Brahmasūtra — Reader

Aphorisms on Brahman

Brahmasūtra

ब्रह्मसूत्रम्

Adhyāya 2

स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन् नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् | BBस्_२,१.१ |

इतरेषां चानुपलब्धेः | BBस्_२,१.२ |

एतेन योगः प्रत्युक्तः | BBस्_२,१.३ |

न विलक्षणत्वाद् अस्य तथात्वं च शब्दात् | BBस्_२,१.४ |

अभिमानिव्यपदेशस् तु विशेषानुगतिभ्याम् | BBस्_२,१.५ |

दृश्यते तु | BBस्_२,१.६ |

असद् इति चेन् न प्रतिषेधमात्रत्वात् | BBस्_२,१.७ |

अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गाद् असमञ्जसम् | BBस्_२,१.८ |

न तु दृष्टान्तभावात् | BBस्_२,१.९ |

स्वपक्षदोषाच् च | BBस्_२,१.१० |

तर्काप्रतिष्ठानाद् अपि | BBस्_२,१.११ |

अन्यथानुमेयम् इति चेद् एवम् अप्य् अनिर्मोक्षप्रसङ्गः | BBस्_२,१.१२ |

एतेन शिष्टापरिग्रहा अपि व्याख्याताः | BBस्_२,१.१३ |

भोक्त्रापत्तेर् अविभागश् चेत् स्याल् लोकवत् | BBस्_२,१.१४ |

तदनन्यत्वम् आरम्भणशब्दादिभ्यः | BBस्_२,१.१५ |

भावे चोपलब्धेः | BBस्_२,१.१६ |

सत्वाच् चापरस्य | BBस्_२,१.१७ |

असद्व्यपदेशान् नेति चेन् न धर्मान्तरेण वाक्यशेषाद्युक्तेः शब्दान्तराच् च | BBस्_२,१.१८ |

पटवच् च | BBस्_२,१.१९ |

यथा च प्राणादिः | BBस्_२,१.२० |

इतरव्यपदेशाद् धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः | BBस्_२,१.२१ |

अधिकं तु भेदनिर्देशात् | BBस्_२,१.२२ |

अश्मादिवच् च तदनुपपत्तिः | BBस्_२,१.२३ |

उपसंहारदर्शनान् नेति चेन् न क्षीरवद् धि | BBस्_२,१.२४ |

देवादिवद् अपि लोके | BBस्_२,१.२५ |

कृत्स्नप्रसक्तिर् निरवयवत्वशब्दकोपो वा | BBस्_२,१.२६ |

श्रुतेस् तु शब्दमूलत्वात् | BBस्_२,१.२७ |

आत्मनि चैवं विचित्राश् च हि | BBस्_२,१.२८ |

स्वपक्षदोषाच् च | BBस्_२,१.२९ |

सर्वोपेता च तद्दर्शनात् | BBस्_२,१.३० |

विकरणत्वान् नेति चेत् तद् उक्तम् | BBस्_२,१.३१ |

न प्रयोजनवत्त्वात् | BBस्_२,१.३२ |

लोकवत् तु लीलाकैवल्यम् | BBस्_२,१.३३ |

वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति | BBस्_२,१.३४ |

न कर्माविभागाद् इति चेन् नानादित्वाद् उपपद्यते चाप्य् उपलभ्यते च | BBस्_२,१.३५ |

सर्वधर्मोपपत्तेश् च | BBस्_२,१.३६ |

रचनानुपपत्तेश् च नानुमानं प्रवृत्तेश् च | BBस्_२,२.१ |

पयो ऽम्बुवच् चेत् तत्रापि | BBस्_२,२.२ |

व्यतिरेकानवस्थितेश् चानपेक्षत्वात् | BBस्_२,२.३ |

अन्यत्राभावाच् च न तृणादिवत् | BBस्_२,२.४ |

पुरुषाश्मवद् इति चेत् तथापि | BBस्_२,२.५ |

अङ्गित्वानुपपत्तेश् च | BBस्_२,२.६ |

अन्यथानुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् | BBस्_२,२.७ |

अभ्युपगमे ऽप्य् अर्थाभावात् | BBस्_२,२.८ |

विप्रतिषेधाच् चासमञ्जसम् | BBस्_२,२.९ |

महद्दीर्घवद् वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् | BBस्_२,२.१० |

उभयथापि न कर्मातस्तदभावः | BBस्_२,२.११ |

समवायाभ्युपगमाच् च साम्याद् अनवस्थितेः | BBस्_२,२.१२ |

नित्यम् एव च भावात् | BBस्_२,२.१३ |

रूपादिमत्त्वाच् च विपर्ययो दर्शनात् | BBस्_२,२.१४ |

उभयथा च दोषात् | BBस्_२,२.१५ |

अपरिग्रहाच् चात्यन्तम् अनपेक्षा | BBस्_२,२.१६ |

समुदाय उभयहेतुके ऽपि तदप्राप्तिः | BBस्_२,२.१७ |

इतरेतरप्रत्ययत्वाद् उपपन्नम् इति चेन् न सङ्घातभावानिमित्तत्वात् | BBस्_२,२.१८ |

उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् | BBस्_२,२.१९ |

असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा | BBस्_२,२.२० |

प्रतिसंख्याप्रतिसंख्यानिरोधाप्राप्तिर् अविच्छेदात् | BBस्_२,२.२१ |

उभयथा च दोषात् | BBस्_२,२.२२ |

आकाशे चाविशेषात् | BBस्_२,२.२३ |

अनुस्मृतेश् च | BBस्_२,२.२४ |

नासतो ऽदृष्टत्वात् | BBस्_२,२.२५ |

उदासीनानाम् अपि चैवं सिद्धिः | BBस्_२,२.२६ |

नाभाव उपलब्धेः | BBस्_२,२.२७ |

वैधर्म्याच् च न स्वप्नादिवत् | BBस्_२,२.२८ |

न भावो ऽनुपलब्धेः | BBस्_२,२.२९ |

सर्वथानुपपत्तेश् च | BBस्_२,२.३० |

नैकस्मिन्न् असम्भवात् | BBस्_२,२.३१ |

एवं चात्माकार्त्स्न्यम् | BBस्_२,२.३२ |

न च पर्यायाद् अप्य् अविरोधो विकारादिभ्यः | BBस्_२,२.३३ |

अन्त्यावस्थितेश् चोभयनित्यत्वाद् अविशेषः | BBस्_२,२.३४ |

पत्युर् असामञ्जस्यात् | BBस्_२,२.३५ |

अधिष्ठानानुपपत्तेश् च | BBस्_२,२.३६ |

करणवच् चेन् न भोगादिभ्यः | BBस्_२,२.३७ |

अन्तवत्त्वम् असर्वज्ञता वा | BBस्_२,२.३८ |

उत्पत्त्यसंभवात् | BBस्_२,२.३९ |

न च कर्तुः करणम् | BBस्_२,२.४० |

विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः | BBस्_२,२.४१ |

विप्रतिषेधाच् च | BBस्_२,२.४२ |

न वियदश्रुतेः | BBस्_२,३.१ |

अस्ति तु | BBस्_२,३.२ |

गौण्यसंभवाच् छब्दाच् च | BBस्_२,३.३ |

स्याच् चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् | BBस्_२,३.४ |

प्रतिज्ञाहानिर् अव्यतिरेकात् | BBस्_२,३.५ |

शब्देभ्यः | BBस्_२,३.६ |

यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् | BBस्_२,३.७ |

एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः | BBस्_२,३.८ |

असंभवस् तु सतो ऽनुपपत्तेः | BBस्_२,३.९ |

तेजो ऽतस् तथा ह्य् आह | BBस्_२,३.१० |

आपः | BBस्_२,३.११ |

पृथिवी | BBस्_२,३.१२ |

अधिकाररूपशब्दान्तरेभ्यः | BBस्_२,३.१३ |

तदभिध्यानाद् एव तु तल्लिङ्गात् सः | BBस्_२,३.१४ |

विपर्ययेण तु क्रमो ऽत उपपद्यते च | BBस्_२,३.१५ |

अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गाद् इति चेन् नाविशेषात् | BBस्_२,३.१६ |

चराचरव्यपाश्रयस् तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस् तद्भावभावित्वात् | BBस्_२,३.१७ |

नात्मा श्रुतेर् नित्यत्वाच् च ताभ्यः | BBस्_२,३.१८ |

ज्ञो ऽत एव | BBस्_२,३.१९ |

उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् | BBस्_२,३.२० |

स्वात्मना चोत्तरयोः | BBस्_२,३.२१ |

नाणुरतच्छ्रुतेर् इति चेन् नेतराधिकारात् | BBस्_२,३.२२ |

स्वशब्दोन्मानाभ्यां च | BBस्_२,३.२३ |

अविरोधश् चन्दनवत् | BBस्_२,३.२४ |

अवस्थितिवैशेष्याद् इति चेन् नाभ्युपगमाद् धृदि हि | BBस्_२,३.२५ |

गुणाद्वा लोकवत् | BBस्_२,३.२६ |

व्यतिरेको गन्धवत् तथा हि दर्शयति | BBस्_२,३.२७ |

पृथगुपदेशात् | BBस्_२,३.२८ |

तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् | BBस्_२,३.२९ |

यावदात्मभावित्वाच् च न दोषस् तद्दर्शनात् | BBस्_२,३.३० |

पुंस्त्वादिवत् त्व् अस्य सतो ऽभिव्यक्तियोगात् | BBस्_२,३.३१ |

नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गो ऽन्यतरनियमो वान्यथा | BBस्_२,३.३२ |

कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् | BBस्_२,३.३३ |

उपादानाद् विहारोपदेशाच् च | BBस्_२,३.३४ |

व्यपदेशाच् च क्रियायां न चेन् निर्देशविपर्ययः | BBस्_२,३.३५ |

उपलब्धिवदनियमः | BBस्_२,३.३६ |

शक्तिविपर्ययात् | BBस्_२,३.३७ |

समाध्यभावाच् च | BBस्_२,३.३८ |

यथा च तक्षोभयथा | BBस्_२,३.३९ |

परात् तु तच्छ्रुतेः | BBस्_२,३.४० |

कृतप्रयत्नापेक्षस् तु विहितप्रतिषिद्धावैयर्थ्यादिभ्यः | BBस्_२,३.४१ |

अंशो नानाव्यपदेशाद् अन्यथा चापि दाशकितवादित्वम् अधीयत एके | BBस्_२,३.४२ |

मन्त्रवर्णात् | BBस्_२,३.४३ |

अपि स्मर्यते | BBस्_२,३.४४ |

प्रकाशादिवत् तु नैवं परः | BBस्_२,३.४५ |

स्मरन्ति च | BBस्_२,३.४६ |

अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज् ज्योतिरादिवत् | BBस्_२,३.४७ |

असन्ततेश् चाव्यतिकरः | BBस्_२,३.४८ |

आभास एव च | BBस्_२,३.४९ |

अदृष्टानियमात् | BBस्_२,३.५० |

अभिसन्ध्यादिष्व् अपि चैवम् | BBस्_२,३.५१ |

प्रदेशभेदाद् इति चेन् नान्तर्भावात् | BBस्_२,३.५२ |

तथा प्राणाः | BBस्_२,४.१ |

गौण्यसंभवात् तत्प्राक् श्रुतेश् च | BBस्_२,४.२ |

तत्पूर्वकत्वाद् वाचः | BBस्_२,४.३ |

सप्त गतेर् विशेषितत्वाच् च | BBस्_२,४.४ |

हस्तादयस् तु स्थिते ऽतो नैवम् | BBस्_२,४.५ |

अणवश् च | BBस्_२,४.६ |

श्रेष्ठश् च | BBस्_२,४.७ |

न वायुक्रिये पृथगुपदेशात् | BBस्_२,४.८ |

चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः | BBस्_२,४.९ |

अकरणत्वाच् च न दोषस् तथा हि दर्शयति | BBस्_२,४.१० |

पञ्चवृत्तिर् मनोवत् व्यपदिश्यते | BBस्_२,४.११ |

अणुश् च | BBस्_२,४.१२ |

ज्योतिर् आद्यधिष्ठानं तु तदामननात्प्राणवता शब्दात् | BBस्_२,४.१३ |

तस्य च नित्यत्वात् | BBस्_२,४.१४ |

त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशाद् अन्यत्र श्रेष्ठात् | BBस्_२,४.१५ |

भेदश्रुतेर् वैलक्षण्याच् च | BBस्_२,४.१६ |

संज्ञामूर्तिकॢप्तिस् तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् | BBस्_२,४.१७ |

मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश् च | BBस्_२,४.१८ |

वैशेष्यात् तु तद्वादस् तद्वादः | BBस्_२,४.१९ |