[प्. २-]

बोधसारः

ॐ किञ्चित्कुतूहलेनैव विदुषां प्रियकाम्यया / मङ्गलाचरणं कृत्वा बोधसारो निरूप्यते // NBस्_१.१ //

अनन्तशक्तिसन्दोहपूर्णस्य परमात्मनः / विघ्नविध्वंसिनीं शक्तिं गणराजमुपास्महे // NBस्_१.२ //

या प्रकाशविमर्शाभ्यां स्वरूपावस्थितिङ्गता / स्मरामि तामहं भक्त्या ज्ञानशक्तिं सरस्वतीम् // NBस्_१.३ //

श्रीगुरून्परमानन्दस्वरूपानभिवादये / तापत्रयापहा येषां कृपा ब्रह्मामृतप्रपा // NBस्_१.४ //

अथ गुरुस्तवः मदमोहाभिधक्रूरमधुकैटभजिष्णवे / मोक्षलक्ष्मीनिवासाय नमः श्रीगुरुविष्णवे // NBस्_१.५ //

गुणैर्गौरवमायाता हरिब्रह्महरास्त्रयः / गुणातीततयाऽस्माकं गुरवो गुरुताङ्गताः // NBस्_१.६ //

पुरान्तकहरो रुद्रः कंसकेशिहरो हरिः / चण्डमुण्डहरा चण्डी सर्वद्वन्द्वहरो गुरुः // NBस्_१.७ //

यच्छन्ति देवतास्तुष्टा धनमायुः सुतं यशः / ज्ञानं के नाम दास्यन्ति विना श्रीगुरुपादुकाम् // NBस्_१.८ //

जयति श्रीगुरूणां हि चरणाब्जरजोगुणः / हतास्त्रयो यदेकेन रजःसत्त्वतमोगुणाः // NBस्_१.९ //

तार्या वयं तरिर्बोधस्तरणीयो भवार्णवः / तत्कर्णधाररूपेण तारकं श्रीगुरुं भजे // NBस्_१.१० //

तारकस्योपदेशेन गुरुर्भूत्वा विमुक्तिदः / काश्यामपीश्वरस्तस्मादीश्वरादधिको गुरुः // NBस्_१.११ //

गुरोरनुग्रहादीश ईश्वरानुग्रहाद्गुरुः / श्रीगुरोर्दर्शनं हेतुः परं त्वीश्वरदर्शने // NBस्_१.१२ //

ईश्वरः सर्वहेतुत्वाद्धेतुःसंसारमोक्षायोः / मोक्षस्यैव गुरुस्तस्मान्नास्ति तत्वं गुरोः परम् // NBस्_१.१३ //

विनाऽपि क्षेत्रमाहात्म्यं गुरुमाहात्म्यतः किल / विमुक्तिर्यत्र कुत्रापि न काश्यां गुरुणा विना // NBस्_१.१४ //

क्षम्यतामिति किं वाच्यं प्रसीदेति किमुच्यताम् / क्षमाप्रसादसंपूर्णः स्वभावादेव मे गुरुः // NBस्_१.१५ //

[प्. १४-]

अथ शिष्यविवेकः | बीजं गुरुपदेशो हि जिज्ञासुः क्षेत्रमुच्यते / विवेकांकुरजो बोधद्रुमो मोक्षस्तु तत्फलम् // NBस्_२.१ //

यद्यपि क्षेत्रबीजाभ्यां विना न द्रुमसंभवः / किं तु बीजमुपादानं निमित्तं क्षेत्रमुच्यते // NBस्_२.२ //

द्रुमो बीजपरीणामो न क्षेत्रपरिणामकः / बोधो गुरुपरीणामो न शिष्यपरिणामकः // NBस्_२.३ //

द्रुमो हि बीजजातीयः क्षेत्रजातीयको न हि / बोधो हि गुरुजातीयः शिष्यजातीयको न हि // NBस्_२.४ //

बीजेन बीजजातीयस्तरुः क्षेत्रे समर्पितः / गुरुणा स्वात्मजातीयो बोधः शिष्ये समर्पितः // NBस्_२.५ //

वह्निप्रभा हि वर्त्तिस्था तमो हन्ति प्रकाशते / तमोहन्त्री प्रकाशात्मा प्रभैव न तु वर्त्तिका // NBस्_२.६ //

गुरुप्रभा हि शिष्यस्था तमो हन्ति प्रकाशते / तमोहन्ता प्रकाशात्मा गुरुरेव न शिष्यकः // NBस्_२.७ //

यदग्निः काष्ठमारुह्य भस्मसात्कुरुते पुरीम् / भस्मासात्कारणं तत्र गुणो वह्नेर्न काष्ठगः // NBस्_२.८ //

बोधात्मना गुरुः शिष्यमाविश्य दहति क्षणात् / यद्द्वैतं सा गुरोः शक्तिर्न शिष्यस्येति निर्णयः // NBस्_२.९ //

यद्यप्युदयने भानोर्यथा पद्मं प्रकाशते / न काशन्ते तथा पद्माः काष्ठपाषाणमृण्मयाः // NBस्_२.१० //

प्रकाशको रविर्यद्वत्पद्ममेव विकासयेत् / गुरुस्तथा बोधकः सञ्छिष्यमेव प्रबोधयेत् // NBस्_२.११ //

प्रकाशकस्य महिमा प्रकाश्यादधिकः किल / सूक्ष्मं विशेषं वक्ष्यामि गुरुसूर्यस्य तं शृणु // NBस्_२.१२ //

तत्तद्विवेकवैराग्ययुक्तवेदान्तयुक्तिभिः / शिष्यं नयति गुर्वर्कः स्वैक्यं स्वाद्भिन्नमप्यहो // NBस्_२.१३ //

विकासकोऽपि तपनो न पद्मं स्वैकतां नयेत् / तस्मात्सर्वात्मभावेन सेव्या श्रीगुरुपादुका // NBस्_२.१४ //

तत्सत्यं दातृपात्राभ्यां विना दानं न सिद्ध्यति / तथापि पात्रं पात्रं स्याद्दाता परमकारणम् // NBस्_२.१५ //

भवेत्स्पर्शमणिस्पर्शाल्लोहं स्वर्णं न तन्मणिः / गुरुस्पर्शमणिस्पर्शात्स एव भवति क्षणात् // NBस्_२.१६ //

एवं विवेकतो धीमन्नुपयोगो द्वयोरपि / शिष्यो निमित्तमात्रं स्याद्गरिष्ठा गुरुपादुका // NBस्_२.१७ //

उपदेशक्रमो राम व्यवस्थामात्रपालनम् / इत्यादि वचनं तत्तु शिष्योत्साहविवृद्धये // NBस्_२.१८ //

सिद्धान्तः सर्वतन्त्राणां सद्यः प्रत्ययकारकः / सर्वदा भावनीयोऽयं गुरुशिष्यविनिर्णयः // NBस्_२.१९ //

[प्. २४-]

ब्रह्मजिज्ञासा अथातो ब्रह्मजिज्ञासा जिज्ञास्यं ब्रह्म केवलम् / तटस्थलक्षणेनाथ स्वरूपस्य च लक्षणात् // NBस्_३.१ //

उत्पत्तिस्थितिनाशानां मूलकारणमीश्वरः / सर्वज्ञः सत्यसङ्कल्प इत्यादिषु तटस्थता // NBस्_३.२ //

सच्चिदानन्दरूपं तत्स्वप्रकाशं परात्परम् / अनण्वित्यादिवेदोक्तं स्वरूपस्य तु लक्षणम् // NBस्_३.३ //

गुणप्रधानभावेन यद्यत्किञ्चिदपेक्षितम् / नानाप्रकरणव्याजैस्तत्सर्वमभिधीयते // NBस्_३.४ //

बहिरङ्गान्तरङ्गाणां साधनानामनुक्रमः / यदन्तरङ्गं यस्मात्तु तत्पश्चात्तु निरूप्यते // NBस्_३.५ //

[प्. २७-]

वैराग्यपीठिकाबन्धः वैराग्यपीठिकाबन्धं प्रथमं शृणु सन्मते / न नेमिरेव यत्रास्ति स्थितिश्चक्रस्य कीदृशी // NBस्_४,१.१ //

न शूद्रे वेदसंस्कारस्तैलञ्च सिकतासु न / न स्यात्करतले रोम तथा मुक्तिर्न रागिणि // NBस्_४,१.२ //

वैराग्यं द्विविधं सूक्ष्मं तद्भेदमवधारय / जिज्ञासामुख्यमेकं स्याज्जिहासामुख्यमेव च // NBस्_४,१.३ //

जिहासा संसृतेर्ब्रह्मजिज्ञासेति द्वयं मुने / एकमेव तथाप्यस्ति विशेषः कश्चिदत्र हि // NBस्_४,१.४ //

राज्यभ्रष्टा दीर्घरोगाः पराधीना हतश्रियः / ये विरक्तास्तपस्यन्ति जिहासामुख्यमेव तत् // NBस्_४,१.५ //

आधिव्याधिभयोद्वेगपारतन्त्र्यादिवर्जिताः / ये धीरा मुक्तिमिच्छन्ति शृणु तेषामयं क्रमः // NBस्_४,१.६ //

कामधेनुर्गृहे येषां निवासो नन्दने वने / कश्यपाद्यास्तपस्यन्ति जिज्ञासामुख्यमेव तत् // NBस्_४,१.७ //

आधिव्याधिभयोद्वेगपारतन्त्र्यादिपीडिताः / ये जीवा मोक्षमिच्छन्ति जिहासामुख्यता तु सा // NBस्_४,१.८ //

मानुष्यं दुर्लभं प्राप्तं सच्छास्त्रैः संस्कृता मतिः / यदि न ब्रह्मविश्रान्तिस्तदस्माभिः किमर्जितम् // NBस्_४,१.९ //

इत्येवं व्यवसायेन ह्याकाशफलपातवत् / जिज्ञासयन्ति ये धीरा जिज्ञासामुख्यता तु सा // NBस्_४,१.१० //

विरोचनः कार्त्तवीर्यो बलिः श्रीराघवादयः / विरक्ता राजलीलायां ते हि तत्र निदर्शनम् // NBस्_४,१.११ //

तीव्रात्संसारवैराग्याद्ब्रह्मजिज्ञासनं यदि / वैराग्यं पुण्यजीवानां जिहासामुख्यमेव तत् // NBस्_४,१.१२ //

ब्रह्मजिज्ञासया तात तीव्रया यो विधीयते / विरागो दृश्यभावेषु जिज्ञासामुख्यमेव तत् // NBस्_४,१.१३ //

सहजं यस्य वैराग्यं का वाच्या तस्य मुख्यता / अथ दोषाः प्रदर्श्यन्ते वैराग्यं दोषदर्शनात् // NBस्_४,१.१४ //

कथयामि समासेन सावधानमनाः शृणु / असमञ्जसतां साधो समारभ्य शरीरतः // NBस्_४,१.१५ //

[प्. ३४-]

कायविडम्बना यं भूषयन्ति कनकैर्वसनैश्चन्दनैरपि / अविचारत एवायं कायो रम्यत्वमागतः // NBस्_४,२.१ //

अस्य क्रव्यादभक्ष्यस्य कृशानोरिन्धनस्य च / परिणामकृशस्यैव केन कायस्य रम्यता // NBस्_४,२.२ //

कलेर्वरमिदं स्थानं विग्रहो मूर्त्तिमानसौ / पञ्चभूतनिवासोऽयं कथं तत्र सुखी भवेत् // NBस्_४,२.३ //

कारागृहं गर्भवासो बाल्यं केवलमूढता / तत्रापि दुःसहात्यन्तं पराधीनतया स्थितिः // NBस्_४,२.४ //

कामबाणैर्यत्र पीडा कामिनीविरहज्वरः / पुष्कला पापसंपत्तिर्यौवनं विपदां वनम् // NBस्_४,२.५ //

उन्नताऽनततां यातो जराक्षारविधूसरः / पुराणकूष्माण्डसमः कायो वृद्धस्य गर्हितः // NBस्_४,२.६ //

मरणस्य तु किं वाच्यं मृत्युदूतभयं ततः / नरके तु महद्दुःखं स्वर्गे पतनजं भयम् // NBस्_४,२.७ //

उत्तमाधमभावेन तत्राप्यस्ति विडम्बना / यदि पश्वादियोनिः स्यात्तदा दुःखस्य का कथा // NBस्_४,२.८ //

पुनर्जन्म पुनर्मृत्युः पुनर्दुखं पुनर्भयम् / न जानाति गतिं जन्तुर्निमग्नो मोहसागरे // NBस्_४,२.९ //

[प्. ४०-]

वृत्तिविडम्बना क्षत्रधर्मे परा हिंसा याच्ञायां लाघवं महत् / असत्यमेव वाणिज्ये नानृतात्पातकं परम् // NBस्_४,३.१ //

सेवायां परमं कष्टं मृत्कीटस्तु कृषीवलः / द्यूते सर्वस्वनाशः स्याच्चौर्ये राजभयं महत् // NBस्_४,३.२ //

नाकाशात्पतति द्रव्यं जीविका सुखदा कथम् /

[प्. ४२-]

कामविडम्बना चर्वयन्ति महामांसं गते प्राणे पिशाचकाः / जीवत्परस्परं मांसं स्त्रीपुंसाश्चतुराननाः // NBस्_४,४.१ //

नृदेहैर्निशि नृत्यन्ति श्मशानेषु पिशाचकाः / विचित्रैरङ्गविन्यासैर्गृहेषु गृहमेधिनः // NBस्_४,४.२ //

लिहति स्पृशति भ्रान्तो मुहुर्जिघ्रति खादति / ग्रामसिंहानुरूपेयं ग्राम्यधर्मव्यवस्थितिः // NBस्_४,४.३ //

कण्डूयनेन यत्कण्डूसुखं तत्किं भवेत्सुखम् / पश्चाद्यत्र महापीडा तथा वैषयिकं सुखम् // NBस्_४,४.४ //

नादासक्तं मृगं व्याधश्छिनत्ति निशितैः शरैः / रूपासक्तं नरं नारी रतिच्छुरिकयाऽसकृत् // NBस्_४,४.५ //

[प्. ४५-]

क्रोधविडम्बना रुधिरं पिबति स्वीयं दिवा तमसि नृत्यति / भीषयत्यात्मनात्मानं क्रूरः क्रोधी न राक्षसः // NBस्_४,५.१ //

[प्. ४६-]

लोभविडम्बना न पिशाचा न डाकिन्यो न भुजङ्गा न वृश्चिकाः / संभ्रान्तयन्ति मनुजं यथा लोभो धियं रिपुः // NBस्_४,६.१ //

मेरवो घृतबिन्द्वाभा दुराशादावपावके / कथं सहस्रलक्षाद्यैस्तर्हि तृप्यतु लोभवान् // NBस्_४,६.२ //

आनिद्रं प्रातरारभ्य जाग्रति स्वप्नपूर्ष्वपि / भ्रमन्नो लभते शान्तिं स लोभस्य पराक्रमः // NBस्_४,६.३ //

निधानं यक्षसर्पाद्या यदाक्रामन्ति यत्नतः / न पिबन्ति न खादन्ति तेषां हि गुरवः शठाः // NBस्_४,६.४ //

दानभोगविहीनं च यदेव धनिनो धनम् / न तु तस्य मुखे धूलिर्दीयते भूमिगोपनैः // NBस्_४,६.५ //

मूढस्ताम्रमये पात्रे संस्थापयति किं धनम् / पात्रे स्थितं धनं भद्रं किन्तु पात्रं परीक्षय // NBस्_४,६.६ //

काकविष्ठाधनस्यार्थे कायक्लेशेन भूयसा / मदान्धा धनिनः सेव्या महतीयं विडम्बना // NBस्_४,६.७ //

न लोभस्योपचाराय मणिमन्त्रौषधादयः / मणिमन्त्रौषधश्लाघी सोऽपि लोभपरायणः // NBस्_४,६.८ //

किञ्चिद्धनकणं ध्यात्वा मुखमाढ्यस्य पश्यसि / करोषि श्वेव चाटूनि लोभेनापकृतं स्मर // NBस्_४,६.९ //

लोहार्गलो भद्रहरो लोलताङ्को भयप्रदः / लुनात्युभौ च यल्लोकौ तेन लोभः प्रकीर्त्तितः // NBस्_४,६.१० //

सकामाः कामिनीलुब्धा निष्कामा मोक्षलोभिनः / भावलुब्धो हि भगवान्निर्लोभोऽत्यन्तदुर्लभः // NBस्_४,६.११ //

दुग्धफेनोज्ज्वला शय्या बाला चरणसेविनी / निद्रां न लभते भूपः परराष्ट्रजिगीषया // NBस्_४,६.१२ //

मार्गेषु मिलिताश्चौराः सख्यं तैः सह वर्धितम् / ते गता धनमादाय पश्चाच्छोचति मन्दधीः // NBस्_४,६.१३ //

स्वामी तु चौरवद्द्रव्यं गोपायति यतस्ततः / भार्यापुत्रादयश्चौरा भुञ्जते स्वामिनो यथा // NBस्_४,६.१४ //

पुत्रमित्रकलत्रेभ्यो गोप्यते यद्धनं जनैः / तेन मन्येऽवनं पापं सुकृत्या गोप्यते नहि // NBस्_४,६.१५ //

रागिणी गणिका वित्तं यद्वाञ्छति वरा हि सा / धिक्तं वैराग्यवक्तारं वाचालं वित्तलम्पटम् // NBस्_४,६.१६ //

धनिभ्यो धनमादाय श्लाघते शास्त्रपाठकः / बहुभ्यो मिथुनीभूय धनिभ्यो गणिका यथा // NBस्_४,६.१७ //

न शोभते तथैवायं लोभी वेदान्तवाचकः / चौर्येण निगडे दत्तो जटाभस्मधरो यथा // NBस्_४,६.१८ //

यदि वित्तार्जनेनैव विद्वांसो यान्ति गौरवम् / कस्तर्हि वेश्याविदुषोर्विशेष इति वर्णय // NBस्_४,६.१९ //

अनित्यमिति यो वक्ति सेवते नित्यमेव तत् / बहिर्मुखस्य तस्यास्यं मा दर्शय महेश्वर // NBस्_४,६.२० //

कामकिंकरतां प्राप्य सकामाः सर्वकिंकराः / कामेनैव परित्यक्तो निष्कामः कस्य किंकरः // NBस्_४,६.२१ //

[प्. ५८-]

कर्मविडम्बना वंशपात्रमिवापूर्णं पूर्णं घटशतैरपि / क्रियाजालं कथं साधो विरागाय न जायते // NBस्_४,७.१ //

ब्रह्मणो दिनमारभ्य यावदद्य कृताः क्रियाः / मुहूर्त्तं हन्त संसारी नैव निश्चिन्तताङ्गतः // NBस्_४,७.२ //

अभाग्यं परमं पुंसां परपिण्डोपजीवनम् / तत्कथं नाम सौभाग्यं पुत्रपिण्डोपजीवनम् // NBस्_४,७.३ //

मृतशब्देन सम्बोध्य मृतपिण्डं मृताहनि / मृताय दास्यते पुत्रस्तद्वरं किमुतामृतम् // NBस्_४,७.४ //

अशनायां पिपासां च शोकं मोहं जरां मृतिम् / प्राप्नुवञ्च्छ्रुतिशास्त्रेभ्यो मा भव श्राद्धभक्षकः // NBस्_४,७.५ //

दीर्घमायुर्जराभुक्त्यै धनं भूरि दुराधये / पुत्राः कलहदुःखाय संसारे दुःखमद्भुतम् // NBस्_४,७.६ //

छायां पश्यति कायस्य रायो गर्वेण मुह्यति / जायां भजति भावेन मायां नो वेद वैष्णवीम् // NBस्_४,७.७ //

यात्रासमागमसमे नतर्कितगतागते / पशुपुत्रकलत्रादौ ममता न मता समा // NBस्_४,७.८ //

सुतरां गुरवोऽस्माकं वैयाकरणसत्तमाः / आदिश्य ममतास्थाने समतां साधयन्ति ये // NBस्_४,७.९ //

त्यक्ष्यंत्यवश्यं च त्वान्त्वं च त्यक्ष्यसि यानपि / येषां त्यागे महत्सौख्यं तेषां त्यागेऽपि कः श्रमः // NBस्_४,७.१० //

व्यवहारविमूढानां स्तुतिनिन्दामयः क्रमः / सोऽपि तत्कायपर्यन्तः कायः कतिदिनान्वयी // NBस्_४,७.११ //

एकतः सकला लोका विकर्षन्ति यथाबलम् / पदार्थमालां बलवानेकः कालो गिलत्यसौ // NBस्_४,७.१२ //

लोला लक्ष्मीर्वयं लोला लोला विषयवृत्तयः / किं सुखं तत्र यत्राङ्ग जीवनस्यैव संशयः // NBस्_४,७.१३ //

शोकमोहौ भयं दैन्यमाधिर्व्याधिः क्षुधा तृषा / इत्यादि विविधं दुःखमिति संक्षेपकीर्त्तनम् // NBस्_४,७.१४ //

[प्. ६६-]

धर्मजिज्ञासा अथातो धर्मजिज्ञासा धर्मः प्रोक्तश्चतुर्विधः / नित्यो नैमित्तिकः काम्यः प्रायश्चित्तमिति क्रमात् // NBस्_५,१.१ //

वर्णाश्रमसमाचाराः शौचस्नानादयश्च ये / आवश्यकास्ते नित्याः स्युरकृत्य प्रत्यवैति यान् // NBस्_५,१.२ //

देशकालनिमित्ता ये ते तु नैमित्तिकाः स्मृताः / संक्रान्तिग्रहणस्नानदानश्राद्धजपादयः // NBस्_५,१.३ //

प्रायश्चित्तात्मका धर्माः कृच्छ्रचान्द्रायणादयः / कामनापूर्वकं काम्यं मुमुक्षोर्न विधीयते // NBस्_५,१.४ //

हरिप्रसादकाम्या च चित्तशुद्धेश्च कामना / मोक्षस्य कामना चेति कामनेयं न कामना // NBस्_५,१.५ //

तस्मात्तया कामनया स्नानदानजपादिकम् / तीर्थव्रततपोनिष्ठा मोक्षकामैर्विधीयताम् // NBस्_५,१.६ //

कर्मणां निर्णयं त्वेवं गीतायामाह माधवः / सर्वथा न परित्याज्यं नित्यं कर्म मुमुक्षुणा // NBस्_५,१.७ //

ज्ञाने जातेऽपि न त्याज्यं लोकानुग्रहहेतुना / यो वासनापरित्यागः कर्मत्यागः स एवहि // NBस्_५,१.८ //

न कर्मणां परित्यागः कर्मत्यागो मनोमयः / यज्ञो दानं तपश्चेति पावनानि मनीषिणाम् // NBस्_५,१.९ //

कर्मणा चित्तशुद्धिः स्यात्तया तीव्रा मुमुक्षुता / ततो विवेकान्मुक्तिः स्यात्कर्म त्याज्यं कथं तु तत् // NBस्_५,१.१० //

ये तु बोधेन संप्राप्तास्तात कर्मातिगां दशाम् / न विधेः किंकरास्तस्मात्स्वच्छन्दं विचरन्तु ते // NBस्_५,१.११ //

[प्. ७३-]

तपस्यातात्पर्यम् कृता कपटभावेन दम्भलोभपरायणैः / हट्टे नगरमध्ये वा सा तपस्याऽधमा स्मृता // NBस्_५,२.१ //

वेदशास्त्रोक्तविधिना शीतोष्णादिसहिष्णुना / या कृता कामनापूर्वं सा तपस्या तु मध्यमा // NBस्_५,२.२ //

मनसो निग्रहार्थाय परमार्थपरायणा / अकामा तत्वजिज्ञासोः सा तपस्योत्तमा मता // NBस्_५,२.३ //

आगते स्वागतं कुर्याद्गच्छन्तं न निवारयेत् / यथाप्राप्तं सहेत्सर्वं सा तपस्योत्तमोत्तमा // NBस्_५,२.४ //

[प्. ७५-]

व्रतव्यवस्था परदारपरद्रव्यपरद्रोहविवर्जनम् / रागद्वेषपरित्यागो व्रतानामुत्तमं व्रतम् // NBस्_५,३.१ //

तदुक्तं काशीखण्डे परदारपरद्रव्यपरद्रोहपराङ्मुखः / गङ्गाप्याह कदाऽऽगत्य मामयं पावयिष्यति // NBस्_५,३.२ //

[प्. ७६-]

वेषविचारः मुक्तिर्नास्ति जटाजूटे न काषाये न मुण्डने / न भस्मनि न कन्थायां तिलके वा कमण्डलौ // NBस्_५,४.१ //

द्वेषेन ताड्यते सर्पो वृथा वल्मीकताडनम् / मनसो निग्रहो नास्ति वृथा कायस्य मुण्डनम् // NBस्_५,४.२ //

चित्तविक्षेपशान्त्यर्थं जटाकन्थादिधारणम् / कुरुते वीतरागश्चेदुत्तमोत्तममेव तत् // NBस्_५,४.३ //

[प्. ७८-]

मौनमीमांसा मौनं चतुर्विधं प्रोक्तं वाग्मौनं वाग्विनिग्रहः / ज्ञानेन्द्रियाणां संरोधस्त्वक्षमौनमुदाहृतम् // NBस्_५,५.१ //

कर्मेन्द्रियाणां संरोधः काष्ठमौनं तु काष्ठवत् / गौणं तु त्रिविधं मौनमुत्तमं तु मनोलयः // NBस्_५,५.२ //

न मौनी मूकतां यातो न मौनी दुग्धबालकः / न मौनी व्रतनिष्ठोपि मौनी संलीनमानसः // NBस्_५,५.३ //

मुनेर्भावस्तु मौनं स्याच्छब्दशास्त्रव्यवस्थया / मुनिभावो यर्हि नास्ति तर्हि मौनं निरर्थकम् // NBस्_५,५.४ //

[प्. ८०-]

दानज्ञानम् कीर्त्तिदानं कामदानं दयादानमित त्रिधा / उत्तरादुत्तरं श्रेष्ठं तेभ्यः कृष्णार्पणं परम् // NBस्_५,६.१ //

[प्. ८१-]

तीर्थतत्त्वम् इदं तीर्थमिदं तीर्थमितस्तीर्थमतः परम् / इतो दूरतरं तीर्थं मया दृष्टं न तु त्वया // NBस्_५,७.१ //

तव तीर्थफलं स्वल्पं मम तीर्थफलं महत् / इति भ्रमन्ति ये तीर्थं ते भ्रान्ता न तु तैर्थिकाः // NBस्_५,७.२ //

तीर्थे पापक्षयः स्नानैस्तीर्थं साधुसमागमः / तीर्थे वैराग्यचर्चा स्यात्तीर्थमीश्वरपूजनम् // NBस्_५,७.३ //

तीर्थं शीतोष्णसहनं तीर्थं निःसङ्गचारिता / इति जानन्ति ये तीर्थं तीर्थतत्त्वविदो हि ते // NBस्_५,७.४ //

[प्. ८४-]

आचारचातुरी अनाचारस्तु मालिन्यमत्याचारस्तु मूर्खता / विचाराचारसंयोगः सदाचारस्य लक्षणम् // NBस्_५,८.१ //

[प्. ८५-]

रागत्यागनिर्णयः न विरक्ता धनैस्त्यक्ता न विरक्ता दिगम्बराः / विशेषरक्ताः स्वपदे ते विरक्ता मता मम // NBस्_६.१ //

चौरस्त्यजन्ति गेहं स्वं भयेनैव न बोधतः / जारास्त्यजन्ति गेहं स्वं कामेनैव न बोधतः // NBस्_६.२ //

क्रुद्धस्त्यजति गेहं स्वं प्रतिवादिविरोधतः / रुद्धस्त्यजति गेहं स्वं रोधेनैव न बोधतः // NBस्_६.३ //

निःसङ्गतासुखं प्राप्ताः कया चिद्बोधलीलया / गृहं त्यजन्ति मुनयो गृहस्था वावने स्थिताः // NBस्_६.४ //

तदुक्तम् | मूढः किं त्यजतु प्रमत्तमनसस्त्यागेन वा किं फलं / विज्ञः कर्म करोतु वा न कुरुतां त्यागेऽवलिप्तो न यत् / इत्येवं कृतनिश्चयः प्रवचनैरद्वैतविद्यावतां / रागत्यागनिरादरो मुनिजनः पारे गिरां खेलति // NBस्_६.५ //

इत्ययं योगयुक्तानां रागत्यागविनिर्णयः / त्यजतैव हि तज्ज्ञेयमिति वेदान्तनिर्णयात् // NBस्_६.६ //

[प्. ८८-]

अधिकारपरीक्षा | धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः शास्त्रे धर्माधिकारिणाम् / तत्र तीब्रा मुमुक्षैव मोक्षे मुख्याधिकारिता // NBस्_७.१ //

ज्योतिष्टोमे स्वर्गकामो विवाहे पुत्रकामवान् / वाणिज्ये लोभवान्मोक्षे मुमुक्षुरधिकारवान् // NBस्_७.२ //

तीव्रा मुमुक्षा यद्यस्ति प्रज्ञामान्द्यं च वर्त्तते / सच्छास्त्रविद्वच्चर्चाभिः प्रथमं तन्निवारयेत् // NBस्_७.३ //

वेदे नास्त्यधिकारोऽस्य मुमुक्षा यदि वर्त्तते / विचारस्तेन कर्त्तव्यः पुराणश्रवणादिना // NBस्_७.४ //

यदेव वेदे कथितं पुराणेऽपि तदेव हि / न तु वेदाक्षरं श्राव्यमिति भाष्ये विनिर्णयः // NBस्_७.५ //

यथाऽधिकारविहितं कर्म सिध्यति चान्यथा / कार्यसिद्धिर्न जायेत प्रत्यवायो महान्भवेत् // NBस्_७.६ //

[प्. ९२-]

सत्संगसुधा सत्संगसुधया तात मन आनन्दितं यदा / निश्चेतव्यं तदा मोहान्मम मुक्तिर्भविष्यति // NBस्_८.१ //

साधनानां हि सर्वेषां वरिष्ठा साधुसङ्गतिः / एतया सिद्धया सिद्धं सर्वमेव हि साधनम् // NBस्_८.२ //

शश्वदीश्वरभक्ता ये विरक्ताः समदर्शनाः / साधवः सेवितव्यास्ते मोक्षशास्त्रविशारदाः // NBस्_८.३ //

येषां दर्शनमात्रेण मोक्षे श्रद्धा विवर्धते / येषां च वाग्विलासेन संशयो विनिवर्त्तते // NBस्_८.४ //

उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैस्तात्पर्यनिर्णयः / विशेषसामान्यतया शास्त्रार्थानां व्यवस्थितिः // NBस्_८.५ //

वेदशास्त्राविरोधेन मोक्षमार्गप्रवेशनम् / संप्रदायपरिज्ञानं मतभेदविनिर्णयः // NBस्_८.६ //

पूर्वोत्तराभ्यां पक्षाभ्यां येषां वाक्यादवाप्यते / ज्ञानिनः कर्णधारास्ते सेवितव्या हि साधवः // NBस्_८.७ //

तथा च गीता तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया / उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्वदर्शिनः // NBस्_८.८ //

[प्. ९५-]

समन्वयसरस्वती अवगाह्या विशेषेण समन्वयसरस्वती / जायेत मतभेदाख्यपङ्कप्रक्षालनं यया // NBस्_९.१ //

पदं पदार्थो वाक्यार्थस्तत्वानि मनसो यमः / महावाक्यार्थविज्ञानं साधनानि क्रमेण हि // NBस्_९.२ //

सर्वेषां तत्र तन्त्राणामुपयोगो यथायथम् / वदामि तत्समासेन सर्वमेव यथातथम् // NBस्_९.३ //

जायते शब्दशास्त्रेण पदव्युत्पत्तिरुत्तमा / व्युत्पत्तिश्च पदार्थानां न्यायवैशेषिकोक्तिभिः // NBस्_९.४ //

मीमांसया च वाक्यार्थव्युत्पत्तिः परिनिष्ठिता / व्यक्तिः सांख्येन तत्त्वानां योगेन मनसो यमः // NBस्_९.५ //

महावाक्यार्थविज्ञानं वेदान्तैर्ब्रह्मनिष्ठया / इत्येवं सर्वतन्त्राणां ब्रह्मण्येव समन्वयः // NBस्_९.६ //

[प्. ९८-]

अविरोधबोधः प्रसङ्गादविरोधस्य बोधोऽप्यत्र निरूप्यते / व्यवहारे द्वैतसत्वं द्वैताद्वैतमते समम् // NBस्_१०.१ //

अद्वैतकल्पितत्वं चाविरोधोऽतो मतद्वये / विवदन्ति मुहुर्वादरसैस्तद्विवदन्तु ते // NBस्_१०.२ //

यमास्त्वहिंसासत्याद्या नियमाः शुचितादयः / सुखासने च संस्थानं प्रत्याहारस्तु सर्वतः // NBस्_१०.३ //

धारणा च तथा ध्यानं समाधानं च चेतसः / योगाङ्गसप्तकं त्वेतत्सर्वेषामपि संमतम् // NBस्_१०.४ //

लये मन्त्रे हठे राज्ञि भक्तौ सांख्ये हरेर्मते / मतैक्यमस्ति सर्वेषां ये बुधा मोक्षमार्गगाः // NBस्_१०.५ //

हठिनामधिकस्त्वेकः प्राणायामपरिश्रमः / प्राणायामे मनःस्थैर्यं स तु कस्य न संमतः // NBस्_१०.६ //

विमुक्तिर्वादिनां तस्मान्मतभेदो न कश्चन / कश्चित्कश्चिन्मते भेदस्त्वस्ति वेदान्तिनामपि // NBस्_१०.७ //

[प्. १०४-]

सांख्याञ्जनशलाका नेत्रयोरञ्जनं कार्यं सांख्याञ्जनशलाकया / ततस्तिमिरनाशेन सूक्ष्मवस्तु विलोक्यते // NBस्_११.१ //

कपिलेन मुकुन्देन देवहूती प्रबोधिता / सर्वतत्त्वविवेकेन तत्सांख्यमभिधीयते // NBस्_११.२ //

सर्वा विकृतयो यस्याः स्थूलसूक्ष्माश्चराचराः / अस्ति काचिदनिर्देश्या प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका // NBस्_११.३ //

महतत्त्वमहङ्कारः पञ्च तन्मात्रकाणि च / प्रकृतिर्विकृतिश्चेति सप्तैतानि भवन्ति हि // NBस्_११.४ //

स्वकारणानां विकृतिः प्रकृतिः स्वोद्भवस्य यत् / एवमष्टौ प्रकृतयस्ततो विकृतयो भवन् // NBस्_११.५ //

व्योमादिपञ्चभूतानि पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि च / कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव मनसा सह षोडश // NBस्_११.६ //

खं वायुरग्निस्तोयं भूर्भूतपञ्चकमुच्यते / शब्दस्पर्शौ रूपरसौ गन्धस्तेषां गुणाः क्रमात् // NBस्_११.७ //

श्रोत्रं त्वक्चक्षु रसनं घ्राणं ज्ञानेन्द्रियाणि च / वाक्पाणिपादपाय्वादि पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च // NBस्_११.८ //

उभयात्मा मनस्तेन चतुर्विंशतिरीरिता / तत्त्वानां तद्विकारस्तु सर्वं चैव जगत्त्रयम् // NBस्_११.९ //

प्रकृतेस्त्रिगुणात्मत्वात्सर्वं हि त्रिगुणात्मकम् / रक्तश्वेतश्यामरूपा रजःसत्त्वतमोगुणाः // NBस्_११.१० //

रजश्चलं तमः स्तब्धं प्रकाशस्सात्विको मतः / तमोऽधमं रजो मध्यं सत्त्वमुत्तममेव हि // NBस्_११.११ //

लोभादयो रजोभावास्तमसो जडतादयः / सुखप्रसादबोधाद्या भावाः सत्त्वस्य कीर्त्तिताः // NBस्_११.१२ //

देवादयः सात्त्विकाः स्युर्नराद्या राजसाः स्मृताः / तामसाः पशुभूताद्या एवं सर्वं विविच्यताम् // NBस्_११.१३ //

विरोधिनस्सहायाश्च मिथः कार्यं च कारणम् / मिलित्वा कार्यकर्त्तारो गुणा विषमचेष्टिताः // NBस्_११.१४ //

विश्वं गुणात्मकं सर्वमात्मा निर्गुण एव हि / प्रकाशकतया तत्र प्रविष्ट इव भासते // NBस्_११.१५ //

यथा द्वात्रिंशद्दन्तस्था रसज्ञा रसवेदिनी / चतुर्विंशतितत्वान्तः स्वात्मज्ञस्तत्त्ववित्तथा // NBस्_११.१६ //

एकमेव निजं नाथं माया विषयलम्पटा / बहुरूपधरं कृत्वा वेश्येव खलु खेलति // NBस्_११.१७ //

अपृथग्भावरूपेण मिलित्वा पुरुषेण हि / विचित्राकाररूपैस्तं सन्नर्त्तयति नर्त्तकी // NBस्_११.१८ //

निर्दोषो निश्चलो नाथः सदोषा चञ्चला वधूः / दम्पत्योरनयोर्नूनं रसभङ्गो भविष्यति // NBस्_११.१९ //

पृथक्त्वेन परिज्ञाता दुष्टरूपतयाऽपि च / न मुखं दर्शयत्येषा सलज्जा म्रियतेऽपि च // NBस्_११.२० //

प्रकृतिर्विकृतिर्नापि पुरुषो निश्चलात्मकः / शुद्धबुद्धस्वरूपोऽसाविति सांख्यविनिर्णयः // NBस्_११.२१ //

[प्. ११६-]

योगदीक्षाचिन्तामणौ पातञ्जलयोगः अथातो योगदीक्षायाश्चिन्तामणिरुदीर्यते / तत्प्राप्त्याऽबोधदारिद्र्यं सर्वमेव विनश्यति // NBस्_१२,१.१ //

महायोगेश्वरः शम्भुः महायोगेश्वरो हरिः / महायोगेश्वरो ब्रह्मा भवानी सिद्धयोगिनी // NBस्_१२,१.२ //

सनकाद्या वसिष्ठाद्याः कचदत्तशुकादयः / अरुन्धतीप्रभृतयो योगात्सिद्धिमुपागताः // NBस्_१२,१.३ //

आत्मज्ञानेन यो योगो जीवात्मपरात्मनोः / स योगस्तस्य हेतुत्वाद्योगा बहुविधा मताः // NBस्_१२,१.४ //

विरोधिलक्षणान्यायादभद्रा भद्रिका यथा / सर्वदुःखवियोगस्तु योग इत्याह केशवः // NBस्_१२,१.५ //

अत्यन्तचपलस्यापि मनसो योगशक्तितः / निश्चलत्वं प्रजायेत विन्ध्यस्येव महागिरेः // NBस्_१२,१.६ //

तथा च भुशुण्डः नाभसीं धारणां बद्ध्वा तिष्ठामि विगतज्वरः / यावत्पुनः कमलजः सृष्टिकर्मणि तिष्ठति // NBस्_१२,१.७ //

चित्तवृत्तिनिरोधस्तु मुख्यः पातञ्जलो मतः / प्राणवृत्तिनिरोधस्तु गौणस्तत्साधनत्वतः // NBस्_१२,१.८ //

तत्र सूत्रं यमनियमासनप्राणायाम प्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि यमोऽस्तेयऋताहिंसाब्रह्मचर्यापरिग्रहाः / नियमः शौचसन्तोषतपः पाठेश्वरार्पणम् // NBस्_१२,१.९ //

आसनं सुखरूपेण शरीरस्थिरता मता / प्राणायामः प्राणदण्डः कुम्भपूरकरेचकैः // NBस्_१२,१.१० //

प्रत्याहारस्त्विन्द्रियाणां चलानां प्रतिरोधनम् / क्वचित्प्रदेशे चित्तस्य स्थापनं धारणा मता // NBस्_१२,१.११ //

निरन्तरश्चित्प्रवाहो ध्येयस्य ध्यानमीरितम् / समाधिरष्टमो ज्ञेयस्तदात्मकतया स्थितिः // NBस्_१२,१.१२ //

संप्रज्ञातस्तदन्यश्च समाधिर्द्विविधो हि सः / यमादिपञ्चबहिरङ्गमन्तरङ्गमथापरम् // NBस्_१२,१.१३ //

वितर्केण विचारेणानन्देनास्मितया तथा / अनुस्यूतः समाधिस्तु संप्रज्ञातश्चतुर्विधः // NBस्_१२,१.१४ //

यत्र न ज्ञायते किञ्चित्सोऽसंप्रज्ञात उच्यते / द्विधा भवप्रत्ययवानुपायप्रत्ययश्च सः // NBस्_१२,१.१५ //

मूढानामपि जायेत तपोदार्ढ्यान्मनोलयः / प्रकृतौ वा महतत्त्वे भवप्रत्यय एव सः // NBस्_१२,१.१६ //

त्रैलोक्यराज्यकामस्य हिरण्यकशिपोर्यथा / शरीरं क्रिमिभिर्भुक्तं वल्मीकेनापि संवृतम् // NBस्_१२,१.१७ //

श्रद्धावीर्यस्मृतिप्रज्ञाकामवर्जनपूर्वकम् / मनोलयो मुनीन्द्राणामुपायप्रत्ययस्तु सः // NBस्_१२,१.१८ //

उक्तं व्युत्थितचित्तानां समाधानमभीप्सताम् / तपश्च वेदपाठश्च सर्वकर्मार्पणं हरौ // NBस्_१२,१.१९ //

क्लेशकर्मविपाकैश्च चित्ररूपैस्तदाशयैः / अपरामृष्ट एवैकः कश्चित्पुरुष ईश्वरः // NBस्_१२,१.२० //

स सर्वज्ञः स्वभावेन प्रणवस्तस्य वाचकः / तदयं भावनापूर्वं तज्जपो मोक्षसाधनम् // NBस्_१२,१.२१ //

यथा रोगस्तन्निदानं भेषजं चाप्यरोगता / विवेचनीयभेदेन चिकित्साऽस्ति चतुर्विधा // NBस्_१२,१.२२ //

जन्मदुःखं तथा मोहो विज्ञानं च विमुक्तता / विवेचनीयभेदेन योगशास्त्रं चतुर्विधम् // NBस्_१२,१.२३ //

अविवेकः पुंप्रकृत्योः स मोहो दुःखकारणम् / समत्वपुरुषान्यत्वख्यातिबोधेन नश्यति // NBस्_१२,१.२४ //

योगाभ्यासप्रसक्तस्य सिद्धयो भोगदायिकाः / आयान्ति नादरः कार्यो ह्यन्तराया मता यतः // NBस्_१२,१.२५ //

धारणाध्यानवैचित्र्यात्सिद्धिभेदो य ईरितः / अत्यन्तानुपयोगित्वात्स तु नात्र निरूपितः // NBस्_१२,१.२६ //

[प्. १३५-]

शैवयोगः योगः शैवो निरूप्यते मन्त्रो लयो हठो राजयोगो योगश्चतुर्विधः // NBस्_१२,२.१ //

मन्त्रयोगः नारायणाष्टाक्षरवासुदेवद्वादशाक्षरौ / नृसिंहरामगोपालमन्त्रास्ते तापिनीस्तुताः // NBस्_१२,२.२ //

शिवपञ्चाक्षरी श्रेष्ठा दक्षिणामूर्त्तिरुत्तमा / यतीनां तु महावाक्यं केवलः प्रणवस्तथा // NBस्_१२,२.३ //

इत्यादयो महामन्त्राः पुरश्चर्यादिभिः क्रमैः / सिद्धा देवप्रसादेन सद्यो मुक्तिप्रदा मताः // NBस्_१२,२.४ //

[प्. १३७-]

हठयोगः गङ्गायमुनयोर्मध्ये बालरण्डां तपस्विनीम् / बलात्कारेण गृह्णीयात्तद्विष्णोः परमं पदम् // NBस्_१२,३.१ //

तत्र गोरक्षः | एतद्विमुक्तिसोपानमेतत्कालस्य वञ्चनम् / यद्व्यावृत्तं मनो भोगादासक्तं परमात्मनि // NBस्_१२,३.२ //

परमं यदि वैराग्यमाहारस्तु यथोदितः / नित्यमेकान्तवासश्चेद्धठयोगो न दुर्लभः // NBस्_१२,३.३ //

परन्तु गुरुदीक्षाभिर्लभ्यते नान्यथा त्वयम् / व्यतिक्रमे महान्दोषः क्रमलाभे महान्गुणः // NBस्_१२,३.४ //

अनन्तविस्तारमयो हठः प्रोक्तः पुरारिणा / सारं तु बन्धत्रितयं तावता सिद्धिराप्यते // NBस्_१२,३.५ //

मूले तु मूलबन्धः स्यान्मध्ये स्यादुडियानकः / कण्ठे जालन्धरस्तेन सिद्धो भवति मारुतः // NBस्_१२,३.६ //

कुण्डलिन्याः सुषुम्णायां प्रविष्टो ब्रह्मरन्ध्रतः / मूलस्थाने स्थिता शक्तिर्ब्रह्मस्थाने सदाशिवः // NBस्_१२,३.७ //

अजपा नाम गायत्री योगिनां मोक्षदायिनी / तस्याः सङ्कल्पमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते // NBस्_१२,३.८ //

आधारं प्रथमं चक्रं स्वाधिष्ठानं तथैव च / मणिपूरं तृतीयं स्याच्चतुर्थकमनाहतम् // NBस्_१२,३.९ //

विशुद्धिः पञ्चमं चक्रमाज्ञाचक्रं तु षष्ठकम् / सप्तमं ब्रह्मरन्ध्रं स्याद्भ्रमरस्य गुहा हि सा // NBस्_१२,३.१० //

योनिस्थानकमङ्घ्रिमूलघटितं कृत्वा दृढं विन्यसेन् मेढ्रे पादमथैकमेव नियतं कृत्वा समं विग्रहम् / स्थाणुः संयमितेन्द्रियोऽचलदृशा पश्यन्भ्रुवोरन्तरं ह्येतन्मोक्षकपाटभेदनकरं सिद्धासनं प्रोच्यते // NBस्_१२,३.११ //

कृत्वा सम्पुटितौ करौ दृढतरं बध्वा तु सिद्धासनं गाढं वक्षसि सन्निधाय चुबुकं ध्यानं ततश्चेतसि / वारं वारमपानमूर्ध्वमनिलं प्रोत्सार्य सन्धारयन् प्राणं मुञ्चति बोधयंश्च शनकैः शक्तिप्रबोधो भवेत् // NBस्_१२,३.१२ //

पुच्छे प्रगृह्य भुजगीं सुप्तां प्रबोधयेत्सुधीः / निद्रां विहाय सा शक्तिरूर्ध्वमुत्तिष्ठते बलात् // NBस्_१२,३.१३ //

ऊर्ध्वं निलीनप्राणस्य त्यक्तनिःशेषकर्मणः / योगेन सहजावस्था स्वयमेव प्रजायते // NBस्_१२,३.१४ //

ज्ञानं कुतो मनसि जीवति देवि यावत् प्राणो न नश्यति मनो म्रियते न तावत् / प्राणो मनो द्वयमिदं प्रलयं प्रयाति मोक्षं स गच्छति नरो न कदाचिदन्यः // NBस्_१२,३.१५ //

अन्तर्लक्ष्यविलीनचित्तपवनो योगी यदा वर्त्तते दृष्ट्या निश्चलतारया बहिरिदं पश्यन्नपश्यन्नपि / मुद्रेयं किल शाम्भवी भगवती या स्यात्प्रसादाद्गुरोः शून्याशून्यविलक्षणं मृगयते तत्त्वं पदं शांभवम् // NBस्_१२,३.१६ //

प्राणवृत्तौ विलीनायां मनोवृत्तिर्विलीयते / शिवशक्तिसमायोगो हठयोगेन जायते // NBस्_१२,३.१७ //

गोरक्षचर्पटिप्राया हठयोगप्रसादतः / वञ्चयित्वा कालदण्डं ब्रह्माण्डं विचरन्ति हि // NBस्_१२,३.१८ //

शक्तिमध्ये मनः कृत्वा शक्तिं मानसमध्यगाम् / शिवशक्तिसमायोगं कुर्वन्ति हठयोगिनः // NBस्_१२,३.१९ //

[प्. १४७-]

शिवशक्तिपराक्रमः अथ वक्ष्ये स्तुतिव्याजाच्छिवशक्तिपराक्रमम् / शोधिते सूक्ष्मया दृष्ट्या यस्मिन्निर्विस्मयो भवेत् // NBस्_१२,४.१ //

तां द्वैतरूपिणीमेव द्वैताद्वैतस्वरूपिणीम् / अद्वैतरूपिणीं शक्तिं स्मरामि परमात्मनः // NBस्_१२,४.२ //

केयं कस्य कुतः केन कस्मै कं प्रति कुत्र वा / कथं कदेत्यनिर्णीता तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.३ //

शिवः कर्त्ता शिवो भोक्ता शिवो वेत्ता शिवः प्रभुः / उपसर्जनमात्रं या तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.४ //

स्वयं कर्त्री स्वयं भोक्त्री स्वयं वेत्त्री स्वयं प्रभुः / साक्षिमात्रं शिवो यस्यास्तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.५ //

स्वलक्षणे महादेवे स्वलक्षणतया स्थिताम् / वित्तां स्वलक्षणैरेव तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.६ //

सलक्षणे महादेवे सलक्षणतया स्थिताम् / वित्तां सलक्षणैरेव तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.७ //

विलक्षणे महादेवे विलक्षणतया स्थिताम् / वित्तां विलक्षणैरेव तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.८ //

अचेत्यचित्स्वरूपत्वादचेतन इव स्थिते / चैतन्ये चेतनाहेतुस्तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.९ //

चेतिता चेतनेनेति सविकल्पस्वरूपतः / चैतन्ये चेतनाहेतुस्तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.१० //

शक्तिरेव न यस्यास्ति सोऽशक्तः किं करिष्यति / शक्त्या यया शिवः शक्तस्तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.११ //

शक्ता नूनं हि कार्येषु शक्तिः शक्तिमति स्थिता / शिवाश्रयादृतेऽशक्ता तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.१२ //

शक्तिशक्तिमतोर्यस्मान्निर्विकल्पे न वस्तुता / सामरस्यं शिवे याता तां वन्दे शक्तिमद्भुताम् // NBस्_१२,४.१३ //

भाविते भावुकैरेवं शिवशक्तिपराक्रमे / स्वयमुल्लसति स्वान्ते सामरस्यरसार्णवः // NBस्_१२,४.१४ //

भक्ते भक्तिमयीं पशौ पशुमयीं विद्वत्सु विद्यामयीं सृष्टौ ब्रह्ममयीं स्थितौ हरिमयीं कल्पात्पुरश्चिन्मयीम् / जीवे वृत्तिमयीं जडे जडमयीं शक्तिं शिवस्याद्भुतां तां ध्यायामि पदे परात्परतरे स्वानन्दलीलामयीम् // NBस्_१२,४.१५ //

आनन्दानपि संविहाय विषयानन्दानमन्दादरादादानार्थिभिरर्थितानपि जडैरानन्दलेशानमून् / आनन्दोपनिषत्प्रमाणपठितामानन्दसीमाशिखामानन्दामृतवाहिनीं भगवतीमानन्दरूपां भजे // NBस्_१२,४.१६ //

[प्. १६०-]

लययोग चञ्चलं हि न जानाति मनो निश्चलतासुखम् / तद्विचिन्तयितुं तस्मै मुनिभिर्दर्शितो लयः // NBस्_१२,५.१ //

आख्याताः शम्भुना गौर्यै ह्यसंख्याता लयक्रमाः / केन ज्ञेयाः केन वर्ण्याः किञ्चित्तु कथयाम्यहम् // NBस्_१२,५.२ //

निद्रादौ जागरस्यान्ते निद्रान्ते जागरोदये / लयो भवति चित्तस्य कार्यं तत्रात्मचिन्तनम् // NBस्_१२,५.३ //

यदा शिथिलतां याति भारं त्यक्त्वेव भारिकः / आत्माऽऽदरेण कर्त्तव्यं तदैव शिवपूजनम् // NBस्_१२,५.४ //

यदा यदा शिथिलतां याति चित्तं तदा तदा / चिन्तनीयो महेशानस्तदेव शिवपूजनम् // NBस्_१२,५.५ //

सर्वेष्टानिष्टभावानामिष्टत्वेनैवभावनात् / नीरागद्वेषता चित्ते या सैव शिवपूजनम् // NBस्_१२,५.६ //

पीडैव परमा पूजा यथा चरणपीडनम् / दुःखमेव परा पूजा रूक्षमुद्वर्त्तनं यथा // NBस्_१२,५.७ //

खेद एव परा पूजा खेदे चिति मनोलयः / भयं हि परमा पूजा भीषाऽस्मादिति च श्रुतेः // NBस्_१२,५.८ //

दानं तु परमा पूजा दीयते परमात्मने / अदानं परमा पूजा यदि चित्तं प्रसीदति // NBस्_१२,५.९ //

रोगा एव परा पूजा रोगैः पापक्षयो यतः / आरोग्यं परमा पूजा नैरोग्यं मुक्तिसाधनम् // NBस्_१२,५.१० //

क्रिया तु परमा पूजा शिवार्थं क्रियतेऽखिलम् / अक्रियैव परा पूजा निश्चला ध्यानरूपिणी // NBस्_१२,५.११ //

सत्सङ्गः परमा पूजा सत्सङ्गो मोक्षसाधनम् / असत्सङ्गः परा पूजा यत्र मोहः परीक्ष्यते // NBस्_१२,५.१२ //

धैर्यं तु परमा पूजा धीरो ह्यमृतश्नुते / अधैर्यं परमा पूजा शीघ्रं कार्यविमोक्षतः // NBस्_१२,५.१३ //

स्तुतिरेव परा पूजा स्तुतौ देवः प्रसीदति / निन्दैव परमा पूजा सुहृदां गालयो यथा // NBस्_१२,५.१४ //

तृष्णैव परमा पूजा देवार्थं वहु काङ्क्षते / सन्तोषः परमा पूजा देवः सन्तोषलक्षणः // NBस्_१२,५.१५ //

यात्रा हि परमा पूजा देवस्यैतत्प्रदक्षिणम् / आसनं परमा पूजा स्वासनं योग उत्तमः // NBस्_१२,५.१६ //

भोजनं परमा पूजा देवनैवेद्यरूपतः / अभोजनं परा पूजा ह्युपवासप्रियो हरिः // NBस्_१२,५.१७ //

स्थितत्वं परमा पूजा तदुपस्थानमात्मनः / पतनं परमा पूजा नमस्कारस्वरूपिणी // NBस्_१२,५.१८ //

भाषणं परमा पूजा सर्वं स्तुतिमयं हरेः / मौनं तु परमा पूजा मौनं व्याख्यानमस्य तत् // NBस्_१२,५.१९ //

चेष्टैव परमा पूजा चेष्टते तत्प्रकाशतः / अचेष्टा हि परा पूजा जोषमास्वेति वेदवाक् // NBस्_१२,५.२० //

जन्मैव परमा पूजा सोऽवतारो हरेः सतः / जीवनं परमा पूजा जीवन्कार्याणि साधयेत् // NBस्_१२,५.२१ //

दीर्घायुः परमा पूजा योगिनो दीर्घजीविनः / स्वल्पायुः परमा पूजा सद्यो ह्यस्माद्विमुच्यते // NBस्_१२,५.२२ //

मरणं परमा पूजा निर्माल्यत्यागरूपिणी / शोको हि परमा पूजा शोको वैराग्यसाधनम् // NBस्_१२,५.२३ //

हर्ष एव परा पूजा हृष्टरूपः सदा हरिः / पुष्टिस्तु परमा पूजा स्वस्थचित्तो हि पुष्टिमान् // NBस्_१२,५.२४ //

कृशत्वं परमा पूजा कृशगात्रा हि योगिनः / लाभ एव परा पूजा लाभः सन्तोषकारणम् // NBस्_१२,५.२५ //

हानिरेव परा पूजा तस्मादेव विमुच्यते / गुण एव परा पूजा साधूनां संमतो गुणी // NBस्_१२,५.२६ //

दोषा एव परा पूजा निरहङ्कारता यतः / मान एव परा पूजा मान्यते परमेश्वरः // NBस्_१२,५.२७ //

अपमानः परा पूजा योगी सिद्ध्येदमानतः / धनं हि परमा पूजा धनं धर्मस्य साधनम् // NBस्_१२,५.२८ //

निर्धनत्वं परा पूजा ब्रह्म प्राप्तमकिञ्चनैः / अप्रमादः परा पूजा ह्यप्रमत्तो हि सिद्ध्यति // NBस्_१२,५.२९ //

प्रमादः परमा पूजा कर्त्तव्यं विस्मरेद्यतः / सुषुप्तिः परमा पूजा समाधिर्योगिनां हि सः // NBस्_१२,५.३० //

कर्मयोगः परा पूजा कर्म ब्रह्मार्पणं हरौ / भक्तियोगः परा पूजा यो मद्भक्तः स मे प्रियः // NBस्_१२,५.३१ //

ज्ञानयोगः परा पूजा ज्ञानात्कैवल्यमश्नुते / तुरीयं परमा पूजा साक्षात्कारस्वरूपिणी // NBस्_१२,५.३२ //

श्रवणं परमा पूजा श्रूयते परमेश्वरः / मननं परमा पूजा मननं ध्यानसाधनम् // NBस्_१२,५.३३ //

मद्गुरोः सदृशः कश्चिद्गुरुः कर्णे लगेद्यदि / सर्वमेव तदा पूजा देवस्य लयरूपिणी // NBस्_१२,५.३४ //

लयानामपि सर्वेषां विश्वविस्मृतिहेतुतः / श्रेष्ठं नादानुसन्धानं नादो हि परमो लयः // NBस्_१२,५.३५ //

मकरन्दं पिबन्भृङ्गो यथा गन्धं न काङ्क्षति / नादासक्तं तथा चित्तं विषयान्नाभिकाङ्क्षति // NBस्_१२,५.३६ //

[प्. १८०-]

भक्तिरसायनम् अथ सिद्धान्तसर्वस्वं शृणु भक्तिरसायनम् / जन्ममृत्युजराव्याधिभेषजं तद्रसायनम् // NBस्_१३.१ //

धर्मार्थकाममोक्षाणां ज्ञानवैराग्ययोरपि / अन्तःकरणशुद्धेश्व भक्तिः परमसाधनन् // NBस्_१३.२ //

ययात्र रक्त्या जीवोऽयं दधाति ब्रह्मरूपताम् / साधिता सनकाद्यैः सा भक्तिरित्यभिधीयते // NBस्_१३.३ //

सर्वा साधनसंपत्तिरस्ति भक्तिस्तु नास्ति चेत् / तर्हि साधनसंपातस्तुषकण्डनवद्वृथा // NBस्_१३.४ //

यद्यन्यत्साधनं नास्ति भक्तिरस्ति महेश्वरे / तदा क्रमेण सिद्ध्यन्ति विरक्तिज्ञानमुक्तयः // NBस्_१३.५ //

न हि कश्चिद्भवेन्मुक्त ईश्वरानुग्रहं विना / ईश्वरानुग्रहादेव मुक्तिरित्येष निश्चयः // NBस्_१३.६ //

ईश्वरः परिपूर्णत्वान्न तु किञ्चिदपेक्षते / प्रीत्यैवाशु प्रसन्नः सन्परं कुर्यादनुग्रहम् // NBस्_१३.७ //

या प्रीतिरविवेकानां विषयेष्वनपायिनी / त्वामनुस्मरतः सा मे हृदयान्माऽपसर्पतु // NBस्_१३.८ //

परमात्मनि विश्वेशे भक्तिश्चेत्प्रेमलक्षणा / सर्वमेव तदा सिद्धं कर्तव्यं नावशिष्यते // NBस्_१३.९ //

अपरोक्षानुभूतिर्या वेदान्तेषु निरूपिता / प्रेमलक्षणभक्तेस्तु परिणामः स एव हि // NBस्_१३.१० //

शास्त्रार्थः संपरिज्ञातो जातं प्रेम महेश्वरे / प्रेमानन्दप्रकारेण द्वैतं विस्मरणं गतम् // NBस्_१३.११ //

वासुदेवमयं सर्वं वासुदेवात्मकं जगत् / इत्थं द्वैतरसाढ्यस्य ज्ञानं किमवशिष्यते // NBस्_१३.१२ //

वासुदेवः परं ब्रह्म परमात्मा परात्परः / अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः // NBस्_१३.१३ //

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् / इत्यादिवचनैर्भक्तो वैष्णवः स्तौति केशवम् // NBस्_१३.१४ //

शिवः कर्ता शिवो भोक्ता शिवः सर्वेश्वरेश्वरः / शिव अत्मा शिवो जीवः शिवादन्यन्न विद्यते // NBस्_१३.१५ //

खंवायुतेजोजलभूक्षेत्रज्ञार्केन्दुमूर्तिभिः / अष्टाभिरष्टमूर्तिं च शांभवः स्तौति शङ्करम् // NBस्_१३.१६ //

इदं यदा परिणतं प्रेम तज्ज्ञानमेव हि अथ युक्त्यन्तरम् | बालकस्तात तातेति जनकं प्रति भाषते / न पुनस्तातशब्दार्थं स तु जानाति किञ्चन // NBस्_१३.१७ //

यदा तातपदार्थस्य व्युत्पतिं यात्यसौ क्रमात् / तदा तु सत्यमेवायं तात इत्येति निश्चयम् // NBस्_१३.१८ //

तथा भक्तो भजन्देवं वेदशास्त्रोदितैः क्रमैः / व्युत्पतिं परमां प्राप्य मुक्तो भवति हि क्रमात् // NBस्_१३.१९ //

किं च लक्षणभेदो हि वस्तुभेदस्य कारणम् / न भक्तज्ञानिनोर्दृष्टा शास्त्रे लक्षणभिन्नता // NBस्_१३.२० //

विरागश्च विचारश्च शौचमिन्द्रियनिग्रहः / वेदे च परमा प्रीतिस्तदेकं लक्षणं द्वयोः // NBस्_१३.२१ //

अध्याये भक्तियोगाख्ये गीतायां भक्तिलक्षणम् / यदुक्तमष्टभिः श्लोकैर्दृष्टं ज्ञानिषु तन्मया // NBस्_१३.२२ //

तवास्मीति भजत्येकस्त्वमेवास्मीति चापरः / इति किञ्चिद्विशेषेपि परिणामः समो द्वयोः // NBस्_१३.२३ //

अन्तर्बहिर्यदा देवं देवभक्तः प्रपश्यति / दासोऽहं भावयन्नेव दाकारं विस्मरत्यसौ // NBस्_१३.२४ //

दृष्टमेकान्तभक्तेषु नारदप्रमुखेषु तत् / किंचिद्विशेषं वक्ष्यामि त्वमेकाग्रमनाः शृणु // NBस्_१३.२५ //

यदीश्वररसी भक्तस्तदीश्वररसी बुधः / उभौ यद्यप्येकरसौ तथापीषद्विलक्षणौ // NBस्_१३.२६ //

बुद्धा बोधरसादन्यरसनीरसतां गताः / तथाऽधिकप्रेमरसान्न तु भक्ताः कदाचन // NBस्_१३.२७ //

अथ प्रश्नः | ननु ज्ञानं विना मुक्तिर्नास्ति युक्तिशतैरपि / तथा भक्तिं विना ज्ञानं नास्त्युपायशतैरपि // NBस्_१३.२८ //

भक्तेर्ज्ञानं ततो मुक्तिरिति साधारणक्रमः / ज्ञानिनस्तु वसिष्ठाद्या भक्ता वै नारदादयः // NBस्_१३.२९ //

एवमादिव्यवस्थायाः कारणं किं निरूप्यताम् / अत्रोच्यते विचित्रं यत्कारणं तन्निशामय // NBस्_१३.३० //

कथयामि सदृष्टान्तं येनार्थः स्फुटतां व्रजेत् / स्यात्तापस्य च पापस्य गंगास्नानेन हि क्षयः // NBस्_१३.३१ //

यस्तु स्यात्तापशान्त्यर्थी तस्यापि स्यादघक्षयः / यस्तु स्यादघशान्त्यर्थी तापस्तस्यापि नश्यति // NBस्_१३.३२ //

तापपापक्षयौ स्नानं त्रयमेतत्समं द्वयोः / तथाप्येकस्तु शैत्यार्थी शुद्ध्यर्थी तु द्वितीयकः // NBस्_१३.३३ //

यथैव भावभेदेन नामभेदस्तयोरभूत् / एवमेव बुधैर्यैस्तु देवो मुक्त्यर्थमाश्रितः // NBस्_१३.३४ //

भक्त्या ज्ञानमवाप्यैव ये मुक्ता ज्ञानिनो हि ते / यैस्तु संसारविरसैर्भक्त्यर्थं हरिराश्रितः // NBस्_१३.३५ //

ततो भक्तिप्रभावेन स्वभावाज्ज्ञानमुद्गतम् / तज्ज्ञानं प्राप्य मुक्ता ये ते भक्ता इति वर्णिताः // NBस्_१३.३६ //

विरक्तिभक्तिविज्ञानमुक्तयस्तु समा द्वयोः / तथापि भावभेदेन नामभेदस्तयोरभूत् // NBस्_१३.३७ //

मुक्तिर्मुख्यफलं ज्ञस्य भक्तिस्तत्साधनत्वतः / भक्तस्य भक्तिर्मुख्यैव मुक्तिः स्यादानुषङ्गिकी // NBस्_१३.३८ //

रीत्याऽनयऽपि सुमते वरिष्ठा भक्तिरीश्वरे / अथान्योऽपि महिमा परमानन्दरूपोसौ परमात्मा स्वयं हरिः // NBस्_१३.३९ //

शिवभक्तिं पुरस्कृत्य भुङ्क्ते भक्तिरसायनम् / सनकाद्या वसिष्ठाद्या नन्दिस्कन्दशुकादयः // NBस्_१३.४० //

भुञ्जते तत्पदं प्राप्ता अपि भक्तिरसायनम् / द्वैतं विना कथं भक्तिरिति तत्रोत्तरं शृणु // NBस्_१३.४१ //

द्वैतं मोहाय बोधात्प्राक्प्राप्ते बोधे मनीषया / भक्त्यर्थं कल्पितं द्वैतमद्वैतादपि सुन्दरम् // NBस्_१३.४२ //

तथा चोक्तं भागवते आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे / कुर्वन्त्यहेतुकीं भक्तिमित्थंभूतगुणो हरिः // NBस्_१३.४३ //

जाते समरसानन्दे द्वैतमप्यमृतोपमम् / मित्रयोरिव दंपत्योर्जीवात्मपरमात्मनोः // NBस्_१३.४४ //

हृदये वसति प्रीत्या लोकरीत्या च लज्जते / यथा चमत्कारमयी नित्यमानन्दिनी वधूः // NBस्_१३.४५ //

पारमार्थिकमद्वैतं द्वैतं भजनहेतवे / तादृशी यदि भक्तिश्चेत्सा तु मुक्तिशताधिका // NBस्_१३.४६ //

प्रियतमहृदये वा खेलतु प्रेमरीत्या पदयुगपरिचर्यां प्रेयसी वा विधत्ताम् / विहरतु विदितार्थो निर्विकल्पे समाधौ ननु भजनविधौ वा तद्द्वयं तुल्यमेव // NBस्_१३.४७ //

विश्वेश्वरस्तु सुधिया गलितेऽपि भेदे भावेन भक्तिसहितेन समर्चनीयः / प्राणेश्वरश्चतुरया मिलितेऽपि चित्ते चैलाञ्चलव्यवहितेन निरीक्षणीयः // NBस्_१३.४८ //

अथ भक्तिरसमाश्रित्य श्लोकः | योगे नास्ति गतिर्न निर्गुणविधौ सम्भावनादुर्गमे नित्यं नीरसया धिया परिहृते द्वे ऐहिकामुष्मिके / गोपः कोऽपि सखाऽकृतः स तु पुनर्नानाङ्गनासङ्गवानस्माकं पदमर्थयन्ति मुनयश्चित्रं किमस्मात्परम् // NBस्_१३.४९ //

रोमाञ्चेन चमत्कृता तनुरियं भक्त्या मनो नन्दितं प्रेमाश्रूणि विभूषयन्तिं वदनं कण्ठं गिरो गद्गदाः / नास्माकं क्षणमात्रमप्यवसरः कृष्णार्चनं कुर्वतां मुक्तिर्द्वारि चतुर्विधापि किमियं दास्याय लोलायते // NBस्_१३.५० //

घनः कामोऽस्माकं तव तु भजनेऽन्यत्र न रुचिस्तवैवांघ्रिद्वन्द्वे नतिषु रतिरस्माकमतुला / सकामे निष्कामा सपदि तु सकामा पदगता सकामाऽस्मान्मुक्तिर्भजति महिमाऽयं तव हरे // NBस्_१३.५१ //

[प्. २०७-]

राजयोगे भूमिकाभेदभास्करः | भूमिकाभेदमारभ्य यावद्ग्रन्थसमापनम् / अगाधबोधसारेऽस्मिन्राजयोगो निरूप्यते // NBस्_१४,१.१ //

अथायं हृदि कर्तव्यो भूमिकाभेदभास्करः / यस्य प्रसादमात्रेण तमो हार्दं विलीयते // NBस्_१४,१.२ //

अज्ञानभूमिकाः सप्त सप्तैव ज्ञानभूमिकाः / बीजजाग्रत्तथा जाग्रन्महाजाग्रत्तथैव च // NBस्_१४,१.३ //

जाग्रत्स्वप्नस्तथा स्वप्नः स्वप्नजाग्रत्सुषुप्तकम् / इति सप्तविधो मोहस्तेषां विवरणं शृणु // NBस्_१४,१.४ //

कुसूले संस्थितं बीजं तत्र सर्वो यथा द्रुमः / तथा यत्र स्थितं विश्वं न तु व्यक्तिमुपागतम् // NBस्_१४,१.५ //

बीजरूपं स्थितं जाग्रद्बीजजाग्रत्तदुच्यते / संसारप्रथमावस्था महामोहः स एव हि // NBस्_१४,१.६ //

तदेवाज्ञानमित्युक्तं यत्स्वबोधेन लीयते / कुसूले संस्थितं बीजं क्षेत्रे निक्षिप्यते यदा // NBस्_१४,१.७ //

अंकुरोन्मुखतां याति साऽवस्था जाग्रदुच्यते / इदमेव महत्तत्त्वमिति सांख्यैर्निरूप्यते // NBस्_१४,१.८ //

ईक्षणं चेति वेदान्तैः सामान्याहङ्कृतिस्तथा / आनन्दमयकोशश्च तत्साक्षी त्वीश्वरः स्मृतः // NBस्_१४,१.९ //

विशेषाहङ्कृतिः सूक्ष्माङ्कुरवद्व्यावहारिकी / महाजाग्रद्बुधैः प्रोक्ता व्यष्ट्यवस्थात्रये तु सा // NBस्_१४,१.१० //

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्ताख्येऽवस्था जाग्रदिति स्मृता / जाग्रदेव यदा जीवो मनोराज्यं करोति हि // NBस्_१४,१.११ //

जाग्रतः स्वप्न इव यत्स जाग्रत्स्वप्न उच्यते / लोकप्रसिद्धो यः स्वप्नः स स्वप्न इति कथ्यते // NBस्_१४,१.१२ //

जातेऽपि जागरे जन्तोः स्वप्नदृष्टार्थभासनम् / प्रत्यक्षमिव संस्कारात्स्वप्नजाग्रत्तदुच्यते // NBस्_१४,१.१३ //

षडवस्थापरित्यागे सुषुप्तिः सप्तमी मता / अज्ञानभूमिकास्त्वेताः शृणु विज्ञानभूमिकाः // NBस्_१४,१.१४ //

[प्. २१३-]

ज्ञानभूमिकाः जिज्ञासाऽथ विचाराख्या ततस्तु तनुमानसा / सत्त्वापत्तिरसंसक्तिः पदार्थाभाविनी तथा // NBस्_१४,२.१ //

सप्तमी तुर्यमित्युक्ता तुर्यातीतमतः परम् / आसामेव नामान्तराणि / मुमुक्षा च समक्षा च परीक्षा च परोक्षका // NBस्_१४,२.२ //

अपरोक्षा महादीक्षा पराकक्षेति सप्त ताः / प्रथमा त्वधिकाराख्या द्वितीया श्रवणात्मिका // NBस्_१४,२.३ //

तृतीया मननप्राया निदिध्यासश्चतुर्थिका / साक्षात्कारः पञ्चमी स्यात्षष्ठी परिणतिः स्मृता // NBस्_१४,२.४ //

सप्तमी तु परा काष्ठा सैव तुर्यमितीरिता / प्रथमायां तु विद्यार्थी द्वितीयायां पदार्थवित् // NBस्_१४,२.५ //

निःसंशयस्तृतीयायां चतुर्थ्यां पण्डितो भवेत् / प्राप्तानुभूतिः पञ्चम्यां षष्ठ्यामानन्दघूर्णितः // NBस्_१४,२.६ //

सप्तमी सहजा तुर्या तुर्यातीतमतः परम् / भूमिका त्रितयं पूर्वं त्वत्र जाग्रदिति स्मृतम् // NBस्_१४,२.७ //

जिज्ञासोरत्र संसारो यथापूर्वं यतः स्थितः / चतुर्थी स्वप्न इत्युक्ता स्वप्नाभं यत्र वै जगत् // NBस्_१४,२.८ //

सुषुप्तिः शिथिला गाढा द्विविधाऽऽद्या तु पञ्चमी / षष्ठी गाढसुषुप्तिः स्यात्सप्तमी तुर्यमुच्यते // NBस्_१४,२.९ //

अत्र प्रश्नः संसारमेव यो वेत्ति मोक्षमार्गं न वेत्ति यः / तस्य संसारिणः पूर्वं मुमुक्षा जायते कथम् // NBस्_१४,२.१० //

यादृशो यस्य संस्कारस्तादृशी तस्य वासनाः / संसारसंस्कारवतो मुमुक्षा जायते कथम् // NBस्_१४,२.११ //

मोक्षे तु विषयो नास्ति सुखं न विषयैर्विना / इति मूढधियां पूर्वं मुमुक्षैव कथं भवेत् // NBस्_१४,२.१२ //

अत्रोतरम् | निष्कामा वा सकामा वा भक्तिर्विष्णोः शिवस्य वा / सप्रेम हृदये जाता मुमुक्षाकारणं हि तत् // NBस्_१४,२.१३ //

कदाचिच्छुद्धभावेन गङ्गातीरे तपः कृतम् / तत्पुण्यपरिपाकेन मुमुक्षा जायते सताम् // NBस्_१४,२.१४ //

विदुषां वीतरागाणामन्नपानादिसेवया / सङ्गत्या प्रणयेनापि मुमुक्षाऽऽकस्मिकी भवेत् // NBस्_१४,२.१५ //

तदुक्तम् | मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये / यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः // NBस्_१४,२.१६ //

तथा च वासिष्ठे | चलार्णवयुगच्छिद्रकूर्मग्रीवाप्रवेशवत् / अनेकजन्मनामन्ते विवेकी जायते पुमान् // NBस्_१४,२.१७ //

सोपास्तीनां कर्मणां तु चित्तशुद्धिः फलं मतम् / वेदनेच्छा वेदनं वा चित्रा सत्कर्मणां गतिः // NBस्_१४,२.१८ //

वेदान्तैरपि जिज्ञासोस् तस्मात्कर्मोररी कृतम् / श्रद्धा चित्तस्य शान्तिश्च दान्तिश्चोपरमस्तथा / मुमुक्षा साधनानां हि संपत्प्रथमभूमिका // NBस्_१४,२.१९ //

गुरूपसदनं पूर्वं कर्त्तव्यं हि मुमुक्षुणा / गुरुमेवाभिगच्छेच्च विज्ञानार्थमिति श्रुतिः // NBस्_१४,२.२० //

तल्लक्षणानि | मोक्ष एव ममास्त्वीश माऽस्तु संसारदर्शनम् / इति यः सुदृढो भावो मुमुक्षालक्षणं हि तत् // NBस्_१४,२.२१ //

पुण्यक्षेत्रेषु या बुद्धिः पुण्यतीर्थेषु या रुचिः / मोक्षधर्मेषु या श्रद्धा मुमुक्षालक्षणं हि तत् // NBस्_१४,२.२२ //

यतः कुतश्चिदानीय ज्ञानशास्त्राण्यवेक्षते / चिन्तयंस्तस्य तात्पर्यं मुमुक्षालक्षणं हि तत् // NBस्_१४,२.२३ //

महताऽपि प्रयत्नेन कुर्यात्पण्डितसङ्गतिम् / संस्थापयित्वा मूर्धानं तेषां चरणपङ्कजे // NBस्_१४,२.२४ //

प्रश्नान्मनोगतान्पृच्छेत्स्वाज्ञानं च प्रकाशयेत् / तेषामुत्तरवाक्यानां तात्पर्यं हृदि भावयेत् // NBस्_१४,२.२५ //

नाधर्मो रोचते यस्य यस्य धर्मे सदा रुचिः / काम्यधर्मे न च श्रद्धा मुमुक्षालक्षणं हि तत् // NBस्_१४,२.२६ //

रागद्वेषमदक्रोधलोभमत्सरवृत्तिषु / स्वभावाद्ग्लानिमाप्नोति मुमुक्षालक्षणं हि तत् // NBस्_१४,२.२७ //

तत्र श्लोकः | प्रेक्षितुं न विजानाति प्रेक्षणे कुरुते मनः / लज्जां जहाति नैवेयं वयःसन्धिरयं किल // NBस्_१४,२.२८ //

चलिता स्वामिगेहाय वधूः खिद्यति रोदिति / इदमत्र समाधानं पदमग्रे दधाति यत् // NBस्_१४,२.२९ //

[प्. २३१-]

अथ द्वितीया | प्रकृतेर्लक्षणं त्वेतदिदं विकृतिलक्षणम् / स्वरूपं पुरुषस्येदं तद्विचारस्य लक्षणम् // NBस्_१४,३.१ //

इदं सत्यमिदं मिथ्या त्विदं चेत्यमियं हि चित् / इदं ब्रह्म त्वियं माया तद्विचारस्य लक्षणम् // NBस्_१४,३.२ //

कस्मिन्निदं कुतश्चेदं किमिदं केन वा कृतम् / कथमेतद्विलीयते तद्विचारस्य लक्षणम् // NBस्_१४,३.३ //

क ईश्वरश्च को जीवः का मुक्तिः किन्तु बन्धनम् / किं द्वैतं कथमद्वैतं तद्विचारस्य लक्षणम् // NBस्_१४,३.४ //

नित्यानित्यविवेकेन नित्यवस्तुनि वस्तुता / अनित्ये तुच्छताबुद्धिस्तद्विचारस्य लक्षणम् // NBस्_१४,३.५ //

एवमभ्यासयोगेन विदुषां मनसा सह / जायते ब्रह्मवादो यः सा तु प्रौढविचारणा // NBस्_१४,३.६ //

स्वयं प्रकाशरूपोऽयं पृष्टः कोऽसीति संवदेत् / अहमज्ञो न जानामि मामहं कोऽहमित्युत // NBस्_१४,३.७ //

आत्मभानादृते नाहमज्ञ इत्युक्तिसम्भवः / आत्मानमेव नो वेत्ति तर्ह्ययं जड एव हि // NBस्_१४,३.८ //

जडत्वाच्च घटादीनि कथमेव प्रकाशयेत् / तस्मादयं स्वमात्मानं जानात्येवेति निर्णयः // NBस्_१४,३.९ //

अथात्मानमसौ वेत्ति परन्तु न हि वेत्ति यत् / विशेषं स्वगतं तस्मात्स्वरूपाज्ञानवानयम् // NBस्_१४,३.१० //

अत्र ब्रूमो विशेषोऽत्र नास्त्यवाच्ये तु चिद्घने / निर्विशेषस्वरूपेऽत्र विशेषं यदि वेत्ति सः // NBस्_१४,३.११ //

वेद्यत्वात्कल्पितः स्वस्मिंस्तेन किं तद्विचारणैः / निर्विशेषतया ज्ञातो निर्विशेषस्वरूपवान् // NBस्_१४,३.१२ //

पूर्णबोधस्तर्हि जातो जिज्ञासैव निरर्थिका / किञ्जातीयः किंगुणोऽसौ किञ्चेष्टो नाम तस्य किम् // NBस्_१४,३.१३ //

किं प्रकारः किमाकारः किंविकारश्च पृच्छसि / न जातिर्निर्गुणस्यास्य निश्चेष्टो नाम तस्य न // NBस्_१४,३.१४ //

निष्प्रकारो निराकारो निर्विकारः स निश्चितः / सच्चिदानन्दरूपेण जिज्ञास्य इति चेद्वदेत् // NBस्_१४,३.१५ //

सच्चिदानन्दरूपेण ज्ञात एवायमेव हि / अस्य विवरणम् / अयमात्मा स्वमात्मानं सद्रूपेण न वेत्ति किम् // NBस्_१४,३.१६ //

अहमस्मीति जानाति नाहमस्मीति तद्वद / अहमस्मीति जानाति पश्चाद्विज्ञेय आत्मनः // NBस्_१४,३.१७ //

धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च यतते स्वयम् / तस्मात्सद्रूपतायां तु नास्त्येवाज्ञानमात्मनः // NBस्_१४,३.१८ //

चेतनोऽहं विजानामि घटादीनीति यो वदेत् / स्वस्य चिद्रूपतायां तु तस्याज्ञानं न विद्यते // NBस्_१४,३.१९ //

सर्वं प्रियं स्वकामाय तस्मात्प्रियतमः स्वयम् / तेनात्मनस्तु सा युक्ता स्पष्टैवानन्दरूपता // NBस्_१४,३.२० //

तेनात्मनस्तु सा व्यक्ता सच्चिदानन्दरूपता / तस्मात्स्वयं प्रकाशेऽस्मिन्सच्चिदानन्दरूपिणि // NBस्_१४,३.२१ //

आकाशे नीलिमा यद्वत्तोयं मरुमरीचिषु / जले च नैल्यमन्येन चेतनेन प्रकल्पितम् / अज्ञानं चित्स्वरूपेण स्वयं स्वस्मिन्प्रकल्पितम् // NBस्_१४,३.२२ //

मोहस्यापि स्वभावोऽयं विश्वरूपेण भासनम् / विद्यया नाशिते मोहे तत्स्वभावो न भासते // NBस्_१४,३.२३ //

जीवचैतन्यभास्यानां वृत्तीनां प्रलये लयः / वृत्तीनां प्रलयादेव न भासन्तेऽत्र वृत्तयः // NBस्_१४,३.२४ //

तत्पुनर्जीवचैतन्यं यथा पूर्वं हि वर्तते / न पुनर्वृत्तिभासात्मा जीवस्तत्र विनश्यति // NBस्_१४,३.२५ //

आत्मचैतन्यभास्यस्य मोहस्य प्रलये तथा / मोह एव निवर्तेत यथा पूर्वं लसत्यसौ // NBस्_१४,३.२६ //

दीपप्रभायामायातौ श्वेतकृष्णपटौ यथा / तौ तया काशितौ पश्चात्तन्नाशे सा यथा स्थिता // NBस्_१४,३.२७ //

आत्मभायां समायातौ मोहबोधौ यथाक्रमात् / तया प्रकाशितौ पश्चात्तन्नाशेन सा यथा स्थिता // NBस्_१४,३.२८ //

वेदान्तसंप्रदायेन कृत इत्यादिचिन्तने / असम्भावनया युक्ता विपरीतत्वभावना // NBस्_१४,३.२९ //

सा नश्यति द्वितीयायां प्रज्ञातैक्ष्ण्यं च वर्धते / दृश्यते त्वग्रयया बुद्ध्या सा बुद्धिस्तस्य जायते // NBस्_१४,३.३० //

सक्षारैरग्निसंस्कारैर्विहिते हेमशोधने / श्यामिका क्षयमायाति केवलं हेम तिष्ठति // NBस्_१४,३.३१ //

सतकैर्बोधसंस्कारैर्विहिते ब्रह्मशोधने / अविद्या क्षयमायाति केवलं ब्रह्म तिष्ठति // NBस्_१४,३.३२ //

[प्. २४८-]

अथ तृतीयभूमिकानिर्णयः | भूमिकाद्वितयाभ्यासात्तृतीया तनुमानसा / मननापरपर्याया भवेत्तल्लक्षणं शृणु // NBस्_१४,४.१ //

सान्धकारगृहस्थस्य पर्यालोचनया चिरम् / सूक्ष्मोऽर्थो भासते यद्वत्तृतीयायां तथा मुनेः // NBस्_१४,४.२ //

बालस्य शूद्रकल्पस्य गायत्र्या उपदेशतः / यथा द्विजत्वमायाति तथा जात्यन्तरं मुनेः // NBस्_१४,४.३ //

दृष्ट्वा लोकस्थितिं लोलां सविस्मय इव स्थितः / अन्तरेव विषीदेत तृतीयालक्षणं हि तत् // NBस्_१४,४.४ //

दिनं गतं गता रात्रिर्गतमायुर्गतं वयः / कदा स्थास्यामि निष्ठायां यत्र मोहो न बाधते // NBस्_१४,४.५ //

गतेऽह्नि शोचति मुहुर्गतेनाह्ना किमर्जितम् / गतायां च तथा रात्रौ किं मे रात्र्याऽनयाऽर्जितम् // NBस्_१४,४.६ //

अनिषिद्धेषु भोगेषु प्राप्तेष्वपि यदृच्छया / निषिद्धानिव तान्पश्येत्सा स्थितिस्तनुमानसा // NBस्_१४,४.७ //

बहिर्मुखजनस्तुत्या लज्जते निन्दितो यथा / परमार्थिजनस्तुत्या प्रसादमधिगच्छति // NBस्_१४,४.८ //

तत्र श्लोकः | अस्यै तु पतिरात्मानं दातुमुत्कण्ठितः सदा / आदातुं न विजानाति नित्यमुत्कण्ठिताऽपि सा // NBस्_१४,४.९ //

सौभाग्यकामिनी नारी नायको रतिदायकः / परन्तु मुग्धभावेन किंचित्कालं विलम्बनम् // NBस्_१४,४.१० //

इदमेव कथं नु स्यादिति क्लिश्यति चात्मना / भूयः कटाक्षकलहं करोति स्वामिना सह // NBस्_१४,४.११ //

[प्. २५५-]

चतुर्थभूमिकानिर्णयः | तृतीयभूमिकाभ्यासान्नाशमेति रजस्तमः / सत्त्वापतिश्चतुर्थी स्यान्निदिध्यासनरूपिणी // NBस्_१४,५.१ //

अत्राक्षेपपरीहारः | भोगार्थमेव देवत्त्वं प्राप्ता देवा न मुक्तये / मुमुक्षाविरहात्तेषां सत्त्वापत्तिर्न मुक्तिकृत् // NBस्_१४,५.२ //

अत्र श्लोकः | देवेष्वपि तथा शक्रकुबेरवरुणादयः / ये मुमुक्षां गतास्तेषां मुक्तिप्राप्तिः किमद्भुतम् // NBस्_१४,५.३ //

अथ लक्षणानि | एकान्ते मुक्तिगाथानां गानं रोदनमेव च / रोमाञ्चो गद्गदः कण्ठे सत्त्वापत्तेस्तु लक्षणम् // NBस्_१४,५.४ //

स्वमतमाह | वेदान्ताः सभ्यगभ्यस्ता अथ ध्येयो महेश्वरः / प्राप्तातिसौरभे भृङ्गे रसपानं गुणाधिकम् // NBस्_१४,५.५ //

नित्योऽस्मि शुद्ध एवास्मि क्वाज्ञानं क्व च बन्धनम् / एवमादिचमत्कारः सत्त्वापत्तेस्तु लक्षणम् // NBस्_१४,५.६ //

यथा निजकथास्तद्वच्छृणोत्युपनिषत्कथाः / यथाऽन्यस्य कथास्तद्वच्छृणोति जनसंकथाः // NBस्_१४,५.७ //

देहेन्द्रियमनःप्राणबुद्ध्यहङ्कारचेतसाम् / निरीक्ष्य विविधाश्चेष्टा आस्ते विस्मितवन्मुनिः // NBस्_१४,५.८ //

ज्ञत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वजन्ममृत्युजरादिकान् / भावानन्यस्य जानाति तदन्यं भावमात्मनः // NBस्_१४,५.९ //

मोहजालाद्विनिर्गत्य जालादिव विहङ्गमः / खेचरत्वमनुप्राप्तो धन्यतामनुविन्दति // NBस्_१४,५.१० //

दरिद्र इव संप्राप्य निधानं विस्मयं गतः / ईश्वरानुग्रहो जात इति नृत्यति हृष्यति // NBस्_१४,५.११ //

विषयैः शब्दसंस्पर्शगन्धरूपरसैर्न यः / प्रियैरपि भवेत्तादृक्सात्त्विकानन्दमागतः // NBस्_१४,५.१२ //

व्यतिरिक्तमिवात्मानं पश्यन्भावेषु सन्नपि / चाण्डालीमिव यो मायां न स्पृशन्दूरवत्स्थितः // NBस्_१४,५.१३ //

औदासीन्येन यः पश्येत्स्वप्नाभं जागरे जगत् / सत्त्वापत्तिपरीपाकलक्षणं तदुदाहृतम् // NBस्_१४,५.१४ //

अत्र श्लोकः | भावः सम्यक्परिज्ञातो ग्रहणेऽपि मनः कृतम् / आदानमवशिष्टं हि कृत्वाऽभूषणमात्मनः // NBस्_१४,५.१५ //

अहं त्वनूढा तरुणी न कस्यापि परिग्रहः / एनमेव वरिष्यामि पतिं को वा हसिष्यति // NBस्_१४,५.१६ //

हतः कामी कटाक्षेण कयाचिन्मृगचक्षुषा / व्यसनित्वमवाप्नोति तथाऽयं मुक्तिकान्तया // NBस्_१४,५.१७ //

गुञ्जद्भृङ्गिध्वनिं श्रुत्वा गुञ्जन्कीटो यथा बिले / ब्रह्मास्मीति तथैवायं भवितुं ब्रह्म गुञ्जति // NBस्_१४,५.१८ //

[प्. २६६-]

पञ्चमी भूमिका | दशाचतुष्टयाभ्यासादसंसक्तिस्तु पंचमी / सुषुप्तिप्रथमावस्था साक्षात्कारनवांकुरा // NBस्_१४,६.१ //

साऽपरोक्षा नईव निशा शृणु तस्यास्तु लक्षणम् / प्रथमः स्वचमत्कारः स्वरूपानन्दलक्षणम् // NBस्_१४,६.२ //

ब्रह्मत्वसंस्मृतिः सैव सैव जीवत्वविस्मृतिः / तदेवाज्ञानमरणममृतत्वं तदेव हि // NBस्_१४,६.३ //

आविर्भूता तु सा नैव नाविर्भूतत्वभाक्पुनः / कथं भूयो भ्रमत्येष भ्रान्तिरेव गता यदि // NBस्_१४,६.४ //

यथा वर्तुलपाषाणा गिरेः शिखरतश्च्युताः / ध्वंसंत्येव न तिष्ठन्ति विकारास्तद्वदत्र हि // NBस्_१४,६.५ //

मुनिरर्धकटाक्षेण यं विकारमवेक्षते / सद्यः पतत्यसौ पृथ्व्यां नोत्तिष्ठति यथा पुनः // NBस्_१४,६.६ //

अविगीते न तुष्येत्तु विगीते न विषीदति / विस्मरत्यखिलं कार्यं रमते स्वात्मनात्मनि // NBस्_१४,६.७ //

भूताविष्ट इवाकस्माद्वर्णाश्रमविधिक्रमम् / प्रेरितः पूर्वसंस्कारैः करोति न करोत्यपि // NBस्_१४,६.८ //

यथैव लौकिकज्ञाने प्रमाणं चक्षुरादयः / ब्रह्मज्ञानस्य विषये तथैवोपनिषन्मता // NBस्_१४,६.९ //

यत्साक्षित्वात्प्रमाणानि तानि कस्तत्र संशयः विधिकिङ्करतां त्यक्त्वा ह्यकिञ्चित्करतां गतः / अकिञ्चनत्वमापन्नो न चिन्तयति किञ्चन // NBस्_१४,६.१० //

संलग्नेऽप्यातपे भानोर्हिमाचलशिलेव यः / बहिरन्तश्च संपूर्णः शीतलत्वं न मुञ्चति // NBस्_१४,६.११ //

स्फटिकः स्फटिकत्वज्ञः सलिलं सलिलत्ववित् / गगनं गगनत्वज्ञं यदि स्यात्सा दशा चितः // NBस्_१४,६.१२ //

बुधो यथा न मुह्येत नानारङ्गगृहेष्वपि / तथा मुह्यति नऽऽत्माऽयं नानारङ्गगृहेष्वपि // NBस्_१४,६.१३ //

योगी क्रीडति निद्राति हसत्यपि वदत्यपि / बहिर्मुखैरपि जनैः पिशाचैरिव शंकरः // NBस्_१४,६.१४ //

न प्राप्तपरमार्थस्य तुलामर्हति वासवः / वासवस्तत्पदाकांक्षी न स वासवताप्रियः // NBस्_१४,६.१५ //

वह्निपक्वं यथा मांसं पूर्ववत्स्थितमस्थिषु / संसक्तमप्यसंसक्तं स्वशरीरे तथा मुनिः // NBस्_१४,६.१६ //

तत्र श्लोकाः | इयं पराङ्मुखीभूय पतिं प्रत्यगवेक्षते / प्रेमप्रसन्नया दृष्ट्या ह्यस्या यौवनमागतम् // NBस्_१४,६.१७ //

न खेलति वयस्याभिः शिथिला गृहकर्मणि / रहः पश्यति चिह्नानि प्राप्ता प्राणपतेः सुखम् // NBस्_१४,६.१८ //

न वेषो विहितः कश्चिन्न वा वचनचातुरी / किन्तु प्रेमातिसातत्याद्बालया लालितो हरिः // NBस्_१४,६.१९ //

नालङ्कृता नो कुलीना न विदग्धा न सुन्दरी / यस्यां तु रमते स्वामी सा सौभाग्यवती वधूः // NBस्_१४,६.२० //

यस्मिन्देशे सिता नास्ति तद्देश्यो वेत्ति किं सिताम् / स एव वेद माधुर्यं येनैवास्वादिता सिता // NBस्_१४,६.२१ //

तृष्णां विहाय तुच्छेभ्यो मुनिर्निःशल्यतां गतः / स्वरसायनतृप्तात्मा दिनानुदिनमेधते // NBस्_१४,६.२२ //

[प्. २८१-]

षष्ठी भूमिका | भूमिकापञ्चकाभ्यासात्पदार्थाभाविनी भवेत् / षष्ठी घनसुषुप्तिः स्यान्महादीक्षेति सा भवेत् // NBस्_१४,७.१ //

महानिद्रेति सा प्रोक्ता यस्यामानन्दघूर्णिता / पदार्थविस्मृतिः सैव प्रोक्ता परिणतिश्च सा // NBस्_१४,७.२ //

तल्लक्षणानि | नरवाहनसंरूढाः सुप्ता एव यथा नृपाः / चलन्ति तद्वत्स्वानन्दे सुप्त एव चलत्यसौ // NBस्_१४,७.३ //

ध्यानाध्वरविधौ यस्य पशवश्चक्षुरादयः / स्वयमेवोपतिष्ठन्ति रन्तिदेवमखे यथा // NBस्_१४,७.४ //

पूर्णे बोधे समुत्पन्ने मनोबुद्धीन्द्रियादयः / अपूर्णाः पूर्णतां यान्ति का वाच्या तस्य पूर्णता // NBस्_१४,७.५ //

तत्सर्वममृतं तस्य यत्खादति पिबत्यपि / यत्र तिष्ठति सा काशी स जपो यत्प्रजल्पति // NBस्_१४,७.६ //

संचारस्तीर्थसंचारः समाधिः शयनं मुनेः / यं पश्यति स विश्वेशः शृणोत्युपनिषच्च सा // NBस्_१४,७.७ //

पीयते प्रेमपीयूषं श्लिष्यते परमा कला / भुज्यते परमानन्दो योगिना न स भोगिना // NBस्_१४,७.८ //

संप्राप्ते परमानन्दे न शोचति गतं वयः / भूतं भवद्भविष्यच्च सर्वमानन्दतां गतम् // NBस्_१४,७.९ //

[प्. २८८-]

अथ सप्तमी ततः षष्ठीमतिक्रम्य तुरीयां याति सप्तमीम् / महाकक्षेति सैवोक्ता सैव गूढसुषुप्तिका // NBस्_१४,८.१ //

योगनिद्रेति सा प्रोक्ता परा काष्ठेति सा स्मृता / अनुत्तरं च सहजं स्वरूपस्थितिरित्यपि // NBस्_१४,८.२ //

मौनमेवावलम्बन्ते यस्यां हरिहरादयः / सा तु वर्णयितुं शक्या न केनापि कदाचन // NBस्_१४,८.३ //

चिदङ्गे कोमले लग्नो दैवादज्ञानकण्टकः / तं बोधकण्टकेनायं विनिवार्य सुखं स्थितः // NBस्_१४,८.४ //

अमृतजलधौ यस्मिन्वार्त्ता न मीनतरंगयोर् न च परिचयः पारावारस्थितेरपि कुत्रचित् / समरसपरब्रह्मानन्दप्रणुन्नविकल्पनः सहजगलितद्वैतज्वालः स भाति महामुनिः // NBस्_१४,८.५ //

बंधध्वंसमभीप्सुना सुमनसा जिज्ञासया तीव्रया ज्ञाते ब्रह्मणि बाधिताक्षविषये बोधे चमत्कुर्वति / स्वान्तर्मन्तृविमानमान्यविवृतिव्यावृत्तिनिर्भङ्गको भाति ज्ञानसुखात्मकः स्वयमयं योग्यापगानां पतिः // NBस्_१४,८.६ //

वाचा मौनमयी गतिः स्थितिमयी निद्रामयो जागरो निद्रा बोधमयी निशा दिनमयी नक्तंमयो वासरः / कर्म ब्रह्ममयं जगत्सुखमयं किञ्चिन्न किञ्चिन्मयं दुर्लङ्घ्यं गुणवर्त्म लङ्घितवतो वार्त्ता कथं वर्ण्यताम् // NBस्_१४,८.७ //

अत्यन्तहीनो बलपौरुषाभ्याम् अकिंचनो यो गलिताभिमानः / तेनैव नीता रिपवो विनाशं न ये हतास्तात महेन्द्रमुख्यैः // NBस्_१४,८.८ //

ब्रह्मविद्ब्रह्मविद्यायां भवान्यां पुत्रतां गतः / निजाङ्गे लालयत्येनं परमात्मा सदाशिवः // NBस्_१४,८.९ //

[प्. २९६-]

भूमिकाशास्त्रार्थनिर्णयः | भूमिकात्रितयं जाग्रच्चतुर्थी स्वप्न उच्यते / तावती साधकावस्था तारतम्येन योगिनाम् // NBस्_१४,९.१ //

पञ्चमीं तु समारभ्य सिद्धावस्थैव सा त्रिधा / तिसृणामप्यवस्थानां दृष्टान्तोऽत्र निरूप्यते // NBस्_१४,९.२ //

सुषुप्तेः प्रथमावस्था तस्यां यत्सुखमाप्यते / सुषुप्तेर्या घनावस्था तस्यामपि तदेव हि // NBस्_१४,९.३ //

सुखं घनसुषुप्तौ तत्सुखं गाढसुषुप्तके / तुर्यायामपि सप्तम्यामानन्दानुभवः समः // NBस्_१४,९.४ //

तथा य एव पञ्चम्यां षष्ठ्यामपि स एव हि / तुर्यायामपि सप्तम्यां ब्रह्मानन्दः स एव हि // NBस्_१४,९.५ //

अभ्यासतारतम्येन तारतम्ये चिरस्थितौ / अपरोक्षानुभूतेस्तु तारतम्यं मनाङ्ग हि // NBस्_१४,९.६ //

नास्वादिता सिता यावत्तावन्नास्वादितैव सा / एकदास्वादिता चेत्सा नैव नास्वादिता भवेत् // NBस्_१४,९.७ //

जाता चेत्सा तु जातैव जातु नाजाततां भजेत् / कथं भूयो भ्रमत्येष भ्रान्तिरेव गता यदि // NBस्_१४,९.८ //

अथ कश्चिद्विशेषः | तुरीया प्रथमाभासे विद्युदाभासलक्षणा / ततश्चञ्चलदीपाभा ततो निश्चलदीपवत् // NBस्_१४,९.९ //

सूर्यप्रभावच्च ततः सप्तमी चिरवर्त्तिनी / उदयास्तविहीना सा दिनपक्षर्त्तुवत्सरम् // NBस्_१४,९.१० //

पुष्कला निश्चला पूर्णा परमानन्दसुन्दरी // NBस्_१४,९.११ //

येषां ध्यानकलायां च लीयन्ते गुणपङ्क्तयः / येषां कृपाकटाक्षेण सद्यो मुक्तिरवाप्यते // NBस्_१४,९.१२ //

पञ्चमीमथवा षष्ठीं सप्तमीं वा समाश्रिताः / न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि // NBस्_१४,९.१३ //

पूर्वावस्थाचतुष्के ये स्थिता देहं विहाय ते / पुनर्देहान्तरं प्राप्य ब्रह्माभ्यासं प्रकुर्वते // NBस्_१४,९.१४ //

योगभ्रष्टास्त उच्यन्ते क्रमेण ब्रह्मगामिनः / योगिनो योगसिद्धाश्च दत्ताद्या जनकादयः // NBस्_१४,९.१५ //

ईश्वरानुग्रहं प्राप्ता अर्वाचीनाश्च के चन / स्वरूपानुभवं प्राप्ता मुक्तास्ते सर्व एव हि // NBस्_१४,९.१६ //

सुषुप्तौ केचिदाश्वस्ताः केचिद्घनसुषुप्तके / केचिद्गाढसुषुप्तौ च सर्वेषाममृतं समम् // NBस्_१४,९.१७ //

[प्. ३०५-]

अवस्थाव्यवस्था | अथावस्थाव्यवस्थाख्यं किञ्चित्प्रकरणं शृणु / यस्मिन्परीक्षिते सम्यक्परीक्ष्यं नावशिष्यते // NBस्_१५.१ //

जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तिश्च तथा मूढसमाधिता / मूर्च्छा मृत्युस्तुरीयञ्चेत्यवस्थाः सप्त कीर्तिताः // NBस्_१५.२ //

जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तिश्च व्यक्ता मूढसमाधिता / मूर्च्छा मृत्युस्तुरीयं च व्यक्ता नित्यानुभूतितः // NBस्_१५.३ //

उक्तं मूढसमाधानं भवप्रत्ययसंज्ञकम् / पुराऽसंप्रज्ञातनामसमाधेर्भेदवर्णने // NBस्_१५.४ //

तत्समाधिस्थिता जित्वेन्द्रादीन्स्वर्गेशतां ययुः / मृत्युर्मूर्च्छा प्रसिद्धेति तुरीयमभिधीयते // NBस्_१५.५ //

वेदान्तसंप्रदायेन निदिध्यासनदार्ढ्यतः / परमात्मनि चित्तस्य लयस्तु तुर्यमुच्यते // NBस्_१५.६ //

तत्र साक्षात्कृतं ब्रह्म मूलाविद्याविनाशकृत् / तत्र प्रश्नः | स्वप्नजागरयोस्तुल्यः संसाराडम्बरो मुने // NBस्_१५.७ //

तर्हि केन विशेषेण संज्ञाभेदस्तयोर्वद / अत्रोत्तरम् | जानीहि प्रथमं तात भेदं विस्मृतिबोधयोः // NBस्_१५.८ //

स्वप्नजागरयोर्भेदं पश्चाज्ज्ञास्यसि तं शृणु / विस्मृतिर्यन्न भासेत बोधो मिथ्यात्वनिश्चयः // NBस्_१५.९ //

जागरानन्तरं निद्रा तत्र स्वप्नो यदा भवेत् / स्वप्ने स्याज्जागराभानं न तु जागरबोधनम् // NBस्_१५.१० //

जागरोऽयं तु मिथ्येति बुद्धिः स्वप्ने न वर्तते / किन्तु जागरविस्मृत्या स्वप्ने स्वप्नार्थदर्शनम् // NBस्_१५.११ //

स्वप्नस्यैतन्निजं रूपं जागरस्याधुना शृणु / स्वप्नस्यानन्तरं तात जागरो हि यदा भवेत् // NBस्_१५.१२ //

स्वप्नमिथ्यात्वबुध्याऽऽत्मस्वप्नबोधस्तदा भवेत् / अन्यच्च | स्वप्ने तु यादृशी तात भवेज्जागरविस्मृतिः // NBस्_१५.१३ //

जागरे तादृशी नास्ति स्वप्नसंसारविस्मृतिः / जागरे स्मर्यते स्वप्नस्तस्य मिथ्यात्वदर्शनम् // NBस्_१५.१४ //

स्वप्ने न स्मर्यते जाग्रन्न तन्मिथ्यात्वदर्शनम् / अनेनातिविशेषेण स्वप्नजागरयोर्भिदा // NBस्_१५.१५ //

अथ प्रश्नान्तरम् | ननु मूढसमाधौ च मूर्च्छामृत्युसुषुप्तिषु / तुरीये च न दृश्यश्रीस्तर्हि तेषां भिदा कुतः // NBस्_१५.१६ //

अत्रोत्तरम् | सिद्धिकामनया यैस्तु तप उग्रं कृतं महत् / देहोऽपि विस्मृतस्तैस्तु क्रिमिकीटादिभक्षितः // NBस्_१५.१७ //

नेयं मूर्च्छा न रोगोऽयं न मृत्युर्जीवनादयम् / सुषुप्तानन्दविरहान्न सुषुप्तिरिति स्फुटम् // NBस्_१५.१८ //

स्वरूपलाभविरहान्मूढत्वान्न तुरीयकम् / दृश्यभानं तु नास्त्यासु तावता न कृतार्थता // NBस्_१५.१९ //

व्युत्थानानन्तरं तेषां सम्सारोऽपि यदास्थितः / यदात्मदर्शनं नास्ति संसारोऽबाधितस्ततः // NBस्_१५.२० //

कथयाम्यत्र दृष्टान्तं सावधानमनाः शृणु / स्वप्ने तु विस्मृतं जाग्रज्जाग्रत्स्वप्ने न बाधितम् // NBस्_१५.२१ //

तस्मादनन्तरं जाग्रत्स्वप्नस्य च यथास्थितम् / जागरे बाधितः स्वप्नस्तेन मिथ्यात्वमागतः // NBस्_१५.२२ //

तथा मूढसमाधौ तु विस्मृतं सकलं जगत् / व्युत्थानानन्तरं पश्चाद्यथापूर्वमवस्थितम् // NBस्_१५.२३ //

तुरीये बाधितं विश्वं तस्मान्मिथ्यात्वमागतम् / व्युत्थानेऽपि मुनेस्तात तन्मिथ्यैव न वास्तवम् // NBस्_१५.२४ //

रज्जुसर्पं यथा दृष्ट्वा कश्चिद्देशान्तरं गतः / यदा पुनः समायाति तदा तस्माद्बिभेत्यसौ // NBस्_१५.२५ //

नायं सर्प इति ज्ञात्वा यदि देशान्तरं गतः / यदा पुनः समायाति तदा तस्माद्बिभेति न // NBस्_१५.२६ //

तथा मूढसमाधानाद्गतः संसारविस्मृतिम् / यदा व्युत्थानमाप्नोति तदा संसारजं भयम् // NBस्_१५.२७ //

यदि विद्वत्समाधानाद्गतः संसारविस्मृतिम् / यदा व्युत्थानमाप्नोति बाधितत्वाद्विभेति न // NBस्_१५.२८ //

यदि विस्मरणादेव मुक्तिर्भविति देहिनः / सुषुप्तिर्जायते नित्यं तया मुक्तो न किं भवेत् // NBस्_१५.२९ //

तस्मात्तुरीया सर्वासामुत्तमा च विलक्षणा / षडप्यवस्था एतस्याः कलां नार्हन्ति षोडशीम् // NBस्_१५.३० //

आब्रह्मकल्पं गरुडो यदि धावेत्सवेगतः / न चाप्नोति तथाप्येनं दूराद्दूरतरैव सा // NBस्_१५.३१ //

श्रद्धा यद्यस्ति वेदान्ते तीव्रा यदि मुमुक्षुता / ध्यानाभ्यासस्तथा गाढः सर्वत्र सुलभैव सा // NBस्_१५.३२ //

मृत्युर्मूर्च्छा सुषुप्तिश्च न तपस्तेन निष्फलाः / रूढमूढसमाधानं तप उग्रं महाफलम् // NBस्_१५.३३ //

विद्या विद्वत्समाधिस्तु तेन मोक्षप्रदो हि सः / सप्तानामप्यवस्थानामेवंरूपा व्यवस्थितिः // NBस्_१५.३४ //

सप्तावस्था इमाः सन्ति चित्तस्यैव चितेस्तु न / अवस्थाभवनं चित्तमवस्थासाक्षिणी तु चित् // NBस्_१५.३५ //

अवस्थानां व्यवस्थेयं यदि भूयो विभाव्यते / अवस्थानां तदा साक्षी साक्षात्प्रत्यक्षमीक्षते // NBस्_१५.३६ //

[प्. ३२४-]

मुनीन्द्रदिनचर्या | प्रातर्जागरणार्थनिर्णयः विचित्राक्षरविन्यासैः पवित्रार्थकथारसैः / पावयामि निजां वाणीं मुनीन्द्रदिनचर्यया // NBस्_१६,१.१ //

गौरीं महेश्वरः प्राह चिदानन्दमयीं स्थितिम् / वदामि तन्मतच्छायां दिनचर्यापदेशतः // NBस्_१६,१.२ //

यस्मिञ्जागरणे प्राप्ते पुनर्निद्रा न जायते / सुमङ्गलं मुनींद्राणां प्रातर्जागरणं हि तत् // NBस्_१६,१.३ //

[प्. ३२६-]

शौचनिर्णयः | देहेन्द्रियमनःप्राणबुद्ध्यहङ्कारचेतसि / अशुचावात्मभावोऽसावशुचित्वस्य कारणम् // NBस्_१६,२.१ //

साक्षित्वभावनातोयैस्तथा वैराग्यमृत्स्नया / गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्यादतन्द्रितः // NBस्_१६,२.२ //

एवंविधेन विधिना यत्सर्वं मंगलार्जनम् / एतदेव मुनीन्द्राणां प्रातःशौचं विशुद्धिकृत् // NBस्_१६,२.३ //

ज्ञानयोगप्रसन्नानां मुमुक्षा मुखमुच्यते / श्रद्धाजलेन तच्छुद्धिर्मुखप्रक्षालनं हि तत् // NBस्_१६,२.४ //

[प्. ३३०-]

अथ प्रातःस्मरणम् | प्रातः स्मरन्ति मुनयो देवस्य सवितुर्महः / वरेण्यं तद्धियः साक्षि तदेवास्मीति संततम् // NBस्_१६,३.१ //

अन्वयव्यतिरेकाभ्यां जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु / यदेकं केवलं ज्ञानं तदेवाहमहं हि तत् // NBस्_१६,३.२ //

ज्ञानाज्ञाने तद्विषयौ तदहङ्कार एव च / प्रकाश्यन्ते येन भूम्ना तदहं ह्यहमेव तत् // NBस्_१६,३.३ //

विश्वश्च तैजसः प्राज्ञो नास्म्यहं सत्स्वरूपतः / यतस्ते तु प्रकाश्यन्ते तदहं नास्मि चेतरत् // NBस्_१६,३.४ //

ज्ञानाज्ञानप्रपञ्चेऽस्मिञ्ज्ञानाज्ञानेन नाशिते / यत्सच्छिष्टं परं ब्रह्म ह्यहं तन्नेतरत्स्मरेत् // NBस्_१६,३.५ //

[प्. ३३६-]

अथ स्नानकालनिर्णयः | अरुणकिरणग्रस्तां प्राचीमवलोक्य स्नायादिति वचनात्स्नानम् // NBस्_१६,४.१ //

तथाहि | नश्यन्त्यां मोहनिद्रायामन्धकारे गलत्यथ / आरोहति विचाराद्रिशिखरे ज्ञानभास्करे // NBस्_१६,४.२ //

दिक्षु किंचित्प्रकाशासु दिङ्मोहे गलिते सति / संदेहकौशिके नष्टे जाते प्रागरुणोदये // NBस्_१६,४.३ //

[प्. ३३९-]

अथ स्नाननिर्णयः | ज्ञानगङ्गाह्रदे शुद्धे मग्नो नखशिखावधि / यः स्नाति मूलमंत्रेण सर्वदैव स निर्मलः // NBस्_१६,५.१ //

[प्. ३४१-]

अथ वस्त्रधारणम् | अथ भक्तिप्रसादाख्ये परिधायांशुके मुनिः / यत्रोदयः सैव पूर्वा काष्ठा तस्याश्च सन्मुखः // NBस्_१६,६.१ //

[प्. ३४२-]

अथ पवित्रादिधारणनिर्णयः | पवित्राः सूक्ष्मशास्त्रार्थास्तीक्ष्णाग्रा हरिताश्च ये / शातना कुत्सितस्यैते कुशा इति निरूपिताः // NBस्_१६,७.१ //

तत्पवित्रकरो भूत्वा मुनिः सव्येन वर्त्मना / वेदान्तसूत्रं यत्सूत्रं यस्याथर्वशिखा शिखा // NBस्_१६,७.२ //

जिज्ञासा दीर्घतिलको ब्रह्मकर्म समारभेत् /

[प्. ३४४-]

अथाचमननिर्णयः | जडं करतले कृत्वा समुद्रमिव कुंभजः / यदाचामति योगीन्द्रस्तदाचमनमुत्तमम् // NBस्_१६,८.१ //

[प्. ३४६-]

अथ प्रातःसंध्यानिर्णयः | अथोपयुक्तः क्रियते प्रातःसन्ध्याविनिर्णयः / मनोजन्म जगज्जन्म मनोनाशो जगल्लयः // NBस्_१६,९.१ //

तस्योन्मेषनिमेषाभ्यामुदयप्रलयौ यतः / समाध्यभ्यासशीलस्य पूर्वसंस्कारकारणात् // NBस्_१६,९.२ //

यदुत्थानं समाधानात्स सन्धिः सन्धिरत्र हि / तत्रापि प्राप्ततत्त्वानां गुरूणामुपदेशतः // NBस्_१६,९.३ //

खण्डितं नानुसन्धानं सा सन्ध्येत्युच्यते बुधैः // NBस्_१६,९.४ //

[प्. ३४८-]

अथ प्राणायामनिर्णयः | शरीराभ्यन्तरो वायुः प्राणापान इतीरितः / स एव गतिभेदेन संज्ञादशकमागतः // NBस्_१६,१०.१ //

ऊर्ध्वाधोगतिमुख्यं द्विरूपं तस्य गतिद्वयम् / ऊर्ध्वं गच्छन्भवेत्प्राणस्त्वपानः स्यादधश्चलन् // NBस्_१६,१०.२ //

अपानः कर्षति प्राणं प्राणोऽपानं च कर्षति / अनयोः शृङ्खला देहे तेन जीवो न निश्चलः // NBस्_१६,१०.३ //

चले वाते चलं चित्तं निश्चले निश्चलं भवेत् / चित्ते चले चलः प्राणो निश्चले निश्चलो भवेत् // NBस्_१६,१०.४ //

कश्चित्प्राणजयेनैव मनोनिश्चलतां भजेत् / कश्चिन्मनोजयेनैव प्राणनिश्चलतां भजेत् // NBस्_१६,१०.५ //

कश्चिद्द्वयजयेनैव मनोनिश्चलतां भजेत् / इति योगगतिज्ञानां त्रिविधा योगिनां गतिः // NBस्_१६,१०.६ //

प्राणद्वारा मनः साध्यं मतं हि हठयोगिनाम् / मनसैव मनः साध्यमिति विज्ञानयोगिनाम् // NBस्_१६,१०.७ //

मनःप्राणद्वययुजस्ते तु श्रेष्ठतराः स्मृताः / चेच्छुष्कहठिनो मूढास्ते भण्डा न तु योगिनः // NBस्_१६,१०.८ //

ते त्वर्धयोगिनः प्रोक्ताः क्षुद्रसिद्ध्यर्थयोगिनः / पिङ्गलेडा सुषुम्णा च मुख्यास्तिस्रस्तु नाडिषु // NBस्_१६,१०.९ //

इडा वामा पिङ्गलान्या सुषुम्णा मध्यवर्तिनी / वामदक्षिणमार्गेण सदा वहति मारुतः // NBस्_१६,१०.१० //

यदा द्वावपि रुध्येते प्राणमार्गौ सुयोगिना / तदाऽन्यत्सर्पवत्प्राणो रन्ध्रमाविशति स्वयम् // NBस्_१६,१०.११ //

स्थिता कुण्डलिनी मूले जीवशक्तिरनुत्तमा / तामुत्थाप्य तया सार्धं सुषुम्णां प्राण आविशेत् // NBस्_१६,१०.१२ //

सुषुम्णावाहिनि प्राणे ब्रह्मरन्ध्रं गते सति / तत्र निश्चलतां याते मनो निश्चलतां व्रजेत् // NBस्_१६,१०.१३ //

मनो यदि निरुध्येत केवलं ज्ञानयोगिना / प्राणापानौ नश्यतस्तु मनोनाशेन तत्क्षणात् // NBस्_१६,१०.१४ //

तस्मात्सिद्धान्त एवैको हठविज्ञानयोगिनोः / शास्त्रोक्तमिति विज्ञाय निर्णयं प्राणचेतसोः // NBस्_१६,१०.१५ //

प्राणायामं मुनिः कुर्यान्मनोलयसमन्वितम् // NBस्_१६,१०.१६ //

[प्. ३५७-]

अथार्घदानम् | पूर्णाञ्जलिमयास्त्र्यर्घा भावनागाङ्गवारिणा / सर्वपापविशुद्ध्यर्थं प्रदेयाः कर्मसाक्षिणे // NBस्_१६,११.१ //

इदं दृश्यमहं द्रष्टा प्रथमोऽर्घो मनीषिणाम् / ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या द्वितीयोर्ऽघस्ततः परः // NBस्_१६,११.२ //

नेदमस्त्यहमेवास्मि तृतीयोर्घः परात्परः / एवं विधाऽर्घदानेन चिदादित्यः प्रसीदति // NBस्_१६,११.३ //

[प्. ३५९-]

अथ गायत्रीजपनिर्णयः | अखण्डमण्डलाकारं देवं ज्योतिर्मयं स्मरन् / उपदेशात्सदाऽऽवृत्तिरिति वेदान्तसूत्रतः // NBस्_१६,१२.१ //

तिष्ठेज्जपेच्च गायत्रीमष्टोत्तरशतत्रयम् / गायन्तं त्रायत्ते यस्माद्गायत्री तेन सा स्मृता // NBस्_१६,१२.२ //

अन्तर्यामिस्वरूपेण सर्वधीवृत्तिनोदकम् / सवितृमण्डले ध्येयं गायत्र्यर्थपरं महः // NBस्_१६,१२.३ //

चतुर्विंशत्यक्षरया गायत्र्या ब्रह्मविद्यया / चतुर्विंशतितत्त्वानां लयकृद्ब्राह्मणः शुचिः // NBस्_१६,१२.४ //

[प्. ३६२-]

अथोपस्थाननिर्णयः | मुनिः प्रसार्य सरलौ प्रलम्बौ सपवित्रकौ / सांख्ययोगौ निजौ बाहू उपतिष्ठेत भास्करम् // NBस्_१६,१३.१ //

नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषे जगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे / त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणे विरिञ्चिनारायणशङ्करात्मने // NBस्_१६,१३.२ //

[प्. ३६४-]

अथ सहोमाङ्गहोमनिर्णयः | एवं समाप्य विधिना प्रातः संध्याविधिं मुनिः / होमस्यावसरं ज्ञात्वा यज्ञशालां ततो विशेत् // NBस्_१६,१४.१ //

यज्ञशाला भूमिका स्यात्तृतीया तनुमानसा | सव्यार्हान्सव्यतः कुर्यादसव्यार्हानसव्यतः / संचरेत तथा नैव प्रायश्चित्तीयते यथा // NBस्_१६,१४.२ //

अथ कर्मातिपातः स्याद्दुर्गत्वाद्ब्रह्मकर्मणः / प्रायश्चित्तविधिं ज्ञात्वा तच्च सद्यः समाचरेत् // NBस्_१६,१४.३ //

कर्मातिपाते प्रायश्चितं तत्कालमिति वचनात्प्रायश्चित्तानि // NBस्_१६,१४.४ //

अथ प्रायश्चित्तानि | क्षमयैव जयेत्क्रोधं सत्येनैवानृतं जयेत् / अश्रद्धां श्रद्धया जित्त्वा दानैः कृपणतां जयेत् // NBस्_१६,१४.५ //

इतीमे सेतुसामोक्ताश्चत्वारः सेतवो दृढाः / उपलक्षणमेवैतदन्यानपि तथा जयेत् // NBस्_१६,१४.६ //

उत्थानेन जयेन्निद्रां कामं सङ्कल्पवर्जनात् / सन्तोषेण जयेल्लोभं मोहं बोधदृशा जयेत् // NBस्_१६,१४.७ //

मदमत्सरमुख्यांश्च सर्वभूतात्मभावनात् / अन्यानपि जयेद्दोषान्नित्यानित्यविचारणात् // NBस्_१६,१४.८ //

लये सम्बोधयेच्चित्तं विक्षिप्तं शमयेत्पुनः / सकषायं विजानीयात्समप्राप्तं न चालयेत् // NBस्_१६,१४.९ //

नास्वादयेद्रसं तत्र निःसङ्गः प्रज्ञया भवेत् / विशेदेकाग्रया बुद्ध्या सिद्धिमेवमवाप्नुयात् // NBस्_१६,१४.१० //

उद्धृते गार्हपत्याग्नौ तत्तत्संस्कारसंस्कृते / सत्यरूपः स्वयं यज्वा श्रद्धा पत्नी पतिव्रता // NBस्_१६,१४.११ //

गृहं देहः पतिर्जीवश्छादितो मोहभस्मना / जीवस्य गार्हपत्याग्नेस्तदुद्धरणमुत्तमम् // NBस्_१६,१४.१२ //

द्वे आहुती जुहोत्येते अग्निहोत्रविधानतः / ममतां प्रथमं हुत्वाऽहन्तां च जुहुयात्ततः // NBस्_१६,१४.१३ //

हुते चेदाहुती एते सर्वमेतद्धुतं भवेत् / श्रद्धापत्नीसमेतानां मुमुक्षागृहवासिनाम् // NBस्_१६,१४.१४ //

अग्निहोत्रमिदं नित्यम् अकृत्य प्रत्यवैति यत् /

[प्. ३७४-]

अथ ब्रह्मयज्ञनिर्णयः | अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ / इति पञ्चाङ्गुलिमयो यमनामा तु सत्करः // NBस्_१६,१५.१ //

शौचं संतोषः स्वाध्यायस्तप ईश्वरधारणा / इति पञ्चाङ्गुलिमयो नियमो नाम सत्करः // NBस्_१६,१५.२ //

संपुटीकृत्य हस्तो द्वौ मुनिर्नियमसंयमौ / ब्रह्मस्तुतिमयं साक्षाद्ब्रह्मयज्ञं समाचरेत् // NBस्_१६,१५.३ //

तदुक्तं पातंजले | स्वाध्यायाद्योगमासीत योगात्स्वाध्यायमामनेत् / योगस्वाध्यायसंपत्त्या परमात्मा प्रकाशत इति // NBस्_१६,१५.४ //

वेदशास्त्रपुराणेषु यद्यत्पुण्यफलं स्मृतम् / सर्वस्मादपि संप्रोक्तं ब्रह्मयज्ञफलं महत् // NBस्_१६,१५.५ //

[प्. ३७८-]

अथ तर्पणनिर्णयः | देवर्षिपितृभूतेभ्यो दत्तो येन जलाञ्जलिः / ब्रह्मैवास्मीतिमंत्रेण तर्पणं तत्सुतर्पणम् // NBस्_१६,१६.१ //

[प्. ३७९-]

अथ देवपूजानिर्णयः मायाशक्तिविलासतो न गणितब्रह्माण्डभाण्डोदरे क्रीडाकौतुकसंभ्रमात्मकमपि प्रत्यक्प्रकाशात्मकम् / ध्यात्वा किंचिदचिन्त्यचिद्घनरसं स्वानन्दसत्ताद्वयं सिद्धांतस्वरसेन पूजनविधिं वक्ष्यामि विश्वात्मनः // NBस्_१६,१७.१ //

सेव्यः श्रीगुरुवेदवाक्यजनितश्चिद्बोध आवाहनं सर्वव्यापकताविनिश्चयमतिः पूर्णं पवित्रासनम् / त्वत्तो नान्यदवैमि किंचिदिति तत्पुण्याम्बु पादोदकं त्वय्येवास्त्वचला ममेश मतिरित्यर्घोऽस्तु ते सुंदरः // NBस्_१६,१७.२ //

शीतोष्णं कटुतिक्तमम्लमधुरं क्षारं विचित्रं रसैर् यत्तस्यास्य समत्वभावमधुना पर्कः कृतश्चेद्यदि / मुख्योयं मधुपर्क उत्तमरसस्तेनामुना सादरं पूज्यानामपि पूज्य एष परमो देवः सदा पूज्यताम् // NBस्_१६,१७.३ //

सर्वाङ्गीणसुखावहं मुहुरहो यज्जन्मनो मज्जनं शुद्धे बोधसुधाम्बुधौ शुचितरे स्नानं विशुद्धिप्रदम् / आभानं स्फुरति द्वितीयमिव यत्तत्सर्वमाचम्यताम् इत्युक्तो गुरुभिस्तदेष विधृतश्चित्ते स एवाचमः // NBस्_१६,१७.४ //

श्रद्धा निर्ममता विरागशुचिता निःसङ्गता पूर्णता भक्तिप्रेमरसप्रसादपरमानन्दादयो ये गुणाः / वस्त्रालङ्करणानि तत्र विदुषा देयानि विश्वम्भरे सोऽहं भावमनोहरेण विधिना यद्यद्यथा रोचते // NBस्_१६,१७.५ //

अद्वैतप्रतिपत्तिरात्मविषया सा सामरस्याञ्चिता गात्रालेपनचारुचन्दनमिदं देवस्य देयं प्रियम् / शान्तिः क्षान्तिरलोलता सरलता निर्मत्सरत्वादयः शास्त्रार्था यदि न क्षताश्च वितुषाः शुद्धास्त एवाक्षताः // NBस्_१६,१७.६ //

संफुल्लैर्निजभावशुद्धकुसुमैः सद्वासनासुन्दरैः संपूज्यो हि महेश्वरः सुमनसां सा धन्यता वर्णिता / कर्मज्ञानमयो यदिन्द्रियगणः क्षिप्तो विरागानले देवस्यास्य दशाङ्गदाहसुरभिर्धूपः सदा वल्लभः // NBस्_१६,१७.७ //

यस्मिन्नुज्ज्वलिते न तिष्ठति तमो बाह्यं न चाभ्यन्तरं सोऽयं ज्ञानमयः प्रकाशपरमो दीपः समुज्ज्वाल्यताम् / यद्भक्ष्यं प्रियमस्य यस्य परमा तृप्तिर्भवेद्भक्षणे द्वैतं तत्तु निवेदनीयममितं नैवेद्यमत्युत्तमम् // NBस्_१६,१७.८ //

पश्चादाचमनीयमत्र विहितं सद्यो विशुद्धिप्रदं सन्तोषामृतमेव पूजनविधौ पानीयमानीयताम् / यन्मैत्र्यादिचतुष्टयं मुनिमते पातञ्जले वर्णितं ताम्बूलं वदनप्रसादजनकं देवाग्रतः स्थाप्यताम् // NBस्_१६,१७.९ //

निष्कामोत्तमधर्मसंभ्रमजुषां जन्मावलीनां फलं भक्तिः सा परमेश्वरस्य पदयोरावेदनीया मया / सर्वस्वं मम तत्किलेति स मया क्लृप्तस्य पूजाविधेः पूर्णत्वाय निवेदितो निजमनश्चिन्तामणिर्दक्षिणा // NBस्_१६,१७.१० //

यावन्त्येव भुवां रजांस्यगणितब्रह्माण्डकोटिस्पृशां तावद्भी रजसां गणैर्गणयितुं शक्या गुणा यस्य न / त्वं तादृग्गुणवांस्तथापि मुनिभिर्यन्निर्गुणः स्तूयसे तत्किं स्तौमि महेश हे शिव भवद्रूपं विदूरं धियाम् // NBस्_१६,१७.११ //

श्वेतं श्याममिति प्रकाशयति चेदर्कः स किं श्यामतां श्वेतत्वं च दधाति तद्वदितरो मुग्धेषु बुद्धेषु यः / द्वैताद्वैतविकल्पजालकलनातीताय शुद्धात्मने जाग्रत्स्वानुभवप्रकाशमहसे देवाय तस्मै नमः // NBस्_१६,१७.१२ //

संप्राप्यापि पदारविन्दपदवीमद्वैतविद्यावताम् एतावन्तमनेहसं न तु वयं लीनाः सदा ब्रह्मणि / मुक्तानामपि मोहतः समरसत्वद्भावपूर्णात्मनाम् अस्माकं ह्यपराध एव परमः क्षन्तव्य एवं प्रभो // NBस्_१६,१७.१३ //

आत्मैवायमनन्तचिद्घनरसो नित्यं विमुक्तः स्वयं को बन्धः किमु बन्धनं कथमसौ बद्धो विमुक्तः कथम् / सानन्दाश्रु सगद्गदं सपुलकं चिद्बोधपूजाविधौ देवस्यास्तु मदीयविस्मयमयः संपूर्णपुष्पाञ्जलिः // NBस्_१६,१७.१४ //

[प्. ३९३-]

अथ देवपूजोपयुक्तशास्त्रार्थनिर्णयः त्यक्त्वा मोहमयीं पूजां पूजां बोधमयीं कुरु / चन्दनैरर्चनीयोऽयं न तु पङ्केन शंकरः // NBस्_१६,१८.१ //

परिचीय पुरा देवं देवपूजापरो भव / देवे परिचयो नास्ति वद पूजा कथं भवेत् // NBस्_१६,१८.२ //

तावत्पूजां न मनुते यावत्परिचयो न हि / जाते परिचये देवः पूजामपि न काङ्क्षति // NBस्_१६,१८.३ //

पक्षद्वयेऽपि पश्यामि पूजां देवस्य दुर्घटाम् / पूज्यपूजकता न ज्ञे मूर्खस्त्वज्ञानसूतकी // NBस्_१६,१८.४ //

न जाने क्व पलायन्ते धूपदीपाक्षतादयः / अस्माकं देवपूजायां देव एवावशिष्यते // NBस्_१६,१८.५ //

देवानुसंधानधिया विस्मृते पूजनक्रमे / पूजायां जायते विघ्नः पूर्णपूजाफलं हि तत् // NBस्_१६,१८.६ //

आनन्दघनगोविन्दपूजनारम्भकर्मणि / बोधे स्फुरति मोहात्मा यजमानः पलायितः // NBस्_१६,१८.७ //

[प्. ३९७-]

अथ पञ्च महायज्ञाः ज्ञाननिष्ठा क्षमा सत्यं विवेकः परिपूर्णता / एते पञ्च महायज्ञाः संमता ब्रह्मवेदिनाम् // NBस्_१६,१९.१ //

[प्. ३९८-]

अथोपयज्ञनिर्णयः एतस्यां दिनचर्यायां प्राप्ते पर्वणि पर्वणि / मध्ये मध्ये चोपयज्ञाः कर्तव्या दीक्षितेन हि // NBस्_१६,२०.१ //

यत्पुरोडाशतां याति कालखण्डं मनः पशोः / कर्त्तव्यास्तादृशा यज्ञा देवेन्द्रप्रीतिहेतवे // NBस्_१६,२०.२ //

एकीकृत्य सुपर्णौ द्वौ चीयते चेत्सुपर्णचित् / जीयते तन्मुनीन्द्रेण शतस्याग्निचितां फलम् // NBस्_१६,२०.३ //

[प्. ४००-]

अथ नित्यदानम् | समाधितीर्थे मुनिना ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः / दत्तमात्मसमं हेम पात्राय परमात्मने // NBस्_१६,२१.१ //

[प्. ४०२-]

अथ मध्याह्नसन्ध्या | दर्शनस्पर्शनघ्राणरसनश्रवणादिषु / यश्चैतन्यचमत्कारो मुनेर्माध्याह्निकं तु तत् // NBस्_१६,२२.१ //

[प्. ४०३-]

अथ वैश्वदेवः | आत्मा विश्वस्य देवोऽयं विश्वेन हविषेज्यते / तत्कर्म वैश्वदेवाख्यं सर्वसूनानिवृत्तये // NBस्_१६,२३.१ //

[प्. ४०४-]

अथ बलिदानम् | नवद्वारां पुरीमेतामाश्रितेभ्यो दयालुना / भूतेभ्योऽपि बलिर्देयः खानपानादिलक्षणः // NBस्_१६,२४.१ //

[प्. ४०५-]

अथ भोजनविधिः | गुरुभिश्च सतीर्थ्यैश्च शिष्यैश्च सहितस्तथा / सुरसं चारु भोक्तव्यं ज्ञानपीयूषमुत्तमम् // NBस्_१६,२५.१ //

[प्. ४०६-]

अथ ताम्बूलग्रहणनिर्णयः | सत्यं प्रियं च पथ्यं च ब्रह्मचर्चाऽऽत्मकं वचः / ताम्बूलग्रहणं कार्यं वदनं येन राजते // NBस्_१६,२६.१ //

[प्. ४०७-]

अथ वामकुक्षिशयननिर्णयः | यावच्छरीरपतनं प्राचीनैः कर्मभिः कृतौ / योगक्षेमौ न चिन्त्यौ हि निर्योगक्षेम आत्मवान् // NBस्_१६,२७.१ //

समाधिशयने शुभ्रे सुखनिद्रां विधाय च / क्षणं विश्रम्य तत्पश्चात्पुराणश्रवणं चरेत् // NBस्_१६,२७.२ //

[प्. ४०९-]

अथ पुराणश्रवणनिर्णयः | अथ भारतश्रवणनिर्णयः | अष्टादशाध्यायमयी यत्र गीता निरूपिता / सर्वोपनिषदां तत्त्वं तन्महाभारतं शृणु // NBस्_१६,२८.१.१ //

भारते व्यासमुनिना कथानां विस्तरः कृतः / कथामात्रमिदं विश्वमिति तेन प्रकाशितम् // NBस्_१६,२८.१.२ //

समाप्ते भारते ग्रन्थे शान्तिपर्व निरूपितम् / तदुक्तं सर्वशास्त्राणां शान्तौ परिसमापनम् // NBस्_१६,२८.१.३ //

नानाख्यानैर्महारम्या मोक्षधर्मा निरूपिताः / तदुक्तं सर्वधर्माणां मोक्षधर्मा परा मताः // NBस्_१६,२८.१.४ //

[प्. ४१२-]

अथ भागवतश्रवणनिर्णयः | वृत्तिगोपीजनैः क्रीडन्ब्रह्मचर्यं न मुञ्चति / यत्रान्तरात्मा गोपालस्तद्भागवतमुत्तमम् // NBस्_१६,२८.२.१ //

बालानां भक्षिका भीमा पूतना दुष्टवासना / कृष्णेन रुधिरं पीत्वा प्रापिता सापि तत्पदम् // NBस्_१६,२८.२.२ //

अबलानां स्वनाथानाममृतत्वाय विष्णुना / ताडितः कालसर्पोऽपि सर्वमानन्दितं जगत् // NBस्_१६,२८.२.३ //

ब्राह्मणा इव ता गावस्तीरस्था वन्यवृत्तयः / मोहाजगरनिर्गीर्णा गोविन्देन समुद्धृताः // NBस्_१६,२८.२.४ //

स मूर्त्तिमानहङ्कारः कंसो नाम महाबलः / स्वयमुत्पत्य कृष्णेन धृत्वाऽसौ विनिपातितः // NBस्_१६,२८.२.५ //

[प्. ४१७-]

अथ रामायणश्रवणनिर्णयः | आभासरेणुभिस्तद्वज्जडं देहादि चेतति / अहिल्याऽपि शिला यद्वद्रामस्य पदपांसुभिः // NBस्_१६,२८.३.१ //

वानरो यत्प्रसादेन संतीर्णः क्षारसागरम् / नरः किं तत्प्रसादेन न तरेद्भवसागरम् // NBस्_१६,२८.३.२ //

प्राह रामस्तरन्सिन्धुं शिलारूपेण सेतुना / संसारसिन्धुतरणं निर्विकल्पसमाधिना // NBस्_१६,२८.३.३ //

शान्तिसीता समानीता निहतो मोहरावणः / आत्मारामेण रामेण तद्रामायणमुत्तमम् // NBस्_१६,२८.३.४ //

रमन्ते योगिनो यस्मिन्रमते योगिनां हृदि / तारकं ब्रह्म रामाख्यं रमतां हृदये मम // NBस्_१६,२८.३.५ //

[प्. ४२१-]

अष्टादशविद्यास्थाननिर्णयः | तदुक्तं याज्ञवल्क्यस्मृतौ पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः / वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश // NBस्_१६,२८.४.१ //

आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वं चार्थशास्त्रकम् // NBस्_१६,२८.४.२ //

इत्याष्टादशविद्यास्थानानि

[प्. ४२२-]

अथ पुराणनिर्णयः | न घना प्रीतिरुत्पन्ना पुराणपुरुषे यदि / तदाऽष्टादशभेदेन पुराणश्रवणेन किम् // NBस्_१६,२८.४,१.१ //

पुराणोऽपि न जीर्णो यः स पुराणस्तु न श्रुतः / कायः पुराणतां प्राप्तः पुराणश्रवणेन किम् // NBस्_१६,२८.४,१.२ //

[प्. ४२३-]

न्यायशास्त्रनिर्णयः | यदाऽऽत्मतत्त्वे विमले विश्रान्तिरचला भवेत् / स एव न्याय इत्युक्तः शेषं त्वन्यायलक्षणम् // NBस्_१६,२८.४,२.१ //

अचिन्तनं पदार्थानां न्यायं न्यायविदो विदुः / अन्यायमार्गरसिकः स कथं न्यायशास्त्रवित् // NBस्_१६,२८.४,२.२ //

स्वयं यत्तार्किकः प्राह तर्कोऽनिष्टप्रसञ्जनम् / तत्तार्किकस्य तर्केण कथमिष्टं प्रसज्ज्यते // NBस्_१६,२८.४,२.३ //

न तर्कितं परं ब्रह्म मेधया तीक्ष्णतर्कया / तदा कुतार्किकस्यास्य तर्ककर्कशता वृथा // NBस्_१६,२८.४,२.४ //

षोडशापि पदार्थास्ते त्वया तार्किक तर्किताः / तर्को नावस्थितस्तर्हि तर्कातीते मनः कुरु // NBस्_१६,२८.४,२.५ //

[प्. ४२६-]

वैशेषिकादिनिर्णयः | अथ तर्कप्रसङ्गेन निर्णयः क्रियतेऽधुना / वैशेषिकस्य सांख्यस्य तथा पातञ्जलस्य च // NBस्_१६,२८.४,३.१ //

[प्. ४२७-]

तत्र प्रथमं वैशेषिकनिर्णयः | सविशेषाः पदार्था ये तत्र वैशेषिकः कृती / निर्विशेषं परं ब्रह्म तत्र वैशेषिकस्य किम् // NBस्_१६,२८.४,३.१,१ //

मुक्तं साधर्म्यवैधर्म्यैस्तत्त्वज्ञानं हि मुक्तये / साधर्म्यवैधर्म्यकृतं तत्त्वज्ञानं न मुक्तये // NBस्_१६,२८.४,३.१,२ //

श्रुतिः सर्वपदार्थानां विस्मृत्या मुक्तिमाह यत् / तर्हि सर्वपदार्थानां चिन्तनैः किं प्रयोजनम् // NBस्_१६,२८.४,३.१,३ //

कथं साधर्म्यवैधर्म्ये तत्त्वज्ञानस्य कारणम् / न च साधर्म्यवैधर्म्यमद्वये परमात्मनि // NBस्_१६,२८.४,३.१,४ //

पदार्थानां विवेकेन परमात्मा प्रकाशते / इति चेद्वदसि प्राज्ञ तर्हीदं मम संमतम् // NBस्_१६,२८.४,३.१,५ //

बद्धमुक्तव्यवस्थायां नानात्मानो न वस्तुतः / नानाऽऽत्मानो व्यवस्थान इत्याह मुनिगौतमः // NBस्_१६,२८.४,३.१,६ //

कल्पनागौरवं दोषः कल्पनालाघवं गुणः / इति यत्तार्किकैरुक्तं तदेव मम रोचते // NBस्_१६,२८.४,३.१,७ //

[प्. ४३२-]

अथ सांख्यनिर्णयः | असंख्याः सांख्य तत्वानां संख्याः संख्यातवानसि / किं सांख्यसंख्यया ब्रह्म संख्यातीतं विचिन्तय // NBस्_१६,२८.४,४.१ //

तत्त्वज्ञानं त्वया प्रोक्तं तत्त्वज्ञानं मतं मम / तत्त्वातीतस्य विज्ञानं तत्त्वज्ञानं हि मुक्तये // NBस्_१६,२८.४,४.२ //

पुरुषस्य परीक्षार्थं मया संख्या निरूपिता / सांख्य एवं यदि प्राह तर्हीदं मम संमतम् // NBस्_१६,२८.४,४.३ //

पुरुषान् न परं किञ्चित्सा काष्ठा सा परा गतिः / पुरुषं पश्य रे सांख्य संख्यया किं प्रयोजनम् // NBस्_१६,२८.४,४.४ //

[प्. ४३५-]

अथ पातञ्जलनिर्णयः | योगसिद्धिप्रसक्तोऽयं पातञ्जलपरिश्रमः / कलाकौशलमेवेदं न स्वरूपस्थितिर्हि सा // NBस्_१६,२८.४,५.१ //

रे योगसिद्ध जीवानां कायव्यूहो न दुर्लभः / विदेहमुक्तता सिद्धिः कायव्यूहो न सिद्धये // NBस्_१६,२८.४,५.२ //

हे योगसिद्ध जानासि परकायप्रवेशनम् / परं तु नैव जानासि परकायप्रवेशनम् // NBस्_१६,२८.४,५.३ //

भूतादयोऽपि जानन्ति परकायप्रवेशनम् / सा सिद्धिर्नैव बन्धः सा यद्धि कायप्रवेशनम् // NBस्_१६,२८.४,५.४ //

अवश्यं मरणं तर्हि कीदृशी चिरजीविता / जन्ममृत्युजराध्वंसि त्वं विज्ञानामृतं पिब // NBस्_१६,२८.४,५.५ //

परचित्तस्थितं वस्तु त्वया ज्ञातं ततश्च किम् / स्वचित्तसंस्थितं वस्तु परं ब्रह्म विलोकय // NBस्_१६,२८.४,५.६ //

निकटस्थस्यात्मनश्चेन्न स्याच्छ्रवणदर्शनम् / का सिद्धिः सा तु या सिद्धिर्दूरश्रवणदर्शनम् // NBस्_१६,२८.४,५.७ //

भवन्ति वायसादीनामपि खेचरताऽऽदयः / सिद्धिभिर्नैव सिध्येत सिद्धिभिः किं प्रयोजनम् // NBस्_१६,२८.४,५.८ //

न सिद्धिर्योगसिद्धिर्हि बलवीर्यादिसिद्धिकृत् / एतेन योगः प्रत्युक्त इति वेदान्तभाषितम् // NBस्_१६,२८.४,५.९ //

सिद्धिरात्मपरिज्ञानमन्तरायास्तु सिद्धयः / इति चेद्योगवित्प्राह मतमस्माकमेव तत् // NBस्_१६,२८.४,५.१० //

[प्. ४४२-]

अथ मीमांसानिर्णयः | कष्टं कर्मेत्ययं न्यायो मतो मीमांसकस्य चेत् / आत्मनः क्लेशभागित्वं तेनैवांगीकृतं तदा // NBस्_१६,२८.४,६.१ //

मीमांसकः सत्यमाह कष्टं कर्मेति कर्मवित् / तर्हि तस्यापि जिज्ञास्यं ब्रह्मानिष्टनिवृत्तये // NBस्_१६,२८.४,६.२ //

कर्मणा संभवेज्जन्म जन्मना कर्मसंभवः / तर्हि कर्मजडस्यास्य जन्ममुक्तिः कथं भवेत् // NBस्_१६,२८.४,६.३ //

मुक्तिप्राधान्यमेवास्ति बोधप्राधान्यवादिनाम् / जन्मप्राधान्यमेवास्ति कर्मप्राधान्यवादिनाम् // NBस्_१६,२८.४,६.४ //

यः स्वयं कर्मजाड्येन यज्ञेष्वनधिकारतः / निष्काममशुचिप्रायं जगाद स कथं शुचिः // NBस्_१६,२८.४,६.५ //

शुद्धिकृत्कामनिर्मुक्तं कर्म मीमांसितं वदेत् / तत्काम्यकर्ममीमांसा केवलं कष्टरूपिणी // NBस्_१६,२८.४,६.६ //

कर्मभिश्चेतसः शुद्धिः शुद्ध्या विज्ञानमाप्यते / इति चेत्कर्मठः प्राह तर्हीदं मम संमतम् // NBस्_१६,२८.४,६.७ //

[प्. ४४७-]

अथ धर्मशास्त्रनिर्णयः | धर्मशास्त्रविचारेण मोक्षधर्मो महाफलः / नेहाभिक्रमनाशोस्ति प्रत्यवायो न विद्यते // NBस्_१६,२८.४,७.१ //

तथा च याज्ञवल्क्यः | इज्याऽऽचारदमाहिंसादानस्वाध्यायकर्मणाम् / अयमेव परो धर्मो यद्योगेनात्मदर्शनम् // NBस्_१६,२८.४,७.२ //

[प्. ४४९-]

अथ श्रौतस्मार्त्तनिर्णयः | श्रवणं श्रौतमित्युक्तं स्मरणं स्मार्त्तमुच्यते / श्रवणं मननं चेति श्रौतस्मार्त्तविनिर्णयः // NBस्_१६,२८.४,८.१ //

श्रुतं श्रीगुरुवक्त्रेभ्यः स्मृतमेव न विस्मृतम् / श्रौतस्मार्तमिदं येषां श्रौतस्मार्त्तविदो हि ते // NBस्_१६,२८.४,८.२ //

[प्. ४५०-]

अथाङ्गानि | शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च / ज्योतिषं च षडङ्गानि तेषामेव विनिर्णयः // NBस्_१६,२८.४,९.१ //

अथ शिक्षानिर्णयः | शुद्धो विदेहभावेन शिक्षितः शिक्षया यया / सा शिक्षा यदि न प्राप्ता शिक्षया शिक्षितं किमु // NBस्_१६,२८.४,९.२ //

[प्. ४५२-]

अथ कल्पसूत्रनिर्णयः | कल्पानां प्रथमः कल्पो निर्विकल्पमिदं न चेत् / विकल्पसंकल्पमयैः कल्पसूत्रैः किमर्जितम् // NBस्_१६,२८.४,१०.१ //

कल्पको येन कल्पेन ब्रह्मभूयाय कल्पते / स कल्पो नैव कॢप्तश्चेत्कल्पसूत्रं निरर्थकम् // NBस्_१६,२८.४,१०.२ //

[प्. ४५४-]

अथ व्याकरणनिर्णयः | पदव्युत्पत्तिरन्वेष्या महावाक्यार्थबुद्धये / स एव यदि न ज्ञातस्तर्हि व्याकरणेन किम् // NBस्_१६,२८.४,११.१ //

येनेदं व्याकृतं विश्वं तदेव व्याकृतं न चेत् / बृहन्नो वेत्ति यत्तर्हि तद्धि व्याकरणेन किम् // NBस्_१६,२८.४,११.२ //

यतस्तु परिनिष्पन्नैः शब्दैः शास्त्रान्मुहुर्मुहुः / हेयादेयौ न विज्ञातौ तर्हि व्याकरणेन किं // NBस्_१६,२८.४,११.३ //

[प्. ४५६-]

अथ निरुक्तनिर्णयः निरुक्तं चिदवस्थानं निरुक्तं बोधनं चितः / तन्निरुक्तं न चेद्वेद निरुक्तस्य किमुक्तिभिः // NBस्_१६,२८.४,१२.१ //

[प्. ४५७-]

अथ च्छन्दोनिर्णयः | तच्छन्दो यदि न ज्ञातं स्वच्छन्दो येन खेलति / यरस्तजभ्नमोपेतैश्छन्दोभिः किं प्रयोजनम् // NBस्_१६,२८.४,१३.१ //

[प्. ४५८-]

अथ ज्यौतिषनिर्णयः | ज्योतिषा येन सूर्यादि ज्योतिर्भाति न वेत्ति तत् / यदि येन तदा तेन ज्योतिर्ग्रन्थेन किं कृतम् // NBस्_१६,२८.४,१४.१ //

[प्. ४५९-]

अथ वेदाः | तत्रादावृग्वेदनिर्णयः | यः परानन्ददः स्वात्मा तं त्वा वयं यजामहे / इत्याहुतो न विश्वात्मा ऋचा हौत्रेण किं तदा // NBस्_१६,२८.४,१५.१ //

[प्. ४६०-]

अथ यजुर्वेदनिर्णयः | लोहिता धवला कृष्णा प्रजाहेतुरजा यदि / नोपालब्धा ब्रह्मसत्त्रे यजुषाऽऽध्वर्यवेण किम् // NBस्_१६,२८.४,१६.१ //

[प्. ४६१-]

अथ सामवेदनिर्णयः | छान्दोग्येनोपनिषदा प्रेमगद्गदया गिरा / साम्ना गीतं न चेद्ब्रह्म सामोद्गात्रेण किं तदा // NBस्_१६,२८.४,१७.१ //

[प्. ४६२-]

अथाथर्वणवेदनिर्णयः | आथर्वणी ब्रह्मविद्या पिप्पलादमुखाच्च्युता / चमत्कृता न हृदये किं फलं तर्ह्यथर्वभिः // NBस्_१६,२८.४,१८.१ //

[प्. ४६४-]

अथायुर्वेदनिर्णयः | ज्ञानामृतं न चेत्पीतममृतत्वं न साधितम् / मृत्युरेव पुनः प्राप्त आयुर्वेदो निरर्थकः // NBस्_१६,२८.४,१९.१ //

[प्. ४६५-]

अथ धनुर्वेदनिर्णयः | प्रणवेनैव धनुषा प्रबोधेन शरेण च / लक्ष्यं ब्रह्म न चेद्विद्धं धनुर्वेदो निरर्थकः // NBस्_१६,२८.४,२०.१ //

[प्. ४६६-]

अथ गान्धर्वनिर्णयः | आत्मा कलेन गीतेन गान्धारेण स्वरेण हि / न चेद्गन्धर्ववद्गीतो गान्धर्वेण कृतं किमु // NBस्_१६,२८.४,२१.१ //

[प्. ४६७-]

अथार्थशास्त्रनिर्णयः | अनर्थाः सर्व एवार्थाः सदर्थः परमार्थदृक् / परमार्थो न लब्धश्चेदर्थशास्त्रं निरर्थकम् // NBस्_१६,२८.४,२२.१ //

[प्. ४६८-]

अथ सायंसन्ध्यानिर्णयः | इत्थं ज्ञानविनोदेन वेदशास्त्रकुतूहलैः / दिवसं सकलं यातं सायंसन्ध्या समागता // NBस्_१६,२९.१ //

एवमेव कियत्कालं व्यवहारावलोकिनः / पुनः समाधौ सन्धानं सायंसन्ध्या हि सा स्मृता // NBस्_१६,२९.२ //

[प्. ४६९-]

अथ निशाव्यवहारनिर्णयः | यातेऽथ व्यवहारनाम्नि दिवसे भुक्ते च सन्ध्यासुखे जातायां निशि निश्चलेन मनसा दत्वा कपाटार्गलाः / पीत्वा संप्रति शुद्धबोधमधुरं क्षीरं यथेष्टं युवा पर्यङ्के सुसमाधिनामनि मुहुः काञ्चिद्भुनक्ति प्रियाम् // NBस्_१६,३०.१ //

तन्वङ्गीं तरुणीं विलासरसिकां चित्ते चमत्कारिणीं जाते प्रेमणि नित्यमेव सुखदामानन्दलीलामयीम् / खेलन्तीमुरसि प्रियां निजकलामालिङ्ग्य तत्सङ्गमाद् भोगीन्द्रत्वमुपागतः सुखनिधिर्योगीन्द्रचूडामणिः // NBस्_१६,३०.२ //

[प्. ४७२-]

अथ मुनीन्द्रदिनचर्याविचारफलनिरूपणम् | मुनीन्द्रदिनचर्येयं चिन्तनीया दिने दिने / न चिराच्चिन्तनेनास्या नरो निश्चिन्ततां व्रजेत् // NBस्_१६,३१.१ //

साध्यसाधनसंबन्धफलसंस्कारयुक्तिभिः / ज्ञातायां सम्यगेतस्यां ज्ञातव्यं नावशिष्यते // NBस्_१६,३१.२ //

मुनीन्द्रदिनचर्येयं मुनीन्द्रैरपि दुर्वचा / मम वाचालतां तत्र क्षम्यतां पार्वतीपतिः // NBस्_१६,३१.३ //

[प्. ४७५-]

निरञ्जनपञ्चाशत्कम् यत्र प्रमाणं वेदान्ता अनुभूतिस्तथा सताम् / देवो निरञ्जनः सोऽयं बोधसारे निरूप्यते // NBस्_१७.१ //

अहमज्ञो न जानामि मामहं कोहमित्युत / अज्ञानप्रभवो भाव आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२ //

यदियं ब्रह्मविषया जीवस्य ध्येयतामतिः / स हि भ्रान्तिमयो भाव आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३ //

त्रिभिर्गुणैर्निबद्धोऽहं संसारे संसराम्यहम् / इत्याद्याः प्राकृता भावाः आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४ //

मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेति चतुष्टयम् / अन्तःकरणजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.५ //

यच्च सङ्कल्प्यते पूर्वं सङ्कल्प्य च विकल्प्यते / एते मनोभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.६ //

इदमित्थमिदं नेत्थमिति निश्चीयते तु यत् / स हि बुद्धिमयो भाव आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.७ //

ज्ञत्वकर्तृत्वभोक्तृत्ववध्यघातकतादयः / अहङ्कारभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.८ //

स्मृतिः पूर्वानुभूतस्य प्रत्यभिज्ञा च तादृशी / एते चित्तभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.९ //

ये विश्वतैजसप्राज्ञा जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु / अवस्थाभेदजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१० //

निद्राऽऽलस्यं प्रमादश्च परिमोहो विषादकः / एते तमोभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.११ //

शमो विवेकः सौम्यत्वं प्रकाशश्च प्रसन्नता / एते सत्त्वमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१२ //

लोभश्चञ्चलताऽक्षाणामारंभः कर्मणामपि / एते रजोभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१३ //

विधिश्च च प्रतिषेधश्च धर्माधर्मौ शुभाशुभम् / कर्तृत्वभाविता भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१४ //

कृतिः कार्यं च करणं तत्र चेष्टाः पृथग्विधाः / कर्तृत्वस्यानुगा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१५ //

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च् रसो गन्धश्च पञ्चमः / पञ्चभूतोद्भवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१६ //

आकाशमनिलस्तेजस्तोयमुर्वी च पञ्चमी / पञ्चभूतमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१७ //

श्रोत्रं त्वङ्नयनं जिह्वा गंधग्राहश्च पञ्चमः / ज्ञानेन्द्रियमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१८ //

वाक्पाणिपादौ पायुश्च तथोपस्थश्च पञ्चमः / कर्मेन्द्रियमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.१९ //

ध्वनिर्वर्णविभेदा य आहतानाहतादयः / शब्दभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२० //

निषादऋषभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः / स्वरभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२१ //

शीतोष्णमृदुकाठिन्यतीक्ष्णरूक्षादिभेदतः / स्पर्शभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२२ //

रक्तं पीतं सितं कृष्णं हरितं चित्रमित्यपि / रूपभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२३ //

कटुः कषायो मधुरो लवणोऽम्लश्च तिक्तकः / रसभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२४ //

चित्राः परिमलामोदसौरभासौरभादयः / गन्धभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२५ //

जरायुजाण्डजस्वेदसंभवोद्भिज्जकादयः / प्राणिभेदमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२६ //

ससुरासुरगन्धर्वयक्षरक्षोनरादयः / जीवजातिमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२७ //

शैववैष्णवसावित्रशाक्तगाणपतादयः / इष्टदैवतजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२८ //

वासिष्ठगार्ग्यशाण्डिल्यभार्गवाङ्गिरसादयः / गोत्रप्रवरजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.२९ //

पौराणिकच्छान्दसिकज्योतिर्विद्भिषगादयः / विद्यावृत्तिभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३० //

प्राच्यौदीच्यप्रतीच्याद्या दाक्षिणात्यादयः परे / यागभेदोद्भवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३१ //

चित्रकृल्लेखकस्तक्षा वाचकः पाठकः परे / क्रियाभेदभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३२ //

हेमगौरविशालाक्षसिंहसंहननादयः / कायसौन्दर्यजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३३ //

मूकान्धपङ्गुबधिरकाणकञ्जाक्षकादयः / कायवैरूप्यजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३४ //

पातालं वसुधा स्वर्गो महस्तपो जनादयः / लोकभेदभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३५ //

सिंहव्याघ्रवराहर्क्षहरिणप्लवगादयः / पशुभेदभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३६ //

त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्रादयः परे / धातुभेदभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३७ //

प्राणापानसमानाश्चोदानव्यानौ च पञ्च ते / प्राणभेदभवा भवा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३८ //

नागः कूर्मश्च कृकरो देवदत्तो धनञ्जयः / उपप्राणमया भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.३९ //

ज्वरापस्मारकुष्ठानि वातपित्तकफादयः / धातुवैषम्यजा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४० //

पिङ्गलेडा सुषुम्णा च गान्धारी हस्तिकादयः / नाडीभेदभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४१ //

उत्क्रान्तिगत्यागतयो याः स्वर्गनरकप्रदाः / लिङ्गभेदोद्भवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४२ //

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्र इत्येवमादयः / वर्णभेदभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४३ //

ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुरिति क्रमात् / आश्रमप्रभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४४ //

कापालिकाः क्षपणकाः स्वेच्छाचारा दिगम्बराः / पाखण्डप्रभवा भावा आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४५ //

ममता संमता मूढैर्न मता समतास्थितैः / सोऽप्यहन्ताभवो भाव आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४६ //

अहन्ताममते धीमन्नुभे मातृसुते अपि / ते परस्परकुट्टिन्यौ तदेकामपि मा स्पृश // NBस्_१७.४७ //

सर्वे भावाः प्रलीयन्ते यस्मिन् भावे समुद्गते / सोपि बोधमयो भाव आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४८ //

यत्र बोधमयो भावो नास्ति भावे समुद्गते / स हि शून्यमयो भाव आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.४९ //

शून्याशून्ये समे यस्मिन् भावे च समतां गते / स भावस्त्वमसि प्राज्ञ आत्मा शुद्धो निरञ्जनः // NBस्_१७.५० //

निरञ्जनस्य देवस्य पञ्चाशत्कविचारतः / निरञ्जनस्य देवस्य निरञ्जनपदं व्रजेत् // NBस्_१७.५१ //

[प्. ५०३-]

यमुनाष्टकम् उज्ज्वला मधुरा शीता पवित्रा यमुनेव चित् / विविच्य दृष्टा हि मया श्यामिका याऽत्र स भ्रमः // NBस्_१८.१ //

यत्त्वं वदसि चिद्देवी नीरूपा तूज्ज्वला कथम् / तया प्रक्षालितं पश्य निर्मलं हृदयं मम // NBस्_१८.२ //

यत्त्वं वदसि चिद्देवी नीरसा मधुरा कथम् / आस्वादयन्ति तां नित्यं रसिकाः शङ्करादयः // NBस्_१८.३ //

यत्त्वं वदसि चिद्देवी निःस्पर्शा शीतला कथम् / पश्य तस्याः प्रसादेन गतं तापत्रयं मम // NBस्_१८.४ //

यत्त्वं वदसि चिद्देवी निर्गुणा पावनी कथम् / तत्पवित्रीकृतान्पश्य कचदत्तशुकादिकान् // NBस्_१८.५ //

अथ शिष्यः पृच्छति गुरो लाक्षणिकैरेव किं लक्षयसि लक्षणैः / लक्षणैर्लक्षय स्वामिंस्तल्लक्ष्यं लक्ष्यते यथा // NBस्_१८.६ //

अत्रोत्तरम् लक्ष्ये लक्षणवल्लक्ष्यमिह लक्ष्ये न लक्षणम् / विलक्षणमिदं लक्ष्यं लक्षणैवात्र लक्षणम् // NBस्_१८.७ //

पयस्यमलगम्भीरे श्यामिका भ्रान्तिरूपिणी / ब्रह्मण्यमलगम्भीरेऽप्यविद्या भ्रान्तिरूपिणी // NBस्_१८.८ //

[प्. ५०९-]

शिलाषट्कम् अनन्तकोटिचन्द्राणां चन्द्रिकाभिः कृता किमु / आह्लादरूपिणी दृष्टा मया धेनुः शिलामयी // NBस्_१९.१ //

न धावति न हन्त्येव न खादति पिबत्यपि / स्वभावनिर्मला सेयं हृष्टिपुष्टिमती स्थिता // NBस्_१९.२ //

रोमरेखासु विभ्रान्तास्तस्या ब्रह्माण्डकोटयः / अपर्यन्ता स्थिता धेनुः सा काश्मीरशिलामयी // NBस्_१९.३ //

आयान्ति यान्ति धावन्ति नृत्यन्ति च हसन्ति च / प्रतिबिम्बा जीवरूपास्तस्याः सा तु यथा स्थिता // NBस्_१९.४ //

नीरसाऽपि सुधामिष्टा निर्गुणाऽपि प्रिया सताम् / नीरूपाऽप्यतिकान्ता सा मया दृष्टा न तु श्रुता // NBस्_१९.५ //

स्रवन्तीममृतं नित्यं जिह्वया ब्रह्मविद्यया / वत्सः शिलामयो भूत्वा पिब धेनुं शिलामयीम् // NBस्_१९.६ //

[प्. ५१३-]

निद्रापञ्चकम् न सन्ति यस्यां निद्रायां जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तयः / अवस्थात्रयरूपिण्यः सर्वद्वन्द्वविवर्जनात् // NBस्_२०.१ //

गुणातीततया तत्र तमोलेशो न विद्यते / स्वयंप्रकाशरूपत्वादप्रकाशोऽपि नास्ति हि // NBस्_२०.२ //

यत्प्राप्तये महापुण्यास्तपस्यन्ति तपस्विनः / विचारयन्ति विद्वांसो वेदान्तवचनानि च // NBस्_२०.३ //

सुखभोगः फलं नात्र सैवानन्दस्वरूपिणी / पुरुषार्थस्वरूपत्वान्न कालक्षेपरूपिणी // NBस्_२०.४ //

सुलभा शुद्धबोधानां दुर्लभा विषयात्मनाम् / सहजा माधवादीनां सा निद्रा तु महाफलम् // NBस्_२०.५ //

[प्. ५१७-]

अनुभवनवकम् स्वानन्दबोधगुरुभिर्गुरुभिर्निरुक्तं स्वानन्दबोधघनमेव मम स्वरूपम् / स्वानन्दबोधघनया कलया कया चित् स्वानन्दबोधघनमेव मयाऽनुभूतम् // NBस्_२१.१ //

श्रद्धाभक्तिभृतां विशेषविदुषां शिक्षावतां योगिनां मिथ्यावस्तुनि वस्तुतां विजहतां त्यागे गते गाढताम् / सत्ये सत्यतया स्फुरत्यविरतं चित्ते चमत्कारिणि स्वैरं स्फूर्जति निर्विकल्पपरमानन्दस्वरूपो हरिः // NBस्_२१.२ //

तृष्णां संहर संहरेन्द्रियचयं संहृत्य सर्वाः क्रियाश् चेतः संहर संहरान्यधिषणां खादप्यणुस्त्वं भव / अन्तः संप्रविशात्मधामनि मनागासादिते तत्पदे सर्वाज्ञानकपाटभञ्जनपटुर्भावः स्थिरः स्थास्यति // NBस्_२१.३ //

किं मां पृच्छसि सादरेण मनसा साधो समाधिक्रमं नूनं निर्गतमेव मोहतिमिरं जातः प्रकाशो महान् / आत्मस्नेहघनां दशामुपगते बोधप्रदीपे मयि द्रागुड्डीय पतन्ति वृत्तिनिवहा नष्टुं पतङ्गा इव // NBस्_२१.४ //

गाढं वाऽस्तु विलीनमस्तु न घृतं साधो घृतत्वाद्गतं चैतन्यस्य चमत्कृतिः किल तथा चित्तं तदेवाद्वयम् / तस्माच्चित्तलयस्य साधनमसौ तत्त्वे तु साक्षात्कृते प्रत्याहारपरिश्रमोऽपि स मया संत्यक्त एवाधुना // NBस्_२१.५ //

जाते विद्वदनुग्रहेण सहजानन्दागमे साधकैर् औदास्येन यथा यथा परिहृतः कष्टः स योगोद्यमः / आश्चर्यं न मनीषिताऽपि निबिडा निद्रा यथेयं बलाद् आयात्येव तथा तथा मुनिमतो गाढः समाधिक्रमः // NBस्_२१.६ //

ध्यानामृतार्णवनिमग्नसमस्तमूर्त्त्या तन्व्या धिया निगमिते निगमान्ततत्त्वे / आलोकितेष्वथ तटस्थधियाऽखिलेषु भावेषु बोधघनता सहजाऽभ्युपैति // NBस्_२१.७ //

एषा मधुमती विद्या सर्वत्र मधुदर्शनात् / स्वशरीरार्कवृक्षेऽपि दृष्टं यत्पुष्कलं मधु // NBस्_२१.८ //

विष्णोर्मे दर्शनं भूयादेवमासीन्मनोरथः / इदानीं कृपया विष्णोः सर्वं विष्णुमयं जगत् // NBस्_२१.९ //

[प्. ५२८-]

विद्वत्प्रभावनवकम् अभावो यत्र भावानां स भावो यत्र वर्णितः / स्वभावसुखदं तात प्रभावनवकं शृणु // NBस्_२२.१ //

अयं विहाय कामादीन्क्षुद्रान्दूरगतो मुनिः / पश्यत्यपि कदाचित्तान्न चैनं प्राप्नुवन्ति ते // NBस्_२२.२ //

न यान्ति नूनं तज्ज्ञस्य सम्मुखे द्वैतदृष्टयः / दुष्टा दुष्टतया ज्ञाता दर्शयन्ति मुखं कथम् // NBस्_२२.३ //

माया मायेति विज्ञाता सर्वाकारविकारिणी / गता कुत्राप्यनावृत्यै संस्थितो निर्मलो मुनिः // NBस्_२२.४ //

निर्जिता विषया नूनं चपेटाभिश्च ताडिताः / नोपसर्पन्ति ते तस्मादस्मानेष हनिष्यति // NBस्_२२.५ //

तृष्णां विहाय तुच्छेभ्यो मुनिर्निःशल्यतां गतः / स्वरसायनतृप्तात्मा दिनानुदिनमेधते // NBस्_२२.६ //

पूर्वां मां वल्लभां त्यक्त्वा रमते विद्ययाऽधुना / इत्यविद्या लज्जितेव नायाति मम संमुखम् // NBस्_२२.७ //

ब्रह्म वक्तुं न जानाति यथाऽत्यन्तजडो जनः / तथैवात्यन्तबोधात्मा ब्रह्म वक्तुं न बुध्यते // NBस्_२२.८ //

नूनमालस्यदोषो हि शक्रस्यापि श्रियं हरेत् / यथा यथाऽलसो ज्ञानी वर्धतेऽसौ तथा तथा // NBस्_२२.९ //

[प्. ५३४-]

निर्वाणदशकम् न शक्यं वक्तुमेवेदं तथापि कृपया तव / कया चित्कलया वत्स निर्वाणदशकं ब्रुवे // NBस्_२३.१ //

मोहनिद्रा न तत्रास्ति तेनायं जागरो महान् / भावादयो न भासन्ते तेनायं नैव जागरः // NBस्_२३.२ //

अपूर्वं भासते वस्तु तेन स्वप्नोऽयमुत्तमः / दृश्यं न भासते तत्र तेन स्वप्नो न चैव सः // NBस्_२३.३ //

अभावात्सा पदार्थानां सुषुतिः सुखरूपिणी / न जाड्यं न तमस्तत्र सुषुप्तिरपि नैव सा // NBस्_२३.४ //

अवस्थात्रयनिर्मुक्तं तुरीयमिति कीर्तितम् / नैवैकद्वित्रिविज्ञानं तुरीयं किमपेक्षया // NBस्_२३.५ //

जीवस्यैतन्निजं रूपं तेन जीवोऽयमुच्यते / जीवचेष्टा न तत्रास्ति तेन निर्जीवता स्फुटा // NBस्_२३.६ //

सच्चिदानन्दरूपत्वाद्ब्रह्म चेन्नापि तद्भवेत् / यो वेद स तु न ब्रूते यो न वेद गिराऽस्य किम् // NBस्_२३.७ //

तस्माच्छ्रुतिः प्राह सत्यमवाङ्मनसगोचरम् / यथाऽनुभूतं मुनिभिस्तथैवेदं न संशयः // NBस्_२३.८ //

एतदन्तः समाम्नाय एतदन्ता तपस्विता / उपदेशोऽप्येतदन्त एतदन्ता विवेकिता // NBस्_२३.९ //

श्रोतव्यं श्रुतिवाक्येन सर्वं ब्रह्म त्वया श्रुतम् / भवितव्यं यदि ब्रह्म तर्हि ब्रह्मैव भूयताम् // NBस्_२३.१० //

[प्. ५४०-]

बोधदीपपञ्चकम् नाधारपात्रमादत्ते न च तैलमपेक्षते / न वर्तिकामाश्रयते न धत्ते कज्जलं मनाक् // NBस्_२४.१ //

न तापकर्त्ता कस्यापि वायुना न च कम्पते / न विनाशमवाप्नोति तमः सर्वं निहन्ति च // NBस्_२४.२ //

एकरूपाः प्रकाशन्ते सर्वे भावा यदर्चिषा / यदग्रे न प्रकाशेत च्छाया मायास्वरूपिणी // NBस्_२४.३ //

यश्चक्षुषामविषयो रूपाकारविवर्जितः / मनसोऽप्यप्रकाश्यश्च रूपाकारप्रकाशकः // NBस्_२४.४ //

कदाचित्क्वचिदेवासौ तात केनापि हेतुना / प्रवर्तते बोधदीपः सतां हृदयमन्दिरे // NBस्_२४.५ //

[प्. ५४५-]

उपदेशषोडशी युक्त्यैव वृत्तिभिः पूर्णं रिक्तीकुरु मनोघटम् / न कश्चिद्भविता तात ब्रह्मणा पूरणे श्रमः // NBस्_२५.१ //

त्यज चिन्तां महाबुद्धे भज निश्चिन्ततासुखम् / त्वयाऽर्जितामिमां चिन्तां वद कोऽन्यः परित्यजेत् // NBस्_२५.२ //

चिन्तनीयं त्वया वस्तु चिन्तारोगस्य भेषजम् / अथवा तात चिन्ताऽऽख्यं रोगमेव परित्यज // NBस्_२५.३ //

वर्धिता वर्धते चिन्ता त्यक्ता नश्यति सत्त्वरम् / ईदृशेनापि रोगेण दुर्धियो मरणं गताः // NBस्_२५.४ //

कर्कशा कलहा कृत्या वन्ध्या नित्यममङ्गला / त्यज्यतां कामना चण्डी भुज्यतां मुक्तिसुन्दरी // NBस्_२५.५ //

जनैः पण्डित इत्युक्तः प्राप्नोषि परमं सुखम् / मनसा कर्मणा वाचा भव पण्डित एव तत् // NBस्_२५.६ //

नित्यमेव स्फुरद्रूपो ननु त्वं चित्स्वरूपतः / स्फूर्त्तिमूर्त्तेस्तवैवेयं काचित्स्फूर्त्तिरिदं जगत् // NBस्_२५.७ //

भास्वतो मम भामात्रमिति ज्ञाते भ्रमे गते / क्व द्वितीयं क्व संसारः क्व माया तत्कृतं किमु // NBस्_२५.८ //

ज्ञत्वं कर्तृत्वभोक्तृत्वे जडचैतन्यदृष्टयः / स्फुरणानि स्वकीयानि मणिर्भूत्वा विलोकय // NBस्_२५.९ //

परस्परमविज्ञाता जाग्रत्स्वप्नसुप्तयः / त्वया तिस्रः स्त्रियो भुक्तास्तुरीयां सुन्दरीं भज // NBस्_२५.१० //

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तानि पुनस्तानि त्वमीक्षसे / तुरीयं तव धामैव न तत्किमिति पश्यसि // NBस्_२५.११ //

मा धाव सुखहेतोस्त्वं धावतां न सुखं सखे / सुखरूपे निजे रूपे सुखं तिष्ठ सुखी भव // NBस्_२५.१२ //

अत्र श्लोकाः | वरयोग्याऽसि कल्याणि न स्थास्यसि वरं विना / वरणीयो वरस्तादृग्यो भवेदजरामरः // NBस्_२५.१३ //

न शृणोषि वरं यावत्तावत्ते कम्पते मनः / पश्चान्महोत्सवैर्भद्रे स्वामिनं त्वं वरिष्यसि // NBस्_२५.१४ //

परेण पुरुषेणाद्य रमस्व वचनान्मम / सखि पश्चात्स्वतश्चित्तं कुरु यत्राधिकं सुखम् // NBस्_२५.१५ //

यातं दिनं न पुनरेति नवं वयस्ते लज्जां विहाय भज तं रमणीयरूपम् / बाले परः पुरुष एष यदा समेतः स्वर्गेण किं किमु तदा नृसुखेन वा ते // NBस्_२५.१६ //

[प्. ५५९-]

ब्रह्मचर्चाविंशतिः अर्चालक्षाऽधिका प्रोक्ता चर्चैव परमात्मनः / अतः शिष्यप्रबोधाय ब्रह्मचर्चा निरूप्यते // NBस्_२६.१ //

आधारः सर्वभूतानां तस्याधारो न कश्चन / निराधारस्वरूपं चेन्नास्ति ब्रह्म तदा क्वचित् // NBस्_२६.२ //

अधिष्ठानं विना कार्यं न तिष्ठति कदाचन / सर्वाधिष्ठानरूपं हि कथं ब्रह्म न कुत्रचित् // NBस्_२६.३ //

सर्वस्मात्तत्पृथग्ब्रह्म त्विति वक्तुं न शक्यते / यदात्मकमिदं सर्वं सर्वस्मात्तत्पृथक्कथम् // NBस्_२६.४ //

सर्वस्मादपृथग्ब्रह्म वक्तुमित्यपि नार्हसि / सर्वस्मात्पृथगेवेदमनुभूतं महर्षिभिः // NBस्_२६.५ //

आत्मरूपमिदं वाच्यमिति तर्कस्त्वया कृतः / अनात्मरूपं किं न्वस्ति स्वात्मरूपं यतस्त्विदम् // NBस्_२६.६ //

ज्ञानस्य ब्रह्म विषय इति वक्तुं न शक्यते / ज्ञानस्वरूपं तद्ब्रह्म ज्ञानस्य विषयः कथम् // NBस्_२६.७ //

ज्ञानस्वरूपमेवास्तु ब्रह्मेति यदि मन्यसे / ज्ञेयमेव न यत्रास्ति ज्ञानत्वं तस्य कीदृशम् // NBस्_२६.८ //

ज्ञातृस्वरूपमेवास्तु ब्रह्मेति यदि कल्प्यते / स्वयंप्रकाशरूपे हि ज्ञानस्याश्रयता कथम् // NBस्_२६.९ //

सर्वरूपमिदं ब्रह्म वक्तुं कः शक्नुयादिति / सदैकरूपमेवेदं यतः शाश्वतमुच्यते // NBस्_२६.१० //

एकरूपमिदं ब्रह्म न वक्तुमिति शक्यते / निर्गुणं तत्परं ब्रह्म स्यादेकत्वं यतो गुणः // NBस्_२६.११ //

निर्गुणं तत्परं ब्रह्म नूनमेतदसांप्रतम् / अनन्तेनैव गीयन्ते ह्यनन्ता एव तद्गुणाः // NBस्_२६.१२ //

ब्रह्म नास्तीति को ब्रूयाद्भातीदं यस्य सत्त्वतः / तर्ह्यस्ति ब्रह्मेत्यपि नो नातः सत्ता पृथग्यतः // NBस्_२६.१३ //

अस्वरूपमिदं ब्रह्म विद्वानिति कथं वदेत् / स्वस्वरूपमिदं ब्रह्म प्रत्यक्षमनुभूयते // NBस्_२६.१४ //

स्वस्वरूपमिदं ब्रह्म चेदित्यप्ययथातथम् / तत्र को नु स्वशब्दार्थो यत्स्वरूपमिदं भवेत् // NBस्_२६.१५ //

परव्यावर्त्तकं स्वत्वमिति चेत्तर्हि तद्वद / यत्र स्वपरभावो न ब्रह्म किं तत्र नास्ति हि // NBस्_२६.१६ //

अहमेव परं ब्रह्म ब्रह्माहमिति च श्रुतेः / कथं भवेदहं ब्रह्माहन्ता यत्र न विद्यते // NBस्_२६.१७ //

त्वमेव तत्परं ब्रह्म त्वं ब्रह्मेति श्रुतिर्जगौ / त्वमेव तत्कथं ब्रह्म त्वंता यत्र न वर्त्तते // NBस्_२६.१८ //

तद्ब्रह्मेति श्रुतेर्वक्तुं तद्ब्रह्मेति न शक्यते / अत्यन्ताव्यवधाने हि परोक्षमिव तत्कथम् // NBस्_२६.१९ //

नष्टायां मोहनिद्रायां गलिते मानसे मुनेः / यच्छिष्टं तत्परं ब्रह्म मनोवाचामगोचरम् // NBस्_२६.२० //

चर्चितुं योग्यया भूयस्त्वनया चर्चया बुधाः / चर्चयन्तु परं ब्रह्म तुष्यन्तु च रमन्तु च // NBस्_२६.२१ //

[प्. ५७२-]

स्वेच्छाचारचतुष्टयी श्रोतव्या श्रीमता साधो नूनमेकाग्रचेतसा / परमार्थस्य सर्वस्वं स्वेच्छाचारचतुष्टयी // NBस्_२७.१ //

निजं पतिं परित्यज्य गृहस्थैव प्रपञ्चती / पत्या परेण रमते चतुराख्याऽअभिचारिणी // NBस्_२७.२ //

अहङ्कारं पृथक्कृत्य तुर्यबुद्धिर्दिने दिने / पत्या परेण रमते पुंश्चली परसङ्गिनी // NBस्_२७.३ //

पश्चात्तु स्त्रीजितः सोऽपि प्रतिकर्तुमनीश्वरः / अस्याः सम्भोगवेलायां गृहं सन्त्यज्य गच्छति // NBस्_२७.४ //

ईदृशे व्यवहारे तु दाम्पत्यं वद कीदृशम् / दिनैः कतिपयैरेव स्वेछाचारः प्रवर्त्तते // NBस्_२७.५ //

स्वानुभवानां सत्यपि बाधिताहन्कारे समाधिभङ्गो नास्तीत्यर्थः // NBस्_२७.६ //

[प्. ५७७-]

अहंकारस्याबाधकत्वप्रदर्शनत्रयी भित्तिचित्रकृतं सर्पं दृष्ट्वा बालः पलायते / केनचिद्बालकेनोक्तं चित्रसर्पोऽयमित्युत // NBस्_२८.१ //

ततः प्रभृत्यसौ विद्वांस्तेनैव सह खेलति / तथाऽऽत्मस्थमहंकारं श्रुत्वा मूढः पलायते // NBस्_२८.२ //

तत्र सद्गुरुणा प्रोक्तं चिदेवास्तीह नेतरत् / ततः प्रभृत्यसौ विद्वांस्तेनैव सह खेलति // NBस्_२८.३ //

[प्. ५७९-]

प्रश्नोत्तरमुक्ताफलद्वयम् तत्र विषयवासनोवाच | अहिक्रीडा न कर्त्तव्या कर्त्तव्यं नात्मचिन्तनम् / अहो जीव महामूढ मरणं ते भविष्यति // NBस्_२९.१ //

स जीव उवाच | अहिनानेन ये दष्टा अमरत्वं गता हि ते / अस्याऽमृतमयी दंष्ट्रा तत्क्रीडाम्यमुनाऽहिना // NBस्_२९.२ //

[प्. ५८१-]

प्रश्नोत्तरचमत्कारत्रयी यथापूर्वं न खेलन्ति यथापूर्वं हसन्ति न / कैश्चित्कामादयः पृष्टाः भवन्तः किं हतप्रभाः // NBस्_३०.१ //

कामादय ऊचुः | अस्मान्पुष्णाति या नित्यं साऽस्माकं जननी मृता / सुखलुब्धेन पित्रा नः काचिदन्या कृता वधूः // NBस्_३०.२ //

अस्मान्द्विष्यति सा नित्यं न पुष्णाति कदाचन / दिनैः कतिपयैरेव गृहत्यागो भविष्यति // NBस्_३०.३ //

[प्. ५८३-]

स्तनपानलीलाष्टकम् श्रीगुरुरुवाच | उपमाता च माता च बाल मातृद्वयं हि ते / उपमातुः स्तनरसः कट्वम्लमधुतिक्तकः // NBस्_३१.१ //

जरामरणसंसर्गी चित्रद्वैतरसात्मकः / निजमाता तव तु या तन्माहात्म्यं वदाम्यहम् // NBस्_३१.२ //

सैव माता पिता सैव जगतामीश्वरी च सा / सा गतिः सा परं तत्त्वं तत्परं नास्ति किञ्चन // NBस्_३१.३ //

उपमाता कुजातिस्ते माता तव सुजातिका / तां कुजातिं परित्यज्य सुजातिं मातरं श्रय // NBस्_३१.४ //

निजमातुस्स्तनरसस्त्वद्वैतामृतवर्षणः / जन्मरोगजराध्वंसी सकृत्पीतोऽपि मृत्युजित् // NBस्_३१.५ //

न ज्ञातं मूढभावेन पूर्वमन्तरमेतयोः / इदानीमन्तरं ज्ञात्वा निजमातुस्स्तनं पिब // NBस्_३१.६ //

त्वया स्तने परित्यक्ते सा विदीर्य म्रियेत चेत् / नश्येत्कुजातिसंसर्गो हितमेव तदा भवेत् // NBस्_३१.७ //

मायाब्रह्ममयस्तात किमर्थं वर्णसंकरः / मायामेव परित्यज्य शुद्धब्रह्ममयो भव // NBस्_३१.८ //

[प्. ५९१-]

आश्चर्यचतुष्टयी अन्धः पश्यति सर्वं च पङ्गुर्याति पुरात्पुरम् / जडः कार्याणि कुरुते नीरसो रसमश्नुते // NBस्_३२.१ //

निश्चेता निश्चिनोत्यन्तं विरक्तो भोगमञ्चति / सर्वस्पर्शविहीनोऽपि ब्रह्मसंस्पर्शमश्नुते // NBस्_३२.२ //

सर्वाहारी निराहारमुदरे धारयत्ययम् / मुग्धो भुनक्ति पाण्डित्यं सिद्धान्तं वक्ति मौनवान् // NBस्_३२.३ //

निर्वैरो जयमाप्नोति निष्कामः पूर्णकामताम् / सुप्तो जागर्त्ति विज्ञानी मृतोऽप्यमृतमश्नुते // NBस्_३२.४ //

[प्. ५९६-]

तुरीयतुलसीपत्रपूजा तुरीयतुलसीपत्रैर्विष्णुपूजा निरूप्यते / प्रेमप्रधानभावेन शृङ्गाररसरूपिणी// NBस्_३३.१ //

तत्र गोपीवाक्यम् दृष्ट्या मया मधुरया कलितोऽधुनाऽयं यत्कामिनीजनमनोहरणो मुकुन्दः / तं चिन्तयामि हृदये न सुखं गृहेऽस्मिंस् तस्मिन्वने भवतु तेन सहैव वासः // NBस्_३३.२ //

गोपालिकाऽस्मि चतुरा न च मे मनीषा देहश्रिता विविधगोरसवासना मे / किम्वा विधेयमिति चिन्तयती स्थिताऽहं तावद्बलान्मिलित एव मया मुकुन्दः // NBस्_३३.३ //

एकाकिनी बत गताऽस्मि वने निशीथे कुञ्जे निलीय रमणस्य रसो गृहीतः / चित्रं भजामि कलयामि न तत्र हेतुं सर्वाः प्रसन्नवदना यदिमा वयस्याः // NBस्_३३.४ //

किं वर्णयामि पुरतः किल कस्य वर्ण्यं किं वर्णितेन सखि वर्णयितुं न शक्यम् / अङ्गानि मे विगलितानि सहैव नीव्या दष्टेऽधरे रतिरसे रतिनायकेन // NBस्_३३.५ //

नन्वेतदेव सुकृतं फलितं मदीयं यत्कामिनीषु रसलंपट एष कृष्णः / लक्ष्मीपतेरितरथा न भवेदकस्माद् अस्मासु गोपवनितासु कथाप्रसङ्गः // NBस्_३३.६ //

तुरीयतुलसीपत्रैर्वनमाली सुपूजितः / अस्मिन्वने महामिष्टं यत्फलं तत्प्रयच्छति // NBस्_३३.७ //

[प्. ६०८-]

हेतुमालाहीरावली श्रुतिप्रामाण्यसिद्धेऽर्थे हेतुभिः किं तथापि हि / अपूर्वरचनात्मत्वादलङ्कारो महान्यतः // NBस्_३४.१ //

जन्म नामासतः सत्ता जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / सद्रूपतामेव गतस्तेन जन्म न विद्यते // NBस्_३४.२ //

प्राप्तवानमृतं ब्रह्म जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / अमृतं येन संप्राप्तं स मृतत्वं कथं व्रजेत् // NBस्_३४.३ //

मृतिः शरीरसंत्यागो जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / शरीरं त्यक्तवान्पूर्वं मृतस्य मरणं किमु // NBस्_३४.४ //

अहन्तया सहैवायं जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / कर्त्तृत्वमत्यजत्तस्मात्कर्मभिर्न स लिप्यते // NBस्_३४.५ //

स्वयमेव पवित्रात्मा जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / न च पुण्यैः पवित्रोऽसौ तेन पुण्यैर्न लिप्यते // NBस्_३४.६ //

अत्यन्तशुद्धरूपोऽसौ जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / तत्करोति पवित्रं यत्तेन पापैर्न लिप्यते // NBस्_३४.७ //

सहजानन्दरूपत्वाज्जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / येन हृष्यति तन्नास्ति तस्मादेष न हृष्यति // NBस्_३४.८ //

नापकर्त्तुं क्षमः कश्चिज्जातसाक्षात्कृतेर्भवेत् / अपकर्त्तुरभावेन स तु न द्वेष्टि कंचन // NBस्_३४.९ //

अप्राप्यमवशिष्टं किं जातसाक्षात्कृतेर्मुनेः / हानिर्नास्ति ततो हेतोर्न शोचति कदाचन // NBस्_३४.१० //

केनाप्येष प्रकारेण जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / ब्रह्म सर्वात्मकं प्राप्य न काङ्क्षति किमप्युत // NBस्_३४.११ //

न ह्यन्यो बलवान्कश्चिज्जातसाक्षात्कृतेर्भवेत् / यस्माद्बिभेति तन्नास्ति तस्मादेष बिभेति न // NBस्_३४.१२ //

यदस्य कार्यं परमं जातसाक्षात्कृतेर्भवेत् / तत्सर्वमेव संसिद्धं न तस्मात्स विषीदति // NBस्_३४.१३ //

मान्यस्तु पद्मजादीनां जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / मानितो यदि लोकेन स तु मानं न विन्दति // NBस्_३४.१४ //

मान्य एव सुरेन्द्राणां जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / न मानितो यदि जनैरपमानं न विन्दति // NBस्_३४.१५ //

उपकारापकारौ हि जातसाक्षात्कृतेर्मुनेः / शक्यौ न केनचित्कर्तुं तुल्यो मित्रारिपक्षयोः // NBस्_३४.१६ //

गुणदोषदशाऽतीतं जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / प्राप्तवान्परमं धाम तुल्यनिन्दास्तुतिर्हि सः // NBस्_३४.१७ //

गेहादिममता नास्ति जातसाक्षात्कृतेर्मुनेः / तेनानिकेत इत्युक्तो यत्रसायंगृहो मुनिः // NBस्_३४.१८ //

अप्राप्तं प्राप्तवान्बोधं जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / स तु न क्षीयते तेन निर्योगक्षेम आत्मवान् // NBस्_३४.१९ //

समो यद्यपि सर्वत्र जातसाक्षात्कृतिर्मुनिः / तथापि तत्स्तावकस्य मम स्तुतिफलं महत् // NBस्_३४.२० //

हेतुमालामयी धार्या कण्ठे हीरावली बुधैः / अपूर्वरचनात्मत्वादलङ्कारो महान्यतः // NBस्_३४.२१ //

[प्. ६१८-]

कैवल्यकुञ्चिका कैवल्यकुञ्चिकां तात त्वं सम्यगवधारय / उद्घाटय कपाटं च बोधरत्नं करे कुरु // NBस्_३५.१ //

दृष्ट्या श्रुत्याऽनुभूत्या वा यो यो भावः परिस्फुरेत् / तं भावमविलम्बेन पञ्चधा शकलीकुरु // NBस्_३५.२ //

अस्ति भाति प्रियं रूपं नाम चेत्यंशपञ्चकम् / आद्यं त्रयं ब्रह्मरूपं मायारूपं ततो द्वयम् // NBस्_३५.३ //

नामरूपे तु नैव स्तस्तत्र हेतुं वदाम्यहम् / नाम तु व्यवहारार्थं कल्पितं न तु वास्तवम् // NBस्_३५.४ //

घटो न घो नापि च टस्तावुभौ यत्खमाश्रितौ / घः कण्ठ्यष्टश्च मूर्धन्यस्तावुभावपि नैकदा // NBस्_३५.५ //

एवं नामानि सर्वाणि रूपमङ्ग विचारय / घटस्तु पृथिवीरूपं सा जडा जलरूपिणी // NBस्_३५.६ //

तेजसो जलमुत्पन्नं तद्वायोः स च खोद्भवः / खादि सर्वमहङ्कारात्स च प्रकृतिसम्भवः // NBस्_३५.७ //

गुणात्मा प्रकृतिर्माया मायामय्येव नास्ति सा / नामरूपे ततो न स्तोऽथास्तीत्यादि विचारय // NBस्_३५.८ //

अस्ति सत्ता भाति चिच्च प्रियमानन्दलक्षणम् / सच्चिदानन्दरूपं तत्कैवल्यमवशिष्यते // NBस्_३५.९ //

समाधिस्तत्र कर्त्तव्यो ह्ययमर्थानुवेधितः / अथ शब्दानुविद्धं तु समाधिं कथयामि ते // NBस्_३५.१० //

नित्य एवास्मि शुद्धोऽस्मि चिद्रूपोऽस्मि निरन्तरः / सहजानन्दरूपोऽस्मि न मे माया न मे मलः // NBस्_३५.११ //

अस्मिन्नसति सत्ता हि चिद्रूपेण मयार्पिता / उपसंहृत्य सत्तां तां स्वसत्तायामहं स्थितः // NBस्_३५.१२ //

विकृत्या विकृतिर्नाहं प्रकृत्या प्रकृतिर्न च / तथापि जातं मयि चेत्तर्हि जातमजातवत् // NBस्_३५.१३ //

उपसंहर विश्वात्मन्निति यावद्वदाम्यहम् / उपसंहृतमेवेदं दृश्यते नैव तिष्ठति // NBस्_३५.१४ //

इत्याद्युपनिषद्वाक्यपदतात्पर्यचिन्तया / शब्दानुविद्धनामा हि समाधिर्जायते मुनेः // NBस्_३५.१५ //

अर्थानुवेधितस्तूक्तस्ततः शब्दानुवेधितः / तावुभौ सम्यगभ्यस्य विशेन्निरनुवेधितम् // NBस्_३५.१६ //

शर्कराद्वितयं धृत्वा प्रणवो लिख्यते यथा / समाधिद्वितयं धृत्वा प्रणवार्थोऽपि लिख्यताम् // NBस्_३५.१७ //

पटोः प्रणवलेखेषु ते हि नावश्यके यथा / समाधिद्वितयं तद्वत्प्रणवार्थपटोरपि // NBस्_३५.१८ //

निर्विकल्पसमाधाने निष्ठा सा बोधयोगिनः / कपाटोद्धाटने हेतुरियं कैवल्यकुञ्चिका // NBस्_३५.१९ //

रहस्यं हि रहस्यानां निधीनां परमो निधिः / युक्तीनां परमा युक्तिरियं कैवल्यकुञ्चिका // NBस्_३५.२० //

वसिष्ठव्यासपद्धत्या शङ्कराचार्यमार्गतः / सा पुनः शङ्कराचार्यैः करुणारसनिर्भरैः // NBस्_३५.२१ //

अर्पितानन्दबोधेभ्यस्तक्रमेण बुधैर्धृता / अवधार्या विशेषण सेयं कैवल्यकुञ्चिका // NBस्_३५.२२ //

[प्. ६३१-]

बुद्धिप्रशंसा व्यवहारस्य सर्वस्य बुद्धिर्मूलं यथा भवेत् / तद्वत्तु परमार्थस्य निदानं बुद्धिरेव हि // NBस्_३६.१ //

यद्बुद्धमप्यबुद्धं तद्बुद्ध्या बुद्धं न चेत्तदा / बुद्ध्या बुद्धं तु यद्बुद्धं तन्नाबुद्धं कदापि च // NBस्_३६.२ //

बुद्ध्या न बुद्धो यो बोधो द्वैतबोधबुधैरपि / बुद्ध्या बुद्धमिमं विद्धि बुद्धिसाक्षितया बुधैः // NBस्_३६.३ //

न बुद्धमपि यद्बुद्धं यच्च बुद्धमबुद्धवत् / बुद्धाबुद्धसमं बुद्ध्या बुद्ध्वाबुद्धविलक्षणम् // NBस्_३६.४ //

[प्. ६३४-]

रङ्गलीलात्रयी रञ्जितं रञ्जनैश्चित्रैश्चित्रं जातं हृदम्बरम् / रङ्गे निरञ्जने क्षिप्तं रङ्गं प्राप्तं निरञ्जनम् // NBस्_३७.१ //

रङ्गं निरञ्जनं प्राप्तमिदानीं तु हृदम्बरम् / रञ्जितं रञ्जनैश्चित्रैरपि रङ्गं बिभर्ति न // NBस्_३७.२ //

रङ्गलीलाद्वयीमेतां तात चित्तेऽवधारय / रङ्गं परीक्षय धिया साञ्जनं च निरञ्जनम् // NBस्_३७.३ //

[प्. ६३६-]

चन्द्रिकाचन्द्रचमत्कारचतुष्टयी अचन्द्रे चन्द्रिका नास्ति न चन्द्रश्चन्द्रिकां विना / चन्द्रिकाचन्द्रसंयोगः कथं वा विनिवार्यताम् // NBस्_३८.१ //

विस्मृत्या चन्द्रिका नाप्ता स्मृत्याऽऽप्तेव तु चन्द्रिका / चन्द्रिकाचन्द्रतादात्म्यं केनाहो विनिवारितम् // NBस्_३८.२ //

त्वयाऽनुभूतमेवास्ति चन्द्रिकाचन्द्रकौतुकम् / दृष्टान्तदर्शनायाङ्ग पुनस्तत्प्रकटीकृतम् // NBस्_३८.३ //

तावती चन्द्रिका प्रोक्ता यावानेव हि चन्द्रमाः / अनाद्यन्तस्तु चन्द्रोऽयमनाद्यन्ताऽस्य चन्द्रिका // NBस्_३८.४ //

[प्. ६३९-]

अद्भुतशिरश्छेदपञ्चकम् तत्तद्विचारवैराग्याद्वरिष्ठा विश्वविस्मृतिः / छेद्यस्य शिरसश्छेदः प्रत्यङ्गच्छेदनाद्वरः // NBस्_३९.१ //

प्रत्यङ्गच्छेदनेऽप्यस्य च्छेद्यमेव शिरो यदि / प्रथमं तच्छिरश्छिन्धि वृथा किं चेष्टयाऽन्यया // NBस्_३९.२ //

दयाशीला हि मुनयो मुनेः साऽपि दयालुता / यच्छिनत्ति मनःशीर्षं विनाऽङ्गच्छेदवेदनाम् // NBस्_३९.३ //

सद्यो मम शिरश्छिन्धि मामित्याह मनो मम / मया सोढुं न शक्यन्ते प्रत्यङ्गच्छेददुर्दशाः // NBस्_३९.४ //

असङ्ख्याश्चित्तजा भावाः शक्याश्छेत्तुं क्रमात्कथम् / चित्तमेतत्समाच्छिन्नमत एव मया मुने // NBस्_३९.५ //

[प्. ६४४-]

जातसाक्षात्कारं शिष्यं प्रति श्रीगुरोः प्रश्नामृतम् | नित्यानुभूतमपि यन्नानुभूतत्वमागतम् / अनुभूतिरसस्पर्शैरनुभूतं परं पदम् // NBस्_४०.१ //

प्रत्यक्षलक्षणैरेव पराग्वृत्तिविलक्षणैः / साक्षात्कृतः शिवः साक्षात्सच्चिदानन्दलक्षणैः // NBस्_४०.२ //

यशोदागीतमधुरैर्मृदुवेदान्तभाषितैः / लालितः प्रापितो निद्रां मुकुन्द इव मोदसे // NBस्_४०.३ //

नवनीतरसग्रासैश्चमत्कारैः स्वसंविदाम् / अन्तराप्यायितो बालमुकुन्द इव खेलसि // NBस्_४०.४ //

स्वात्मनि प्रलयं नीत्वा दृश्यमेकाकितां गतः / किं नृत्यसि निजानन्दे महादेव इवात्मनि // NBस्_४०.५ //

सायङ्काले समाध्याख्ये स्निग्धां सर्वाङ्गसुन्दरीम् / निजशक्तिमुमां पश्यन्महेश इव नृत्यसि // NBस्_४०.६ //

दृश्यं निपीय गरलं पाचयित्वा तदात्मनि / मृत्त्युञ्जयपदं प्राप्तः किं हृष्यसि हरो यथा // NBस्_४०.७ //

यथा संमुखतां नीत्वा मुकुरे मुखमीक्षितम् / अखण्डवृत्तौ च तथा स्वरूपं किं विलोकितम् // NBस्_४०.८ //

बहिरन्तर्हरिं पश्यन्मायां पश्यञ्जगन्मयीम् / विस्मयं परमं यासि मार्कण्डेय इवात्मनि // NBस्_४०.९ //

[प्. ६५०-]

शिष्यप्रतिवचनम् श्रीगुरो सानुभावानां करुणापूर्णचेतसाम् / श्रीमतां कृपया नूनमस्माकं किमु दुर्लभम् // NBस्_४१.१ //

[प्. ६५१-]

चर्याचतुष्टयी जात्या यद्यपि गौरमेव वदनं रूपस्य नास्ति क्षतिस्तत्किं कज्जलकालिमा मुखतले संलापनीयो बुधैः / अस्तु ब्रह्मविदः कृतैरपि न तैर्दुष्कर्मभिश्चेत्क्षतिः किं कामादिकदर्थिता वरमहो निःसङ्गसौख्यं वरम् // NBस्_४२.१ //

विद्यैवाधिगता सदाऽमृतमयी विद्यावता तत्सुखं स्थेयं वर्त्मनि सङ्गदोषरहिते सङ्गः पुनः कीदृशः / किं भूषाऽस्य वरा स्थितिः स्तुतिमयी सा राजसिंहासने द्वारि द्वारि कपर्दिकार्थमटनं किं वाऽस्य राज्ञो वरम् // NBस्_४२.२ //

शिष्टाचारपथं विना यदि भवेदात्मप्रबोधो महांस्त्याज्यस्तर्हि तु सर्वदैव विदुषा वर्णाश्रमाणां क्रमः / वर्त्म ज्ञस्य विलक्षणं यदि कृतात्किं चाकृतात्कर्मणः संगृह्णातु जनांस्तदा मुनिजनस्तेनापि नास्य क्षतिः // NBस्_४२.३ //

दत्तोऽसावृषभो जडश्च भरतो मङ्किश्च संवर्त्तकः कर्मभ्रष्टपथं गताः कथममी चेत्पूर्वपक्षस्तव / साधो जागरितान्प्रतीदमुदितं पश्यन्ति शृण्वन्ति ये निद्रान्धा न विलोकयन्ति न पुनः शृण्वन्ति वाच्या न ते // NBस्_४२.४ //

[प्. ६५६-]

ज्ञानगङ्गातरङ्गोनाशीतिकम् ज्ञानगङ्गातरङ्गोनाशीतिकं शृणु सांप्रतम् / एकेनाप्यङ्गलग्नेन सर्वपापक्षयो भवेत् // NBस्_४३.१ //

वाङ्मयं खं हि सर्वत्र वाचो मूकस्य दुर्लभाः / चिन्मयं ब्रह्म सर्वत्र विद्याहीनस्य दुर्लभम् // NBस्_४३.२ //

प्राचीमथ प्रतीचीं वा यत्र क्वचन गच्छतु / तमसा दृश्यते नैषा ब्रह्मचिद्भास्करो यथा // NBस्_४३.३ //

आकाशमण्डले शून्ये यथा नक्षत्रमण्डलम् / चिद्ब्रह्ममण्डले शून्ये तथा संसारमण्डलम् // NBस्_४३.४ //

जाग्रत्स्वरूप एवायं पश्यन्त्स्वप्नमयं जगत् / सुषुप्त इव चिद्रूपे मुनेस्तुर्यस्थताऽद्भुता // NBस्_४३.५ //

मुमुक्षा दम्भमात्रं ते न ते तीव्रा मुमुक्षुता / तीव्रा यदि मुमुक्षा स्यान्न विलम्बो भवेदियान् // NBस्_४३.६ //

अभूत्कुहूमयं विश्वं पक्षः स मलिनो गतः / इदानीं निर्मलः पक्षो जातं राकामयं जगत् // NBस्_४३.७ //

न तिष्ठति मनो यत्र गोः शृङ्गे सर्षपो यथा / शैला इव समाधिस्थास्तत्रैव स्थितिमागताः // NBस्_४३.८ //

जलप्रवाह इव याऽनवच्छिन्ना स्वभावतः / चतुर्दशधियां दूरे सा मुनेर्मननस्थितिः // NBस्_४३.९ //

परमात्मपदभ्रष्टः स पुनः परमात्मताम् / यया प्राप्नोति विश्वात्मा सा मुनेर्मननस्थितिः // NBस्_४३.१० //

प्रतिबिम्बं न गृह्णाति निर्मलो निकटस्थितः / प्रपञ्चवञ्चने युक्तिः सा मुनेरेव नामुनेः // NBस्_४३.११ //

अपसर्पन्त्विति प्रोक्ताः क्षणादपसरन्त्यमी / यदाज्ञया मनोभावाः स वशी कस्य नाद्भुतः // NBस्_४३.१२ //

जारणात्कालकूटस्य शम्भोराशीविषा वशाः / मारणान्मनसस्तद्वन्मुनेरिन्द्रियवृत्तयः // NBस्_४३.१३ //

अहन्ताममतात्यागः कर्त्तुं यदि न शक्यते / अहन्ताममताभावः सर्वत्रैव विधीयताम् // NBस्_४३.१४ //

वर्णाश्रमवयोवेषाध्ययनाचारसुन्दरः / विना विचारवैराग्यैः पशुरेव न संशयः // NBस्_४३.१५ //

तीक्ष्णे विचारवैराग्ये चित्ते यस्य निरन्तरे / स पण्डितः किमेतस्य साधनान्तरचिंत्तनैः // NBस्_४३.१६ //

वर्धते मूलसेकेन मूलशोषेण शुष्यति / भस्मसात्क्रियते वह्निज्वालयेति तरुस्थितिः // NBस्_४३.१७ //

वर्धते मनसः सेकैर्मनःशोषेण शुष्यति / भस्मसात्क्रियते बोधज्वालयेति भवस्थितिः // NBस्_४३.१८ //

परपारस्थितं हंसं द्विधेव प्रतिबिम्बितम् / तथात्मानं विजानाति तटस्थः सत्यदर्शनः // NBस्_४३.१९ //

चित्रमल्पेन कालेन बोधभर्जितचेतसः / भर्जितस्येव बीजस्य कार्यसाधकता गता // NBस्_४३.२० //

पङ्गवस्तु कृता एव दृगाद्या न चलन्ति यत् / अन्धानपि करिष्यामि न पश्यन्ति यथा जगत् // NBस्_४३.२१ //

जानातु वा न जानातु ब्रह्म जीवस्य जीवनम् / जानाति चेत्परो लाभो न जानाति भयं महत् // NBस्_४३.२२ //

ब्रह्मधेनोः स्वभावोऽयं देवधेनोर्विलक्षणः / भोक्तैव तद्दुग्धपानात्सद्यस्तद्रूपतां व्रजेत् // NBस्_४३.२३ //

यदि योगे कृता बुद्धिः सप्तमीं गच्छ भूमिकाम् / मग्नश्चेद्गच्छ पातालमिति नीतिविदां वचः // NBस्_४३.२४ //

मध्याह्नभास्करं द्रष्टुं साक्षाद्यदि तु न क्षमम् / पटव्यवहितं पश्येज्जले वा प्रतिबिम्बितम् // NBस्_४३.२५ //

तथा चिन्मात्रचण्डांशुं निर्विकल्पं न चेत्क्षमः / सर्वव्यापितया पश्येदन्तर्यामितयाऽथवा // NBस्_४३.२६ //

लक्षं शराः प्रयोक्तव्याः सूक्ष्मे लक्ष्येऽपि धन्विना / कदाचिद्दैवसंयोगादेकोऽपि तु लगिष्यति // NBस्_४३.२७ //

सदैव चेतसो वृत्तिर्ध्यानाभ्यासे विधीयताम् / कदाचित्कृपया शम्भोरखण्डाकारता भवेत् // NBस्_४३.२८ //

ब्रह्मणोऽपि ब्राह्मणः श्रेयानित्याह द्वाभ्याम् | लीलासिन्धोः कियदिव हरेः षोडशस्त्रीसहस्त्रं निःसंख्याता विविधरुचिना येन भुक्ताः स्त्रियस्ताः | तादृङ्नीतः स पुनरनया भामया वश्यभावं / सम्यग्भुक्तो यदुपतिरतः सत्यभामैव धन्या // NBस्_४३.२९ //

वर्त्तते ब्रह्म सर्वत्र ब्राह्मणो लभ्यते क्वचित् / समर्घाद्ब्रह्मणस्तस्मान्महर्घो ब्राह्मणो भवेत् // NBस्_४३.३० //

परसङ्गसुखासक्तं योगिनां योषितामिव / विहाय लोकसिद्धान्तं रमते स्वमते मनः // NBस्_४३.३१ //

तोयरन्ध्रनिरोधेन भाति पूर्णं सरोवरम् / वृत्तिरन्ध्रनिरोधेन पूर्णो बोधः किमद्भुतम् // NBस्_४३.३२ //

निर्मूला निष्कला शुष्का कदर्या भोगवासना / तया तिरोहितः स्वामी तृणेनेव महागिरिः // NBस्_४३.३३ //

न देशकालौ न वयो न युक्तिर्न विदग्धता / यदैव वासनात्यागस्तव मुक्तिस्तदैव हि // NBस्_४३.३४ //

उपायैः शोधिते क्षेत्रे निर्मलं बीजमर्पितम् / किं चित्रं धान्यसम्पत्तौ स देवो यदि वर्षति // NBस्_४३.३५ //

कृतवाक्यविचारस्य परमार्थमभीप्सतः / ज्ञानं गरिष्ठमज्ञानमज्ञानं ज्ञानमुत्तमम् // NBस्_४३.३६ //

व्याख्यासि वेदान्तगिरो जयसि द्वैतवादिनः / नान्तर्विशसि तन्मन्ये तत्रास्ति मरणं तव // NBस्_४३.३७ //

मित्रेण कुशले पृष्टे पूर्वावस्थामनुस्मरन् / इदानीं कुशलं जातमिति हृष्यति योगवित् // NBस्_४३.३८ //

कर्मठः काञ्चनालिप्तशून्यताम्रघटोपमः / विद्वांस्तु रत्नसम्पूर्णहेमकुम्भ इवोत्तमः // NBस्_४३.३९ //

भूरुहत्वाविशेषेऽपि द्वयोरन्तरमीदृशम् / इक्षुकाण्डसमो विद्वान्दण्डकाष्ठसमः पशुः // NBस्_४३.४० //

विशालदृष्टौ रमते न त्वन्यत्र पतिर्मम / येन दृष्टिर्विशाला स्यात्स मन्त्रो मम दीयताम् // NBस्_४३.४१ //

पूज्योऽयमिति विज्ञाय पूजितः स्वापितो गृहे / न भुक्तो मूढया स्वामी कश्चित्पुरुष इत्ययम् // NBस्_४३.४२ //

भोगयोग्येन वेषेण व्यतीत्य शयने निशाम् / प्रियस्य भोगमप्राप्य प्रातः क्रन्दति कामिनी // NBस्_४३.४३ //

चित्रपत्रे कृता नारी विचित्रा रूपसम्पदा / दृश्यते तावदेवाहो यावन्नायाति सुन्दरी // NBस्_४३.४४ //

चिन्तामणिं कराद्भ्रष्टं मा शुचः प्राह मे गुरुः / दिनैः कतिपयैरेव पुनरेव मिलिष्यति // NBस्_४३.४५ //

करोमि संशयं यावन्मुकुन्दमुखदर्शने / आश्वासयति मां तावत्परमा देवता मनः // NBस्_४३.४६ //

कन्दर्पकोटिलावण्यं सत्यमुक्तं जनार्दने / कन्दर्पप्रमुखाः सर्वे तत्प्रकाशे पलायिताः // NBस्_४३.४७ //

अश्रु मुक्तं वियोगिन्या राधया मेलनाशया / तत्रैव मायया गुप्तः प्राप्तः प्रकटतां हरिः // NBस्_४३.४८ //

सौरभ्याय भ्रमन्त्येके मधु काङ्क्षन्ति चापरे / न भ्रमन्ति न काङ्क्षन्ति मधुमत्ता मधुव्रताः // NBस्_४३.४९ //

धनं प्राप्नोति कष्टेन प्रदोषे काष्ठभारिकः / सुखासनस्थो विपुलं धनं रत्नपरीक्षकः // NBस्_४३.५० //

नर्त्तकी स्वाङ्गभङ्गेन धनं प्राप्नोति वा न वा / कुलाङ्गना कटाक्षेण स्वं वशीकुरुते पतिम् // NBस्_४३.५१ //

तव बुद्धिप्रकाशोऽयं निकटां मुक्तिमाह माम् / नूनं निर्वाणसमये दीपो देदीप्यते भृशम् // NBस्_४३.५२ //

एके खनन्ति वसुधां तथा विक्रयिणः परे / घर्षयन्त्यपरे रत्नं भोगं गृह्नाति भाग्यवान् // NBस्_४३.५३ //

एके तक्रेण तुष्यन्ति दधिदुग्धेन चापरे / तत्त्वज्ञा नैव तुष्यन्ति नवनीतघृतं विना // NBस्_४३.५४ //

यत्र क्वापि स्वपामीति जाता निद्रालुता मम / विस्तीर्णं शयनं प्राप्तं कोमलं ब्रह्म निर्मलम् // NBस्_४३.५५ //

दृश्यं बोधेन निर्घृष्टं तच्चिदाकारतां गतम् / यत्र यत्रैव पश्यामि स्वं रूपं तत्र दृश्यते // NBस्_४३.५६ //

यदेकोऽपि जनो गीर्णः स्तुवन्त्यजगरं जनाः / मां न स्तुवन्ति किं येन गीर्णा ब्रह्माण्डकोटयः // NBस्_४३.५७ //

मय्यसूया न कर्त्तव्या बहु जल्पामि यद्यपि / ब्रह्मास्मीति वदाम्येव श्रुतिर्मां नाभ्यसूयति // NBस्_४३.५८ //

सिंहासनं समाधिर्मे वेदान्ता मम वन्दिनः / मारितो मोहनामाऽरिर्मम राज्यमकण्टकम् // NBस्_४३.५९ //

दृष्टं चिदम्बरं नाम मया विस्तीर्णमम्बरम् / इदं जडाम्बरं शून्यमत्यल्पं यदपेक्षया // NBस्_४३.६० //

ईष्तमन्नं क्षुधार्त्तस्य कृपणस्य धनं प्रियम् / तृषितस्य जलं त्विष्टं चैतन्यं मम वल्लभम् // NBस्_४३.६१ //

रसायनप्रसङ्गेन गतं ताम्रमताम्रताम् / तथाऽस्माकमहङ्कारो निरहङ्कारतां गतः // NBस्_४३.६२ //

पूर्वमासीदहङ्कारो मम दुःखस्य कारणम् / रिपुरद्य मृतो दृष्टः परमानन्दकारणम् // NBस्_४३.६३ //

भोगेप्सूनां सभामध्ये भोक्ता कान्तो यथा युवा / मुमुक्षुणां तथा मध्ये राजते परमार्थवित् // NBस्_४३.६४ //

गृहकार्यप्रसक्ताऽपि भुक्तभोगेव कामिनी / मनसैव मनो नूनमानन्दयति योगवित् // NBस्_४३.६५ //

मुनिमानन्दितं दृष्ट्वा ग्रामीणो वक्ति तं मुहुः / त्वया यस्तु निधिः प्राप्तस्तं प्रदर्शय मामपि // NBस्_४३.६६ //

वञ्चकैर्विषयैस्तात वद के के न वञ्चिताः / गुरुभिः पुरुषव्याघ्रैर्नूनमेतेऽपि वञ्चिताः // NBस्_४३.६७ //

शीर्षे घटसहस्राम्भः पातयन्तु जडा जनाः / मौनमेवावलम्बेत शिवलिङ्गमिवात्मवित् // NBस्_४३.६८ //

सविचारास्तु गुरवो विरक्ता गुरुसत्तमाः / विचारेऽपि विरक्ता ये गुरूणां गुरवो हि ते // NBस्_४३.६९ //

दुस्त्यजान्विषयान्मूढो जिज्ञासुरपि मुञ्चति / विदां तद्रागदोषस्य त्यागे किमिव दुष्करम् // NBस्_४३.७० //

जायेत जातबोधानामपि सांसारिकी कथा / जागरे समनुप्राप्ते यथा स्वप्नकथा नृणाम् // NBस्_४३.७१ //

मोहेन विस्मृते दृश्ये सुषुप्तिरनुभूयते / बोधेन विस्मृते दृश्ये तुरीयमवशिष्यते // NBस्_४३.७२ //

दृश्यं चेत्स्याद्रविर्न स्यात्तम एकं तदा किल / रविश्चेत्स्याज्जगच्च स्याद्व्यवहारस्तदा किल // NBस्_४३.७३ //

रविरस्ति जगन्न स्याज्ज्योतिरेकं तदा किल / इति लोकस्थितिः पुत्र परमार्थगतिं शृणु // NBस्_४३.७४ //

नित्यो हि रविरस्माकं तस्य नाशो न विद्यते / तमोभूतेऽपि सकले तमःसाक्षी सदव्ययः // NBस्_४३.७५ //

रविरस्ति जगन्नास्ति समाधानवतो मुनेः / अनेन हेतुना साधो ज्योतिरेकं तदा किल // NBस्_४३.७६ //

रविरस्ति जगच्चास्ति व्यवहारावलोकिनः / रविर्नास्ति जगन्नास्ति तम एकं तदा किल // NBस्_४३.७७ //

प्रकाश्यापगमे पुत्र प्रकाशः किं प्रकाशयेत् / प्रकाश्यत्वविनाशेऽपि प्रकाशत्वमखण्डितम् // NBस्_४३.७८ //

आयातु यातु वा भानोः प्रकाश्यं निजहेतुभिः / न मम स्वप्रकाशस्य किञ्चिदायाति गच्छति // NBस्_४३.७९ //

[प्. ७१०-]

मनोमहिमा किं बद्धमसि मुक्तं वा मनः पृच्छ महामुने / यदि बद्धमिति ब्रूयात्तर्हि बद्धोऽस्यसंशयः // NBस्_४४.१ //

किंचिन्मुक्तमिति ब्रूयात्किंचिन्मुक्तोऽसि मोहतः / यदि मुक्तमिति ब्रूयात्तर्हि मुक्तोऽसि मोहतः // NBस्_४४.२ //

बद्धेन मनसा बद्धो मुक्तो मुक्तेन चेतसा / न बद्धो न च मुक्तोऽयमिति वेदान्तनिर्णयः // NBस्_४४.३ //

स्फुरन्ति महिमानो ये यत्र यत्र जगत्त्रये / ते सर्वे मनसो धर्मा मनो हि महिमाऽऽश्रयम् // NBस्_४४.४ //

अणिमा महिमा चैव लघिमा गरिमा तथा / प्राप्तिः प्राकाम्यमीशित्वं वशित्वं मनसो गुणाः // NBस्_४४.५ //

मनो धनुर्मनो मौर्वी मन एव धनुर्धरः / मनो लक्ष्यं मनो वेधो मनो विद्धं विमुक्तये // NBस्_४४.६ //

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः / इतोऽधिकं तु किं वाच्यमद्वये तु स्थितं न तत् // NBस्_४४.७ //

[प्. ७१५-]

चिच्चण्डीपशुघातनम् चित्ताहंकृतिबुद्धिमानसमयैर्युक्तं चतुर्भिः पदैश्छित्त्वाऽन्तःकरणं पशुं परशुना बोधेन तीक्ष्णेन यः / चिच्चण्डीचरणाम्बुजार्चनमनुप्राप्तः प्रसादं परं किञ्चित्रं चरणे लुठन्ति रभसात्तस्याखिलाः सिद्धयः // NBस्_४५.१ //

[प्. ७१७-]

जीवन्मुक्त्यष्टादशी संकल्पबद्धं संकल्पाद्विमोच्यात्मानमात्मना / आत्मनाऽऽत्मनि सन्तुष्टः स्वात्मारामः स्वयं हरिः // NBस्_४६.१ //

स्वरूपमेव कैवल्यं संसारः शुद्धमूर्खता / अतिचित्रा गतिः पुत्र जीवन्मुक्तस्य या स्थितिः // NBस्_४६.२ //

जीवन्मुक्तिसुखप्राप्त्यै स्वीकृतं जन्म लीलया / आत्मना नित्यमुक्तेन न तु संसारकाम्यया // NBस्_४६.३ //

यदि न स्यादविद्याऽऽख्यमिदं कपटनाटकम् / कथं लभेत विश्वात्मा जीवन्मुक्तिमहोत्सवम् // NBस्_४६.४ //

अद्वैतं न सदेहेऽस्ति विदेहे द्वैतमस्ति न / जीवन्मुक्तस्य नान्यस्य द्वैताद्वैतमहोत्सवः // NBस्_४६.५ //

सदेहे न विदेहत्वं विदेहे न सदेहता / सदेहत्वं विदेहत्वं जीवन्मुक्ते प्रवर्त्तते // NBस्_४६.६ //

सदेहस्य विदेहत्वं यदि न स्यात्तदा वद / जनकस्य सदेहस्य कथं प्रोक्ता विदेहता // NBस्_४६.७ //

विदेहस्य सदेहत्वं यदि न स्यात्तदा वद / जनकस्य विदेहस्य कथं प्रोक्ता सदेहता // NBस्_४६.८ //

विमुक्तिर्निश्चिता शास्त्रे जीवन्मुक्तिः सुनिश्चिता / जीवन्मुक्तत्वमप्राप्य न विदेहविमुक्तता // NBस्_४६.९ //

ज्ञानं विना न कैवल्यं न मृतो ज्ञानवान्भवेत् / जीवतो ज्ञानलाभः स्यात्सा जीवन्मुक्तिरक्षता // NBस्_४६.१० //

जीवन्मुक्तिसुखं स्वल्पकालं किं तेन चेच्छृणु / ब्रह्मलोके विराजन्ते कथं ते सनकादयः // NBस्_४६.११ //

तस्मादीश्वरलीलेयं काचिदीश्वररूपिणी / जीवन्मुक्तिर्महामुक्तेः संप्रदायप्रवर्त्तिनी // NBस्_४६.१२ //

यस्यां खेलन्ति मुनयो नारदाद्या निरन्तरम् / ज्ञानिभिर्याऽनुभूतैव सा जीवन्मुक्तिरक्षता // NBस्_४६.१३ //

चित्तविक्षेपकर्त्तारं विहारं तु विहाय ये / स्थिता निर्वाणनिष्ठायां त एव सनकादयः // NBस्_४६.१४ //

अन्तर्बोधमया लोके व्यवहारपरा इव / ये स्थिता निजनिष्ठायां त एव जनकादयः // NBस्_४६.१५ //

गृहं वास्तु वनं वाऽस्तु येषां निष्ठा न वर्तते / सनकादिषु नैवैते न च ते जनकादिषु // NBस्_४६.१६ //

अन्तःसारा हि गुरवः स्वल्पवाचाऽमृतप्रदाः / मन्द्रं मन्द्रं हि गर्जन्ति प्रावृषेण्याः पयोधराः // NBस्_४६.१७ //

सदैवाध्ययनीयेयं भावनीया सदैव हि / जीवन्मुक्तिपदप्राप्त्यै जीवन्मुक्तिचतुर्दशी // NBस्_४६.१८ //

[प्. ७२८-]

ज्ञानिगजगर्जनम् | आयान्ति तत्र विलसन्ति वसन्ति च द्रगुड्डीय यान्ति च कुलानि विहङ्गमानाम्/ भावास्तथा मयि समा विषमा विचित्रा देवालयाग्रमिव केवलमस्मि नित्यः // NBस्_४७.१ //

उन्मज्ज्य मज्जति जगन्मयि दैवयोगादुच्चावचा न गणिता अपि ते तरङ्गाः / निष्ठां गतः स्वमहिमन्यचलप्रतिष्ठे तिष्ठामि सागर इव स्वरसादपारः // NBस्_४७.२ //

जन्मादयो वनचराः प्रवहन्तु कामं घर्षन्तु कुम्भमभितो मयि वृत्तिनागाः / अस्मिन्युगे परयुगे च युगान्तरे वा तिष्ठामि निश्चलतया गिरिराजतुल्यः // NBस्_४७.३ //

नीचैर्निपातितविमोहमहीधरस्य विन्ध्यस्य मूर्धनि पदं विनिधाय सम्यक् / इष्टां दिशं प्रतिगतः पुनरागतो न स्वच्छन्दमेव विहरामि तदस्म्यगस्त्यः // NBस्_४७.४ //

दृष्टो मयाऽद्य विगलद्वदनप्रसादः कश्चित्तृतीयपदतः पतितः पृथिव्याम् / तन्मे मतिः समुदियाय परावरज्ञा स्वर्गस्तु हन्त नरकादपि दुर्विपाकः // NBस्_४७.५ //

आरुह्य तुङ्गपदवीं पतितादनार्यान्नारूढ एव हि वरं प्रकृतौ स्थितो यः / अङ्गानि हंत किल तस्य न चूर्णितानि खेदो न चेतसि न वा परिहासपीडा // NBस्_४७.६ //

नाडीं प्रविश्य यदि जीवति भीतभीतः प्रान्ते च खादति मृतिश्चिरजीवनं किम् / देहस्वभावरहितः परमात्मभावे तिष्ठन्मृतिं जयति चेच्चिरजीवनं तत् // NBस्_४७.७ //

आलोकितानि च मतानि मुनीश्वराणामालोकिताश्च बहवो बहुसिद्धमार्गाः / अद्यापि तं मलिनभावमपास्य दूरं सिद्धिस्तु किं न यदि सिध्यति नित्यसिद्धः // NBस्_४७.८ //

अङ्गं प्रसार्य पतितः खलु चित्स्वरूपे निद्रालुतां गत इति प्रविनष्टचेष्टः / विन्ध्यस्य योजनशतायतिका शिलेव नैव ह्रसामि न च वृद्धिमुपैमि पूर्णः // NBस्_४७.९ //

परिलसति पिता मे सर्वलोकस्य राजा धृतिमतिबलहेतुर्यौवनं मे नवीनम् / इयमपि च सुबुद्धिः काचिदूढा वराङ्गी सुखमधिकमतः किं मत्परो नास्ति धन्यः // NBस्_४७.१० //

समरसपदचिन्ताऽनन्तसन्तोषवन्तः क्षणसुखकणतृष्णातन्तुमन्तर्विमुच्य / निजसुखनिधिविद्याराजसिंहासनस्था वयमिह कलयामः कालमालम्ब्य देहम् // NBस्_४७.११ //

कति कति न हि जीवा देवराजादयोऽमी पदपतनहताशाः संसृतौ संसरन्ति / गुरुपदमवलंब्य ब्रह्मविद्यातरिस्था अधिगतपरपारास्ते वयं धन्यधन्याः // NBस्_४७.१२ //

व्योम व्योमचरैर्न लिप्तमपि यत्तत्सर्वदा नीरसं क्षीराब्धिः सरसोऽपि वृद्धिमधिकां लब्ध्वा पुनर्मुञ्चति / हेमाद्रिर्जनको मुदामपि मुदां नैवाश्रयो नीरसो न क्षीणो न च नैव मोदरहितोऽहं तत्तुला नास्ति मे // NBस्_४७.१३ //

सायं प्रातरनेकरङ्गमपि तन्नानेकरङ्गाश्रयं यान्त्यायान्ति पयांसि तत्र न पयोरेखाऽपि दृष्टा क्वचित् / सज्ञानेन मया विगाह्य तदहो दृष्टं नभो निर्मलम् नीलं नीलमिति प्रथैव नभसो मिथ्या नभोनीलिमा // NBस्_४७.१४ //

रूप्ये रूप्यमतिः कृता कृतधिया रङ्गे पुनर्दुर्धिया सत्यं द्वावपि संस्थितौ निजधिया स्वे निश्चये निश्चले / एकस्यैव दरिद्रता व्यपगता तस्थौ द्वितीयस्तथा सञ्जाते क्रयविक्रयव्ययविधौ व्यक्तो विशेषस्तयोः // NBस्_४७.१५ //

निम्ना नूनमुदन्वतः स्थितिरियं कल्लोलिनी चेत्कृता विक्षिप्तेन कुतश्चिदागतवता विन्ध्याटवीवायुना / तत्किं नायमपां निधिः किमथवा स्थानादसौ चालितः किन्तु प्रत्युत तादृशोऽपि महिमा विख्यापितो वारिधेः // NBस्_४७.१६ //

माधुर्यं च पयस्त्वमाश्रितवता तुच्छे दधित्वाम्लते रूपे संप्रति बिभ्रता तु पयसा सर्वं यशो हारितम् / ग्रैवेयत्वमथाङ्गदत्वमथ च क्षुद्रत्वमक्षुद्रतां पर्यायैर्भजतः स्वभामजहतो हेम्नस्तु नास्ति क्षतिः // NBस्_४७.१७ //

न हि न हि चतुरास्ते यैर्न बुद्धं विशुद्धं न हि न हि कृतिनस्ते ये न पारं प्रयाताः / न हि न हि तु कुलीना यैर्न तत्त्वं विविक्तं न हि न हि मुनयस्ते यैर्धृता लोभवार्ता // NBस्_४७.१८ //

हेऽहंकृते तव न कृत्यमिहास्ति किञ्चिल्लीना भव स्वमहिमन्यचलप्रतिष्ठे / चेतस्त्वमेहि परमं स्वसुखाब्धिमन्तः सोढुं न शक्नुम इमास्तव दुष्टवृत्तीः // NBस्_४७.१९ //

आयान्ति नैव सुत तत्र मनोविकारा आयान्ति चेदिह विचारय जोषमास्यम् / त्वं चापि मन्दमिह सञ्चर मुञ्च मोहं सोऽहम्पदे सुखनिधौ यदि ते मनीषा // NBस्_४७.२० //

तीव्रं तमः समय एष निशीथनामा देशोऽपि चौरबहुलः शिथिला च भित्तिः / इत्थं स्थिते निजधनं प्रति सावधानो जागर्त्ति चेद्गृहपतिर्विफला हि चौराः // NBस्_४७.२१ //

भूपालकैर्निशितशास्त्रधरैरुदारैर्दुष्टं मृगं शमयितुं मृगया विधेया / दुष्टो मृगो न निहतो निहतास्तदन्ये व्यर्थस्य तत्क्षितिपतेर्वद कः प्रभावः // NBस्_४७.२२ //

इष्टे नष्टे नश्वरे त्यक्तभोगः सञ्जातालंप्रत्ययो वीतरागः / तां तां कक्षां स्वैरमभ्येति सूक्ष्मां यां यामन्ते साधकाः साधयन्ति // NBस्_४७.२३ //

हृदि यदि सविचारास्तर्हि सम्यक्प्रचारा गतिमनुगतिभाजः केवलं दुःखभाजः / परिकलय यदन्धैर्नीयमाना इवान्धा युगपदपि समेता अन्धकूपे पतन्ति // NBस्_४७.२४ //

एकः प्राह पठेति मां तदितरः प्राहाट दूराटवीमन्यः प्राह समेधयाग्निमपरः प्राहार्कमालोकय / स्विष्टेप्सुं प्रति मां वचो गुरुजनैरुक्तं त्वमेवासि तत्स्विष्टाप्तेर्मम घूर्णितेऽपि नयने अन्धा न पश्यन्त्यमी // NBस्_४७.२५ //

येषां वज्रदृढं कपोलमथवा जिह्वा वितस्त्यायता ख्यात्त्यर्थं कलहाय पुस्तकपिशाचानां कथा तिष्ठतु / मां पृच्छाच्छमते कथं विलसति ध्यानं कथं धारणा को भावः स्वरसेन केन विधिना चेतः परे लीयते // NBस्_४७.२६ //

जिह्वे देवि गृहाण मौनमधुना भूयस्त्वया जल्पितं प्रत्यग्वस्तुनि निष्ठिता यदि मतिस्तत्किं प्रलापास्तव / स्वच्छन्दोपरमामृताब्धिलहरीलावण्यलग्ने हृदि प्रायः कर्कशतां गताऽसि कुटिले तस्मान्न मे रोचसे // NBस्_४७.२७ //

सम्पूर्णं जगदेव नन्दनवनं सर्वेऽपि कल्पद्रुमा गाङ्गं वारि समस्तवारिनिचयाः पुण्याः समस्ताः क्रियाः / वाचः प्राकृतसंस्कृताः श्रुतिगिरो वाराणसी मेदिनी सर्वैव स्थितिरस्य मुक्तिपदवी दृष्टे परे ब्रह्मणि // NBस्_४७.२८ //

ओतं प्रोतमिदं विचित्रमखिलं यस्मिञ्जगद्वर्त्तते यत्रोदेति विलीयते पुनरिदं तोये तरङ्गादिवत् / तच्चेतो मयि लीयते प्रतिदिनं मय्येव तज्जायते मह्यं तर्हि वदन्तु हे लयविदः सोऽहं तु लीये क्व नु // NBस्_४७.२९ //

बाला श्वश्रूजननियमिता देहलीदत्तदृष्टिर्दीर्घं चक्षुः किरति वदने यौवनालंकृतस्य / युक्तस्यैवं न चलति ततो भ्रूतटे दत्तदृष्टेश्चेतोवृत्तिः स्फुरति पुरुषे मोक्षलक्ष्मीनिवासे // NBस्_४७.३० //

पर्यन्तै रहितस्य यस्य महती गम्भीरता तादृशी मग्ना यत्र विभान्ति नो अगणिता ब्रह्माण्डमृत्पिण्डिकाः / यादृक्तस्य चिदर्णवस्य सुरसो यादृक्स्वरूपं महत्तत्कस्मै कथयामि कस्य विषयः को वाऽस्य वक्ता भवेत् // NBस्_४७.३१ //

आख्यास्यामि रमावरस्य पुरतो गौरीवरस्याथवा शब्दब्रह्ममयीवरस्य पुरतस्त्वअस्य कस्यापि न / प्रह्लादप्रवणं प्रकाशपरमं संवेदितं संविदा शान्ते चेतसि यत्कुतूहलमये निर्जिह्ममुज्जृम्भितम् // NBस्_४७.३२ //

तृष्णाभिर्गलितं क्षमाभिरुदितं प्रज्ञाभिरुन्मीलितं मोहैरस्तमितं भ्रमैः प्रचलितं द्वंद्वैश्च दूरं गतम् / बोधैरुल्लसितं सुखैर्विलसितं संमीलितं संशयैः स्वं धाम स्फुरितं यदैव मुनिना निर्मायमालोकितम् // NBस्_४७.३३ //

पूर्वं नाम किमन्तरं समभवद्यन्नेदमालोकितं किं वा कारणमस्ति जातमधुना येनेदमालोक्यते / इत्थं विस्मयवन्मनो हि विदुषां विज्ञाननिद्राघने तत्रानन्दवने मुनीन्द्रसदने लीनं परब्रह्मणि // NBस्_४७.३४ //

शुद्धे बोधे स्फुरति परितः क्षालिता वासनाङ्काः क्षीणं चित्तं विरतिरुदिता कर्मपाशा विशीर्णाः / भग्नो भेदः सुखमधिगतं कल्पना दूरमुक्ता दृष्टे तत्त्वे करबदरवन्नास्ति कर्त्तव्यशेषः // NBस्_४७.३५ //

[प्. ७७६-]

नरहरिषट्कम् नाम्नैव नो नरहरेर्हि विदीर्यतेऽसौ दुष्टो हिरण्यकशिपुर्नितरां बलिष्ठः / तस्मात्त्वया नृहरिरूपधरेण चित्त मोहो हिरण्यकशिपुस्तु विदारणीयः // NBस्_४८.१ //

इन्द्रस्य राज्यमपि सम्प्रतिलभ्य लुब्धस्तृष्णामयो निजरिपुर्न जगाम तृप्तिम् / अस्याधुना प्रलय एव हितं ममेति प्रज्ञात्मना नृहरिणा प्रलयं प्रणीतः // NBस्_४८.२ //

वक्षो हिरण्यकशिपोः किल वज्रसारं शस्त्राणि तत्र सकलान्यपि कुण्ठितानि / तादृक्पुनस्तव नखैर्नृहरे विदीर्णमत्यद्भुतो भवत एष नखप्रभावः // NBस्_४८.३ //

अध्यात्मदृष्टि हृदयं हृदयाग्रसंस्थं तेजोमयोऽरिमनयन्नृहरिस्तमस्तम् / कष्टं समस्तमपि नष्टदशां प्रयातं प्रह्लाद एव परमं महिमानमाप // NBस्_४८.४ //

नान्तस्तु नापि च बहिर्न दिवा न रात्रौ नार्द्रेण शुष्कवपुषा च न मार्यते यः / नायं नरेण न मृगेण निपातनीयस्तादृग्रिपुं नरहरिर्हतवान्विचित्रम् // NBस्_४८.५ //

सर्वत्रैव सदा स्थितो नरहरिर्यत्स्थावरे जङ्गमे दैवाद्व्यक्तिमुपागतः पुनरसौ पाषाणपिण्डेऽपि यत् / नास्तित्वं गमितो हिरण्यकशिपुस्तादृक्प्रपञ्चाश्रयः तत्सर्वं किल कौतुकं निजजनप्रह्लादहेतोः कृतम् // NBस्_४८.६ //

जित्वेन्द्रियरिपुषट्कं हृदि गायति वारषट्कं चेत् / एतन्नरहरिषट्कं विकारषट्कं निवारयति // NBस्_४८.७ //

[प्. ७८८-]

उन्मत्तप्रलापशतकम् | शुद्धबोधसुधास्वादी प्रलपामि प्रमत्तवत् / तत्प्रलापनिगूढार्थं शोधयन्तु सतां धियः // NBस्_४९.१ //

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मदमत्सरौ / संसारतारका यद्वत्तथा तद्विवृतिं शृणु // NBस्_४९.२ //

विश्रान्तिसुन्दरीसङ्गरतिलावण्यलम्पटाः / एकान्तलीलाचतुराः कामिनो मुक्तिगामिनः // NBस्_४९.३ //

यद्बलान्मोहदैत्यस्य योगी नरहरिः स्वयम् / वक्षो विदारयाञ्चक्रे स क्रोधो मुक्तिसाधनम् // NBस्_४९.४ //

भ्रुकुटीकुटिलं यस्य मुखमीक्षितुमक्षमाः / कामलोभादयो भावाः स द्वेषी केशवप्रियः // NBस्_४९.५ //

शाश्वते सुप्रसन्नानां नश्वरे भृकुटीभृताम् / रागद्वेषवतां तात मुक्तिः करतले स्थिता // NBस्_४९.६ //

मनःकाचमणिं दत्त्वा ज्ञानचिन्तामणिं मुनिः / क्रीणाति येन लोभेन स लोभो मुक्तिसाधनम् // NBस्_४९.७ //

येन वर्णाश्रमाचारदेहभोगधनादिकम् / विस्मरन्ति चितः प्रेम्णा स मोहः परमं पदम् // NBस्_४९.८ //

मत्तो नान्यत्परं किंचिदहमेव महेश्वरः / अहमेवोत्तमश्चेति मदो मुक्तिप्रदो मतः // NBस्_४९.८* //

दृश्योत्कर्षं न सहते ज्ञानोत्कर्षबलात्तु यः / स तु सम्वत्सरशतं ज्येष्ठो निर्मत्सरान्मुनेः // NBस्_४९.९ //

क्षणं न क्षमते यस्तु बाह्यस्फुरणमक्षमी / तद्वामचरणाङ्गुष्ठे निबद्धाः क्षमिणां गुणाः // NBस्_४९.१० //

कामादयो महाधूर्त्ता धूर्त्तितं यैर्जगत्त्रयम् / तान्धूर्त्तयति यो युक्त्या स धूर्तो धूर्जटिप्रियः // NBस्_४९.११ //

यो लालयति लोभादीनन्तर्मूलानि कृन्तति / बहिरन्योऽन्य एवान्तर्मुक्तिमेति कपट्यसौ // NBस्_४९.१२ //

गुणात्मकेषु सर्वेषु दोषमेवान्तरात्मनः / कर्णे जपति यो नित्यं पिशुनोऽसौ विमुक्तिभाक् // NBस्_४९.१३ //

परापवाद एवास्ति हृदये यस्य सर्वदा / परां गतिं गतो दृष्टः स मया मुनिशेखरः // NBस्_४९.१४ //

मिथ्यैवेदं जगत्सर्वमिति निश्चितचेतसाम् / स मिथ्यावादिनां लोको दुर्लभः सत्यवादिनः // NBस्_४९.१५ //

नैव किंचित्करोमीति यः सदाचारवर्जितः / आचारिणो न गच्छन्ति तस्यानाचारिणो गतिम् // NBस्_४९.१६ //

पूर्वं यानि च मित्राणि विचारादीनि तान्यपि / विहाय तत्परं यातो मित्रद्रोही स मुच्यते // NBस्_४९.१७ //

पञ्चभूतात्मकं विश्वं निर्मितं येन मायया / स एव हि मया दृष्टो मायावी मुक्तिभाजनम् // NBस्_४९.१८ //

स्वेच्छयैव कृतं विश्वं स्वेच्छयैव निहन्ति यः / कृतज्ञादपि पूज्योऽसौ कृतघ्नो मोक्षमश्नुते // NBस्_४९.१९ //

आश्चर्यं योऽभिमन्येत जीव आत्मानमीश्वरम् / सोऽभिमानी गतिं याति निरहङ्कारदुर्लभाम् // NBस्_४९.२० //

गुणेषु दोषं पश्यन्तो विश्वमात्रविनिन्दकाः / आत्मस्तुतिपरा यान्ति नित्यं वैकुण्ठमन्दिरम् // NBस्_४९.२१ //

बुद्ध्वाऽपि शुद्धमात्मानं व्यावहारिकलोकवत् / करोति न करोमीति दम्भकृच्छम्भुवल्लभः // NBस्_४९.२२ //

बोधखङ्गेन तीक्ष्णेन मोहाहङ्कारदुर्धियाम् / घातकः पातकं हन्ति पूर्वजन्मशतार्जितम् // NBस्_४९.२३ //

अहङ्कारं हरिरहं ब्रह्मैवाहमहं शिवः / इति विश्वास्य हन्तारः पुण्या विश्वस्तघातकाः // NBस्_४९.२४ //

मुक्तो विधिनिषेधाभ्यां निश्चिन्तः स्वेच्छया चरन् / कर्मठानामपाङ्क्तेयः सोऽस्माकं पङ्क्तिपावनः // NBस्_४९.२५ //

निन्दितावभिनिर्मुक्ताभ्युदितौ यौ तु तौ हि नः / पूतौ कर्माभिनिर्मुक्तोऽभ्युदितश्च चितौ सदा // NBस्_४९.२६ //

दत्त्वा द्वारि कपाटं यः खण्डलड्डुकवन्मुनिः / एकाकी मिष्टमश्नाति स याति परमां गतिम् // NBस्_४९.२७ //

ज्ञानकर्मेन्द्रियगणो निरुद्ध्य निजमन्दिरे / पङ्क्तीकृत्य हतो येन सोऽस्माकं पङ्क्तिपावनः // NBस्_४९.२८ //

पश्य संसारनाशार्थमात्मनाशं सहन्ति ये / संसारद्वेषिणां तेषां मुक्तिः शास्त्रेषु वर्णिता // NBस्_४९.२९ //

अहं ममेति सर्वस्वं बोधद्यूतेषु हारितम् / येनासौ मुक्तिभाक्प्रोक्तो बृहदारण्यकश्रुतौ // NBस्_४९.३० //

दीनेन्द्रियमृगेष्वेव दया यस्य न विद्यते / स एव देवकीसूनोर्दीनबन्धोरतिप्रियः // NBस्_४९.३१ //

आत्मभोगरतो राजा यस्तु नावेक्षते पुरीम् / लिप्यते न स पापेन प्रमाणं मुण्डकश्रुतिः // NBस्_४९.३२ //

ज्ञानवैराग्यपाशेन हतो येन मनोधनी / यः स्यादेवंविधः पाशी तस्य काशी पदे पदे // NBस्_४९.३३ //

गङ्गायमुनयोर्मध्ये बालरण्डां तपस्विनीम् / बलात्कारेण यो भुङ्क्ते स रण्डाव्यसनी शुचिः // NBस्_४९.३४ //

बोधदावाग्निना दग्धं येन द्वैतवनं घनम् / अतिपुण्यां गतिं याति स हि दावाग्निदायकः // NBस्_४९.३५ //

गृहे स्थितानामपि यो गवां ग्रासं ददाति न / आचरत्यात्मनः पुष्टिं सर्वपापैः प्रमुच्यते // NBस्_४९.३६ //

रसाः सर्वेऽपि विक्रीता धर्माधर्ममजानता / ग्रन्थौ बद्धं बोधधनं स धन्यो रसविक्रयी // NBस्_४९.३७ //

अन्तर्याम्यात्मना येन रचितो वर्णसङ्करः / स्वयं शङ्कर एवासौ वर्णितो वर्णसङ्करी // NBस्_४९.३८ //

येन वेदाः समभ्यस्य विदित्वाऽर्थं स्वचिन्तया / प्लाविताः सह वेदान्तैर्वेदप्लावी स मुच्यते // NBस्_४९.३९ //

शिवे निवेदितं सर्वं शिवनिर्माल्यतां गतम् / तद्भुनक्ति पवित्रात्मा शिवनिर्माल्यभोजनः // NBस्_४९.४० //

ब्रह्मचर्यं गतो भुङ्क्ते सर्वा नगरनायिकाः / लिप्यते न स पापेन चित्रं वेदान्तदर्शनम् // NBस्_४९.४१ //

योगिनामवधूतानां शुकादीनां मुखाच्च्युतम् / किञ्चिदुच्छिष्टमास्वाद्य मुच्येदुच्छिष्टभोजनः // NBस्_४९.४२ //

ब्रह्म जानाति तस्यैव ब्राह्मणस्य स्वचेतसः / वृत्तिलोपः कृतो येन स धन्यो वृत्तिलोपकृत् // NBस्_४९.४३ //

यस्तु वृन्ताकदग्धान्नं कलञ्जादि यदृच्छया / लब्धमश्नाति हि मुनिस्तस्यादूरतरो हरिः // NBस्_४९.४४ //

भृगवे वरुणेनोक्ता ब्रह्मविद्या तु वारुणी / तद्वारुणीरसास्वादमत्तानामुत्तमा गतिः // NBस्_४९.४५ //

पराग्वृत्तिं परित्यज्य या प्रत्यक्सा तु वारुणी / तदभ्यासरतानां च न दूरे परमं पदम् // NBस्_४९.४६ //

सुन्दरीं वीक्ष्य चित्कान्तामिन्द्रियेश्वरमिन्द्रियम् / मानसं स्खलितं येषां ते मुक्ता अजितेन्द्रियाः // NBस्_४९.४७ //

योगभूमिं समारुह्य गम्भीरे ब्रह्मसागरे / पश्चान्निपतितो लीन आरूढपतितः शुचिः // NBस्_४९.४८ //

चिद्विद्याकर्मनाशायां नद्यां स्नानं मया कृतम् / कर्मनाशाजलस्पर्शात्कर्मबन्धो निवर्त्तते // NBस्_४९.४९ //

अङ्गवङ्गकलिङ्गेषु सौराष्ट्रमगधेषु च / सर्वत्र परिपूर्णोऽहं पुनः संस्कारवर्जितः // NBस्_४९.५० //

निजं गृहं परित्यज्य रमते परमन्दिरे / स गृहस्थो गतिं गच्छेत्परामिति विदां मतम् // NBस्_४९.५१ //

आत्मनः सुखलोभेन सुकृतं येन हारितम् / स एव सुकृती शेषः सुकृत्यपि हि दुष्कृती // NBस्_४९.५२ //

अज्ञानमेव विज्ञानमविवेको विवेकिता / सर्वात्मकत्वं कैवल्यं येषां ते सिद्धसत्तमाः // NBस्_४९.५३ //

बोधो यदवधानेन तन्मनो नाशयन्ति ये / विपरीतकृतां तेषां मुक्तिरित्याह शङ्करः // NBस्_४९.५४ //

वेदान्तपाठरूपेण स्वधर्माः कीर्त्तिता मया / स्वधर्मकीर्त्तनादेव सायुज्यं पदमर्जितम् // NBस्_४९.५५ //

द्विभार्यो ब्राह्मणो यस्तु त्यजेत्पूर्वां पतिव्रताम् / परस्या गुणलोभेन स याति परमां गतिम् // NBस्_४९.५६ //

एतस्य विवरणम् प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च द्वेभार्ये वेदबोधिते / प्रथमा कर्मनिष्ठा स्याद्ब्रह्मनिष्ठा तथाऽपरा // NBस्_४९.५७ //

कर्कशा रसिका चेति तयोर्नामान्तरं क्रमात् / कर्कशा कर्मकाण्डस्था रसिका ब्रह्मवादिनी // NBस्_४९.५८ //

कर्कशा रसिका चेति यद्यपि द्वे पतिव्रते / रसिका स्वपतिं भुङ्क्ते कर्कशा कष्टभागिनी // NBस्_४९.५९ //

कर्मनिष्ठा तु दासीव गृहकर्मरता सदा / ज्ञाननिष्ठा महाराज्ञी राजसिंहासने स्थिता // NBस्_४९.६० //

पतिहेतोर्दिवा नक्तं गृहकर्म करोतु सा / पतिं नालिङ्ग्य निद्राति कथं सौभाग्यभागिनी // NBस्_४९.६१ //

रसरीतिं न जानाति कर्कशा कर्मवादिनी / पतिव्रता स्वभावेन भर्त्तारं स्तौति केवलम् // NBस्_४९.६२ //

ज्ञाननिष्ठा तु रसिका तत्तत्संस्कारलक्षणैः / आनन्दयति भर्त्तारं तमेवाश्लिष्य खेलति // NBस्_४९.६३ //

आसने शयने याने भोजने सा तदन्विता / क्षणं न तिष्ठति स्वामी तां विना रसलालसः // NBस्_४९.६४ //

यस्तु जानाति चातुर्यान्महदन्तरमेनयोः / स कथं तत्र मूढायां रमेत किमु तत्सुखम् // NBस्_४९.६५ //

यस्तु कश्चिन्महामूढः पामरः पशुधर्मवान् / कर्कशायां रमते रसिकां च न विन्दति // NBस्_४९.६६ //

तस्यां च दुःखमाप्नोति प्रत्यहं कलहायते / भूयस्तामेव भजते दौर्भाग्यं तस्य तादृशम् // NBस्_४९.६७ //

अत्र द्विभार्यशास्त्रार्थे विषयोऽयं व्यवस्थितः / निवृत्तिवनितां त्यक्त्वा प्रवृत्तो नरकं व्रजेत् // NBस्_४९.६८ //

प्रवृत्तिवनितां त्यक्त्वा निवृत्तो मोक्षमश्नुते / विषमोऽप्येष शास्त्रार्थः प्रमाणं व्यासवाक्यतः // NBस्_४९.६९ //

इति प्रवृत्तिनिवृत्तिशास्त्रविवरणम् |

अथान्यदपि | एको विष्णुर्महद्भूतं व्यासेनोक्तं लगेद्यदि / तन्महाभूतसञ्चारे न दूरे परमं पदम् // NBस्_४९.७० //

डाकिनीसिद्धमन्त्रोऽयं ब्रह्मास्मीत्यक्षरात्मकः / भावनामात्रतो यस्य सद्यस्तद्रूपतां व्रजेत् // NBस्_४९.७१ //

गुरुशास्त्रप्रसादेन संप्राप्य परमं पदम् / ममैवेदं मया प्राप्तमिति प्राह स उत्तमः // NBस्_४९.७२ //

यत्तु जन्मशताभ्यस्तविज्ञानैरपि वस्तुतः / न किञ्चिदपि सम्प्राप्तं तस्य प्राप्तिर्महीयसी // NBस्_४९.७३ //

अणीयसो महीयस्त्वं नेदीयस्त्वं दवीयसः / परस्य निजरूपत्वं यत्प्रत्येति प्रमा हि सा // NBस्_४९.७४ //

यद्दृश्यते तत्तु मिथ्या तत्सत्यं यन्न दृश्यते / एतत्प्रामाणिकत्वं हि महोपनिषदां मतम् // NBस्_४९.७५ //

विचित्रा यस्य रचना समस्ता भाति नीरसा / जीवन्मृतकतुल्योऽसौ जीवन्मुक्तः श्रुतौ स्तुतः // NBस्_४९.७६ //

स्वयमेव प्रकाशेत दीपः शून्यालये यथा / तस्य व्यर्थप्रकाशस्य सार्थकं जन्म वर्णितम् // NBस्_४९.७७ //

न बोधयति भावानामात्मनो भेदमण्वपि / अबोधदीप एवायमस्माकं बोधदीपकः // NBस्_४९.७८ //

निशायामेव जागर्मि निद्रामि सकलं दिनम् / न च रोगा प्रबाधन्ते मा जरामरणादयः // NBस्_४९.७९ //

उत्तमाधममध्यानां भेदभानं धियां फलम् / ताभिर्हीनस्य हरिणा प्रोक्ता पण्डितराजता // NBस्_४९.८० //