनाद्द्विधा // १८०

सद्य+उत्क्रान्तितस्त्रैधं सा चासन्नमृतौ गुरोः / कार्येत्याज्ञा महेशस्य श्रीमद्गह्वरभाषिता // १८१

दृष्ट्वा शिष्यं जराग्रस्तं व्याधिना परिपीडितम् / उत्क्रमय्य ततस्त्वेनं परतत्त्वे नियोजयेत् // १८२

पञ्चत्रिंशदमी भेदा गुरोर्वा गुरुशिष्ययोः / उक्तद्वैविध्यकलनात्सप्ततिः परिकीर्तिताः // १८३

एतैर्भेदैः पुरोक्तांस्तान्भेदान्दीक्षागतान्गुरुः / हत्वा वदेत्प्रसंख्यानं स्वभ्यस्तज्ञानसिद्धये // १८४

पञ्चाशीतिशती या चत्वारिंशत्समुत्तरा कथिता / तां सप्तत्या भित्त्वा दीक्षाभेदान्स्वयं कलयेत् // १८५

पञ्चकमिह लक्षाणां च सप्तनवतिः सहस्रपरिसंख्या / अष्टौ शतानि दीक्षाभेदोयं मालिनीतन्त्रे // १८६

सप्ततिधा शोद्धृगणस्त्रिंशद्धा शोध्य एकतत्त्वादिः / साण्डः षडध्वरूपस्तथेतिकर्तव्यता चतुर्भेदा // १८७

द्रव्यज्ञानमयी सा जननादिविवर्जिताथ तद्युक्ता / पञ्चत्रिंशद्धा पुनरेषा भोगापवर्गसन्धानात् // १८८

यस्माद्द्वात्रिंशद्धा भोगः शुभशुद्ध्यशुद्धिकालभिदा / मोक्षस्त्रेधा द्विगुणा सप्ततिरितिकार्यताभेदाः // १८९

शोधनशोध्यविभेदादितिकर्तव्यत्वभेदतश्चैषा / दीक्षा बहुधा भिन्ना शोध्यविहीना तु सप्ततिधा // १९०

मन्त्राणां सकलेतरसाङ्गनिरङ्गादिभेदसंकलनात् / श्योध्यस्य च तत्त्वादेः पञ्चदशाद्युक्तभेदपरिगणनात् // १९१

भेदानां परिगणना न शक्यते कर्तुमित्यसंकीर्णाः / भेदाः संकीर्णाः पुनरन्ये भूयस्त्वकारिणो बहुधा // १९२

शोधकशोध्यादीनां द्वित्रादिविभेदसद्भावात् / भोगे साध्ये यद्यद्बहु कर्तव्यं तदाश्रयेन्मतिमान् // १९३

कारणभूयस्त्वं किल फलभूयस्त्वाय किं चित्रम् / अपवर्गे नतु भेदस्तेनास्मिन्वासनादृढत्वजुषा // १९४

अल्पाप्याश्रयणीया क्रियाथ विज्ञानमात्रे वा / अभिनवगुप्तगुरुः पुनराह हि सति वित्तदेशकालादौ // १९५

अपवर्गेपि हि विस्तीर्णकर्मविज्ञानसंग्रहः कार्यः / चिद्वृत्तेर्वैचित्र्याच्चाञ्चल्येपि क्रमेण सन्धानात् // १९६

तस्मिंस्तस्मिन्वस्तुनि रूढिरवश्यं शिवात्मिका भवति / तत्त्वमिदमेतदात्मकमेतस्मात्प्रोद्धृतो मया शिष्यः // १९७

इत्थं क्रमसंवित्तौ मूढोपि शिवात्मको भवति / क्रमिकतथाविधशिवतानुग्रहसुभगं च दैशिकं पश्यन् // १९८

शिशुरपि तदभेददृशा भक्तिबलाच्चाभ्युपैति शिवभावम् / यद्यपि विकल्पवृत्तेरपि मोक्षं दीक्षयैव देहान्ते // १९९

शास्त्रे प्रोवाच विभुस्तथापि दृढवासना युक्ता / मोक्षेप्यस्ति विशेषः क्रियाल्पभूयस्त्वजः सलोकादिः // २००

इति केचित्तदयुक्तं स विचित्रो भोग एव कथितः स्यात् / संस्कारशेषवर्तनजीवितमध्येस्य समयलोपाद्यम् // २०१

नायाति विघ्नजालं क्रियाबहुत्वं मुमुक्षोस्तत् / यस्मात् सबीजदीक्षासंस्कृतपुरुषस्य समयलोपाद्ये // २०२

भुक्ते भोगान्मोक्षो नैवं निर्बीजदीक्षायाम् / इति केचिन्मन्यन्ते युक्तं तच्चापि यत्स्मृतं शास्त्रे // २०३

समयोल्लङ्घनाद्देवि क्रव्यादत्वं शतं समाः // २०४

तस्मादुरुशिष्यमतौ शिवभावनिरूढिवितरणसमर्थम् / क्रमिकं तत्त्वोद्धरणादि कर्म मोक्षेपि युक्तमतिविततम् // २०५

यस्तु सदा भावनया स्वभ्यस्तज्ञानवान्गुरुः स शिशोः / अपवर्गाय यथेच्छं यं कंचिदुपायमनुतिष्ठेत् // २०६

एवं शिष्यतनौ शोध्यं न्यस्याध्वानं यथेप्सितम् / शोधकं मन्त्रमुपरि न्यस्येत्तत्त्वानुसारतः // २०७

द्वयोर्मातृकयोस्तत्त्वस्थित्या वर्णक्रमः पुरा / कथितस्तं तथा न्यस्येत्तत्तत्तत्त्वविशुद्धये // २०८

वर्णाध्वा यद्यपि प्रोक्तः शोध्यः पाशात्मकस्तु सः / मायीयः शोधकस्त्वन्यः शिवात्मा परवाङ्मयः // २०९

उवाच सद्योज्योतिश्च वृत्तौ स्वायम्भुवस्य तत् / बाढमेको हि पाशात्मा शब्दोन्यश्च शिवात्मकः // २१०

तस्मात्तस्यैव वर्णस्य युक्ता शोधकशोध्यता / श्रीपूर्वशास्त्रे चाप्युक्तं ते तैरालिङ्गिता इति // २११

सद्योजातादिवक्त्राणि हृदाद्यङ्गानि पञ्च च / षट्कृत्वो न्यस्य षट्त्रिंशन्न्यासं कुर्याद्धरादितः // २१२

परापराया वैलोम्याद्धरायां स्यात्पदत्रयम् / ततो जलादहङ्कारे पञ्चाष्टकसमाश्रयात् // २१३

पदानि पञ्च धीमूलपुंरागाख्ये त्रये त्रयम् / एकं त्वशुद्धवित्कालद्वये चैकं नियामके // २१४

कलामायाद्वये चैकं पदमुक्तमिह क्रमात् / विद्येश्वरसदाशक्तिशिवेषु पदपञ्चकम् // २१५

एकोनविंशतिः सेयं पदानां स्यात्परापरा / सार्धं चैकं चैकं सार्धं द्वे द्वे शशी दृगथ युग्मम् // २१६

त्राणि दृगब्धिश्चन्द्रः श्रुतिः शशी पञ्च विधुमहश्चन्द्राः / एकान्नविंशतौ स्यादक्षरसंख्या पदेष्वियं देव्याः // २१७

हल्द्वययुतवसुचित्रगुपरिसंख्यातस्ववर्णायाः / मूलान्तं सार्धवर्णं स्यान्मायान्तं वर्णमेककम् // २१८

शक्त्यन्तमेकमपरान्यासे विधिरुदीरितः / मायान्तं हल्ततः शक्तिपर्यन्ते स्वर उच्यते // २१९

निष्कले शिवतत्त्वे वै परो न्यासः परोदितः / परापरापदान्येव ह्यघोर्याद्यष्टकद्वये // २२०

मन्त्रास्तदनुसारेण तत्त्वेष्वेतद्द्वयं क्षिपेत् / पिण्डाक्षराणां सर्वेषां वर्णसंख्या विभेदतः // २२१

अव्यक्तान्तं स्वरे न्यस्या शेषं शेषेषु योजयेत् / बीजानि सर्वतत्त्वेषु व्याप्तृत्वेन प्रकल्पयेत् // २२२

पिण्डानां बीजवन्न्यासमन्ये तु प्रतिपेदिरे / अकृते वाथ शोध्यस्य न्यासे वस्तुबलात् स्थितेः // २२३

शोधकन्यासमात्रेण सर्वं शोध्यं विशुध्यति / श्रीमन्मृत्युञ्जयादौ च कथितं परमेष्ठिना // २२४

अधुना न्यासमात्रेण भूतशुद्धिः प्रजायते / देहशुद्ध्यर्थमप्येतत्तुल्यमेतेन वस्तुतः // २२५

अन्यप्रकरणोक्तं यद्युक्तं प्रकरणान्तरे / ज्ञापकत्वेन साक्षाद्वा तत्किं नान्यत्र गृह्यते // २२६

मालिनीमातृकाङ्गस्य न्यासो योर्चाविधौ पुरा / प्रोक्तः केवलसंशोद्धृमन्त्रन्यासे स एव तु // २२७

त्रिपदी द्वयोर्द्वयोः स्यात्प्रत्येकमथाष्टसु श्रुतिपदानि / दिक्चन्द्रचन्द्ररसरविशरशरदृग्दृङ्मृगाङ्कशशिगणने // २२८

अङ्गुलमाने देव्या अष्टादश वैभवेन पदमन्यत् / अपरं मानमिदं स्यात् केवलशोधकमनुन्यासे // २२९

तुर्यपदात्पदषट्के मानद्वितयं परापरपराख्यम् / द्वादशकं द्वादशकं तत्त्वोपरि पूर्ववत्त्वन्यत् // २३०

केवलशोधकमन्त्रन्यासाभिप्रायतो महादेवः / तत्त्वक्रमोदितमपि न्यासं पुनराह तद्विरुद्धमपि // २३१

निष्कले पदमेकार्णं यावत्त्रीणि तु पार्थिवे / इत्यादिना तत्त्वगतक्रमन्यास उदीरितः // २३२

पुनश्च मालिनीतन्त्रे वर्गविद्याविभेदतः / द्विधा पदानीत्युक्त्वाख्यन्न्यासमन्यादृशं विभुः // २३३

एकैकं द्व्यङ्गुलं ज्ञेयं तत्र पूर्वं पदत्रयम् / अष्टाङ्गुलानि चत्वारि दशाङ्गुलमतः परम् // २३४

द्व्यङ्गुले द्वे पदे चान्ये षडङ्गुलमतः परम् / द्वादशाङ्गुलमन्यच्च द्वेन्ये पञ्चाङ्गुले पृथक् // २३५

पदद्वयं चतुष्पर्व तथान्ये द्वे द्विपर्वणी / एवं परापरादेव्याः स्वतन्त्रो न्यास उच्यते // २३६

विद्याद्वयं शिष्यतनौ व्याप्तृत्वेनैव योजयेत् / इति दर्शयितुं नास्य पृथङ्न्यासं न्यरूपयत् // २३७

एवं शोधकमन्त्रस्य न्यासे तद्रश्मियोगतः / पाशजालं विलीयेत तद्ध्यानबलतो गुरोः // २३८

शोध्यतत्त्वे समस्तानां योनीनां तुल्यकालतः / जननाद्भोगतः कर्मक्षये स्यादपवृक्तता // २३९

देहैस्तावद्भिरस्याणोश्चित्रं भोक्तुरपि स्फुटम् / मनोनुसन्धिर्नो विश्वसंयोगप्रविभागवत् // २४०

नियत्या मनसो देहमात्रे वृत्तिस्ततः परम् / नानुसन्धा यतः सैकस्वान्तयुक्ताक्षकल्पिता // २४१

प्रदेशवृत्ति च ज्ञानमात्मनस्तत्र तत्र तत् / भोग्यज्ञानं नान्यदेहेष्वनुसन्धानमर्हति // २४२

यदा तु मनसस्तस्य देहवृत्तेरपि ध्रुवम् / योगमन्त्रक्रियादेः स्याद्वैमल्यं तद्विदा तदा // २४३

यथामलं मनो दूरस्थितमप्याशु पश्यति / तथा प्रत्ययदीक्षायां तत्तद्भुवनदर्शनम् // २४४

जननादिवियुक्तां तु यदा दीक्षां चिकीर्षति / तदास्मादुद्धरामीति युक्तमूहप्रकल्पनम् // २४५

यदा शोध्यं विना शोद्धृन्यासस्तत्रापि मन्त्रतः / जननादिक्रमं कुर्यात्तत्त्वसंश्लेषवर्जितम् // २४६

एकाकिशोद्धृन्यासे च जननादिविवर्जने / तच्छोद्धृसंपुटं नाम केवलं परिकल्पयेत् // २४७

द्रव्ययोगेन दीक्षायां तिलाज्याक्षततण्डुलम् / तत्तन्मन्त्रेण जुहुयाज्जन्मयोगवियोगयोः // २४८

यदा विज्ञानदीक्षां तु कुर्याच्छिष्यं तदा भृशम् / तन्मन्त्रसंजल्पबलात् पश्येदा चाविकल्पकात् // २४९

विकल्पः किल संजल्पमयो यत्स विमर्शकः / मन्त्रात्मासौ विमर्शश्च शुद्धोपाशवतात्मकः // २५०

नित्यश्चानादिवरदशिवाभेदोपकल्पितः / तद्योगाद्दैशिकस्यापि विकल्पः शिवतां व्रजेत् // २५१

श्रीसारशास्त्रे तदिदं परमेशेन भाषितम् / अर्थस्य प्रतिपत्तिर्या ग्राह्यग्राहकरूपिणी // २५२

सा एव मन्त्रशक्तिस्तु वितता मन्त्रसन्ततौ / परामर्शस्वभावेत्थं मन्त्रशक्तिरुदाहृता // २५३

परामर्शो द्विधा शुद्धाशुद्धत्वान्मन्त्रभेदकः / उक्तं श्रीपौष्करेन्ये च ब्रह्मविष्ण्वादयोण्डगाः // २५४

प्राधानिकाः साञ्जनास्ते सात्त्वराजसतामसाः / तैरशुद्धपरामर्शात्तन्मयीभावितो गुरुः // २५५

वैष्णवादिः पशुः प्रोक्तो न योग्यः पतिशासने / ये मन्त्राः शुद्धमार्गस्थाः शिवभट्टारकादयः // २५६

श्रीमन्मतङ्गादिदृशा तन्मयो हि गुरुः शिवः / ननु स्वतन्त्रसंजल्पयोगादस्तु विमर्शिता // २५७

प्राक्कुतः स विमर्शाच्चेत्कुतः सोपि निरूपणे / आद्यस्तथाविकल्पत्वप्रदः स्यादुपदेष्टृतः // २५८

यः संक्रान्तोभिजल्पः स्यात्तस्याप्यन्योपदेष्टृतः / पूर्वपूर्वक्रमादित्थं य एवादिगुरोः पुरा // २५९

संजल्पो ह्यभिसंक्रान्तः सोद्याप्यस्तीति गृह्यताम् / यस्तथाविधसंजल्पबलात्कोपि स्वतन्त्रकः // २६०

विमर्शः कल्प्यते सोपि तदात्मैव सुनिश्चितः / घटकुम्भ इतीत्थं वा यदि भेदो निरूप्यते // २६१

सोप्यन्यकल्पनादायी ह्यनादृत्यः प्रयत्नतः / पणायते करोतीति विकल्पस्योचितौ स्फुटम् // २६२

करपाण्यभिजल्पौ तौ संकीर्येतां कथं किल / शब्दाच्छब्दान्तरे तेन व्युत्पत्तिर्व्यवधानतः // २६३

व्यवहारात्तु सा साक्षाच्चित्रोपाख्याविमर्शिनी / तद्विमर्शोदयः प्राच्यस्वविमर्शमयः स्फुरेत् // २६४

यावद्बालस्य संवित्तिरकृत्रिमविमर्शने / तेन तन्मन्त्रशब्दार्थविशेषोत्थं विकल्पनम् // २६५

शब्दान्तरोत्थाद्भेदेन पश्यता मन्त्र आदृतः / यच्चापि बीजपिण्डादेरुक्तं प्राग्बोधरूपकम् // २६६

तत्तस्यैव कुतोन्यस्य तत्कस्मादन्यकल्पना / एतदर्थं गुरोर्यत्नाल्लक्षणे तत्र तत्र तत् // २६७

लक्षणं कथितं ह्येष मन्त्रतन्त्रविशारदः / तेन मन्त्रार्थसंबोधे मन्त्रवार्तिकमादरात् // २६८

ऊहापोहप्रयोगं वा सर्वथा गुरुराचरेत् / मन्त्रार्थविदभावे तु सर्वथा मन्त्रतन्मयम् // २६९

गुरुं कुर्यात् तदभ्यासात्तत्संकल्पमयो ह्यसौ / तत्समानाभिसंजल्पो यदा मन्त्रार्थभावनात् // २७०

गुरोर्भवेत्तदा सर्वसाम्ये को भेद उच्यताम् / अंशेनाप्यथ वैषम्ये न ततोर्थक्रिया हि सा // २७१

गोमयात्कीटतः कीट इत्येवं न्यायतो यदा / संजल्पान्तरतोप्यर्थक्रियां तामेव पश्यति // २७२

तदैष सत्यसंजल्पः शिव एवेति कथ्यते / स यद्वक्ति तदेव स्यान्मन्त्रो भोगापवर्गदः // २७३

नैषोभिनवगुप्तस्य पक्षो मन्त्रार्पितात्मनः / योर्थक्रियामाह भिन्नां कीटयोरपि तादृशोः // २७४

मन्त्रार्पितमनाः किंचिद्वदन्यत्तु विषं हरेत् / तन्मन्त्र एव शब्दः स परं तत्र घटादिवत् // २७५

कान्तासंभोगसंजल्पसुन्दरः कामुकः सदा / तत्संस्कृतोप्यन्यदेष कुर्वन्स्वात्मनि तृप्यति // २७६

तथा तन्मन्त्रसंजल्पभावितोन्यदपि ब्रुवन् / अनिच्छुरपि तद्रूपस्तथा कार्यकरो ध्रुवम् // २७७

विकल्पयन्नप्येकार्थं यतोन्यदपि पश्यति / विषापहारिमन्त्रादीत्युक्तं श्रीपूर्वशासने // २७८

यदि वा विषनाशेपि हेतुभेदाद्विचित्रता / धात्वाप्यायादिकानन्तकार्यभेदाद्भविष्यति // २७९

तदेवं मन्त्रसंजल्पविकल्पाभ्यासयोगतः / भाव्यवस्तुस्फुटीभावः संजल्पह्रासयोगतः // २८०

वस्त्वेव भावयत्येष न संजल्पमिमं पुनः / गृह्णाति भासनोपायं भाते तत्र तु तेन किम् // २८१

एवं संजल्पनिर्ह्रासे सुपरिस्फुटतात्मकम् / अकृत्त्रिमविमर्शात्म स्फुरेद्वस्त्वविकल्पकम् // २८२

निर्विकल्पा च सा संविद्यद्यथा पश्यति स्फुटम् / तत्तथैव तथात्मत्वाद्वस्तुनोपि बहिःस्थितेः // २८३

विशेषतस्त्वमायीयशिवताभेदशालिनः / मोक्षेभ्युपायः संजल्पो बन्धमोक्षौ ततः किल // २८४

विकल्पेपि गुरोः सम्यगभिन्नशिवताजुषः / अविकल्पकपर्यन्तप्रतीक्षा नोपयुज्यते // २८५

तद्विमर्शस्वभावा हि सा वाच्या मन्त्रदेवता / महासंवित्समासन्नेत्युक्तं श्रीगमशासने // २८६

निकटस्था यथा राज्ञामन्येषां साधयन्त्यलम् / सिद्धिं राजोपगां शीघ्रमेवं मन्त्रादयः पराम् // २८७

उक्ताभिप्रायगर्भं तदुक्तं श्रीमालिनीमते / मन्त्राणां लक्षणं कस्मादित्युक्ते मुनिभिः किल // २८८

योगमेकत्वमिच्छन्ति वस्तुनोन्येन वस्तुना / तद्वस्तु ज्ञेयमित्युक्तं हेयत्वादिप्रसिद्धये // २८९

तत्प्रसिद्ध्यै शिवेनोक्तं ज्ञानं यदुपवर्णितम् / सबीजयोगसंसिद्ध्यै मन्त्रलक्षणमप्यलम् // २९०

न चाधिकारिता दीक्षां विना योगेस्ति शाङ्करे / क्रियाज्ञानविभेदेन सा च द्वेधा निगद्यते // २९१

द्विविधा सा प्रकर्तव्या तेन चैतदुदाहृतम् / नच योगाधिकारित्वमेकमेवानया भवेत् // २९२

अपि मन्त्राधिकारित्वं मुक्तिश्च शिवदीक्षया / अनेनैतदपि प्रोक्तं योगी तत्त्वैक्यसिद्धये // २९३

मन्त्रमेवाश्रयेन्मूलं निर्विकल्पान्तमादृतः / मन्त्राभ्यासेन भोगं वा मोक्षं वापि प्रसाधयन् // २९४

तत्राधिकारितालब्ध्यै दीक्षां गृह्णीत दैशिकात् / तेन मन्त्रज्ञानयोगबलाद्यद्यत्प्रसाधयेत् // २९५

तत्स्यादस्यान्यतत्त्वेपि युक्तस्य गुरुणा शिशोः / दीक्षा ह्यस्योपयुज्येत संस्क्रियायां स संस्कृतः // २९६

स्वबलेनैव भोगं वा मोक्षं वा लभते बुधः / तेन विज्ञानयोगादिबली प्राक् समयी भवन् // २९७

पुत्रको वा न तावान्स्यादपितु स्वबलोचितः / यस्तु विज्ञानयोगादिवन्ध्यः सोन्धो यथा पथि // २९८

दैशिकायत्त एव स्याद्भोगे मुक्तौ च सर्वथा / दीक्षा च केवला ज्ञानं विनापि निजमान्तरम् // २९९

मोचिकैवेति कथितं युक्त्या चागमतः पुरा / यस्तु दीक्षाकृतामेवापेक्ष्य योजनिकां शिशुः // ३००

स्फुटीभूत्यै तदुचितं ज्ञानं योगमथाश्रितः / सोपि यत्रैव युक्तः स्यात्तन्मयत्वं प्रपद्यते // ३०१

गुरुदीक्षामन्त्रशास्त्राधीनसर्वस्थितिस्ततः / दुष्टानामेव सर्वेषां भूतभव्यभविष्यताम् // ३०२

कर्मणां शोधनं कार्यं बुभुक्षोर्न शुभात्मनाम् / यः पुनर्लौकिकं भोगं राज्यस्वर्गादिकं शिशुः // ३०३

त्यक्त्वा लोकोत्तरं भोगमीप्सुस्तस्य शुभेष्वपि / तत्र द्रव्यमयीं दीक्षां कुर्वन्नाज्यतिलादिकैः // ३०४

कर्मास्य शोधयामीति जुहुयाद्दैशिकोत्तमः / ज्ञानमय्यां तु दीक्षायां तद्विशुद्ध्यति सन्धितः // ३०५

गुरोः स्वसंविद्रूढस्य बलात्तत्प्रक्षयो भवेत् / यदास्याशुभकर्माणि शुद्धानि स्युस्तदा शुभम् // ३०६

स्वतारतम्याश्रयणादध्वमध्ये प्रसूतिदम् / शुभपाकक्रमोपात्तफलभोगसमाप्तितः // ३०७

यत्रैष योजितस्तत्स्थो भाविकर्मक्षये कृते / भाविनां चाद्यदेहस्थदेहान्तरविभेदिनाम् // ३०८

अशुभांशविशुद्धौ स्याद्भोगस्यैवानुपक्षयः / भुञ्जानस्यास्य सततं भोगान्मायालयान्ततः // ३०९

न दुःखफलदं देहाद्यध्वमध्येपि किंचन / ततो मायालये भुक्तसमस्तसुखभोगकः // ३१०

निष्कले सकले वैति लयं योजनिकाबलात् / इति प्रमेयं कथितं दीक्षा काले गुरोर्यथा // ३११