सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चित-Sअमाधिराजसूत्रम् |

१ Nइदानपरिवर्तः |

एवं मया श्रुतम् | एकस्मिन् समये भगवान् राजगृहे विहरति स्म गृध्रकूटे पर्वते महता भिक्षुसंघेन सार्धं परिपूर्णेन भिक्षुनियुतशतसहस्रेण अशीत्या च बोधिसत्त्वनियुतैः सार्धम् | सर्वैरकजातिप्रतिबद्धैरभिज्ञाभिज्ञातैर्दशदिग्लोकधातुसंनिपतितैर्धारणीसूत्रान्तगतिं गतैः सर्वसत्त्वधर्मदानसंतोषकैर्महाभिज्ञाज्ञानोदाहारकुशलैः सर्वपारमितापरमपारमिताप्राप्तैः सर्वबोधिसत्त्वसमाधिसमापत्तिव्यवस्थानज्ञानकुशलैः सर्वबुद्धस्तुतस्तोभितप्रशस्तैः सर्वबुद्धक्षेत्रव्याक्रमणकुशलैः सर्वमारसंत्रासनज्ञानकुशलैः सर्वधर्मयथावज्ज्ञानकुशलैः सर्वसत्त्वेन्द्रियपरापरज्ञानकुशलैः बुद्धसर्वकर्मपूजासमादानप्रज्ञानकुशलैः सर्वलोकधर्मानुपलिप्तैः कायवाक्चित्तसमलंकृतैः महामैत्रीमहाकरुणासंनाहसंनद्धैः महावीर्यासंख्येयकल्पापरिक्षीणमानसैः महासिंहनादनादिभिः सर्वपरप्रवादानभिभूतैः अवैवर्तिकमुद्रामुद्रितैः सर्वबुद्धधर्माभिषेकप्राप्तैः | तद्यथा - मेरुणा च नाम बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन | सुमेरुणा च | महामेरुणा च | मेरुशिखरिंधरेण च | मेरुप्रदीपराजेन च | मेरुकूटेन च | मेरुध्वजेन च | मेरुगजेन च | मेरुशिखरे संघट्टनराजेन च | मेरुस्वरेण च | मेघराजेन च | दुन्दुभिस्वरेण च | रत्नपाणिना च | रत्नाकरेण च | रत्नकेतुना च | रत्नशिखरेण च | रत्नसंभवेन च रत्नप्रभासेन च | रत्नयष्टिना च | रत्नमुद्राहस्तेन च | रत्नव्यूहेन च | रत्नजालिना च | रत्नप्रभेण च | रत्नद्वीपेण च | रतिंकरेण च | धर्मव्यूहेन च | व्यूहराजेन च | लक्षणसमलंकृतेन च | स्वरव्यूहेन च | स्वरविशुद्धिप्रभेण च | रत्नकूटेन च | रत्नचूडेन च | दशशतरश्मिकृतार्चिषा ज्योति रसेन च | चन्द्रभानुना च | सहचित्तोत्पादधर्मचक्रप्रवर्तिना च | शुभकनकविशुद्धिप्रभेण च | सततमभयंददानेन च नाम बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन | अजितबोधिसत्त्वपूर्वंगमैश्च सर्वैर्भद्रकल्पिकैर्बोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः | मञ्जुश्रीपूर्वंगमैश्च षष्टिभिरनुपमचित्तैः | भद्रपालपूर्वंगमैश्च षोडशभिः सत्पुरुषैः | चतुर्महाराजपूर्वंगमैश्च चातुर्महाराजकायिकैर्देवपुत्रैः | पेयालम् | यावद् ब्रह्मपूर्वंगमैश्च ब्रह्मकायिकैर्देवपुत्रैस्तदन्यैश्च महेशाख्यमहेशाख्यैरुदारोदारैर्देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यैर्भगवान् (Vऐद्य २) सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो ऽर्चितो ऽपचायितश्चतसृणामपि पर्षदां सदेवलोकस्य लोकस्य वन्दनीयः पूजनीयो नमस्करणीयः | तत्र खलु भगवाननेकशतसहस्रया पर्षदा परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति स्म आदौ कल्याणं मध्ये कल्याणं पर्यवसाने कल्याणम् | स्वर्थं सुव्यञ्जनं केवलं परिपूर्णं परिशुद्धं पर्यवदातं ब्रह्मचर्यं संप्रकाशयति स्म ||

तेन खलु पुनः समयेन तस्मिन्नेव पर्षत्संनिपाते चन्द्रप्रभो नाम कुमारभूतः संनिपतितो ऽभूत् संनिषण्णः पूर्वजिनकृताधिकारो ऽवरोपितकुशलमूलो जातिस्मरो लब्धप्रतिभानो महायानसंप्रस्थितो महाकरुणाभियुक्तः | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं प्रावृत्य दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् - पृच्छेयमहं भगवन्तं तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं कंचिदेव प्रदेशम्, सचेन्मे भगवानवकाशं कुर्यात् पृष्टप्रश्नव्याकरणाय | एवमुक्ते भगवान् चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - पृच्छ त्वं कुमारभूत तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं यद् यदेव काङ्क्षसि | अहं तस्य तस्यैव प्रश्नस्य पृष्टस्य व्याकरणेन चित्तमाराधयिष्यामि | सर्वज्ञो ऽस्मि सम्यक्संबुद्धः कुमार सर्वदर्शी सर्वधर्मबलवैशारद्यवृषभतामनुप्राप्तो ऽनावरणविमोक्षज्ञानसमन्वागतः | नास्ति कुमार तथागतस्य सर्वधर्मेष्वज्ञातं वा अदृष्टं वा अश्रुतं वा अविदितं वा असाक्षात्कृतं वा अनभिसंबुद्धं वा अनन्तापर्यन्तेषु लोकधातुषु | नित्यकृतस्ते कुमार अवकाशो भवतु तथागतं प्रश्नपरिपृच्छनाय | अहं ते तस्य तस्यैव प्रश्नस्य पृष्टस्य व्याकरणेन चित्तमाराधयिष्यामि ||

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतस्तुष्ट उदग्र आत्तमनाः प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजातस्तस्यां वेलायां भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत -

कथं चरन्तः संबुद्ध लोकनाथ प्रभंकर / लभते ऽचिन्तियं ज्ञानं व्याकुरुष्व हितंकर // SRS_१.१ //

कथं चरन्तु नरेन्द्र सत्यवादि नरवृषभ नरदेवपूजनीय / अतुलियु वरु लब्धमग्रयाणं गिरवर पृष्ट वियाकुरुष्व नाथ // SRS_१.२ //

अध्याशयेन पृच्छामि शाठ्यं मम न विद्यते / साक्षी न कश्चिदन्यो मे अन्यत्र पुरुषोत्तमात् // SRS_१.३ //

विपुल प्रणिधि मह्यमस्ति छन्दश्चरिय प्रजानसि मह्य शाक्यसिंह / न च अहं वचनवित्तको भविष्ये लघु प्रतिपत्ति भणाहि मे नरेन्द्र // SRS_१.४ //

(Vऐद्य ३) कतराहारका धर्मा बुद्धयाने बहुंकराः / व्याकुरुष्व महावीर सर्वधर्माण पारग // SRS_१.५ //

उपकरे धर्म मम ब्रूहि नाथ यथ नरु निषेवतु भोति तीक्ष्णप्रज्ञः | अपगतभयभैरवो अत्रस्तो न च परित्यागु करोति शीलस्कन्धात् / व्यपगतमदरागदोषमोहश्चरति च चारिक सर्वशान्तदोषः // SRS_१.६ //

कथं न त्यजते शीलं कथं ध्यानं न रिञ्चति / कथं निषेवते ऽरण्यं कथं प्रज्ञा प्रवर्तते // SRS_१.७ //

कथं दशबलशासने उदारे अभिरति विन्दति शील रक्षमाणः / कथं भवति अच्छिद्रु शीलस्कन्धः कथं च तुलेति स्वभावु संस्कृतस्य // SRS_१.८ //

कथं कायेन वाचा परिशुद्धो भोति पण्डितः / असंक्लिष्टेन चित्तेन बुद्धज्ञानं निषेवते // SRS_१.९ //

कथं भवति विशुद्धकायकर्मा कथं च विवर्जित भोन्ति वाचदोषाः / कथं भवति असंक्लिष्टचित्तः पुरुषवर मम पृष्ट व्याकुरुष्व // SRS_१.१० //

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - एकधर्मेण कुमार समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व एतान् गुणान् प्रतिलभते, क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते | कतमेनैकधर्मेण? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वसत्त्वेषु समचित्तो भवति हितचित्तो ऽप्रतिहतचित्तो ऽविषमचित्तः | अनेन कुमार एकधर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व एतान् गुणान् प्रतिलभते क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां चन्द्रप्रभं कुमारभूतं गाथाभिरध्यभाषत - (Vऐद्य ४)

एकधर्मं समादाय बोधिसत्त्वो य वर्तते / एतान् गुणान् स लभते क्षिप्रं बोधिं च बुध्यते // SRS_१.११ //

न च कश्चि प्रतिहन्यते ऽस्य चित्तम् अप्रतिहतचित्तु यो भोति बोधिसत्त्वः / न च खिलु जनयति न प्रदोषं लभति यथा परिकीर्तितान् विशेषान् // SRS_१.१२ //

समं चित्तं निषेवित्वा विपाको दर्शितः समः / समाः पादतला भोन्ति समश्चाचारगोचरः // SRS_१.१३ //

सममविषमचित्तु भावयित्वा अपगतदोषखिलः प्रहीणकाङ्क्षः / चरणवरतलाः समास्य भोन्ति परमप्रभास्वर शुद्धदर्शनीयः // SRS_१.१४ //

दशदिशित विरोचि बोधिसत्त्वः स्फुरति शिरीय प्रभाय बुद्धक्षेत्रम् / यद भवति स लब्धु शान्तभूमि तद बहुसत्त्व स्थपेति बुद्धज्ञाने // SRS_१.१५ //

तत्र कुमार सर्वसत्त्वेषु समचित्तो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो हितचित्तो ऽप्रतिहतचित्तो ऽविषमचित्तं इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं नाम समाधिं प्रतिलभते | कतमश्च स कुमार सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं नाम समाधिः प्रतिलभते | कतमश्च स कुमार सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितो नाम समाधिः? यदुत कायसंवरः | वाक्संवरः | मनःसंवरः | कर्मपरिशुद्धिः | आलम्बनसमतिक्रमः | स्कन्धपरिज्ञा | धातुसमता | आयतनापकर्षः | तृष्णाप्रहाणम् | अनुत्पादसाक्षात्क्रियावतारः | हेतुदीपना | कर्मफलाविप्रणाशः | धर्मदर्शनम् | मार्गभावना | तथागतसमवधानम् | तीक्ष्णप्रज्ञता | सत्यानुप्रवेशः | धर्मज्ञानम् | प्रतिसंविदवतारज्ञानम् | अक्षरपदप्रभेदज्ञानम् | वस्तूनां समतिक्रमः | घोषपरिज्ञा | प्रामोद्यप्रतिलाभः | धर्मप्रीत्यनुभवनता | आर्जवता | मार्दवता | ऋजुकता | अकुटिलता विगतभृकुटिता | सुरतता | सुशीलता | साखिल्यम् | माधुर्यम् | स्मितमुखता | पूर्वाभिलापिता | एहीति स्वागतवादिता | अनालस्यम् | गुरुगौरवता | गुरुशुश्रूषा | उपपत्तिसंतुष्टिः | शुक्लधर्मातृप्तता | आजीवविशुद्धिः | अरण्यवासानुत्सर्गः | भूमिव्यवस्थानज्ञानम् | स्मृतेरविप्रणाशः | स्कन्धकौशल्यम् | धातुकौशल्यम् | आयतनकौशल्यम् | अभिज्ञासाक्षात्क्रियावतारः | क्लेशापकर्षणम् | वासनानुसंघिसमुद्धातः | ज्ञानविशेषगामिता | भावनानिष्यन्दः | आपत्तिव्युत्थानकौशल्यम् | पर्युत्थानविष्कम्भणम् | अनुशयप्रहाणम् | (Vऐद्य ५) भवसमतिक्रमः | जातिस्मरता | निष्काङ्क्षता | कर्मविपाके धर्मचित्तता | श्रुतपर्येष्टिज्ञानतीक्ष्णता | ज्ञानतृष्णा | ज्ञानानुबोधः | आजानेयभूमिः | शैलोपमचित्तता | अकम्प्यता | अचलता | अविनिवर्तनीयभूमिव्यवस्थानज्ञानम् | कुशलधर्मनिष्यन्दः | पापधर्मजुगुप्सनता | असमुदाचारता क्लेशानाम् | शिक्षाया अपरित्यागः | समाधिव्यवस्थानम् | आशयज्ञानम् | सत्त्वेषूपपत्तिविशेषज्ञानम् | समताज्ञानम् | वचनप्रतिसंधिज्ञानम् | गृहावासपरित्यागः | त्रैधातुके ऽनभिरतिः | अनवलीनचित्तता | धर्मेष्वनभिनिवेशः | सद्धर्मपरिग्रहः | धर्मगुप्तिः | कर्मविपाकप्रत्ययनता | विनयकौशल्यम् | अधिकरणव्युपशमः | अविग्रहः | अविवादः | क्षान्तिभूमिः | क्षान्तिसमादानम् | गतिसमता | धर्मप्रविचयकौशल्यम् | प्रव्रज्याचित्तम् | धर्मविनिश्चयकौशल्यम् | धर्मपदप्रभेदज्ञानम् | धर्मपदाभिनिर्हारकौशल्यम् | अर्थानर्थसंभेदपदनिर्हारकौशल्यज्ञानम् | पूर्वान्तज्ञानम् | अपरान्तज्ञानम् | प्रत्युत्पन्नज्ञानम् | त्र्यध्वसमताज्ञानम् | त्रिमण्डलपरिशुद्धिज्ञानम् | कायावस्थानज्ञानम् | चित्तावस्थानज्ञानम् | ईर्यापथरक्षणम् | ईर्यापथविकोपनम् | ईर्यापथविकल्पनम् | ईर्यापथप्रासादिकता | अर्थानर्थकौशल्यज्ञानम् | युक्तभाणिता | लोकज्ञता | मुक्तत्यागिता | प्रततपाणिता | अनवगृहीतचित्तता | ह्रीव्यपत्रपिता | अकुशलचित्तजुगुप्सनता | धूतगुणानुत्सर्गः | चारित्रसमादानम् | प्रियसमुदाचारता | गुरूणां प्रत्युत्थानासनप्रदानता | माननिग्रहः | चित्तसंप्रग्रहः | चित्तसमुत्पादज्ञानम् | अर्थप्रतिवेधज्ञानम् | ज्ञानप्रतिवेधज्ञानम् | ज्ञानानुबोधः | अज्ञानविगमः | चित्तप्रवेशज्ञानम् | चित्तस्वभावानुबोधज्ञानम् | आहारनिर्हारकौशल्यज्ञानम् | सर्वरुतज्ञानम् | निरुक्तिव्यवस्थानज्ञानम् | अर्थविनिश्चयज्ञानम् | अनर्थविवर्जनम् | सत्पुरुषसमवधानम् | सत्पुरुषसंसेवनता | कापुरुषविवर्जनम् | ध्यानानां निष्पादनम्, तत्र चानास्वादनम् | अभिज्ञाविकुर्वणम् | नामसंकेतप्रज्ञप्तिस्वभावावतारज्ञानम् | प्रज्ञप्तिसमुद्धातः | संस्कारेषु निर्वेदः | सत्कारेष्वनभिलाषः | असत्कारेषूपेक्षा | लाभे ऽनर्थिकता | अलाभे ऽनवलीनता | यशस्यनभिलाषः | अयशस्यप्रतिघः | प्रशंसायामनुनयः | निन्दायामविषादः | सुखे ऽनभिष्वङ्गः | दुःखे ऽवैमुख्यम् | संस्काराणामनादानता | भूतवर्णे ऽसङ्गः | अभूतवर्णे ऽधिवासनता | गृहस्थप्रव्रजितैरसंस्तवः | अगोचरविवर्जनम् | गोचरप्रचारः | आचारसंपत् | अनाचारविवर्जनता | कुलानामदूषणता | शासनस्यारक्षणता | अल्पभाषणता | मितभाषणता | प्रतिवचनकौशल्यम् | प्रत्यर्थिकनिग्रहः | कालप्रतिक्रमणता | अकालविवर्जनता | पृथग्जनेष्वविश्वासः | दुःखितानामपरिभवनता, तेभ्यश्च धनप्रदानम् | दरिद्राणामनवसादनता | दुःशीलेष्वनुकम्पा | हितवस्तुता | कृपाबुद्धिता | धर्मेणानुग्रहः | आमिषपरित्यागः | असंचयस्थापिता | (Vऐद्य ६) शीलप्रशंसनता | दौःशील्यकुत्सनता | शीलवतामशाठ्यसेवनता | सर्वस्वपरित्यागिता | अध्याशयनिमन्त्रणता | यथोक्तकारिता | अभीक्ष्णप्रयोगिता | सत्कृत्य प्रीत्यनुभवनता | दृष्टान्तज्ञानम् | पूर्वयोगकौशल्यम् | कुशलमूलपूर्वंगमता | उपायकौशल्यम् | निमित्तप्रहाणम् | संज्ञाविवर्तः | वस्तूनां परिज्ञा | सूत्रान्ताभिनिर्हारः | विनयकौशल्यम् | सत्यविनिश्चयः | विमुक्तिसाक्षात्क्रियावतारः | एकांशवचनप्रव्याहारता | यथावज्ज्ञानदर्शनानुत्सर्जनम् | निष्काङ्क्षवचनता | शून्यताया आसेवनता | अनिमित्तनिषेवणता | अप्रणिहितस्वभावोपलक्षणता | वैशारद्यप्रतिलम्भः | ज्ञानेनावभासः | शीलदृढता | समापत्त्यवतारः | प्रज्ञाप्रतिलम्भः | एकारामता | आत्मज्ञता | अल्पज्ञानता | संतुःटिः | चित्तस्यानाविलता | दृःटिकृतविवर्जनता | धारणीप्रतिलम्भः | ज्ञानावतारः | स्थानास्थानप्रस्थानप्रतिपत्तिज्ञानम् | हेतुयुक्तिनयद्वारम् | कारणम् | मार्गः | प्रतिपत्तिः | संदेशः | अववादः | अनुशासनी | चर्या | आनुलोमिकी क्ःआन्तिः | क्ःआन्तिभूमिः | अक्ःआन्तिविगमः | ज्ञानभूमिः | अज्ञानप्रहाणम् | ज्ञानप्रतिःठानम् | योगाचारभूमिः | बोधिसत्त्वगोचरः | सत्पुरुःअसेवना | असत्पुरुःअविवर्जना | सर्वधर्मस्वभावानुबोधप्रतिवेधज्ञानम् | तथागतेनाख्याता बुद्धभूमिः | पण्डितैरनुमोदिता | बालैः प्रतिक्ःइप्ता | दुर्विज्ञेया श्रावकैः | आज्ञाता प्रत्येकबुद्धैः | अभूमिस्तीर्थिकानाम् | बोधिसत्त्वैः | परिगृहीता | दशबलैरनुबद्धा | देवैः पूजनीया | ब्रह्मणा वन्दनीया | शक्रैरधिगमनीया | नागैर्नमस्करणीया | यक्ःऐरनुमोदनीया | किन्नरैः स्तोतव्या | महोरगैः प्रशंसनीया | बोधिसत्त्वैर्भावनीया | पण्डितैः पर्यवाप्तव्या | धनमनुत्तरम् | दानं निरामिःअम् | भैःअज्यं ग्लानानाम् | मोदिता शान्तचित्तानाम् | कोशो ज्ञानस्य | अक्ःअयः प्रतिभानस्य | नयः सूत्रान्तानाम् | विगमः कोशस्य | विःअयः शूराणाम् | परिज्ञा त्रैधातुकस्य | कोलः पारगामिनाम् | नौरोघमध्यगतानाम् | कीर्तिर्यशस्कामानाम् | वर्णो बुद्धानाम् | प्रशंसा तथागतानाम् | स्तवो दशबलानाम् | गुणो बोधिसत्त्वानाम् | उपेक्ःआ कारुणिकानाम् | मैत्री दोःअं शमयितुकामानाम् | मुदिता प्रशान्तचारिणाम् | आश्वासो महायानिकानाम् | प्रतिपत्तिः सिंहनादनादिनाम् | मार्गो बुद्धज्ञानस्य | मोक्ःअः सर्वसत्त्वानाम् | मुद्रा सर्वधर्माणाम् | आहारिका सर्वज्ञानस्य | उद्यानं सर्वबोधिसत्त्वानाम् | वित्रासनं मारसेनायाः | विद्या क्ःएमगामिनाम् | अर्थः सिद्धार्थानाम् | परित्राणममित्रमध्यगतानाम् | प्रत्यर्थिकनिग्रहः सह धर्मेण | सत्याकरो वैशारद्यानाम् | भूते पर्येःटिर्बालानाम् | पूर्वनिमित्तमःटादशानामावेणिकानां बुद्धधर्माणाम् | अलंकारो धर्मकायस्य | निःयन्दश्चर्यायाः | आभरणं बुद्धपुत्राणाम् | रतिर्मोक्ःअकामानाम् | प्रीतिर्ज्येःठपुत्राणाम् | परिपूरिर्बुद्धज्ञानस्य | अभूमिः सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धानाम् | विशुद्धिश्चित्तस्य | परिशुद्धिः कायस्य | परिनिःपत्तिर्विमोक्ःअमुखानाम् | असंक्लेशो बुद्धज्ञानस्य | अनागमो रागस्य (Vऐद्य ७) | विगमो द्वेःअस्य | अभूमिर्मोहस्य | आगमो ज्ञानस्य | उत्पादो विद्यायाः | प्रहाणमविद्यायाः | तृप्तिर्विमुक्तिसाराणाम् | तुःटिः समाधिसाराणाम् | चक्ःउर्द्रःटुकामानाम् | अभिज्ञा विकुर्वितुकामानाम् | ऋद्धिरभिनिर्हर्तुकामानाम् | धारणी श्रुतार्थिकानाम् | स्मृतेरसंप्रमोःअः | अधिःठानं बुद्धानाम् | उपायकौशल्यं नायकानाम् | सूक्ःमं दुर्विज्ञेयमनभियुक्तानाम् | अज्ञेयममुक्तैः | विवर्ताक्ःअराणां दुर्विज्ञेयं घोःएण | आज्ञातं विज्ञैः | ज्ञातं सूरतैः | प्रतिविद्धमल्पेच्छैः | उद्गृहीतमारब्धवीर्यैः | धृतं स्मृतिमद्भिः | क्ःअयो दुःखस्य | अनुत्पादः सर्वधर्माणाम् | एकनयनिर्देशः सर्वभवगत्युपपत्त्यायतनानाम् | अयं स कुमार उच्यते सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितो नाम समाधिः ||

अस्मिन् खलु पुनः सर्वधर्मपर्याये समाधिनिर्देशे भगवता भाष्यमाणे अशीतेर्नयुतानां देवमानुषिकायाः प्रजायाः पूर्वपरिकर्मकृताया अनुत्पत्तिकेषु धर्मेषु क्षान्तेः प्रतिलम्भो ऽभूत् | षण्णवतेश्च नयुतानामानुलोमिकायाः क्षान्तेः प्रतिलम्भो ऽभूत् | त्रिणवतेर्नयुतानां घोषानुगायाः क्षान्तेः प्रतिलम्भो ऽभूत् | परिपूर्णस्य भिक्षुशतसहस्रस्य अनुपादायास्रवेभ्यश्चित्तानि विमुक्तानि | षष्टेश्च प्राणिशतसहस्राणां देवमानुषिकायाः प्रजाया विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर्विशुद्धम् | अशीतेश्च भिक्षुसहस्राणामनुपादायास्रवेभ्यश्चितानि विमुक्तानि | पञ्चभिश्चोपासकशतैरनागामिफलं प्राप्तम् | षष्ट्या चोपासिकाशतैः सकृदागामिफलं प्राप्तम् | अयं च त्रिसाहस्रमहासाहस्रो लोकधातुः षड्विकारं कम्पितः प्रकम्पितः संप्रकम्पितः | चलितः प्रचलितः संप्रचलितः | वेधितः प्रवेधितः संप्रवेधितः | क्षुभितः प्रक्षुभितः संप्रक्षुभितः | रणितः प्ररणितः संप्ररणितः | गर्जितः प्रगर्जितः संप्रगर्जितः | पूर्वा दिगवनमति पश्चिमा दिगुन्नमति | पश्चिमा दिगवनमति पूर्वा दिगुन्नमति | उत्तरा दिगवनमति दक्षिणा दिगुन्नमति | दक्षिणा दिगवनमति उत्तरा दिगुन्नमति | अन्तादवनमति मध्यादुन्नमति | अन्तादुन्नमति मध्यादवनमति | अप्रमेयस्य चावभासस्य लोके प्रादुर्भावो ऽभूत् | सर्वश्च लोकधातुः सदेवकश्च समारकः सब्रह्मकः सश्रमणब्राह्मणिकाः प्रजास्तेनावभासेनावभासिताः स्फुटा अभूवन् | इमौ च चन्द्रसूर्यौ एवंमहर्द्धिकौ एवंमहानुभावौ एवंमहेशाख्यौ न भासतो न तपतो न विरोचतः | या अपि लोकान्तरिका अन्धकारतमिस्राः, ता अपि तेनावभासेन स्फुटा अभूवन् | ये ऽपि तासूपपन्नाः सत्त्वाः, ते ऽप्यन्योन्यं संजानते स्म | एवं चाहुः - अन्यो ऽपि किल भो अयं सत्त्व इहोपपन्नः | यावदवीचेर्महानरकादिति ||

इति श्रीसमाधिराजे निदानपरिवर्तो नाम प्रथमः ||

(Vऐद्य ८) २ Śआलेन्द्रराजपूर्वयोगपरिवर्तो द्वितीयः |

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य एतदेव पूर्वयोगपरिवर्तं भूयस्या मात्रया गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशयति स्म -

स्मरति दशबलान षष्टिकोटी पुरिमभवे निवसिंसु गृध्रकूटे / पुरि मम चरमाणु बोधिचर्यामिम वरशान्त समाधि देशयिंसु // SRS_२.१ //

तेषां पश्चिमको आसील्लोकनाथः प्रभंकरः / शालेन्द्रराज नामेन स मया परिपृच्छितः // SRS_२.२ //

अहं च क्षत्रियो आसं राजश्रेष्ठो महीपतिः / मंम चो शत पुत्राणां पञ्चाभूवन्ननूनकाः // SRS_२.३ //

कोटीमया विहारणां तस्य बुद्धस्य कारिता / चन्दनस्य विशिष्टस्य केचिद्रत्नमया अभूत // SRS_२.४ //

प्रियो मनापश्च बहुजनस्य भीष्मोत्तरो नाम अभूषि राजा / अकार्षि बुद्धस्य विशिष्टपूजा अष्टादशवर्षसहस्रकोट्यः // SRS_२.५ //

जिनस्य तस्य द्विपदोत्तमस्य शालेन्द्रराजस्य विनायकस्य / षटूसप्ततिवर्षसहस्रकोटियो आयुस्तदा आसि अनिन्दितस्य // SRS_२.६ //

नियुतान्तशीतिसहस्र श्रावकाणां त्रैविद्य षडभिज्ञ जितेन्द्रियाणाम् / क्षीणास्रवाणान्तिमदेहधारिणां संघस्तदा आसि नरोत्तमस्य // SRS_२.७ //

(Vऐद्य ९) बहुप्रकारा मयि तस्य पूजा कृता जिनस्य द्विपदोत्तमस्य / अर्थाय लोकस्य सदेवकस्य इमं समाधिं प्रतिकाङ्ता सदा // SRS_२.८ //

सपुत्रदारेण मि प्रव्रजित्वा शालेन्द्रराजस्य जिनस्य अन्तिके / चतुर्दशवर्षसहस्रकोटियो अयं समाधिः परिपृच्छितो मया // SRS_२.९ //

अशीति गाथा नियुता सहस्राण्यन्ये च कोटीशत बिम्बराणाम् / तस्योद्गृहीतः सुगतस्य अन्तिकादितः समाधेः परिवर्त एषः // SRS_२.१० //

हस्ता शिरा भार्य तथैव पुत्रा रत्नं प्रभूतं तथ खाद्यभोज्यम् / न किंचि द्रव्यं मि न त्यक्तपूर्वम् इम समाधिं प्रतिकाङ्क्षता वरम् // SRS_२.११ //

स्मरामि बुद्धान सहस्रकोटियो तदुत्तरे यत्तिक गङ्गवालुकाः / येहि स्थिहित्वा इह गृध्रकूटे अयं समाधिर्वरु शान्त देशितः // SRS_२.१२ //

सर्वे च शाक्यर्षभनामघेयाः सर्वेषु चो राहुल नाम पुत्राः / आनन्दनामा परिचारकाश्च कपिलाह्वयाः प्रव्रजिताश्च सर्वे // SRS_२.१३ //

अग्रेयुगं कोलितशारिपुत्रा समनाम सर्वे च अभूषि तायिनः / समनामिका चो तद लोकधातुः सर्वे ऽपि चोत्पन्न कषायकाले // SRS_२.१४ //

(Vऐद्य १०) सर्वे मया सत्कृत ते नरेन्द्रा इमां चरन्तेन मि बोधिचारिकाम् / यावन्ति चो काचि जिनान पूजा सर्वा कृता एतु समाधिमेषता // SRS_२.१५ //

प्रतिपत्तिय एष समाधि लभ्यते बहुप्रकारा प्रतिपत्तिरुक्ता / गुणेषु सर्वेषु प्रतिष्ठितस्य न दुर्लभस्तस्य समाधिरेषः // SRS_२.१६ //

रसेष्वगृध्रस्य अलोलुपस्य कुलेष्वसक्तस्य अनीर्षुकस्य / मत्रीविहारस्य अमत्सरस्य न दुर्लभस्तस्य समाधिरेषः // SRS_२.१७ //

सत्कारलाभेषु अनर्थिकस्य आजीवशुद्धस्य अकिंचनस्य / विशुद्धशीलस्य विशारदस्य न दुर्लभस्तस्य समाधिरेषः // SRS_२.१८ //

आरब्धवीर्यस्य अतन्द्रितस्य रण्याधिमुक्तस्य धुते स्थितस्य / नैरात्म्यक्षान्तीय प्रतिष्ठितस्य न दुर्लभस्तस्य समाधिरेषः // SRS_२.१९ //

सुदान्तचित्तस्य अनुद्धतस्य ईर्याय चर्याय प्रतिष्ठितस्य / त्यागाधिमुक्तस्य अमत्सरस्य न दुर्लभस्तस्य समाधिरेषः // SRS_२.२० //

अनुव्यञ्जनलक्षणा बुद्धधर्मा ये ऽष्टादशा कीर्तित नायकेन / बलाविशारद्य न तस्य दुर्लभा धारेति यः शान्तमिमं समाधिम् // SRS_२.२१ //

(Vऐद्य ११) बुद्धेन ये चक्षुष दृष्ट सत्त्वास्त एककालस्मि भवेयु बुद्धाः / तेषैक एकस्य भवेयुरायुः अचिन्तियाकल्पसहस्रकोटियः // SRS_२.२२ //

तेषैक एकस्य शिरो भवेयुः सर्वु समुद्रेषु यथैव वालुकाः / यावन्ति ते सर्व शिरो भवेयुः शिरे शिरे जिह्व भवेयु तात्तिकाः // SRS_२.२३ //

ते तस्य सर्वे भणि आनुशंसा यो गाथ धारेय्य इतः समाधितः / न किंचिमात्रं परिकीर्तितं भवेत् किं वा पुनर्यो हि शिक्षित्व धारये // SRS_२.२४ //

धूतान् समादाय गुणांश्च वर्तते स्पृहेन्ति देवासुरयक्षगुह्यकाः / राजान भोन्ति अनुयात्रु तस्य धारेति यः शान्त समाधि दुर्लभम् // SRS_२.२५ //

परिगृहीतो भवति जिनेभिर्देवाश्च नागाः सद आनुयात्राः / प्रत्यर्थिकास्तस्य श्रिय नो सहन्ति धारेति यः शान्त समाधि दुर्लभम् // SRS_२.२६ //

अनन्तु तस्य प्रतिभानु भोति अनन्त सूत्रान्तसहस्र भाषते / न तस्य विष्ठा नु कदाचि भोति धारेति यः शान्तमिमं समाधिम् // SRS_२.२७ //

द्रक्ष्यन्ति बुद्धममिताभु नायकं सुखावतीं चाप्यथ लोकधातुम् / ये पश्चिमे कालि महाभयानके समाधि श्रुत्वा इमु धारयेयुः // SRS_२.२८ //

(Vऐद्य १२) प्रकाशयित्वा इमु आनुशंसा अध्येषते शास्तु स्वयं स्वयंभूः / परिनिर्वृतस्य मम पश्चिकाले समाधि धारेथ इमं विशुद्धम् // SRS_२.२९ //

ये केचि बुद्धा दशसु दिशासु अतीतकाले ऽपि च प्रत्युत्पन्नाः / सर्वे जिना अत्र समाधिशिक्षिता बुध्यन्ति बोधिं विरजामसंस्कृताम् // SRS_२.३० //

इति श्रीसमाधिराजे शालेन्द्रराज(पूर्वयोग)परिवर्तो नाम द्वितीयः ||

(Vऐद्य १३) ३ Bहूतगुणवर्णप्रकाशनपरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हिं कुमार यो बोधिसत्त्वो महासत्त्व आकाङ्क्षति तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य भूतं बुद्धगुणवर्णं संप्रकाशयितुं नो चार्थतो वा व्यञ्जनतो वा पर्यादानं गन्तुं सर्वं च मे वचनं बुद्धपरिगृहीतं निश्चरितुमिति, तेन कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वसत्त्वानामर्थाय अयं समाधिरुद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः प्रवर्तयितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यः अरणाभावनया भावयितव्यो बहुलीकर्तव्यः परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः | कतमे च ते कुमार तथागतस्य भूता बुद्धगुणाः? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽरण्यगतो वा वृक्षमूलगतो वा अभ्यवकाशगतो वा शून्यागारमध्यगतो वा एवं प्रतिसंशिक्षते - एवं स भगवांस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् | निष्यन्दः स तथागतः पुण्यानाम् | अविप्रणाशः कुशलमूलानाम् | अलंकृतः क्षान्त्या | आगमः पुण्यनिधानानाम् | चित्रितो ऽनुव्यञ्जनैः | कुसुमितो लक्षणैः | प्रतिरूपो गोचरेण | अप्रतिकूलो दर्शनेन | अभिरतिः श्रद्धाधिमुक्तानाम् | अनभिभूतः प्रज्ञया | अनवमर्दनीयो बलैः | शास्ता सर्वसत्त्वानाम् | पिता बोधिसत्त्वानाम् | राजा आर्यपुद्गलानाम् | सार्थवाह आदिकर्मिकाणाम् | अप्रमेयो ज्ञानेन | अनन्तः प्रतिभानेन | विशुद्धःस्वरेण | आस्वादनीयो घोषेण | असेचनको रूपेण | अप्रतिसमः कायेन | अलिप्तः कामैः | अनुपलिप्तो रूपैः | असंसृष्ट आरूप्यैः | विमुक्तो दुःखेभ्यः | विप्रमुक्तः स्कन्धेभ्यः | विसंयुक्तो धातुभिः | संवृत आयतनैः | प्रतिच्छन्नो ग्रन्थैः | विमुक्तः परिदाहैः | परिमुक्तस्तृष्णायाः | ओघादुत्तीर्णः | परिपूर्णो ज्ञानेन | प्रतिष्ठितो ऽतीतानागतप्रत्युत्पन्नानां बुद्धानां भगवतां ज्ञाने | अप्रतिष्ठितो निर्व्ःणे | स्थितो भूतकोट्य्ःम् | स्थितः सर्वसत्त्वोल्लोकनीय्ःय्ःं भूमौ | इमे ते कुम्ःर तथ्ःगतस्य भूत्ः बुद्धगुण्ःः | एभिर्बुद्धगुणवर्णैः समन्व्ःगतो बोधिसत्त्वो मह्ःसत्त्व इमं सम्ःधिम्ःगम्य अन्ःच्छेद्येन प्रतिभ्ःनेन तथ्ःगतस्य्ःहतः सम्यक्संबुद्धस्य भूतं बुद्धगुणवर्णं संप्रक्ःशयन् नो च्ःर्थतो नो व्यञ्जनतश्च पर्य्ःद्ःनं गच्छति | सर्वं च्ःस्य वचनं बुद्धपरिगृहीतं निश्चरति ||

अथ भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

न सुकरु जिनवर्ण सर्वि वक्तुं बहुमपि कल्पसहस्र भाषमाणैः / (Vऐद्य १४) तथ गुण समुदानिता जिनेभिः इमु वरु शान्त समाधिमेषमाणैः // SRS_३.१ //

परमसु-अभिरूपदर्शनीयाः कन्य अलंकृतगात्र प्रेमणीयाः / दत्त पुरि अदीनमानसेन इमु वरु शान्त समाधिमेषता मे // SRS_३.२ //

तथ मयि धनधान्यदासिदासा तथ मणिमुक्तिसुवर्णरूप्यकं च / त्यक्त मयि अदीनमानसेन इमु वरु शान्त समाधिमेषता मे // SRS_३.३ //

मणिरतनविचित्रमुक्तहारा रुचिर पु वसन शङ्खसुवर्णसूत्रा / त्यक्त मयि पुरा विनायकेषु इमु वरु शान्त समाधिमेषता मे // SRS_३.४ //

अपरिमित अनन्त कल्पकोट्यः परमसुगन्धिक वार्षिकाश्च / त्यक्त मयि जिनान चेतियेषु परमनिरुत्तरु चित्तु संजनित्वा // SRS_३.५ //

तथरिव मयि दत्तु धर्मदानं पर्षगतेन जनित्व चित्रिकारम् / न च मम समुत्पन्न जातु चित्तं सिय मम ज्ञात्रु ददित्व धर्मदानम् // SRS_३.६ //

एत गुण समुदानितुं मि पूर्वा वन वरु सेवित नित्यमल्पशब्दम् / कृपबहुलु भवामि नित्यकालं सद मम चित्तु लभेय बुद्धज्ञानम् // SRS_३.७ //

न च मम क्वचिदाग्रहो अभूषि प्रियतरवस्तुन आत्मनो ऽपि भोक्तुम् / (Vऐद्य १५) ददमि अहु प्रभूत देयधर्मं सद मम चित्तु लभेय बुद्धज्ञानम् // SRS_३.८ //

अखिलमधुरसंविभागशीलः स्मितवदनः श्रुतिधारि स्निग्धघोषः / सुमधुरवचनः प्रियो बहूनां जन मम सर्वि अतृप्त दर्शनेन // SRS_३.९ //

क्षणमपि च न मत्सरी भवामि भवनियुतेन न जातु ईर्ष्यमासीत् / सद अहु परितृप्त पिण्डपाते सकल निमन्त्रण वर्जितान्यशेषा // SRS_३.१० //

बहुश्रुत श्रुतधारि ये भवन्ति गाथ इतो धरये चतुष्पदां पि / ते मयि सद सत्कृता अभूवन् परम निरुत्तर प्रेम संजनित्वा // SRS_३.११ //

बहुविधमनन्त दानु दत्तं तथपि च रक्षितु शीलु दीर्घरात्रम् / पूज बहु कृता विनायकेषु इमु वरु शान्त समाधिमेषता मे // SRS_३.१२ //

पृथु विविध अनन्त लोकधातून् मणिरतनैः परिपूर्य दानु दद्यात् / इतु धरयि समाधितश्च गाथाम् इमु तत्पुण्य विशिष्यते उदारम् // SRS_३.१३ //

यावत् पृथु केचिदस्ति पुष्पा तथरिव गन्ध मनोरमा उदाराः / तेहि जिनु महेय्य पुण्यकामा बहुमपि कल्प अनन्त अप्रमेयान् // SRS_३.१४ //

यावत् पृथु केचिदस्ति वाद्या तथ बहु भोजन अन्नपानवस्त्राः / तेहि जिनु महेय्य पुण्यकामा बहुमपि कल्प अनन्त अप्रमेयान् // SRS_३.१५ //

(Vऐद्य १६) यश्च नरु जनित्व बोधिचित्तम् अहु जिनु भेष्यु स्वयंभु धर्मराजः / गाथमिमु धरे समाहितैकां ततो विशिष्यते पुण्यमुदारम् // SRS_३.१६ //

यावत पृथु गङ्गवालिकाः स्युस्तावत कल्प भणेय आनुशंसा / न च परिक्षय शक्यु कीर्त्यमाने बहुतर पुण्यसमाधि धारयित्वा // SRS_३.१७ //

तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन् महासत्त्वेन उद्ग्रहीतव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः पर्यवाप्तव्यः | उद्गृह्य धारयित्वा वाचयित्वा पर्यवाप्य अरणाभावनायोगमनुयुक्तेन च भवितव्यम् | तद् भविष्यति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पायै महतो जनकायस्यार्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां च | अथ खलु भगवास्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

तस्माच्छ्रुत्वेति बुद्धानामानुशंसान् सुभद्रकान् / क्षिप्रमुद्दिशथा एतं समाधिं बुद्धवर्णितम् // SRS_३.१८ //

त्रिसप्ततिबुद्धकोट्यः पूर्वजातिषु सत्कृताः / सर्वेहि तेहि बुद्धेहि इदं सूत्रं प्रकाशितम् // SRS_३.१९ //

महाकरुणजेतारमिदं सूत्रं निरुच्यते / बाहुश्रुत्यस्मि शिक्षित्वा बुद्धधर्मा न दुर्लभाः // SRS_३.२० //

भेष्यन्ति पश्चिमे काले निर्वृते लोकनायके / बहु असंयता भिक्षु बाहुश्रुत्ये अनर्थिकाः // SRS_३.२१ //

शीलस्य वर्णं वक्ष्यन्ति शीलेन च अनर्थिकाः / समाधिवर्णं वक्ष्यन्ति समाधिय अनर्थिकाः // SRS_३.२२ //

प्रज्ञाय वर्णं वक्ष्यन्ति प्रज्ञाय च अनर्थिकाः / विमुक्त्या बहु भाषन्ते विमुक्त्या च अनर्थिकाः // SRS_३.२३ //

चन्दनस्य यथा कश्चिद् भाषते पुरुषो गुणान् / ईदृशं चन्दनं नाम गन्धजातं मनोरमम् // SRS_३.२४ //

अथान्यः पुरुषः कश्चिदेवं पृच्छेत तं नरम् / गृहीत चन्दनं किंचिद् यस्य वण प्रभाषसे // SRS_३.२५ //

(Vऐद्य १७) स नरं तं प्रतिब्रूयाद् गन्धवर्णं ब्रवीम्यहम् / जीविकां येन कल्पेमि तं च गन्धं न वेद्म्यहम् // SRS_३.२६ //

एवं योगे ऽप्ययुक्तानां शीलवर्णेन जीविका / पश्चिमे भेष्यते काले शीलं चैषां न भेष्यते // SRS_३.२७ //

एवं योगे ऽप्ययुक्तानां समाधिवर्णेन जीविका / पश्चिमे भेष्यते काले समाधिश्चैषां न भेष्यते // SRS_३.२८ //

एवं योगे ऽप्ययुक्तानां प्रज्ञावर्णन जीविका / भेष्यते पश्चिमे काले प्रज्ञा चैषां न भेष्यते // SRS_३.२९ //

एवं योगे ऽप्ययुक्तानां विमुक्तिवर्णेन जीविका / भेष्यते पश्चिमे काले विमुक्तिश्चैषां न भेष्यते // SRS_३.३० //

यथ पुरुषु दरिद्रु कश्चिदेव सचे परिभूतु भवेन्महाजनस्य / स च लभति निधानु पश्चकाले धनपति भूत्व जनान सत्करेय्या // SRS_३.३१ //

एवमिमु न समाधि याव लब्धो न च बहुमतो भवतीह बोधिसत्त्वः / मरुमनुजकुम्भाण्डराक्षसा नो यथ पुरुषु दरिद्रु अर्थहीनः // SRS_३.३२ //

यद पुनरिय लब्ध भोति भूमी अतुलियु धर्मनिधानु पण्डितेन / मरु मनुज स्पृहं जनेन्ति तत्र स च धनु देति निरुत्तरं प्रजानाम् // SRS_३.३३ //

तस्म इमि श्रुणित्व आनुशंसां परमप्रणीतयः कीर्तिता जिनेन / सर्व जहिय ज्ञात्रलाभसौख्यमिमु वरमुद्दिशथा समाधि शान्तम् // SRS_३.३४ //

ये केचि बुद्धा दिशता सुनिर्वृता अनागता ये ऽपि च प्रत्युत्पन्नाः / सर्वे च शिक्षित्व इह समाधौ बोधिं विबुद्धा अतुलामचिन्तियाम् // SRS_३.३५ //

(Vऐद्य १८) चन्द्रप्रभः कुमारु हृष्टचित्तः पुरतु जिनस्य स्थिहित्व वाच भाषी / अहु पुरुषवरस्य निर्वृतस्य सुकिसरि कालि इदं धरिष्ये सूत्रम् // SRS_३.३६ //

काय अहु त्यजित्व जीवितं च तथपि च सौख्य यदस्ति लोके / तत्र अहु महाभये ऽपि काले इमु वरु शान्त समाधि धारयिष्ये // SRS_३.३७ //

महकरुण जनित्व सत्त्वकाये सुदुखित सत्त्व अनाथ प्राप्त दृष्ट्वा / तेष्वहमुपसंहरित्व मैत्रीमिमु वर शान्त समाधि देशयिष्ये // SRS_३.३८ //

पञ्चशत अनून तस्मिन् काले य उत्थित तत्र समाधिधारकाणाम् / पूर्वंगम कुमार तेष आसीदिह वरसूत्रपरिग्रहे उदारे // SRS_३.३९ //

इति श्रीसमाधिराजे भूतगुणवर्णप्रकाशनपरिवर्तो नाम तृतीयः ||

(Vऐद्य १९) ४ Bउद्धानुस्मृतिपरिवर्तः |

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् - समाधिः समाधिरिति भगवन्नुच्यते | कतमस्यैतद्धर्मस्याधिवचनं समाधिरिति? एवमुक्ते भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - समाधिः समाधिरिति कुमार उच्यते यदुत चित्तनिध्याप्तिः | अनुपपत्तिः | अप्रतिसंधिः | प्रतिसंधिज्ञानम् | अपहृतभारता | तथागतज्ञानम् | बुद्धवृषभिता | रागचिकित्सा | दोषव्युपशमः | मोहस्य प्रहाणम् | युक्तयोगिता | अयुक्तविवर्जनता | अकुशलधर्मच्छन्दः | संसारान्मोक्षकामता | अध्याशयप्रतिपत्तिः | जागरिकाया आसेवनम् | प्रहाणस्यानुत्सर्गः | आरक्षा शुक्लधर्माणाम् | उपपत्तिष्वविश्वासः | अनभिसंस्कारः | कर्मणामाध्यात्मिकानामायतनानाममनसिकारः | बाह्यानामायतनानामसमुदाचारः | आत्मनो ऽनुत्कर्षणम् | परेषामपंसनता | कुशलेष्वनध्यवसानम् | पृथग्जनेष्वविश्वासः | शीलस्य निष्यन्दः | दुरासदता | महौजस्कता | आत्मज्ञानम् | अचपलता | ईर्यापथसंपदवस्थानम् | अव्यापादः | अपारुष्यम् | परेष्वनुत्पीडा | मित्राणामनुरक्षणा | गुह्यमन्त्राणामारक्षणा | अविहिंसा | शीलवतामनुत्पीडना | श्लक्ष्णवचनता | सर्वत्रैधातुके अनिःश्रितता | सर्वधर्मेषु शून्यता | आनुलोमिकी क्षान्तिः | सर्वज्ञज्ञाने तीव्रच्छन्दता समाधिः समाधिरिति कुमार उच्यते | या एवेष्वेवंरूपेषु धर्मेषु प्रतिपत्तिरप्रतिपत्तिः, अयं स कुमार उच्यते समाधिरिति ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

अपावृतं मे अमृतस्य द्वारम् आचक्षितो धर्मस्वभावु यादृशः / निदर्शिता मे उपपत्ति यादृशी प्रकाशिता निर्वृति सानुशंसा // SRS_४.१ //

विवर्जनीयाः सद पापमित्राः कल्याणमित्राश्च निषेवितव्याः / वनेषु वस्तव्य गणान् जहित्वा मैत्रं च चित्तं सद भावनीयम् // SRS_४.२ //

शुद्धं च शीलं सद रक्षितव्यं धूतेषु पुष्टिः सद विन्दितव्या / त्यागश्च प्रज्ञा च निषेवितव्या | न दुर्लभो एष समाधि भेष्यति // SRS_४.३ //

(Vऐद्य २०) ततो लभित्वा इम शान्तभूमि यस्यामभूमिः पृथु श्रावकाणाम् / प्रत्यक्षभूता सुगतस्य धर्म प्रतिलप्स्यथा बुद्धगुणानचिन्तियान् // SRS_४.४ //

दृष्ट्वा नरान् भाजनबुद्धिमन्तान् तान् बोधिचित्तस्मि समादहेथ / अनुत्तरे ज्ञानि प्रतिष्ठपित्वा न दुर्लभो एष समाधिराजः // SRS_४.५ //

यस्यार्थि ईर्षा पुन संजनेय्या आहारि निष्यन्दिह प्रत्यवेक्षतः / पर्येष्टितश्चो परिभोगतश्च न दुर्लभो एष समाधि भेष्यते // SRS_४.६ //

समाधिराजो यदि वैष शून्यतो विशुद्धशीलानयु मूर्ध्नि तिष्ठति / स्वभावतो धर्म सदा समाहिता बाला न जानन्ति अयुक्तयोगाः // SRS_४.७ //

येषामयं शान्त समाधिरिष्टो न तेष जातु भयबुद्धि तिष्ठति / सदानुपश्यन्ति नराणमुत्तममिमां निषेवित्व प्रशान्तभूमिम् // SRS_४.८ //

आकारतो यः स्मरते तथागतान् स भोति शान्तेन्द्रियु शान्तमानसः / अभ्रान्तचित्तः सततं समाहितः श्रुतेन ज्ञानेन च सागरोपमः // SRS_४.९ //

अस्मिन् समाधौ हि प्रतिष्ठिहित्त्वा यश्चंक्रमे चंक्रमि बोधिसत्त्वः / स पश्यति बुद्धसहस्रकोटियस्तदुत्तरे यात्तिक गङ्गवालुकाः // SRS_४.१० //

उन्मादु गच्छेय नरस्य चित्तं यो बुद्धधर्माण प्रमाणु गृह्णीयात् / (Vऐद्य २१) नैवाप्रमाणस्य प्रमाणमस्ति अचिन्तिया सर्वगुणेहि नायकाः // SRS_४.११ //

न सो ऽस्ति सत्त्वो दशसु दिशासु यो लोकनाथेन समः कुतोत्तरि / सर्वे हि सर्वज्ञगुणरुपेतमाकाङ्क्षथ लप्स्यथ बुद्धज्ञानम् // SRS_४.१२ //

सुवर्णवर्णेन समुच्छ्रयेण समन्तप्रासादिकु लोकनाथः / यस्यात्र आलम्बनि चित्तु वर्तते समाहितः सोच्यति बोधिसत्त्वः // SRS_४.१३ //

असंस्कृतं संस्कृतु ज्ञात्व विज्ञो निमित्तसंज्ञाय विभाविताय / सो आनिमित्ते भवति प्रतिष्ठितः प्रजानती शून्यक सर्वधर्मान् // SRS_४.१४ //

यो धर्मकाये भवति प्रतिष्ठितो अभाव जानाति स सर्वभावान् / अभावसंज्ञाय विभाविताय न रूपकायेन जिनेन्द्र पश्यति // SRS_४.१५ //

आरोचयामि प्रतिवेदयामि वो यथा यथा बहु च वितर्कयेन्नरः / तथा तथा भवति तन्निमित्तचित्तस्तेहि वितर्केहि तन्निश्रितेहि // SRS_४.१६ //

एवं मुनीन्द्रं स्मरतो नरस्य आकारतो ज्ञानतो अप्रमेयतः / अनुस्मृतिं भावयतः सदा च तन्निम्नचित्तं भवती तत्प्रोणम् // SRS_४.१७ //

स चंक्रमस्थो न निषद्यमाश्रित आकाङ्क्षते पुरुषवरस्य ज्ञानम् / आकाङ्क्षमाणः प्रणिघेति बोधये भविष्यहं लोकि निरुत्तरो जिनः // SRS_४.१८ //

(Vऐद्य २२) स बुद्ध संजानति बुद्ध पश्यते बुद्धान चो धर्मत प्रत्यवेक्षते / इह समाधिस्मि प्रतिष्ठिहित्वा नमस्यते बुद्ध महानुभावान् // SRS_४.१९ //

कायेन वाचा च प्रसन्न मानसा बुद्धान वर्णं भणती अभीक्ष्णम् / तथाहि सो भावितचित्तसंतती | रात्रिंदिवं पश्यति लोकनाथान् // SRS_४.२० //

यदापि सो भोति गिलान आतुरः प्रवर्तते वेदन मारणान्तिका / न बुद्धमारभ्य स्मृतिः प्रमुष्यते न वेदनाभिरनुसंहरीयति // SRS_४.२१ //

तथा हि तेन विचिनित्व ज्ञाता अनागता आगत धर्मशून्यता / सो तादृशे धर्मनये प्रतिष्ठितो न खिद्यते चित्त चरन्तु चारिकाम् // SRS_४.२२ //

तस्माच्छ्रुणित्वा इमु आनुशंसा जनेथ छन्दमतुलाय बोधये / मा पश्चकाले परितापु भेष्यत सुदुर्लभं सुगतवराण दर्शनम् // SRS_४.२३ //

अहं च भाषेय प्रणीत धर्मं यूयं च श्रुत्वान समाचरेथाः / भैषज्य वस्त्रां च गृहीत्व आतुरो ऽपनेतु व्याधिं न प्रभोति आत्मनः // SRS_४.२४ //

तस्माद्विधिज्ञेन विचक्षणेन इमं समाधिं प्रतिकाङ्क्षता सदा / शीलं श्रुतं त्यागु निषेवितव्यं न दुर्लभो एष समाधि भेष्यति // SRS_४.२५ //

इति श्रीसमाधिराजे बुद्धानुस्मृतिपरिवर्तो नाम चतुर्थः ||

(Vऐद्य २३) ५ Gहोषदत्तपरिवर्तः |

तत्र भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - भूतपूर्वं कुमार अतीते ऽध्वन्यसंख्येये कल्पे असंख्येयतरे विपुले ऽप्रमेये ऽचिन्त्ये ऽपरिमाणे यदासीत् तेन कालेन तेन समयेन भगवान् घोषदत्तो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो लोके उदपादि विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् | तेन कालेन तेन समयेन तस्य भगवतो घोषदत्तस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य अशीतिः श्रावककोट्यः प्रथमसन्निपातो ऽभूत् सर्वेषामर्हताम् | द्वितीयः श्रावकसन्निपातः सप्ततिकोट्यो ऽर्हतामभूत् | तृतीयः सन्निपातः षष्टिः श्रावककोट्यो ऽर्हतामभूत् | तेन खलु पुनः समयेन तस्य भगवतो घोषदत्तस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य चत्वारिंशद्वर्षसहस्राण्यायुःप्रमाणमभूत् | अयं च जम्बुद्वीप ऋद्धः स्फीतश्च क्षेमश्च सुभिक्षश्च रमणीयश्च बहुजनाकीर्णमनुष्यश्चाभूत् | तेन खलु पुनः समयेन अस्मिन् जम्बुद्वीपे द्वौ राजानावभूताम् | दृढबलश्च नाम महाबलश्च नाम | तत्रैको राजा अर्धं जम्बुद्वीपं परिभुङ्क्ते, द्वितीयो ऽप्यर्धं परिभुङ्क्ते ऋद्धं च स्फीतं च क्षेमं च सुभिक्षं च रमणीयं च बहुजनाकीर्णमनुष्यं च || तेन कालेन तेन समयेन राज्ञो महाबलस्य विजिते भगवान् घोषदत्तस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध उत्पन्नो ऽभूत् | इति हि कुमार राज्ञा महाबलेन स घोषदत्तस्तथागतः परिपूर्णं वर्षसहस्रं निमन्त्रितो ऽभूत् सार्धं बोधिसत्त्वसंघेन भिक्षुसंघेन च कल्पिकेन परिभोगेणानवद्येन चीवरपिण्डपात्रशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारेण | तेन च कुमार कालेन तेन समयेन तस्य भगवतो घोषदत्तस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य बोधिसत्त्वसंघस्य सश्रावकसंघस्य चोत्सदो लाभसत्कारश्लोको ऽभूत् | श्राद्धाश्च ब्राह्मणगृहपतयो भगवतो घोषदत्तस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य सबोधिसत्त्वसंघस्य चोत्सदं लाभसत्कारमकार्षुः | ते च श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयो भगवतो घोषदत्तस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य लाभसत्कारायोद्युक्ता अभूवन् लोकामिषपूजायै यदुत राज्ञ एव च महाबलस्यानुशिक्षमाणरूपम् | इति हि कुमार तस्य भगवतो घोषदत्तस्य एतदभूत् - परिहीयन्ते बतेमे सत्त्वाः शीलपोषधसमादानतस्तथागतानामुपसंक्रमणतस्तथागतपर्युपासनतो ब्रह्मचर्यावासतः प्रव्रज्योपसंपन्नभिक्षुभावतश्च | त एते सत्त्वास्तदनन्तरं सुखगुरुकाः | तत् कस्य हेतोः? तथा हि तदनन्तरं सुखमिदं यदुत लोकामिषपूजा | त एते सत्वा दृष्टधर्मगुरुकाश्च संपरायगुरुकाश्च नात्यन्तनिष्ठाः कुशलमूलाय | तत्रेयं कुमार कतमा दुष्टधर्मगुरुकता? यदुत पञ्चकामगुणाभिप्रायता | (Vऐद्य २४) तत्र कुमार कतमा सांपरायिकगुरुकता? यदुत स्वर्गलोकाध्यालम्बनता | कतमा चात्यन्तनिष्ठकुशलमूलगुरुकता? यदुतात्यन्तविशुद्धिः | अत्यन्तविमुक्तिः | अत्यन्तयोगक्षेमता | अत्यन्तब्रह्मचर्यावासः | अत्यन्तपर्यवसानम् | अत्यन्तकुशलमूलनिष्ठा | अत्यन्तपरिनिर्वाणम् | यन्नवहमेतेषां सत्त्वानां तथा तथा धर्मं देशयेयं यदमी सत्त्वा यथानुत्तरया धर्मपूजया धर्मप्रतिपत्त्या च तथागतं पूजयेयुः ||

अथ खलु कुमार घोषदत्तस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धस्तस्यां वेलायां राज्ञो महाबलस्य तेषां च ब्राह्मणगृहपतीनां संवेजनाभिप्राय इमा गाथा अभाषत -

दानप्रदानेन अन्योन्य सेवतां तेषान्यमन्यस्मि न भोति गौरवम् / ना तादृशीं सेवन वर्णयन्ति बुद्धा विदू येष प्रहीण वासना // SRS_५.१ //

ते तादृशा भोन्ति नराः सुसेविता ये धर्म देशेन्ति हिताय प्राणिनाम् / तेषान्यमन्यस्मि अभेद्य प्रेम यन्मारकोटीभिरशक्यु भिन्दितुम् // SRS_५.२ //

लोकामिषेणो नर सेवतां नृणां सर्वेषं सांदृष्टिक भोति अर्थः / निरामिषं धर्म निषेवतां हि महान्त अर्थो भवती नराणाम् // SRS_५.३ //

निरामिषं चित्तु उपस्थपित्वा निरामिषं धर्म प्रकाशयित्वा / निरामिषं येष भवेत प्रेम ते तादृशाः क्षिप्र भवन्ति बुद्धाः // SRS_५.४ //

न जातु कामान् प्रतिसेवमानः पुत्रेषु दारेषु जनित्व तृष्णाम् / गृहं च सेवन्तु जुगुप्सनीयमनुत्तरां प्राप्स्यति सो ऽग्रबोधिम् // SRS_५.५ //

ये काम वर्जेन्ति यथाग्निकर्षूं पुत्रेषु दारेषु जहित्व तृष्णाम् / (Vऐद्य २५) उत्त्रस्तु गेहादभिनिष्क्रमन्ति न दुर्लभा तेष्वियमग्रबोधिः // SRS_५.६ //

न कश्चि बुद्धः पुरिमेण आसी अनागते भेष्यति वावतिष्ठते / येहि स्थितैरेवमगारमध्ये प्राप्ता इयमुत्तम अग्रबोधिः // SRS_५.७ //

प्रहाय राज्यं यथ खेटपिण्डं वसेत रण्येषु विवेककामः / क्लेशान् प्रहाय प्रतिहत्य मारं बुद्ध्यन्ति बोधिं विरजामसंस्कृताम् // SRS_५.८ //

यो बुद्धवीरान् यथ गङ्गवालुका उपस्थिहेय्या बहुकल्पकोटियः / यश्चो गृहातः परिखिन्नमानसो ऽभिनिष्क्रमेय्या अयु तत्र उत्तमः // SRS_५.९ //

अन्नेहि पानेहि च चीवरेहि पुष्पेहि गन्धेहि विलेपनेहि / नोपस्थिता भोन्ति नरोत्तमा जिना यथ प्रव्रजित्वा चरियाण धर्मम् // SRS_५.१० //

यश्चैव बोधिं प्रतिकाङ्क्षमाणः सत्त्वार्थ निर्विण्णु कुसंस्कृतातः / रण्यामुखः सप्त पदानि प्रक्रमे अयं ततः पुण्यविशिष्ट भोति // SRS_५.११ //

अश्रौषीत् खलु पुनः कुमार राजा महाबलो भगवता घोषदत्तेन तथागतेनार्हता सम्यक्संबुद्धेन इमामेवंरूपां प्रवर्तितां नैष्क्रम्यप्रतिसंयुक्तां कथाम् | श्रुत्वा च विमृशति - यथाहं भगवतो भाषितस्यार्थमाजानामि, न भगवान् दानपारमितां वर्णयति, न शीलपारमितां वर्णयति | अत्यन्तनिष्ठां संवर्णयति | अत्यन्तविशुद्धिम् | अत्यन्तब्रह्मचर्यावासम् | अत्यन्तनिर्वाणं संवर्णयति | तस्यैतदभूत् - नेदं सुकरमगारमध्यावसता अनुत्तरधर्मप्रतिपत्तिं संपादयितुम्, अर्थं वा अनुप्राप्तुम् | परिहीणो ऽस्म्यनुत्तराया धर्मप्रतिपत्तितः | यन्न्वहं केशश्मश्रूण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राणि परिधाय सम्यगेव श्रद्धया अगारादनगारिकां प्रव्रजेयम् | इति हि (Vऐद्य २६) कुमार राजा महाबलः सार्धमशीत्या ब्राह्मणगृहपतिशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो येन भगवान् घोषदत्तो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धस्तेनोपसंक्रामत् | उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य एकान्ते ऽस्थात् | अथ खलु कुमार भगवान् घोषदत्तो राज्ञो महाबलस्य अध्याशयं विदित्वा इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं देशयते | अथ खलु कुमार राजा महाबल इमं समाधिं श्रुत्वा तुष्ट उदग्र आत्तमनाः केशश्मश्रण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राणि परिधाय सम्यगेव श्रद्धया अगारादनगारिकां प्रव्रजितो ऽभूत् | स तथा प्रव्रजितः सन्निमं समाधिमुद्गृहीतवान् | उद्गृह्य पर्यवाप्य धारयित्वा वाचयिओत्वा भावनायोगमनुयुक्तो व्यहार्षीत् | स तेनैव कुशलमूलेन दशकल्पकोट्यो न जातु दुर्गतिविनिपातमगमत्, विंशतिं च बुद्धकोटीरारागयामास | तेषां च तथागतानामन्तिकादिमं समाधिमश्रौषीत् | श्रुत्वा तेभ्यो बुद्धेभ्यस्तेनोद्गृहीतः पर्यवाप्तो धारितो वाचितो भावनायोगमनुयुक्तो व्यहार्षीत् | स ततः पश्चात् तेनैव कुशलमूलेन दशानां कल्पकोटीनामत्ययेन परिपूर्णेन कल्पशतसहस्रेण अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुद्धो ऽभूत् | सो ऽप्रमेयाणां सत्त्वानामर्थं कृत्वा पश्चाद् बुद्धपरिनिर्वाणेन परिनिर्वृतो ऽभूत् | तत्र कुमार यान्यशीतिप्राणिशतसहस्राणि राज्ञा महाबलेन सार्धं भगवन्तं घोषदत्तं तथागतमुपसंक्रान्तानि, ते ऽपि सर्वे इमं समाधिं श्रुत्वा तुष्टा उदग्रा आत्तमनसः प्रमुदिताः प्रीतिसौमनस्यजाताः केशश्मश्रूण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राणि परिधाय सम्यगेव श्रद्धया अगारादनगारिकां प्रव्रजिता अभूवन् | ते ऽपि तथा प्रव्रजिता इमं समाधिमुद्गृह्य पर्यवाप्य धारयित्वा वाचयित्वा भावनायोगमनुयुक्ता विहृत्य तेनैव कुशलमूलेन विंशतिकल्पकोट्यो न जातु दुर्गतिविनिपातमगमन् | सर्वत्र च कल्पे कल्पे बुद्धकोटीर्बुद्धकोटीरारागयामास | सर्वेषां च तेषां तथागतानामन्तिके इमं समाधिं श्रुत्वोद्गृह्य पर्यवाप्य धारयित्वा वाचयित्वा भावनायोगमनुयुक्ता विहृत्य तेनैव पूर्वक्रेण कुशलमूलेन विंशतीनां कल्पकोटीनामत्ययेन ततः पश्चात् परिपूर्णदशभिः कल्पसहस्रैरनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुद्धा दृढशूरनामानस्तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा लोके उत्पन्ना अभुवन् | ते ऽप्यप्रमेयानसंख्येयान् सत्त्वान् परिपाच्य तेषां चार्थं कृत्वा बुद्धपरिनिर्वृता अभूवन् | तदनेनापि ते कुमार पर्यायेण एवं वेदितव्यं यथायं समाधिर्बहुकरो बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानामनुत्तरस्य सर्वज्ञज्ञानस्याहरणाय संवर्तत इति || अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य तस्यां वेलायामेतदेव पूर्वयोगपरिवर्तं भूयस्या मात्रया गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशयति स्म -

स्मराम्यहं पूर्वमतीतमध्वनि अचिन्तिये कल्पि नराण उत्तमः / (Vऐद्य २७) उत्पन्नु लोकार्थकरो महर्षि नामेन सो उच्यति घोषदत्तः // SRS_५.१२ //

अशीति कोट्यः परिपूर्ण तस्य प्रथमो गणो आसि य श्रावकाणाम् / द्वितीय चासीत् परिपूर्ण सप्ततिस्तृतीय चो षष्ट्यरहन्तकोटियः // SRS_५.१३ //

सर्वे च क्षीणास्रव निष्किलेशाः सर्वे च ऋद्धीबलपारमिं गताः / वर्षं सहस्रा दुवि विशं चायुः क्षेत्रं च आसीत् परिशुद्ध शोभनम् // SRS_५.१४ //

अभिषेकप्राप्ता परहित अप्रमेया वशितेहि भूमिहि च सुप्रतिष्ठिताः / आसन्न ते द्रुमवरि बोधि बोधितुं ये बोधिसत्वास्त अभूषि तायिनः // SRS_५.१५ //

इह जम्बुद्वीपस्मि अभूषि राजा दृढबलो नाम महाबलश्च / उपार्धु राज्यस्य तदेकु भुञ्जते द्वितीय चाधस्य अभूषि राजा // SRS_५.१६ //

महाबलस्यो विजितस्मि बुद्धो उत्पन्न सो देवमनुष्यपूजितः / लभित्व राजा सुगतस्मि श्रद्धाम् उपस्थिही वर्षसहस्र पूर्णम् // SRS_५.१७ //

तस्यानुशिक्षी बहु अन्यसत्त्वाः कुर्वन्ति सत्कार तथागतस्य / लोकामिषेणैव हि धर्मपूजया सश्रावकस्य अतुलो ऽभू उत्सदः // SRS_५.१८ //

अभूषि चित्तं पुरुषोत्तमस्य देशिष्य धर्ममिमि धर्मकामाः / यन्नून सर्वे प्रजहित्व कामानिह प्रव्रजेयुर्मम शासनस्मिन् // SRS_५.१९ //

(Vऐद्य २८) स भाषते गाथ नराणमुत्तमः संलेखिधर्मं सुगतान शिक्षाम् / गृहवासदोषांश्च अनन्तदुःखान् प्रतिपत्ति धर्मेष्विह धर्मपूजा // SRS_५.२० //

श्रुणित्व गाथां तद राजपार्थिवो एको विचिन्तेति रहोगतो नृपः / न शक्य गेहस्मि स्थिहित्व सर्वे प्रतिपद्यितुमुत्तधर्मपूजा // SRS_५.२१ //

स राज्य त्यक्त्वा यथ खेटपिण्डं प्राणिसहस्रेभिरशीतिभिः सह / उपसंक्रमी तस्य जिनस्य अन्तिकं वन्दित्व पादौ पुरतः स्थितो ऽभूत् // SRS_५.२२ //

तेषां जिनो आशयु जानमानो देशेतिमं शान्त समाधि दुर्दृशम् / ते प्रीतिप्रामोद्यसुखेन प्रीणितास्तुष्टा उदग्रास्तद प्रव्रजिंसु // SRS_५.२३ //

ते प्रव्रजित्वान इमं समाधिं धारित्व वाचित्व पर्यापुणित्व / न जातु गच्छे विनिपातदुर्गतिं कल्पान कोट्यः परिपूर्ण विंशतिम् // SRS_५.२४ //

ते तेन सर्वे कुशलेन कर्मणा अद्राक्षु बुद्धान सहस्रकोटियः / सर्वेषु चो तेषु जिनानुशासने ते प्रव्रजित्वेमु समाधि भावयी // SRS_५.२५ //

ते पश्चिमे कालि अभूषि बुद्धा दृढशूरनामान अनन्तवीर्याः / कृत्वा च अर्थं बहुप्राणिकोटिनां ते पश्चिकालेस्मि शिखीव निर्वृताः // SRS_५.२६ //

(Vऐद्य २९) महाबलो राजा य आसि पूर्वं स ज्ञानशूरो अभु बुद्ध लोके / तदा बहु प्राणिसहस्रकोटियः स्थपेत्व बोधाय स पश्चि निर्वृतः // SRS_५.२७ //

तस्माच्छ्रुणित्वा इमु पश्चिकाले धारेय सूत्रमिमु बुद्धवर्णितम् / धारेत्विममीदृश धर्मकोषं भविष्यथा क्षिप्र नराणमुत्तमाः // SRS_५.२८ //

इति श्रीसमाधिराजे घोषदत्तपरिवर्तो नाम पञ्चमः ||

(Vऐद्य ३०) ६ Sअमाधिपरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन इमं समाधिमाकाङ्क्षता क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेन समाधिपरिकर्म करणीयम् | तत्र कुमार कतमत् समाधिपरिकर्म? इह कुमार बोधिसत्त्वो महाकरुणासंप्रस्थितेन चित्तेन तिष्ठतां वा तथागतानां परिनिर्वृतानां वा पूजाकर्मणे उद्युक्तो भवति, यदुत चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरच्छत्रध्वजपताकाभिस्तूर्यतालावचरैर्वैजयन्तीभिः तच्च कुशलमूलं समाधिप्रतिलम्भाय परिणमयति | स न कंचिद्धर्ममाकाङ्क्षंस्तथागतं पूजयति न रूपं न कामान् न भोगान् न स्वर्गान् न परिवारान् | अपि तु खलु पुनर्धर्मचित्तको भवति | स आकाङ्क्षन् धर्मकायतो ऽपि तथागतं नोपलभते, किमङ्ग पुना रूपकायत उपलप्स्यते | तस्मात्तर्हि कुमार एषां सा तथागताना पूजा यदुत तथागतस्यादर्शनमात्मनश्चानुपलब्धिः कर्मविपाकस्य चाप्रतिकाङ्क्षमाणता | अनया कुमार त्रिमण्डलपरिशुद्धया पूजया तथागतं पूजयित्वा बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं समाधिं प्रतिलभते क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य एतदेव समाधिपरिकर्मनिर्देशं भूयस्या मात्रया गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशमति स्म -

अनन्तज्ञानस्य ददित्व गन्धान् अनन्तगन्धो भवती नराणाम् / न कल्पकोटीय व्रजन्ति दुर्गतिं दुर्गन्धियं तेषु न जातु भोति // SRS_६.१ //

ते कल्पकोट्यश्चरमाणु चारिकां पूजित्व बुद्धान सहस्रकोटियः / ते ज्ञानगन्धेन समुद्गतेन भवन्ति बुद्धा वरशीलगन्धिकाः // SRS_६.२ //

सचेत् पुनर्जानति वास्ति सत्त्वो यो गन्ध देती तथ यस्य दीयते / एतेन चित्तेन ददाति गन्धमेषास्य क्षान्तिर्मृदु आनुलोमिकी // SRS_६.३ //

(Vऐद्य ३१) तस्यैतं क्षान्तिमधिमात्र सेवतः सचेन्नरः काकणिच्छेद्यु छिद्यते / कल्पान कोट्यो यथ गङ्गवालिका न तस्य चित्तं भवति विवर्तियम् // SRS_६.४ //

किं कारणं वुच्यति क्षान्ति नाम कथं पुनो वुच्यति आनुलोमिकी / अविवर्तिको वुच्यति केन हेतुना कथं पुनो वुच्यति बोधिसत्त्वः // SRS_६.५ //

क्षान्त्यस्मि धर्मे प्रकृतौ निरात्मके नैरात्म्यसंज्ञस्य किलेशु नास्ति / खं यादृशं जानति सर्वधर्मास्तस्मादिह स्या क्व तु क्षान्ति नाम // SRS_६.६ //

आनुलोमि सर्वेष जिनान शिक्षतो न चास्ति धर्मश्चरते विचक्षणः / न बुद्धधर्मेषु जनेति संशयानियं स क्षान्तिर्भवतानुलोमिकी // SRS_६.७ //

एवं चरन्तस्य य लोकि मारास्ते बुद्धरूपेण भणेय्य वाचा / सुदुर्लभा बोधि भवाहि श्रावका न गृह्णोती वाक्यु न चो विवर्तते // SRS_६.८ //

बोधेति सत्त्वान् विषमातु दृष्टितो न एष मार्गो अमृतस्य प्राप्तये / कुमार्ग वर्णित्व पथे स्थपेति तं कारणमुच्यति बोधिसत्त्वः // SRS_६.९ //

क्षमिष्यनूलोमपथे स्थितस्य नैरात्म्यसङ्गाय विबोधितस्य / स्वप्नान्तरे ऽप्यस्य न जातु भोति अस्ति नरो पुद्गल जीव सत्त्वः // SRS_६.१० //

(Vऐद्य ३२) सचे मारकोट्यो यथ गङ्गवालुकास्ते बुद्धरूपेण उपागमित्वा / भणेयुरभ्यन्तरकायु जीवो ते मं वदे नास्ति न यूय बुद्धा // SRS_६.११ //

ज्ञानेन जानाम्यहु स्कन्धशून्यकं ज्ञात्वा च क्लेशेहि न संवसामि / व्याहारमात्रेण च व्योहरामि परिनिर्वृतो लोकमिमं चरामि // SRS_६.१२ //

यथा हि पुत्र पुरुषस्य जातु कृतंसि नामा अयमेव नाम / नामं न तस्यो दिशता सुलभ्यते तथास्य नामं न कुतश्चिदागतम् // SRS_६.१३ //

तथैव नामं कृतु बोधिसत्त्वो न चास्य नामं दिशता सुलभ्यते / पर्येषमाणो अयु बोधिसत्त्वो जानाति यो एष स बोधिसत्त्वः // SRS_६.१४ //

समुद्रमध्ये ऽपि ज्वलेत अग्नि र्न बोधिसत्त्वस्य सत्कायदृष्टिः / यतो ऽस्य बोधाय उत्पन्नु चित्तमत्रान्तरे तस्य न जीवदृष्टिः // SRS_६.१५ //

न ह्यत्र जातो न मृतो च कश्चिदुत्पन्न सत्त्वो मनुजो नरो वा / मायोपमा धर्म स्वभावशून्या न शक्यते जानितु तीर्थिकेहि // SRS_६.१६ //

न चापि आहारविमूर्छितेहि लुब्धेहि गृद्धेहि च पात्रचीवरे / न चोद्धतेहि नपि चोन्नतेहि शक्या इयं जानितु बुद्धबोधिः // SRS_६.१७ //

(Vऐद्य ३३) न स्त्यानमिद्धाभिहतैः कुसीदैः स्तब्धेहि मानीहि अनात्रपेहि / येषां न बुद्धस्मि प्रसादु अस्ति न शक्यते ही वरबोधि जानितुम् // SRS_६.१८ //

न भिन्नवृत्तेहि पृथग्जनेहि येषां न धर्मस्मि प्रसादु अस्ति / सब्रह्मचारीषु च नास्ति गौरवं न शक्यते ही वरबोधि बुद्धितुम् // SRS_६.१९ //

अभिन्नवृत्ता हिरिमन्त लज्जिनो येषां स्ति बुद्धे अपि धर्मे प्रेम / सब्रह्मचारीषु च तीव्रगौरवं ते प्रापुणन्ती वरबोधिमुत्तमाम् // SRS_६.२० //

स्मृतेरुपस्थान इह येष गोचरः प्रामोद्य प्रीति शयनमुपस्तृतम् / ध्यानानि चाहारु समाधि पानियं बुध्यन्ति ते ऽपि वरबोधिमुत्तमाम् // SRS_६.२१ //

नैरात्म्यसंज्ञा च दिवाविहारो अनुस्मृतिश्चंक्रमशून्यभावः / बोध्यङ्गपुष्पा सुरभी मनोरमा ते युज्यमाना वरबोधि प्रापयी // SRS_६.२२ //

या बोधिसत्त्वान चरी विदूनामभूमिरन्यस्य जनस्य तत्र / प्रत्येकबुद्धान च श्रावकाण च को वात्र विज्ञो न जनेय छन्दम् // SRS_६.२३ //

सचेन्ममा आयु भवेत एत्तकं कल्पान कोट्यो यथ गङ्गवालुकाः / एकस्य रोमस्य भणेय वर्णं बौद्धेन ज्ञानेन पर्यन्तु नास्ति // SRS_६.२४ //

(Vऐद्य ३४) तस्माच्छुणित्वा इमु आनुशंसामनाभिभूतेन जिनेन देशिताम् / इमं समाधिं लघु उद्दिशेया न दुर्लभा भेष्यति अग्रबोधिः // SRS_६.२५ //

इति श्रीसमाधिराजे समाधिपरिवर्तो नाम षष्ठः ||

(Vऐद्य ३५) ७ Tरिक्षान्त्यवतारपरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मातर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेनेमं समाधिमाकाङ्क्षता क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेन त्रिक्षान्तिज्ञानकुशलेन भवितव्यम् | तेन प्रथमा क्षान्तिः प्रज्ञातव्या | द्वितीया क्षान्तिः प्रज्ञातव्या | तृतीया क्षान्तिः प्रज्ञातव्या | त्रिक्षान्तिविशेषकुशलेन भवितव्यं त्रिक्षान्तिज्ञानविशेषकुशलेन च | तत् कस्य हेतोः? तथाहि कुमार यदा बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्त्रिक्षान्तिविशेषकुशलो भवति त्रिक्षान्तिज्ञानविशेषकुशलश्च भवति, तदायं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः क्षिप्रं समाधिं प्रतिलभते, क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते | तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेनायं त्रिक्षान्त्यवतारो धर्मपर्याय उद्ग्रहीतव्यः | उद्गृह्य न परेभ्यो विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः | तद् भविष्यति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पायै महतो जनकायस्यार्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां चेति ||

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्येमं त्रिक्षान्त्यवतारं धर्मपर्यायं गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशयति स्म -

न केनचित् सार्धं करोति विग्रहं न भाषते वाचमनर्थसंहिताम् / अर्थे च धर्मे च सदा प्रतिष्ठितः प्रथमाय क्षान्तीय सद निर्दिशीयति // SRS_७.१ //

मायोपमान् जानति सर्वधर्मान् न चापि सो भोति निमित्तगोचरः / न हीयते ज्ञानविवृद्धभूमेः प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.२ //

स सर्वसूत्रान्तनयेषु कोविदः सुभाषिते ऽस्मिन्नधिमुक्तिपण्डितः / अनन्तज्ञानी सुगतान ज्ञाने प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.३ //

यः कश्चि धर्मं शृणुते सुभाषितं बुद्धान चो भाषित तन्न काङ्क्षति / अधिमुच्यते सर्वजिनान धर्मतां प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.४ //

(Vऐद्य ३६) नीतार्थसूत्रान्तविशेष जानति यथोपदिष्टा सुगतेन शून्यता / यास्मिन् पुनः पुद्गल सत्त्व पूरुषो नेयार्थतां जानति सर्वधर्मान् // SRS_७.५ //

ये अस्मि लोके पृथु अन्यतीर्था न तस्य तेषु प्रतिहन्यते मनः / कारुण्यमेतेषु उपस्थपेति प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.६ //

आभासमागच्छति तस्य धारणी तस्मिंश्च आभासि न जातु काङ्क्षति / सत्यानुपरिवर्तिनि वाच भाषते प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.७ //

चतुर्ण धातून सियान्यथात्वं वाय्वम्बुतेजःपृथिवीय चापि / न चो विवर्तेत स बुद्धबोधेः प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.८ //

ये शिल्पस्थाना पृथु अस्ति लोके सर्वेषु सो शिक्षितु बोधिसत्त्वः / न चात्मन उत्तरि किंचि पश्यति प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.९ //

अकम्पियः समथबलेन भोति शेलोपमो भोति विपश्यनाय / न क्षोभितुं शक्यु स सर्वसत्त्वैर्द्वितीयाय क्षान्तीय स निर्दिशीयति // SRS_७.१० //

समाहितस्तिष्ठति भाषते च समाहितश्चंक्रमते निषीदति / समाधिये पारमितागतो विदु द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.११ //

(Vऐद्य ३७) समाहितो लभति अभिज्ञ पञ्च क्षेत्रशतं गच्छति धर्मदेशकः / नो चापि सो ऋद्धिबलात्तु हीयते द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.१२ //

स तादृशं शान्त समाधिमेषते समाहितस्य न स अस्ति सत्त्वः / यस्तस्य चित्तस्य प्रमाणु गृह्णीया द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.१३ //

ये लोकधातुष्विह केचि सत्त्वास्ते बुद्धज्ञानेन भणेयु धर्मान् / उद्गृह्णतो सर्व यतो हि भाषिउतं द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.१४ //

पुरिमोत्तरा दक्षिणपश्चिमासु हेष्ठे तथोर्ध्वं विदिशासु चैव / सर्वत्र सो पश्यति लोकनाथान् तृतीयाय क्षान्तीय स निर्दिशीयति // SRS_७.१५ //

सुवर्णवर्णेन समुच्छ्रयेण अचिन्तियां निर्मित निर्मिणित्वा / देशेति धर्मं बहुप्राणिकोटिनां तृतीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.१६ //

य जम्बुद्वीप इह बुद्धक्षेत्रे सर्वत्र सो दृश्यति बोधिसत्त्वः / ज्ञातश्च भोती ससुरासुरे जगे तृतीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.१७ //

बुद्धान आचारु तथैव गोचरा ईर्यापथो यादृश नायकानाम् / सर्वत्र सो शिक्षितु भोति पण्डितस्तृतीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः // SRS_७.१८ //

ये लोकधातुष्विह केचि सत्त्वास्ते बोधिसत्त्वस्य भणेयु वर्णम् / (Vऐद्य ३८) सचे ऽस्य तस्मिन् नानुनीयते मनो न शिक्षितो उच्यति बुद्धज्ञाने // SRS_७.१९ //

ये लोकधातुइष्विह केचि सत्त्वास्ते बोधिसत्त्वस्य भणेयु वर्णम् / सचे ऽस्य तेषु प्रतिहन्यते मनो न शिक्षितो ऽद्यापि स बुद्धज्ञाने // SRS_७.२० //

अर्थेन लब्धेन न भोति सूमनो न चाप्यनर्थेन स भोति दुर्मनाः / शैलोपमे चित्ति सदा प्रतिष्ठितो अयं विशेषस्तृतीयाय क्षान्तियाः // SRS_७.२१ //

घोषानुगामी इय क्षान्तिरुक्ता चिन्तामयी भावनानुलोमिकी / श्रुतंमया सा अनुत्पत्तिका या शिक्षा च अत्राप्ययु बोधिमार्गः // SRS_७.२२ //

तिस्रो ऽपि क्षान्तीय सदा निरुत्तराः स बोधिसत्त्वेन भवन्ति लब्धाः / दृष्ट्वा ततस्तं सुगता नरोत्तमा वियाकरोन्ति विरजाय बोधये // SRS_७.२३ //

ततो ऽस्य तं व्याकरणं श्रुणित्वा प्रकम्पिता मेदिनी षड्विकारम् / आभाय क्षेत्रं भवते प्रभास्वरं पुष्पाणि च वर्षिषु देवकोट्यः // SRS_७.२४ //

तस्यो च तं व्याकरणं श्रुणित्वा सत्त्वान कोटी नियुता अचिन्तिया / उत्पादयी चित्त वराग्रबोधये वयं पि भेष्याम जिन आर्यचेतिकाः // SRS_७.२५ //

क्षान्त्या इमास्तिस्र निरुत्तरा यदा संबोधिसत्त्वेन भवन्ति लब्धाः / न चापि सो जायति नापि म्रीयते न चापि स च्यवति नोपपद्यते // SRS_७.२६ //

(Vऐद्य ३९) यदा इमा क्षान्ति त्रयो निरुत्तरा संबोधिसत्त्वेन भवन्ति लब्धाः / न पश्यतेः जायति यश्च म्रीयते स्थितधर्मतां पश्यति सर्वधर्मान् // SRS_७.२७ //

तथाहि तेनो वितथेति ज्ञाता मायोपमा धर्म स्वभावशून्याः / न शून्यता जायति नो च म्रीयते स्वभावशून्या इमि सर्वधर्माः // SRS_७.२८ //

यदात्त्यसौ सत्कृतु भोति केनचिद् उपस्थितो मानितु पूजितो ऽर्चितः / न तस्य तस्मिन्ननुनीयते मनो जानाति सो धर्मस्वभावशून्यताम् // SRS_७.२९ //

आक्रुष्ट सत्त्वेहि प्रहारतर्जितो न तेषु क्रोधं कुरुते न मानम् / मैत्रीं च तेषु दृढ संजनेति तथैव सत्त्वान प्रमोचनाय // SRS_७.३० //

लोष्टेहि दण्डेहि च ताड्यमानः प्रतिघातु तेषु न करोति पण्डितः / नैरात्म्यक्षान्तीय प्रतिष्ठितस्य न विद्यते क्रोधखिलं न मानः // SRS_७.३१ //

तथाहि तेनो वितथेति ज्ञाता मायोपमा धर्म स्वभावशून्याः / स तादृशे धर्मनये प्रतिष्ठितः सुसत्कृतो भोति सदेवलोके // SRS_७.३२ //

यदापि सत्त्वाः प्रगृहीतशस्त्राश्छिन्देयु तस्यो पृथु अङ्गमङ्गम् / न तस्य तेषु प्रतिहन्यते मनो न चापि मैत्री करुणा तु हीयते // SRS_७.३३ //

एवं च सो तत्र जनेति चित्तं छिन्दन्ति ते हि पृथु अङ्गमङ्गम् / (Vऐद्य ४०) तथा न मह्यं शिव शान्ति निर्वृती यावन्न स्थाप्ये इमि अग्रबोधये // SRS_७.३४ //

एतादृशे क्षान्तिबले निरुत्तरे नैरात्म्यक्षान्तीसमताविहारिणाम् / संबोधिसत्त्वान महायशानां कल्पान कोट्यः सततं सुभाविताः // SRS_७.३५ //

ततोत्तरे यात्तिक गङ्गवालिका न ताव बोधी भवतीह स्पर्शिता / ये बुद्धज्ञानेन न करोति कार्यं किं वा पुनर्ज्ञान तथागतानाम् // SRS_७.३६ //

क्षपेतु वर्णं सुकरं न तेषां प्रभाषता कल्पशतान्यचिन्तिया / अनन्तकीर्तेन महायशानां नैरात्म्यक्षान्तीय प्रतिष्ठितानाम् // SRS_७.३७ //

तस्माद्धि यो इच्छति बोधि बुद्धितुं तं ज्ञानस्कन्धं प्रवरं निरुत्तरम् / स क्षान्ति भावेतु जिनेन वर्णितां न दुर्लभा बोधि वरा भविष्यति // SRS_७.३८ //

इति श्रीसमाधिराजे त्रिक्षान्त्यवतारपरिवर्तो नाम सप्तमः

(Vऐद्य ४१) ८ Aभावसमुद्गतपरिवर्तः |

तत्र पुनरपि भगवान् चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - भूतपूर्वं कुमार अतीते ऽध्वनि असंख्येयैः कल्पैरसंख्येयतरैर्विपुलरैप्रमेयैरचिन्त्यैरपरिमाणैर्यदासीत् | तेन कालेन तेन समयेन अभावसमुद्गतो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो लोके उदपादि विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् | तत् किं मन्यसे कुमार केन कारणेन स तथागतो ऽभावसमुद्गत इत्युच्यते? स खलु पुनः कुमार तथागतो जातमात्र एवोपर्यन्तरीक्षे सप्ततालमात्रं वैहायसमभ्युद्गम्य सप्त पदानि प्रक्रमित्वा इमामेवंरूपां वाचमभाषत - अभावसमुद्गताः सर्वधर्माः, अभावसमुद्गताः सर्वधर्मा इति | तेन च कुमार शब्देन त्रिसाहस्रमहासाहस्रो लोकधातुः स्वरेणाभिविज्ञप्तो ऽभूत् | तत्र भौमान् देवानुपादाय यावद् ब्रह्मलोकं परंपरया शब्दमुदीरयामासुः घोषमनुश्रावयामासुः - अभावसमुद्गतो बतायं तथागतो भविष्यति, यो जातमात्र एवोपर्यन्तरीक्षे सप्ततालमात्रमभ्युद्गम्य सप्त पदानि प्रक्रमित्वा अभावशब्दमुदीरयति | इति ह्यभावसमुद्गतो ऽभावसमुद्गत इति तस्य तथागतस्य नामधेयमुदपादि | तस्य च भगवतो बोधिप्राप्तस्य सर्ववृक्षपत्रेभ्यः सर्वतृणगुल्मौषधिवनस्पतिभ्यः सर्वशैलशिखरेभ्यश्चाभावसमुद्गतशब्दो निश्चरति | यावति च तत्र लोकधातौ शब्दप्रज्ञप्तिः सर्वतो ऽभावसमुद्गतविज्ञप्तिशब्दो निश्चरति | तेन च कुमार कालेन तेन समयेन तस्य भगवतो ऽभावसमुद्गतस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य प्रवचने महाकरुणाचिन्ती नाम राजकुमारो ऽभूदभिरूपः प्रासादिको दर्शनीयः परमशुभवर्णपुष्कलतया समन्वागतः | अथ खलु कुमार स महाकरुणाचिन्ती नाम राजकुमारो येन भगवान् अभावसमुद्गतस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धस्तेनोसंक्रामत् | उपसंक्रम्य तस्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य एकान्ते ऽस्थात् ||

अथ खलु कुमार स भगवान् अभावसमुद्गतस्तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो महाकरुणाचिन्तिनो राजकुमारस्याध्याशयं विदित्वा इमं समाधिं देशयामास | अथ खलु कुमार स महाकरुणाचिन्ती राजकुमारः इमं समाधिं श्रुत्वा तुष्ट उदग्र आत्तमनाः प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजातः प्रसीदति स्म | प्रसन्नचित्तश्च केशश्मश्रूण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राणि परिधाय सम्यगेव श्रद्धया अगारादनगारिकां प्रव्रजितो ऽभूत् | स प्रव्रजितः सन्निमं समाधिमुद्गृहीतवान् | उद्गृह्य पर्यवाप्य धारयित्वा वाचयित्वा भावनायोगमनुयुक्तो व्यहार्षीत् | स तैनैव कुशलमूलेन (Vऐद्य ४२) विंशतिकल्पकोट्यो न जातु दुर्गतिविनिपातमगमत् | विंशतीनां कल्पानामत्ययेन अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुद्धो ऽभूत् | सुविचिन्तितार्थो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो लोक उदपादि | सर्वेषु च तेषु कल्पेषु विशतिं च बुद्धकोटीरारागयामास | पश्य कुमार यथायं समाधिर्बहुकरो बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानामनुत्तरस्य बुद्धज्ञानस्य परिपूरणाय संवर्तते ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

स्मराम्यहं पूर्वमतीतमध्वनि अचिन्तिये कल्पि नराणमुत्तमः / उत्पन्नु लोकार्थकरो महर्षिर्नाम्ना हि सो ऽभावसमुद्गतो ऽभूत् // SRS_८.१ //

स जातमात्रो गगने स्थिहित्वा सर्वेष धर्माण अभावु देशयी / तदानुरूपं कृतु नामधेयं शब्देन सर्वं त्रिसहस्र विज्ञपी // SRS_८.२ //

देवापि सर्वे प्रमुमोच शब्दं अभावु नाम्नेति जिनो भविष्यति / यो जातमात्रः पद सप्त प्रक्रमन्नभावु धर्माण ब्रवीति नायकः // SRS_८.३ //

बुद्धो यदा भेष्यति धर्मराजः सर्वेष धर्माण प्रकाशको मुनिः / तृणवृक्षगुल्मौषधिशैलपर्वते अभावु धर्माण रवो भविष्यति // SRS_८.४ //

यावन्ति शब्दास्तहि लोकधातौ सर्वे ह्यभावा न हि कश्चि भावः / तावन्ति खो तस्य तथागतस्य स्वरु निश्चरी लोकविनायकस्य // SRS_८.५ //

तस्मिंश्च काले अभु राजपुत्रः करुणाविचिन्ती सद नामधेयः / अभिरूप प्रासादिक दर्शनीय उपागमी तस्य जिनस्य अन्तिकम् // SRS_८.६ //

(Vऐद्य ४३) वन्दित्व पादौ मुनिपुंगवस्य प्रदक्षिणं कृत्य च गौरवेण / प्रसन्नचित्तो निषसाद तत्र श्रवणाय धर्मं विरजमनुत्तरम् // SRS_८.७ //

स चो जिनो आशयु ज्ञात्व धीरः प्रकाशयामास समाधिमेतम् / श्रुत्वा च सो इमु विरजं समाधिं लघु प्रव्रजी जिनवरशासने ऽस्मिन् // SRS_८.८ //

स प्रव्रजित्वान इमं समाधिं धारित्व वाचित्व पर्यापुणित्वा / कल्पान कोट्यः परिपूर्ण विंशतिं न जातु गच्छे विनिपातभूमिम् // SRS_८.९ //

स तेन चैवं कुशलेन कर्मणा आरागयी विंशति बुद्धकोट्यः / तेषां च सर्वेषु जिनान अन्तिकादिमं वरं शान्त समाधि भावयी // SRS_८.१० //

स पश्चिकाले अभु बुद्ध लोके सुचिन्तितार्थो सदनामधेयः / कृत्वा च अर्थं बहुप्राणकोटिनां स पश्चकालस्मि शिखीव निर्वृतः // SRS_८.११ //

तस्माद्धि य इच्छति बोधि बुद्धितुं सत्त्वांश्च उत्तरायितुं भवार्णवात् / धारेत सूत्रमिमु बुद्धवर्णितं न दुर्लभा भेष्यति सो ऽग्रबोधिः // SRS_८.१२ //

इति श्री समाधिराजे अभावसमुद्गतपरिवर्तो नामाष्टमः

(Vऐद्य ४४) ९ Gअम्भीरधर्मक्षान्तिपरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेनेमं समाधिमाकाङ्क्षता क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेन गम्भीरधर्मक्षान्तिकुशलेन भवितव्यम् | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो गम्भीरधर्मक्षान्तिकुशलो भवति? इह कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मायोपमाः सर्वधर्मा यथाभूततः प्रज्ञातव्याः | स्वप्नोपमा मरीच्युपमाः प्रतिश्रुत्कोपमाः प्रतिभासोपमा उदकचन्द्रोपमा निर्मितोपमाः प्रतिबिम्बोपमा आकाशोपमाः सर्वधर्माः प्रज्ञातव्याः | यदा च कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन मायोपमाः सर्वधर्माः परिज्ञाता भवन्ति, स्वप्नोपमा मरीच्युपमाः प्रतिश्रुत्कोपमाः प्रतिभासोपमा उदकचन्द्रोपमा निर्मितोपमाः प्रतिबिम्बोपमा आकाशोपमाः सर्वधर्माः परिज्ञाता भवन्ति यथाभूततः तदायं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो गम्भीरधर्मक्षान्तिकुशल इत्युच्यते | स गम्भीरया धर्मक्षान्त्या समन्वागतो रञ्जनीयेषु धर्मेषु न रज्यते, दोषणीयेषु धर्मेषु न दुष्यते, मोहनीयेषु धर्मेषु न मुह्यते | तत् कस्य हेतोः? तथा हि - स तं धर्मं न समनुपश्यति, तं धर्मं नोपलभते | यो रज्येत, यत्र वा रज्येत, येन वा रज्येत | यो दुष्येत, यत्र वा दुष्येत, येन वा दुष्येत | यो मुह्येत, यत्र वा मुह्येत, येन वा मुह्येत | स तं धर्मं न समनुपश्यति, तं धर्म नोपलभते | तं धर्ममसमनुपश्यन्ननुपलभमानो ऽरक्तो ऽदुष्टो ऽमूढो ऽविपर्यस्तचित्तः समाहित इत्युच्यते | निष्प्रपञ्चः...... | तीर्णः पारगतः...... | स्थलगतः...... | क्षेमप्राप्तः | अरूपप्राप्तः | शीलवान् | ज्ञानवान् | प्रज्ञावान् | पुण्यवान् | ऋद्धिमान्...... | स्मृतिमान्...... | मतिमान्...... | गतिमान् | ह्रीमान् ...... | धृतिमान् | चारित्रवान् | धूतगुणसंलेखवान् | अनङ्गनः | निष्किंचनः | अर्हन् | क्षीणास्रवः | निष्क्लेशो वशीभूतः सुविमुक्तचित्तः सुविमुक्तप्रज्ञः आजानेयो महानागः कृतकृत्यः कृतकरणीयो ऽपहृतभारो ऽनुप्राप्तस्वकार्थः परिक्षीणभवसंयोजनः सम्यगाज्ञासुविमुक्तचित्तः सर्वचेतोवशिपरमपारमिताप्राप्तः श्रमणः | ब्राह्मणः स्नातकः | पारगः वेदकः श्रोत्रियः | बुद्धपुत्रः | शाक्यपुत्रः | मर्दितकण्टकः | उत्क्षिप्तपरिखः | उदीर्णपरिखः | आक्षिप्तशल्यः | निर्जरः | भिक्षुः | अपरिवेष्टनः | पुरुषः | सत्पुरुषः | उत्तमपुरुषः | महापुरुषः | पुरुषसिंहः | पुरुषनागः | पुरुषाजानेयः | पुरुषधौरेयः पुरुषशूरः | पुरुषवीरः | पुरुषपुष्पः | पुरुषपद्मः | पुरुषपुण्डरीकः | पुरुषदमकः | पुरुषचन्द्रः | अकापुरुषः | पुरुषानुपलिप्तः इत्युच्यते | अथ खलु भगवास्तस्यां वेलायमिमा गाथा अभाषत -

यद लोकधातु न विवर्त भोति आकाशु भोति अयु सर्वलोकः / (Vऐद्य ४५) यथैव तं पूर्वु तथैव पश्चात् तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१ //

इदं जगद् याव च किंचि वर्तते अधस्तमेति अभूदापस्कन्धः / यथैव तं हेष्ठे तथैव ऊर्ध्वं तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.२ //

यथान्तरीक्षस्मि न किंचिदभ्रं क्षणेन चो दृश्यति अभ्रमण्डलम् / पूर्वान्तु जानीय कुतः प्रसूतं तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.३ //

तथागतस्यो यथ निर्वृतस्य मनसि करोन्तः प्रतिबिम्बु दृश्यते / यथैव तं पूर्वु तथैव पश्चात् तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.४ //

यथैव फेनस्य महान्तु पिण्डमोघेन उच्छेत्तु नरो निरीक्षते / निरीक्ष्य सो तत्र न सारसंदर्शी तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.५ //

देवे यथा वर्षति स्थूलबिन्दुके पृथक् पृथग् बुद्बुद संभवन्ति / उत्पन्नभग्ना न हि सन्ति बुद्बुदास्तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.६ //

यथैव ग्रामान्तरि लेखदर्शनात् क्रियाः प्रवर्तन्ति पृथक् शुभाशुभाः / न लेखसंक्रान्ति गिराय विद्यते तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.७ //

यथा नरो मानमदेन मोहितो भ्रमन्ति संजानतिमां वसुंधराम् / न चो महीया चलितं न कम्पितं तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.८ //

(Vऐद्य ४६) आदर्शपृष्ठे तथ तैलपात्रे निरीक्षते नारि मुखं स्वलंकृतम् / सा तत्र रागं जनयित्व बाला प्रधाविता काम गवेषमाणा // SRS_९.९ //

मुखस्य संक्रान्ति यदा न विद्यते बिम्बे मुखं नैव कदाचि लभ्यते / यथा स मूढा जनयेत रागं तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१० //

यथैव गन्धर्वपुरं मरीचिका यथैव माया सुपिनं यथैव / स्वभावशून्या तु निमित्तभावना तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.११ //

यथैव चन्द्रस्य नभे विशुद्धे ह्रदे प्रसन्ने प्रतिबिम्ब दृश्यते / शशिस्य संक्रान्ति जले न विद्यते तल्लक्षणान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१२ //

यथा नरः शैलवनान्तरे स्थितो भणेय्य गायेय्य हसेय्य रोदये / प्रतिश्रुत्का श्रूयति नो च दृश्यते तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१३ //

गीते च वाद्ये च तथैव रोदिते प्रतिश्रुत्का जायति तं प्रतीत्य / गिराय घोषो न कदाचि विद्यते तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१४ //

यथैव कामान् सुपिनन्त सेविय प्रतिबुद्धसत्त्वः पुरुषो न पश्यति / स बाल कामेष्वतिकामलोभी तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१५ //

रूपान् यथा निर्मिणि मायकारो हस्तीरथानश्वरथान् विचित्रान् / (Vऐद्य ४७) न चात्र कश्चिद् रथ तत्र दृशते तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१६ //

यथा कुमारी सुपिनान्तरस्मिन् सा पुत्र जातं च मृतं च पश्यति / जाते ऽतितुष्टा मृते दौर्मनःस्थिता तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१७ //

यथा मृतां मातरमात्मजं वा स्वप्ने तु वै रोदिति उच्चशब्दम् / न तस्य माता म्रियते न पुत्रस्तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१८ //

यथैव रात्रौ जल चन्द्र दृश्यते अच्छस्मि वारिस्मि अनाविलस्मि / अग्राह्य तुच्छो जल चन्द्रशून्य तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.१९ //

यथैव ग्रीष्माण मध्याह्नकाले तृषाभितप्तः पुरुषो व्रजेत / मरीचिकां पश्यति तोयराशिं तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.२० //

मरीचिकायामुदकं न विद्यते स मूढ सत्त्वः पिबितुं तदिच्छति / अभूतवारिं पिबितुं न शक्यते तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.२१ //

यथैव आर्द्रं कदलीय स्कन्धं सारार्थिकः पुरुषु विपाटयेत / बहिर्वा अध्यात्म न सारमस्ति तथोपमान् जानथ सर्वधर्मान् // SRS_९.२२ //

न चक्षुं प्रमाणं न श्रोत्र घ्राणं न जिह्व प्रमाणं न कायचित्तम् / प्रमाण यद्येत भवेयुरिन्द्रिया कस्यार्यमार्गेण भवेत कार्यम् // SRS_९.२३ //

(Vऐद्य ४८) यस्मादिमे इन्द्रिय अप्रमाणा जडाः स्वभावेन अव्याकृताश्व / तस्माद् य निर्वाणपथैव अर्थिकः स आर्यमार्गेण करोतु कार्यम् // SRS_९.२४ //

पूर्वान्तु कायस्य अवेक्षमाणो नैवात्र कायो नपि कायसंज्ञा / न यत्र कायो नपि कायसंज्ञा असंस्कृतं गोत्रमिदं प्रवुच्यति // SRS_९.२५ //

निवृत्ति धर्माण न अस्ति धर्मा येनेति नास्ति न ते जातु अस्ति / अस्तीति नास्तीति च कल्पनावतामेवं चरन्तान न दुःख शाम्यति // SRS_९.२६ //

अस्तीति नास्तीति उभे ऽपि अन्ता शुद्धी अशुद्धीति इमे ऽपि अन्ता / तस्मादुभे अन्त विवर्जयित्वा मध्ये ऽपि स्थानं न करोति पण्डितः // SRS_९.२७ //

अस्तीति नास्तीति विवाद एष शुद्धी अशुद्धीति अयं विवादः / विवादप्राप्तान न दुःख शाम्यति अविवादप्राप्तान दुःखं निरुध्यते // SRS_९.२८ //

स्मृतेरुपस्थानकथां कथित्वा मन्यन्ति बाला वय कायसाक्षी / न कायसाक्षिस्य च अस्ति मन्यना प्रहीण तस्यो पृथु सर्व मन्यना // SRS_९.२९ //

चतुर्षु ध्यानेषु कथां कथित्वा वदन्ति बाला वयं ध्यानगोचराः / न क्लेशध्यायि न च अस्ति मन्यना विदित्व ज्ञानेन मदः प्रहीयते // SRS_९.३० //

चतुर्षु सत्त्वेषु कथां कथित्वा वदन्ति बाला वय सत्यदर्शिनः / (Vऐद्य ४९) न सत्यदर्शिस्य च काचि मन्यना अमन्यना सत्य जिनेन देशिता // SRS_९.३१ //

रक्षेत शीलं न च तेन मन्ये श्रुणेय्य धर्मं न च तेन मन्ये / यनैव सो मन्यति अल्पप्रज्ञो तन्मूलकं दुःख विवर्धते ऽस्य // SRS_९.३२ //

दुःखस्य मूलं मदु संनिदर्शितं सर्वज्ञिना लोकविनायकेन / मदेन मत्तान दुःखं प्रवर्धते अमन्यमानान दुखं निरुध्यते // SRS_९.३३ //

कियद्बहून् धर्म पर्यापुणेय्या शीलं न रक्षेत श्रुतेन मत्तः / न बाहुश्रुत्येन स शक्यु तायितुं दुःशील येन व्रजमान दुर्गतिम् // SRS_९.३४ //

सचेत् पुनः शीलमदेन मत्तो न बाहुश्रुत्यस्मि करोति योगम् / क्षयेत्व सो शीलफलमशेषं पुनो ऽपि स प्रत्यनुभोति दुःखम् // SRS_९.३५ //

किंचापि भावेय्य समाधि लोके न चो विभावेय्य स आत्मसंज्ञाम् / पुनः प्रकुप्यन्ति किलेशु तस्य यथोद्रकस्येह समाधिभावना // SRS_९.३६ //

नैरात्म्यधर्मान् यदि प्रत्यवेक्षते तान् प्रत्यवेक्ष्य यदि भावयेत / स हेतु निर्वाणफलस्य प्राप्तये यो अन्यहेतुर्न स भोति शान्तये // SRS_९.३७ //

यथा नरश्चौरगणैरुपद्रुतः पलायितुमिच्छति जीवितार्थिकः / न तस्य पादाः प्रभवन्ति गच्छितुं गृहीत्व चौरेहि स तत्र हन्यते // SRS_९.३८ //

(Vऐद्य ५०) एवं नरः शीलविहीन मूढः पलायितुमिच्छति संस्कृतातः / स शीलहीनो न प्रभोति गच्छितुं जराय व्याध्या मरणेन हन्यते // SRS_९.३९ //

यथैव चौराण बहू सहस्रो नानामुखेहि प्रकरोति पापम् / एवं किलेशा विविधैर्मुखेभिर्यथैव चौरो हनि शुक्लपाक्षम् // SRS_९.४० //

येन सुनिध्याप्तु निरात्मस्कन्धा आक्रुष्ठु परिभाष्टु न शङ्कु भोति / स क्लेशमारस्य वशं न गच्छते यः शून्यतां जानति सो न कुप्यते // SRS_९.४१ //

बहू जनो भाषति स्कन्धशून्यतां न च प्रजानाति यथा निरात्मकाः / ते अप्रजानन्त परेहि चोदिताः क्रोधाभिभूताः परुषं वदन्ति // SRS_९.४२ //

यथा नरो आतुरु कायदुःखितो बहूहि वर्षेहि न जातु मुच्यते / स दीर्घगैलान्यदुखेन पीडितः पर्येषते वैद्यु चिकित्सनार्थिकः // SRS_९.४३ //

पुनः पुनस्तेन गवेषता च आसादितो वैद्य विदू विचक्षणः / कारुण्यतां तेन उपस्थपेत्वा प्रयुक्तु भैषज्यमिदं निषेव्यताम् // SRS_९.४४ //

गृहीत्व भैषज्य पृथुं वरां वरां न सेवते आतुरु येन मुच्यते / न वैद्यदोषो न च भैषजानां तस्यैव दोषो भवि आतुरस्य // SRS_९.४५ //

एवमिह शासनि प्रव्रजित्वा पर्यापुणित्वा बल ध्यान इन्द्रियान् / न भावनायामभियुक्त भोन्ति अयुक्तयोगीन कुतो ऽस्ति निर्वृतिः // SRS_९.४६ //

(Vऐद्य ५१) स्वभावशून्याः सद सर्वधर्मा वस्तुं विभावेन्ति जिनान पुत्राः / सर्वेण सर्वं भव सर्वशून्यं प्रादेशिकी शून्यता तीर्थिकानाम् // SRS_९.४७ //

न विज्ञ बालेहि करोन्ति विग्रहं सत्कृत्य बालान् परिवर्जयन्ति / ममान्तिके एन्ति प्रदुष्टचित्ता न बालधर्मेहि करोति संस्तवम् // SRS_९.४८ //

न विज्ञ बालान करोति सेवनां विदित्व बालान स्वभावसंततिम् / कियच्चिरं बालु सुसेवितो ऽपि पुनो ऽपि ते भोन्ति अमित्रसंनिभाः // SRS_९.४९ //

न विज्ञ बालेष्विह विश्वसन्ति विज्ञाय बालान स्वभावधर्मताम् / स्वभावभिन्न प्रकृतीय बाला न चास्ति मित्रं हि पृथग्जनानाम् // SRS_९.५० //

सहधर्मिकेनो वचनेन उक्ताः क्रोधं च दोषं च अप्रत्ययं च / प्राविष्करोन्ति इमि बालधर्मान् इममर्थु विज्ञाय न विश्वसन्ति // SRS_९.५१ //

बाला हि बालेहि समं समेन्ति यथा अमेध्येन अमेध्यु सार्धम् / विज्ञाः पुनर्विज्ञजनेन सार्धं समेन्ति सर्पिर्यथ सर्पिमण्डैः // SRS_९.५२ //

संसारदोषाण अप्रत्यवेक्षणात् कर्माण विपाकमनोतरन्तः / बुद्धान चो वाक्यमश्रद्दधानास्ते च्छेद्यभेद्यस्मि चरन्ति बालाः // SRS_९.५३ //

सुदुर्लभं लभ्य मनुष्यलाभं न शिल्पस्थानेषु भवन्ति कोविदाः / (Vऐद्य ५२) दरिद्रभूतान धनं न विद्यते अजीवमानास्तद प्रव्रजन्ति // SRS_९.५४ //

ते प्रव्रजित्वा इह बुद्धशासने अध्युषिता भोन्तिह पात्रचीवरे / ते पापमित्रेहि परिगृहीतास्तां नाचरन्ते सुगतान शिक्षाम् // SRS_९.५५ //

ते आत्मनः शीलमपश्यमानाश्चित्तव्यवस्थां न लभन्ति बालाः / रात्रिंदिवं भोन्ति अयुक्तयोगा न ते जुगुप्सन्ति च पापकर्मतः // SRS_९.५६ //

कायेन चित्तेन असंयतानां न किंचि वाचाय स जल्पितव्यम् / सदा गवेषन्ति परस्य दोषान् अपराद्धु किं केन वा चोदयिष्ये // SRS_९.५७ //

आहारि अध्युषित भोन्ति बाला न चास्ति मात्रज्ञतु भोजनस्मिन् / बुद्धस्य पुण्येहि लभित्व भोजनं तस्यैव बाला अकृतज्ञ भोन्ति // SRS_९.५८ //

ते भोजनं स्वादुरसं प्रणीतं लब्ध्वा च भुञ्जन्ति अयुक्तयोगाः / तेषां स आहारु वधाय भोति यथ हस्तिपोतान बिसा अधौतकाः // SRS_९.५९ //

किं चापि विद्वान् मतिमान् विचक्षणो भुञ्जीत आहारु शुचि प्रणीतम् / न चैव अध्युषित तत्र भोति अगृघ्नु सो भुञ्जति युक्तयोगी // SRS_९.६० //

किं चापि विद्वान् मतिमान् विचक्षणो आभाषते बालु कुतो हि स्वागतम् / (Vऐद्य ५३) तथ संगृहीत्वा प्रियवद्यताय कारुण्यतां तत्र उपस्थपेति // SRS_९.६१ //

यो भोति बालान हितानुकम्पी तस्यैव बाला व्यसनेन तुष्टाः / एतेन दोषेण जहित्व बालान् मृगोवदेको विहरेदरण्ये // SRS_९.६२ //

इम ईदृशान् दोष विदित्व पण्डितो न जातु बालेहि करोति संगतिम् / विहीनप्रज्ञानुपसेवतो मे स्वर्गात्तु हानिः कुत बोधि लप्स्ये // SRS_९.६३ //

मैत्रीविहारी च भवन्ति पण्डिताः करुणाविहारी मुदिताविहारी / उपेक्षकाः सर्वभवेषु नित्यं समाधि भावेत्व स्पृशन्ति बोधिम् // SRS_९.६४ //

ते बोधि बुद्धित्व शिवामशोकां विदित्व सत्त्वान् जनव्याधिपीडितान् / कारुण्यतां तत्र उपस्थपेत्वा कथां कथेन्ति परमार्थयुक्ताम् // SRS_९.६५ //

ये तां विजानन्ति जिनान धर्मतामनाभिलप्यं सुगतान सत्यम् / ते धर्म श्रुत्वा इम एवरूपां लप्स्यन्ति क्षान्ति अरियां निरामिषाम् // SRS_९.६६ //

इति श्रीसमाधिराजे गम्भीरधर्मक्षान्तिपरिवर्तो नाम नवमः

(Vऐद्य ५४) १० Pउरप्रवेशपरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार प्रतिपत्तिसारो भविष्यामीत्येवं त्वया कुमार सदा शिक्षितव्यम् | तत् कस्य हेतोः? प्रतिपत्तिसारस्य हि कुमार बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य न दुर्लभा भवत्यनुत्तरा सम्यक्संबोधिः, किं पुनरयं समाधिः | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् - आश्चर्यं भगवन् यावत् सुभाषिता चेयं भगवता बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानामववादानुशासनी सर्वबोधिसत्त्वशिक्षा देशिता स्वाख्याता सुप्रज्ञप्ता | सर्वतथागतगोचरो ऽयं भगवन् यत्र अभूमिः सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धानां कः पुनर्वादो ऽन्यतीर्थिकानाम्? प्रतिपत्तिसाराश्च वयं भगवन् भविष्यामः अनपेक्षाः कायजीविते च भूत्वा तथागतस्यानु शिक्षिष्यामहे | तत् कस्य हेतोः? शिक्ःइतुकामाश्च वयं भगवंस्तथागतस्य, अभिसंबोद्धुकामा वयं भगवन्ननुत्तरां सम्यक्संबोधिम् | अर्थिका वयं भगवन् अनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः | विध्वंसयितुकामाश्च वयं भगवन् मारं पापीयांसम् | मोचयितुकामा वयं भगवन् सर्वसत्त्वान् सर्वभयेभ्यः सर्वदुःखेभ्यः | अधिवासयतु मे भगवान् श्वस्तने मम गृहे भक्तं भोक्तुं सार्धं बोधिसत्त्वगणेन सार्धं भिक्ःउसंघेन चानुकम्पामुपादाय | अधिवासयति स्म भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य तूःणींभावेन श्वस्तने गृहे भक्तं भोक्तुं सार्धं बोधिसत्त्वगणेन भिक्ःउसंघेन चानुकम्पामुपादाय | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवतस्तूःणींभावेनाधिवासनं विदित्वा उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्ःइणीकृत्य भगवतो ऽन्तिकात् प्राक्रामत् ||

अथ खलु चन्दप्रभः कुमारभूतो येन राजगृहं महानगरं येन च स्वकं निवेशनं तेनोपसमक्रामत् | उपसंक्रम्य चन्द्रप्रभः स्वगृहं प्राविशत् | प्रविश्य च तामेव रात्रिं प्रभूतं प्रणीतं खादनीयं भोजनीयं स्वादनीयमभिसंस्कारयति स्म | शतरसं च भोजनं संपाद्य तस्या एव रात्र्या अत्ययेन राजगृहं महानगरं सुसिक्तं सुसंमृष्टं मुक्तकुसुमाभिकीर्णं गन्धघटिकानिर्घूपितमुच्छ्रितच्छत्रध्वजपताकं (Vऐद्य ५५) धूपनधूपितं वितानविततमवसक्तपट्टदामकलापं सरथ्यान्तरापणमपगतपाषाणःअर्करकठल्लं विचित्रपुष्पाभिकीर्णं चन्दनचूर्णाभिकीर्णं गवाक्षतोरणनिर्यूहपञ्जरजालार्धचन्द्रसमलंकृतं चन्दनानुलिप्तमकार्षीत् | सर्वावन्तं नगरमुत्पलकुमुदपद्मपुण्डरीकाभ्यवकीर्णमकार्षीत् | स्वं च गृहं सर्वालंकारव्यूहितमकार्षीत् | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत इमानेवंरुपान् नगरव्यूहान् गृहव्यूहान् भोजनव्यूहान् समलंकृत्य राजगृहान्महानगरान्निष्क्रम्य येन गृध्रकूटपर्वतो येन भगवांस्तेनोपसमक्रामत् | उपसंक्रम्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य एकान्ते ऽस्थात् | एकान्ते स्थितः चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवतः कालमारोचयामास - कालो भगवन्, कालः सुगत, सिद्धं भक्तं यस्येदानीं कालं मन्यसे | अथ खलु भगवान् उत्थायासनात् कल्यमेव निवास्य पात्रचीवरमादाय महता भिक्षुसंघेन सार्धं परिपूर्णेन भिक्षुशतसहस्रेण संबहुलैश्च बोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः परिवृतः पुरस्कृतो ऽनेकैश्च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यशतसहस्रैः पूज्यमानो ऽभिष्टूयमानो महता बुद्धानुभावेन महता बुद्धप्रातिहार्येण महता बुद्धेर्यापथेन रश्मिकोटिनियुतशतसहस्रैर्निश्चरद्भिर्नानातूर्यशतसहस्रैः पुष्पगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरैः प्रवर्षद्भिर्येन राजगृहं महानगरं तेनोपसंक्रामति स्म | चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य निवेशने प्रक्षिप्तश्च भगवता दक्षिणश्चक्ररत्नसमलंकृतः अपरिमितकुशलसंचितपादरत्न इन्द्रकीले, अथ तावदेव तस्मिन् महानगरे अनेकानि आश्चर्याद्भुतानि प्रातिहार्याणि संदृश्यन्ते स्म | इयमत्र धर्मता | तत्रेदमुच्यते -

पुरवर प्रविशन्ति नायकस्मिन् चरणवरु स्थपितश्च इन्द्रकीले / चलति वसुमती शिरीय तस्य प्रमुदित भोन्ति पुरोत्तमस्मि सत्त्वाः // SRS_१०.१ //

ये नरः क्षुधिताः पिपासिता वा न भवति तेष जिघत्स तस्मि काले / अपगत भवती क्षुघा पिपासा यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.२ //

तथ पुन नर ये भवन्ति अन्धाः श्रोत्रविहीन अनाथ अल्पपुण्याः / सर्वि प्रतिलभन्ति चक्षु श्रोत्रं यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.३ //

यमविषये ये केचि भोन्ति प्रेताः सुदुःखित खेटसिंघाणकभोजनाशाः / सर्वि सुखित भोन्ति आभस्पृष्टा यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.४ //

(Vऐद्य ५६) शैलशिखरशृङ्गपर्वताश्च तथ वरपादपशालकर्णिकाराः / सर्वि अभिनमन्ति येन बुद्धो यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.५ //

सनगरनिगमा ससागरान्ता प्रचलि वसुंधरि षड्विकार सर्वा / न भवति विहेठ कस्यपि चेह यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.६ //

मरुमनुजकुम्भाण्डराक्षसाश्च नभःस्थित तुष्ट उदग्रचित्ताः / छत्र धरिय च लोकनायकस्य परमप्रीणित जनेत्व बोधिछन्दम् // SRS_१०.७ //

श्रूयति च मनोज्ञ वाद्यशब्दस्तूर्यसहस्र अघट्टिता रणन्ति / प्रमुदितास्तद भोन्ति सर्वसत्त्वा यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.८ //

वृक्षशतसहस्र ओनमन्ति सर्वि प्रपुष्पित भोन्ति तस्मि काले / देवशतसहस्र अन्तरीक्षे पूज करोन्ति अमानुषी जिनस्य // SRS_१०.९ //

ऋषभगण तदा नदन्ति हृष्टा हयद्विरदाधिपती प्रवृद्धकायाः / मृगपतयो नदन्ति सिंहनादं यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // SRS_१०.१० //

महीपतय ये केचि भूमिपाला दिशिविदिशासु च आगता भवन्ति / धरणितलि पतन्ति हृष्टचित्ता दृष्टु जिनस्य शिरीमिममेवरूपाम् // SRS_१०.११ //

अन्ये अभिष्टुवन्ति लोकनाथम् अपरि क्षिपन्ति जिनस्य पुष्पवृष्टिम् / (Vऐद्य ५७) अपरि दशनखाञ्जलिं करित्वा अहो जिनु कारुणिको भणन्ति वाचम् // SRS_१०.१२ //

केचि वर क्षिपन्ति मुक्तहारान् बहुविध आभरणान् जनेत्व प्रीतिम् / चीवर रतनान् क्षिपन्ति अन्ये अतुलियु अग्रु जिनत्व बोधिचित्तम् // SRS_१०.१३ //

केचि वर क्षिपन्ति हेमजालं अपरि पुनर्मुखफुल्लकं क्षिपन्ति / केचि वर क्षिपन्ति हेमनिष्कांस्तथ अपरे परिहारकान् क्षिपन्ति // SRS_१०.१४ //

कटकवर क्षिपन्ति केचि तत्र अपरि केयूर क्षिपन्ति रत्नचित्रान् / अम्बर कुसुमान् क्षिपन्ति अन्ये चित्त जनेत्व ऽसियां वयं पि बुद्धाःऽ // SRS_१०.१५ //

अपरि नरः क्षिपन्ति हेमचित्रांस्तथ मणिसूत्रवरान् प्रसन्नचित्ताः / केचि च रतनजालकं क्षिपन्ति द्वारि यदा स्थितु भोति लोकनाथः // SRS_१०.१६ //

परमदुःखित ये भवन्ति सत्त्वा बहुविधुपद्रुवु शोकशल्य प्राप्ताः / सर्वि सुखसमर्पिता भवन्ति पुरुषवरस्य शिरीय नायकस्य // SRS_१०.१७ //

परभृतशुकसारिकामयूरास्तथपि च सारसचाषहंसक्रौञ्चाः / सर्वि द्विजगणा नभे स्थिहित्वा परममनोज्ञरुतानि व्याहरन्ति // SRS_१०.१८ //

प्रमुदित तद भोन्ति पक्षिसंघा मधुरमनोज्ञरुतं प्रमुञ्चमानाः / रागु तथ समेन्ति दोषमोहं ये च शृणन्ति मनोज्ञ पक्षिशब्दान् // SRS_१०.१९ //

(Vऐद्य ५८) श्रुणिय रञ्जनीय सत्त्वकोट्यः सर्वि च लभन्ति क्षान्तिमानुलोमाम् / तांश्च सुगत व्याकरोति सर्वान् भविष्यथ यूय जिना अनागताश्च // SRS_१०.२० //

न भवति किलेशु तस्मि काले सर्वि सगौरव भोन्ति धर्मराजे / अपगतभयदोषमोहजालाः प्रणिपतिताः सुगतमभिष्टुवन्तः // SRS_१०.२१ //

पश्यिय तद रूप नायकस्य स्पृह जनयन्ति वरस्मि बुद्धज्ञाने / कद वय लभे ज्ञानमेवरूपम् आशयु ज्ञात्व जिनो ऽस्य व्याकरोति // SRS_१०.२२ //

रश्मि शतसहस्र निश्चरन्ति एकैकतः सुगतस्य रोमकूपात् / तदुत्तरि यथ गङ्गवालिका वा न पि च निमित्तु गृहीतु शक्यु तासाम् // SRS_१०.२३ //

सूर्यप्रभ न भान्तिं तस्मि काले न पि मणि नाग्नि न सर्वदेवतानाम् / सर्वि प्रभ न भान्ति तस्मि काले यद प्रविशन्त पुरं विभाति बुद्धः // SRS_१०.२४ //

पद्मशतसहस्र प्रादुर्भूता धरणितु कोटिसहस्रपत्र शुद्धाः / यत्र दशबलः स्थपेति पादं मार्ग गतः सुगतो महागणेन // SRS_१०.२५ //

अशुचि कलिमला न भोन्ति तस्मि काले नगरवरं प्रविशन्ति नायकस्मिन् / नगरु सुरभि सर्वि धूपनेन गन्ध मनोज्ञ प्रवायते समन्तात् // SRS_१०.२६ //

वीथि नगरि तद भोति सर्वा अपगतलोष्टकठल्ल सिक्त गन्धैः / (Vऐद्य ५९) पुण्य दशलबस्य एवरूपा विविध विकीर्ण भवन्ति मुक्तपुष्पाः // SRS_१०.२७ //

यक्ष शतसहस्र रौद्रचित्ताः कनकनिभं द्विपदेन्द्रु दृष्ट्व बुद्धम् / जनयि विपुलु नायकस्मि प्रेमं शरणमुपेति च बुद्धधर्मसंघान् // SRS_१०.२८ //

ये च देवशतसहस्र कोटियो वा उपगत सर्वि नरेन्द्रदर्शनाय / वर्षति सुगतस्य पुष्पवर्षं गगनतले च स्थिहन्ति मुक्तपुष्पाः // SRS_१०.२९ //

ये मनुज क्षिपी जिनस्य पुष्पं गगनतले भवतीति पुष्पछत्रम् / ये पुन कुसुमान् क्षिपन्ति देवा धरणितले स्तृत भोन्ति दिव्यपुष्पाः // SRS_१०.३० //

न भवति कदाचि दृष्ट्व तृप्ती देवमनुष्यकुभाण्डराक्षसानाम् / यद दशबलु दृष्ट्व लोकनाथं प्रमुदित भोन्ति उदग्रकल्यचित्ताः // SRS_१०.३१ //

न मनसि तद भोन्ति दिव्यपुष्पा न च पुन विस्मयु जायते च तत्र / यद पुरुषवरस्य कायु दृष्ट्वा तुष्ट भवन्ति उदग्र सर्वसत्त्वाः // SRS_१०.३२ //

ब्रह्म दशबलस्य दक्षिणेनो तथ पुन वामतु शक्र देवराजा / गगनतलगता अनल्प देवकोट्यः पुरुषवरस्य जनेन्ति चित्रिकारम् // SRS_१०.३३ //

परिवृत जिनु देवदानवेहि मरुमनुजान शिरिं ग्रसित्व सर्वाम् / धरणि क्रमतलेहि चित्रयन्तो प्रविशि पुरं भगवान्निमन्त्रणाय // SRS_१०.३४ //

(Vऐद्य ६०) कुसुमित अनुव्यञ्जनेहि काये यथ गगनं परिपूर्ण तारकेहि / प्रतपति स्थितु राजमार्गि बुद्धश्चन्द्रो नभःस्थ यथैव पूर्णिमास्याम् // SRS_१०.३५ //

मणिरतनु यथा विशुद्धु श्रेष्ठं व्यपगतदोषमलं प्रभासमानम् / दिशि विदिशि प्रमुञ्चि आभ शुद्धां तथ जिनु भासति सर्वलोकधातुम् // SRS_१०.३६ //

परिवृतु जिनु देवदानवेहि प्रविशति राजगृहं नराण श्रेष्ठः / धरणि क्रमतलेहि चित्रयन्तो प्रविशति चन्द्रप्रभस्य गेहि बुद्धः // SRS_१०.३७ //

पुरुवरु समलंकृतं समन्ताद् बहु ध्वज कोटिसहस्र उच्छितात्र / गन्धवरविलिप्त सर्वभूमी सुमनःप्रकीर्ण तथैव वार्षिकारम् // SRS_१०.३८ //

यद सुगतु कथां कथेति नाथो वीथिगतो मनुजान् कृपायमानः / निर्मितु जिनु तत्र निर्मिणित्वा वितरति तेषु प्रणीत बुद्धधर्मान् // SRS_१०.३९ //

दशनियुत जिनान निर्मितान कनकनिभा अभिरूप दर्शनीया / परिवृतु जिनु बुद्धु निर्मितेहि वितरति शून्यत शान्त बुद्धबोधिम् // SRS_१०.४० //

प्राणिशतसहस्र तं श्रुणित्वा प्रणिदधि चित्तु वराग्रबुद्धज्ञाने / कद वय लभि ज्ञानमेवरूपं आशयु ज्ञात्व जिनो ऽस्य व्याकरोति // SRS_१०.४१ //

केचि स्पृह जनेन्ति तत्र काले परम अचिन्तिय लब्ध तेहि लाभाः / (Vऐद्य ६१) येहि जिनु निमन्त्रितो नरेन्द्रो न च पर्यन्त स तेषु दक्षिणायाः // SRS_१०.४२ //

केचि पुनरुपपादयि सुचित्तं श्वो वय कारुणिकं निमन्त्रयामः / हितकरमनुकम्पकं प्रजानां यस्य सुदुर्लभु दर्शनं भवेषु // SRS_१०.४३ //

केचि स्थित निर्यूहखोटके हि सुभगु विभूषितगात्र प्रेमणीयाः / दिव्य दशबलस्य मुक्तपुष्पाण्यवकिरते ऽग्रु जनित्व बोधिचित्तम् // SRS_१०.४४ //

सुरुचिर वर चम्पकस्य मालां तथ अतिमुक्तक गन्धवर्षिकां च / अपरि पुन क्षिपन्ति पट्टदामान् परम निरुत्तरु चित्तु संजनित्वा // SRS_१०.४५ //

केचि स्थित गृहे गृहीतपुष्पाः परमविभूषितकायु चीवरेहि / पुष्प विविधु गृहीत्व पट्टदामान् प्रवर्षि येन जिनो महानुभावः // SRS_१०.४६ //

पदुमकुमुदोत्पलान् क्षिपन्ति केचि अपरि क्षिपन्ति विशिष्ट हेमपुष्पान् / मणिरतन क्षिपन्ति केचि तस्मिन् अपरि क्षिपन्ति च चूर्ण चन्दनस्य // SRS_१०.४७ //

अपरिमित भवन्ति अच्छरीया अतुलिय ये न च शक्यु कीर्तनाय / पुरवरु प्रविशन्ति नायकस्मिन् बहुजनकोट्य स्थिहिंसु बुद्धज्ञाने // SRS_१०.४८ //

अबृह अतपाश्च दृष्टसत्त्याः सुदृश सुदर्शन ये च अन्य देवाः / तथ पुनरकनिष्ठ वीतरागा उपगत सर्वि नरेन्द्रदर्शनाय // SRS_१०.४९ //

(Vऐद्य ६२) तथ शुभमरुताश्च अप्रमेया अपरिमित शुभा उदग्रचित्ताः / शुभकृत्स्न नियुताश्च अप्रमेया उपगत पश्यितु नायकं महर्षिम् // SRS_१०.५० //

अपरिमितु तथाप्रमाणआभा तथ पुन देव परीत्त आभ ये च / बहु नियुत आभस्वराण तस्मिन् उपगत पश्यितु ते ऽपि लोकनाथम् // SRS_१०.५१ //

बहव शतसहस्र पारिषद्यास्तथ पुन ब्रह्मपुरोहिताः प्रसन्नाः / बहुशत पुन ब्रह्मकायिकानां उपगत नायकदर्शनाय सर्वे // SRS_१०.५२ //

तथ पुन परनिर्मितापि देवास्तथ निर्माणरतिश्च शुद्धसत्त्वाः / प्रमुदित तुषिताथ यामदेवा उपगत सर्वि नमस्यमान बुद्धम् // SRS_१०.५३ //

त्रिदश अपु च शक्र देवराजा अप्सरकोटिशतैः सहागतो ऽत्र / कुसुमवर्ष संप्रवर्षमाणो उपगत बुद्धमुनीन्द्रदर्शनाय // SRS_१०.५४ //

चतुरि चतुर्दिशासु लोकपाला वैश्रवणो धृतराष्ट्र नागराजा / विरूढकु विरूपाक्षु हृष्टचित्ता उपगत सर्वि नरेन्द्र ते स्तुवन्ता // SRS_१०.५५ //

ऐलविल बलवन्त यक्षराजा परिवृत यक्षशतेहि प्रेमजातः / गगनतलि स्थिहित्व हृष्टचित्तः क्षिपति अनेक विचित्र पुष्पवर्षम् // SRS_१०.५६ //

अपरि पुनरनन्त मालधारी विविध विचित्र गृहीत्व माल्यगन्धान् / (Vऐद्य ६३) सर्वि सपरिवार हृष्टचित्ताः पुरुषवरस्य करोन्ति तत्र पूजाम् // SRS_१०.५७ //

बहव शत करोटपाणि यक्षा अपि च सुभूषि तेष यक्षकन्याः / सुमधुर सुमनोज्ञ यक्षवाद्यैस्तूर्यशतेहि करोन्ति बुद्धपूजाम् // SRS_१०.५८ //

ललितमधुरगीतवादितस्मिन् सुकुशलैः सह किन्नरीसहस्रैः / द्रुम उपगत गन्धमादनातो जिनवरु पूजितु किन्नराण राज्ञा // SRS_१०.५९ //

शंबर बल वेमचित्र राहु दानवकन्य सहस्रपारिवाराः / असुरगण महर्द्धिकाश्च अन्ये उपगत ते रतनानि वर्षमाणाः // SRS_१०.६० //

शतनियुत अनन्त राक्षसानां राक्षसकोटिशतैरुपास्यमानाः | पृथु विविध विचित्र मुक्तपुष्पान् पुरुषवरस्य क्षिपन्ति गौरवेण

तथपि च अनवतप्तु नागराजा परमसुशिक्षिताश्च नागकन्याः / तूर्यशतसहस्र नादयन्त्यो उपगत पूजन तत्र लोकनाथम् // SRS_१०.६२ //

पञ्चशत अनवतप्तु पुत्रा विपुलु अनुत्तरु ज्ञान प्रार्थयन्तः / स्वजनपरिवृता उदग्र भूत्वा उपगत पूजयितुं स्वयं स्वयंभूम् // SRS_१०.६३ //

तथपि च अपलालु नागराजा पुरुषवरस्य कृताञ्जलिः प्रणम्य / (Vऐद्य ६४) वर रुचिर गृहीत्व नागपुष्पान् स्थित गगने मुनिराज सत्करोन्तः // SRS_१०.६४ //

तथपि च मुचिलिन्द नागराजा प्रीतमनाः परितुष्ट हर्षजातः / विविध रत्नमौक्तिकं गृहीत्वा उपगमि नायकु अभिकिरन्तु तत्र // SRS_१०.६५ //

तथपि च कालिको ऽपि नागराजा उपगतु मुखु तथागतस्य हृष्टचित्तः / वर रूचिर गृहीत्व रत्नदामान् पुरुषवरस्य पूज करित्व श्रेष्ठाम् // SRS_१०.६६ //

सो ऽपि परम गौरवं जनित्वा अनुस्मरमाणु गुणांस्तथागतस्य / स्वजनपरिवृतः सनागसंघो बहुविधु भाषति वर्ण नायकस्य // SRS_१०.६७ //

नन्दु तथा उपनन्दु नागराजा तथ पुनस्तक्षक कृष्णगौतमौ च / उपगत जिनु ते नमस्यमानाः प्रणिपतिताः सुगतस्य पादयोर्हि // SRS_१०.६८ //

उपगत एलपत्रु नागराजा परिवृत नागशतेहि रोचमानः / मुनिवर जिनु काश्यपं स्मरन्तो स्वक उपपत्ति अपश्यि अक्षणेषु // SRS_१०.६९ //

अहो अहु पुरि आसि काङ्क्षप्राप्तो मयि पुरि च्छिन्नु परित्तमेलपत्रम् / सो अहु उपपन्नु अक्षणस्मिन् न सुकरु धर्म विजानितुं जिनस्य // SRS_१०.७० //

क्षिप्र अहु जहित्व नागयोनिं परम जुगुप्सितमेतु जन्तुकायम् / (Vऐद्य ६५) धर्ममहु विजानि शान्तिभावं पुरुषवरेण य ज्ञातु बोधिमण्डे // SRS_१०.७१ //

सागर अहिराजचक्रवर्ती परिवृतु नागत्रिकोटिसहस्रैः / वरुण मनस्वी गृहीत्व मुक्ताहारान् उपगतु ते भगवन्तु पूजनाय // SRS_१०.७२ //

क्षिप्त शिल जिनस्य तत्र येनो गगनस्थितेन गृहीत्व तस्मि काले / राजगृहि स किम्पिलो ऽपि यक्षः पुरतः स्थितः सुगतस्य गौरवेण // SRS_१०.७३ //

अलकवती समग्र राजधानी शून्य अभूषि न तत्र कश्चि यक्षः / सर्वि क्रिय करित्व अन्यमन्यं उपगत पश्यितु सर्वलोकनाथम् // SRS_१०.७४ //

तथपि च खरकर्ण सूचिरोमा आटविकस्तथ यक्ष भेषकश्च / हैमवत शतगिरिश्च यक्ष उपगत गर्दभको जिनं स्वयंभूम् // SRS_१०.७५ //

इन्द्रकेतु विकटश्च सुरूपो वक्कुलु पञ्चिकु शाक्य प्रवृद्धो / एते परे ऽपि च यक्षेन्द्र सहस्ता उपगत धूपघटं परिगृह्य // SRS_१०.७६ //

विकृत बहु दुःसंस्थितात्मभावा विगलितआभरणा अनेकरूपाः / बहव शतसहस्र तस्मि काले उपगत तत्र गृहीत्व यक्ष पुष्पान् // SRS_१०.७७ //

(Vऐद्य ६६) जलनिधि निवसन्ति ये सुपर्णा उपगत ब्राह्मणवेश निर्मिणित्वा / मुकुटधर विचित्र दर्शनीया गगनस्थिताः सुगतं नमस्यमानाः // SRS_१०.७८ //

नगरशत ये केचि जम्बुद्वीपे वनविहरेषु य तत्र देवताश्च / सर्व नगरदेवताः समग्रा उपगत पूज करोन्त नायकस्य // SRS_१०.७९ //

उपगत वनदेवता अनन्तास्तथपि च सर्वि य शैलदेवताश्च / तथपि च नदिदेवताः समग्रा उपगत पूज करोन्त नायकस्य // SRS_१०.८० //

अटविमरुषु देवताशतानि गिरिशिखरेषु य देवता समग्राः / उत्ससरतडागदेवताश्च उपगत सागरदेवताश्च बुद्धम् // SRS_१०.८१ //

देवअसुरनागयक्षसंघा गरुडमहोरगकिन्नराः कुम्भाण्डाः / तथपि च बहु प्रेतपूतनाश्चो पुरुषवरस्य करोन्ति चित्रिकारम् // SRS_१०.८२ //

ते ऽपि च जिनवरे करित्व पूजां नगरवरं प्रविशन्ति नायकस्मिन् / देव असुरनागयक्षराजा | सततमतृप्त भवन्ति दर्शनेन // SRS_१०.८३ //

यथ पुरिमभवेषु लोकनाथः पुरिमजिनेषु अकार्षि पूज श्रेष्ठाम् / पुण्यफलविपाक एवरूपो न च जनु तृप्तु नरेन्द्र पश्यमानः // SRS_१०.८४ //

मेरु तथ सुमेरु चक्रवाला हिमगिरिस्तथ गन्धमादनश्च / (Vऐद्य ६७) आवरणा न ते जिनस्य भोन्ति आभ यदा जिनु मुञ्चि बुद्धक्षेत्रे // SRS_१०.८५ //

ये च इह समुद्र बुद्धक्षेत्रे ते ऽपि महीय समास्तदा भवन्ति / सर्वमिमु समन्तु बुद्धक्षेत्रं समु भवती कुसुमेहि संप्रकीर्णम् // SRS_१०.८६ //

रश्मि शतसहस्र अप्रमेया अवकिरि पादतलेहि धर्मराजा / सर्वि निरय शीतला भवन्ति धर्मदुःख उपनीत सुखं च वेदयन्ति // SRS_१०.८७ //

धर्म दशबल संप्रभाषि तत्रो मरुमनुजान विशुद्ध भोति चक्षुः / प्राणि शतसहस्र अप्रमेया नियत भवन्ति च सर्वि बुद्धज्ञाने // SRS_१०.८८ //

बहु इमि सुगतस्य प्रतिहार्या न सुकरु वक्तु च कल्पकोटियेभिः / पुरवर प्रविशन्ति नायकस्मिन् प्रमुदित सर्व जगज्जिनप्रवेशे // SRS_१०.८९ //

इमि गुण सुगतस्य अप्रमेया नरवृषभस्य गुणाग्रपारगस्य / सर्वगुणविशेषपारगस्य शिरसि नमस्यथ बुद्धपुण्यक्षेत्रम् // SRS_१०.९० //

इति श्रीसमाधिराजे पुरप्रवेशपरिवर्तो नाम दशमः ||

(Vऐद्य ६८) ११ Sऊत्रधारणपरिवर्तः |

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य निविशनरथ्यामवगाहमानश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य निवेशनं प्रविष्टो ऽभूत् | प्रविश्य च न्यषीदत् प्रज्ञप्त एवासने | यथार्हे चासने बोधिसत्त्वसंघो भिक्षुसंघश्च निषण्णो ऽभूत् | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तं बोधिसत्त्वसंघं भिक्षुसंघं च निषण्णं विदित्वा स्वयमेव शतरसेन भोजनेन प्रणीतेन प्रभूतेन खादनीयेन भोजनीयेन लेह्येन चोष्येण पेयेन भगवन्तं संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तमपनीतधौतपाणिं विदित्वा दिव्येन नवनवतिकोटीशतसहस्रमूल्येन दूष्ययुगेन भगवन्तमभिच्छादयामास | तेषां च बोधिसत्त्वानां भिक्षुसंघस्य च प्रत्येकं प्रत्येकं त्रिचीवरमदातू ||

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत एकांसमुत्तरासङ्ग कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तं गाथाभिगीतेन प्रश्नं परिपृच्छति स्म -

कथं चरन्तो विदु बोधिसत्त्वः स्वभावु धर्माण सदा प्रजानते / कथं क्रियामाचरते विचक्षणः क्रियामाचरते भोतारु वदाहि नायक // SRS_११.१ //

कथं च जातिस्मरु भोति नायक न चापि गर्भे उपपद्यते कथम् / कथं परीवारु भवेदभेद्य प्रतिभानु भोतीह कथमनन्तकम् // SRS_११.२ //

सर्वेष सत्त्वान चरिं प्रजानसे सर्वेषु धर्मेषु ति ज्ञानु वर्तते / अनाभिभूता द्विपदानमुत्तमा पृच्छामि प्रश्नं मम व्याकरोहि // SRS_११.३ //

स्वभाव धर्माणमभावु जानसे अनाभिलप्यां गिर संप्रभाषसे / सिंहेन वा धर्षित सर्व क्रोष्टका स्तथैव बुद्धेनिह अन्यतीर्थिकाः // SRS_११.४ //

(Vऐद्य ६९) सर्वेष सत्त्वान चरिं प्रजानसे सर्वेषु धर्मेषु ज्ञानानुवर्तते / असङ्गज्ञानी परिशुद्धगोचरा तं व्याकरोहि मम धर्मस्वामी // SRS_११.५ //

अतीतु जानासि तथा अनागतं यच्च इहा वर्तति प्रत्युत्पन्नम् / त्रियध्वज्ञानं ति असङ्गु वर्तते तेनाहु पृच्छामिह शाक्यसिंहम् // SRS_११.६ //

त्रियध्वयुक्तान जिनान धर्मता त्वं धर्मतां जानसि धर्मराज / धर्मस्वभावकुशलः स्वयंभूस्तेनाहु पृच्छामिह ज्ञानसागरम् // SRS_११.७ //

यत् किंचि धर्मं स्खलितं न ते ऽस्ति ततो ति चित्तं निखिलं प्रहीणम् / प्रहीण ग्रन्था खिलमोहसादका देशेहि मे बोधिचरिं नरेन्द्र // SRS_११.८ //

यल्लक्षणा धर्म जिनेन बुद्धास्तल्लक्षणं धर्म मम प्रकाशय / यल्लक्षणं धर्ममहं विदित्वा तल्लक्षणं बोधि चरिष्यि चारिकाम् // SRS_११.९ //

विलक्षणां सत्त्वचरीमनन्तां कथं चरन्तश्चरिमोतरन्ति / चरीप्रवेशं मम देशय स्वयं श्रुत्वा च सत्त्वान चरिं प्रजानियाम् // SRS_११.१० //

विलक्षणं धर्मस्वभावलक्षणं स्वभावशून्यं प्रकृतीविविक्तम् / प्रत्यक्ष भोन्ति कथ बोधिसत्त्वः प्रकाशयस्व मम बुद्धनेत्रीम् // SRS_११.११ //

सर्वेषु धर्मेष्विह पारमिंगताः सर्वेषु निर्देशपदेषु शिक्षिताः / (Vऐद्य ७०) निःसंशयी संशयकाङ्क्षक्षछेदके प्रकाशयाही मम बुद्धबोधिम् // SRS_११.१२ //

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य चेतसैव चेतःपरिवितर्कमाज्ञाथ चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्मएकधर्मेण कुमार समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः एतान् गुणान् प्रतिलभते, क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते | कतमेनैकेन धर्मेण इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्माणां स्वभावं यथाभूतं प्रजानाति?कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्माणां स्वभावं जानाति? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्माननामकान् नामापगतान् प्रजानाति | घोषापगतान् वाक्पथापगतान् अक्षरापगतान् उत्पादापगतान् निरोधापगतान् हेतुविलक्षणान् प्रत्ययविलक्षणान् विपाकलक्षणानारम्भणलक्षणान् विवेकलक्षणान् एकलक्षणान् यदुतालक्षणान् निमित्तापगतान् अचिन्त्यांश्चिन्तापगतान् मनोपगतान् सर्वधर्मान् यथाभूतं प्रजानाति | अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

एकु निर्देश धर्माणां सर्वधर्मा अलक्षणाः / देशिता वरप्रज्ञेन यथाभूतं प्रजानता // SRS_११.१३ //

य एवं धर्मनिर्देशं बोधिसत्त्वः प्रजानति / न तस्य भोति विष्ठानं सूत्रकोट्या प्रभाषतः // SRS_११.१४ //

अधिष्ठितो नायको हि भूतकोटीं प्रजानति / प्रजानाति च तां कोटीं न चात्रो किंचि भाषितम् // SRS_११.१५ //

एकेन सर्वं जानाति सर्वमेकन पश्यति / कियद् बहुं पु भाषित्वा न तस्योत्पद्यते महः // SRS_११.१६ //

तथास्य चित्तं निध्याप्तं सर्वधर्मा अनामकाः / शिक्षितो नामनिर्देशे भूतां वाचं प्रभाषते // SRS_११.१७ //

शृणोति घोषं यं कंचित् पूर्वान्तं तस्य जानति / ज्ञात्वा घोषस्य पूर्वान्तं घोषेण ह्रियते न सः // SRS_११.१८ //

यथा घोषस्य पूर्वान्तं एवं धर्माण लक्षणम् / एवं धर्मान् प्रजानन्तो न गर्भेषूपपद्यते // SRS_११.१९ //

अजातिः सर्वधर्माणामनुत्पत्तिं प्रजानति / प्रजानन् जातिनिर्देशं भवेज्जातिस्मरः सदा // SRS_११.२० //

यदा जातिस्मरो भोति तदा च चरते क्रियाम् / क्रियामोतरमाणस्य परिवारो न भिद्यते // SRS_११.२१ //

(Vऐद्य ७१) यं एवं शून्यकान् धर्मान् बोधिसत्त्वः प्रजानति / न तस्य किंचिदज्ञातमेषा कोटिरकिंचना // SRS_११.२२ //

अकिंचनायां कोट्यां हि किंचिद् बालैर्विकल्पितम् / येन ते कल्पकोटीयः संसरन्ति पुनः पुनः // SRS_११.२३ //

सचेत्ते कल्प जानीयुर्यथा जानति नायकः / न तेषां दुःखु जायेत नापि गच्छेयु दुर्गतिम् // SRS_११.२४ //

एवं पृथग्जनाः सर्वे अजानन्त इमं नयम् / क्षिपन्ति ईदृशान् धर्मान् यत्र दुःखं निरुध्यते // SRS_११.२५ //

अलब्धिः सर्वधर्माणां धर्मसंज्ञा प्रवर्तते / सा एवंजातिका संज्ञा संज्ञामेव विजानथ // SRS_११.२६ //

विजानना च संज्ञा च बालैरेतद्विकल्पितम् / प्रकल्पितेषु धर्मेषु नात्र मुह्यन्ति पण्डिताः // SRS_११.२७ //

पण्डितानामियं भूमिर्बालानां नात्र गोचरः / गोचरो बुद्धपुत्राणां शून्या धर्मा अनाविलाः // SRS_११.२८ //

बोधिसत्त्वानामियं भूमिर्बुद्धपुत्रचरी इयम् / बुद्धधर्माणलंकारो देशिता शान्त शून्यता // SRS_११.२९ //

यदा च बोधिसत्त्वानां प्रहीणा भोति वासना / न ते ह्रियन्ति रूपेहि बुद्धगोत्रस्मि ते स्थिताः // SRS_११.३० //

अस्थान सर्वधर्माणां स्थानमेषां न विद्यते / य एवं स्थान जानाति बोधिस्तस्य न दुर्लभा // SRS_११.३१ //

दानं शीलं श्रुतं क्षान्तिं सेवित्वा मित्र भद्रकान् / इमां क्रियां विजानन्तः क्षिप्रं बोधिं स बुध्यते // SRS_११.३२ //

देवाथ नागाः सद सत्करोन्ति गन्धर्व यक्षा असुरा महोरगाः / सर्वे च राजान सुपर्णि किन्नरा निशाचराश्चास्य करोन्ति पूजाम् // SRS_११.३३ //

यशो ऽस्य भाषन्ति च बुद्धकोटियो बहुकल्पकोट्यो ऽपि अधिष्ठिहन्तः / (Vऐद्य ७२) धर्म प्रकाशन्तिय भोति वर्णो न शक्यु पर्यन्तु क्षपेतु तस्य // SRS_११.३४ //

यः शून्यतां जानति बोधिसत्त्वः करोति सो ऽर्थं बहुप्राणिकोटिनाम् / देशेति धर्मं पर्यायसूत्रतो श्रुत्वास्य प्रेम जनयन्ति गौरवम् // SRS_११.३५ //

ज्ञानं च तेषां विपुलं प्रवर्तते येनेति पश्यन्ति नरोत्तमान् जिनान् / क्षेत्रे च पश्यन्ति वियूह शोभनं धर्मं च देशेन्ति ते लोकनाथाः // SRS_११.३६ //

मायोपमान् जानथ सर्वधर्मान् यथान्तरीक्षं प्रकृतीय शून्यम् / प्रकृतिं पि सो जानति तेष तादृशीमेवं चरन्तो न कहिंचि सज्जति // SRS_११.३७ //

ज्ञानेनासङ्गेन करोति सो ऽर्थं लोके चरन्तो वरबोधिचारिकाम् / ज्ञानेन ते वीक्षिय सर्वधर्मान् प्रेषेन्ति ते निर्मित अन्यक्षेत्रान् // SRS_११.३८ //

ते बुद्धकृत्यं करियाण निर्मिता प्रकृतीय गच्छन्ति यथैव धर्मताम् / यथाभिप्रायं च लभन्ति ते ऽर्थं ये बोधिचित्तस्मि नराः प्रतिष्ठिताः // SRS_११.३९ //

स भोति बुद्धान् सदा कृतज्ञो यो बुद्धवंशस्य स्थितीय युज्यते / विरोचमानेन समुच्छ्रयेण द्वात्रिंश काये ऽस्य भवन्ति लक्षणाः // SRS_११.४० //

अन्याननन्तान् बहु आनुशंसान् श्रेष्ठं समाधौ चरमाणु लप्स्यते / महाबलो भोति सदा अकम्पियो राजान् तस्यो न सहन्ति तेजः // SRS_११.४१ //

(Vऐद्य ७३) प्रासादिको भोति महाभिषट्कः पुण्येन तेजेन शिरीय चोद्गतः / देवापि नो तस्य सहन्ति तेजो यो बुद्धधर्मेषु चरेय पण्डितः // SRS_११.४२ //

मित्रं स भोति सद सर्वप्राणिनां यो बोधिचित्तस्मि दृढं प्रतिष्ठितः / न चान्धकारो ऽस्य कदाचि भोति प्रकाशयन्तस्मि स बुद्धबोधिम् // SRS_११.४३ //

अपगतगिरवाक्पथा अनभिलप्या यथ गगनं तथ ताः स्वभावधर्माः / इम गति परमां विजानमानो तथ तु भवति प्रतिभानु अक्षयं से // SRS_११.४४ //

सूत्रशतसहस्र भाषमाणः सूक्ष्म प्रजानति पूर्विकां स कोटिम् / सद विदु भवती असङ्गवाक्यः सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.४५ //

नयशतकुशलश्च नित्यु भोति बहुविधघोषनिरुक्तिकोविदश्च / कर्मफलविभक्ति निश्चिताश्चो भोन्ति विशिष्ट विशेष एवरूपाः // SRS_११.४६ //

अविकलवेशधारी भोति दशबलआत्मज पण्डितो महात्मा / सद स्भृति परिशुद्ध तस्य भोति सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.४७ //

न श्रुणति अमनोज्ञ शब्द जातु श्रुणति प्रणीत मनापु नित्य शब्दान् / सद भवति मनोज्ञ तस्य वाचा सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.४८ //

स्मृतिमतिगतिप्रज्ञवन्तु भोति तथपि च चित्तमनाविलं प्रसन्नम् / (Vऐद्य ७४) सूत्रशतसहस्रु भाषते अनेकान् सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.४९ //

अक्षरपदप्रभेदकोविदश्चो रुत बहु जानति नैक अन्यमन्ये / अर्थकुशल भोति व्यञ्जनो च इम गुण धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.५० //

देवमनुजनागराक्षसानाम् असुरमहोरगकिन्नराण नित्यम् / तेष सद प्रिय मनाप भोति सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.५१ //

भूतगणपिशाचराक्षसाश्चो परमसुदारुण ये च मांसभक्षाः / ते ऽस्य भयु न जातु संजनेन्ति सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // SRS_११.५२ //

विपुल कथं श्रुणित्व पण्डितानां विपुल प्रजायति रोमहर्ष तेषाम् / विपुल तद जनेन्ति बुद्धप्रेमं विपुल अचिन्तियु तेषु भोति अर्थः // SRS_११.५३ //

पुण्यबल न शक्यु तेष वक्तुं बहुमपि कल्पसहस्र भाषमाणैः / अपरिमित अनन्त अप्रमेय इमु सुगतान धरेत्व धर्मगञ्जम् // SRS_११.५४ //

सर्व जिन अतीत पूजितास्ते अपरिमिता य अनागताश्च बुद्धाः / दशसु दिशासु ये स्थिताश्च बुद्धा इम वर शान्त समाधि धारयित्वा // SRS_११.५५ //

यथ नरु इह कश्चि पुण्यकामो दशबल कारुणिकानुपस्थिहेय्या / अपरिमित अनन्त कल्पकोटीरपरिमितं च जनेतु प्रेम तेषु // SRS_११.५६ //

(Vऐद्य ७५) द्वितीय नरु भवेत पुण्यकामो इतु परमार्थनयात्तु गाथमेकाम् / धरिय चरिमकालि वर्तमाने परिमकु पुण्यकला न भोति तस्य // SRS_११.५७ //

परम इयं विशिष्ट बुद्धपूजा चरिमकि दारुणि कालि वर्तमाने / चतुपदमित गाथमेकु श्रुत्वा धारयि पूजित तेन सर्वबुद्धाः // SRS_११.५८ //

परम सद सुलब्ध तेहि लाभा परम सुभुक्तु सदा व राष्ट्रपिण्डम् / परम दशबलस्य ज्येष्ठपुत्रा बहु जिन पूजित तेहि दीर्घरात्रम् // SRS_११.५९ //

अहमपि इह दृष्ट गृघ्रकूटे तथ मय व्याकृत ते ऽपि बुद्धज्ञाने / अपि च मय परीतु मैत्रक स्यां पुनरपि व्याकरणाय तस्मि काले // SRS_११.६० //

तथ पुनरमितायु तेष तत्रो भाषते बुद्ध अनेक आनुशंसाम् / सर्वि इमि सुखावतीं प्रविष्टो अभिरति गत्व अक्षोभ्य पश्यि बुद्धम् // SRS_११.६१ //

कल्पशतसहस्र अप्रमेया न च विनिपातभयं कदाचि भोति / इमु वरु चरमाणु बोधिचर्यामनुभवति स हि नित्य सौमनस्यम् // SRS_११.६२ //

तस्य इमु विशिष्ट एवरूपा य इमु प्रकाशित श्रेष्ठ आनुशंसाम् / प्रतिपदमनुशिक्षमाण मह्यं पश्चिमि कालि धरेयु एत सूत्रम् // SRS_११.६३ //

इति श्रीसमाधिराजे सूत्रधारणपरिवर्तो नामैकादशः

(Vऐद्य ७६) १२ Sअमाध्यनुशिक्षणापरिवर्तः |

तत्र कुमार यो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधमाणां स्वभावं प्रजानाति, तस्येमे एवंरूपा गुणानुशंसा भवन्ति - स तथागतानां भूतं गुणवर्णं भाषते | न च तथागतान् व्याख्याति असता अभूतेन | तत् कस्य हेतोः? यया धर्मतया तथागतः प्रभाव्यते, तां धर्मतां यथाभूतं प्रजानाति | अनन्तात् बुद्धगुणान् प्रजानाति | तत् कस्य हेतोः? अनन्ता हि कुमार बुद्धगुणा अचिन्त्याश्चिन्तापगताः | तेनाशक्यं चिन्तयितुं वा प्रमातुं वा | तत् कस्य हेतोः? चित्तं हि कुमार निःस्वभावमरूप्यनिदर्शनम् | इति हि कुमार यत्स्वभावं चित्तं तत्स्वभावा बुद्धगुणाः, यत्स्वभावा बुद्धगुणास्तत्स्वभावास्तथागताः, तत्स्वभावाः सर्वधर्माः | यः कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्व एवं सर्वगुणस्वभावनिर्देशं यथाभूतं प्रजानाति, अयं कुमार उच्यते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो निध्याप्तिमानसः | निःसरणकुशलः | त्रैधातुकनिःसरणं यथाभूतं प्रजानाति | यथावदर्शी अवितथवादी अनन्यथाभाषी, यथावादी तथाकारी, अनभिनिविष्टस्त्रैधातुके त्रैधातुकसमतिक्रान्तः | समतिक्रान्तः कामभूमिं रूपभूमिं आरूप्यभूमिं क्लेशभूमिं नामभूमिं घोषभूमिम् | अक्षरपदनयकुशलः | अक्षरविभावितज्ञानः | अनभिलप्यधर्मकोविदः | अक्षरज्ञः | अक्षरकुशलः | अक्षरपदप्रभेदज्ञानकुशलः | अक्षरपदप्रभेदविस्तारज्ञानकुशलः | सर्वधर्मपदप्रभेदकुशलः | सर्वधर्मपदप्रभेदविस्तारकुशलः | सर्वधर्मव्यवस्थानज्ञानकुशलः | निश्चितया बुद्ध्या समन्वागतो ऽनभिभूतः सर्वमारैः पापीयोभिर्मारकायिकाभिश्च देवताभिः ||

अस्मिन् खलु पुनर्धर्मपर्याये भाष्यमाणे अष्टानवतेर्नियुतानां देवमानुषिकायाः प्रजायाः पूर्वपरिकर्मकृतायाः कोटीशतसहस्रावर्ताया धारण्या अनावरणायाश्च धर्मविपश्यनायाः क्षान्तेः प्रतिलम्भो ऽभूत् | ते च सर्वे भगवता व्याकृउता अष्टाचत्वारिंशता कल्पैरसंख्येयशतसहस्रैरनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंभोत्स्यन्ते | सर्वे च अन्यान्यनामान एकायुष्प्रमाणा अन्यान्येषु बुद्धक्षेत्रेषु अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंभोत्स्यन्ते | तत्रेदमुच्यते -

यो बोधिसत्त्व मतिमान् प्राप्नोति अनुत्तरां वरां बोधिम् / अर्थे च धर्मि कुशलो चरति स धर्मस्वभावस्मि // SRS_१२.१ //

नाभूत् भणति वाचं बुद्धानां यादृशा गुणविशेषाः / स हि धर्मु तं जिनानां जानति शूरो विगतकङ्क्षाः // SRS_१२.२ //

एकार्थ सर्वधर्मान् प्रजानति च शून्यतां स एकांशम् / नानार्थु नास्ति तेषां एकार्थे शिक्षितो भवति // SRS_१२.३ //

(Vऐद्य ७७) निष्कल्पानविकल्पान् अनोपलम्भांश्च जानाति मतिमान् / क्षति अक्षये ऽस्य संज्ञा प्रहीण सर्वा निरवशेषा // SRS_१२.४ //

न हि रूपतो दशबलान् पश्यति सो धर्मकाय नरसिंहान् / नापि लक्षणेहि तस्य प्रहीण सर्वे विपर्यासाः // SRS_१२.५ //

धर्मा अचिन्त्य एते चिन्तापगता स्वभाव उपशान्ताः / एवं प्रजानमानः पश्यति बुद्धान् द्विपदश्रेष्ठान् // SRS_१२.६ //

यथ ज्ञात्वात्मसंज्ञास्तथैव सर्वत्र प्रेषिता बुद्धिः / सर्वे च तत्स्वभावा धर्म विशुद्धा गगनकल्पाः // SRS_१२.७ //

न हि जात मानसे ऽस्य निःसरणं ज्ञात्व सर्वधर्माणाम् / त्रैधातुके विमुक्तिप्रणिधानु न विद्यते तस्य // SRS_१२.८ //

यथावदर्शि भोति अवितथवचनो ऽनन्यथाभाषी / सर्वं च तस्य वचनं निश्चरति जिनानुभावेन // SRS_१२.९ //

अतिक्रान्तु कामभूमिं किलेशभूमिं च रूप आरूप्यान् / धर्मेष्वसक्तमनसः प्रमुदित चरते जगहिताय // SRS_१२.१० //

अतिक्रान्तु नामभूमिं घोषो ज्ञान स्वभावेन चयिकः / यावच्चिरं पि भणतो न विद्यते निश्रयस्तस्य // SRS_१२.११ //

संज्ञाप्रचारु नास्ति दृष्टिविपर्यासु सर्वशः क्षीणः / सुनिश्चिता बुद्धिश्च ते गगनोपमधीराः // SRS_१२.१२ //

विहार कोटीनियुता भवेयु विक्षेपणार्थ चित्तस्य / अभिभवति सर्वमारान् न चापि तेषां वशमुपैति // SRS_१२.१३ //

सर्वि जह्यु मारजालं परिशुद्धः शीलवानपरिदाहः / ध्यानसुखस्मि निरतः प्रजानति च शून्यकं लोकम् // SRS_१२.१४ //

लोकाश्च स्कन्ध उक्तास्तांश्चापि स शून्यकान् प्रजानति / अनुत्पादाननिरोधान् सर्वान् गगनोपमान् धर्मान् // SRS_१२.१५ //

आत्मानं स त्यजते न चैव शिक्षां श्रुतां दशबलस्य / सो शीलपारमिं गत उपपद्यति यत्र प्रणिधेति // SRS_१२.१६ //

विचरन्तु बुद्धक्षेत्रान् पश्यति बुद्धकोटीनियुतानि / न स्वर्गं प्रार्थयते न चापि प्रणिधानतो मुक्तः // SRS_१२.१७ //

(Vऐद्य ७८) न भ्रंशयति स वीर्यं मुहूर्तमात्रमपि धर्म चरमाणः / प्रशंसितश्च भोति बुद्धभिर्दशदिशे लोके // SRS_१२.१८ //

तस्मात्तर्हि कुमार श्रुत्वा धर्मानिमान् समाधिस्मिन् / जहियान ज्ञात्रलाभं प्रकाशय महाजने धर्मम् // SRS_१२.१९ //

य इच्छति स्वयंभूर्भवेय बुद्धो महागुणसमङ्गी / इह शिक्षित्वा कुशलो दशबलधारी भवति बुद्धः // SRS_१२.२० //

इति श्रीसमाधिराजे समाध्यनुशिक्षणापरिवर्तो नाम द्वादशः

(Vऐद्य ७९) १३ Sअमाधिनिर्देशपरिवर्तः |

तत्र खलु भगवान् पुनरेव चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेन समाधिनिर्देशकुशलेन भवितव्यम् | तत्र कुमार कतमः समाधिनिर्देशः?या यथावत्तता सर्वधर्माणां समता अविषमता | अकल्पना अविकल्पना | अविठपना असमुत्थापना | अनुत्पादः अनिरोधः | कल्पविकल्पपरिकल्पसमुच्छेदः | चित्तानालम्बनता | अमनसिकारः | प्रज्ञप्तिसमुच्छेदः | वितर्कविकल्पसमुच्छेदः | रागद्वेषमोहसमुच्छेदः | नान्तानन्तमनसिकारः | मनसिकारसमुच्छेदः | स्कन्धधात्वायतनस्वभावज्ञानम् | स्मृतिमतिगतिह्रीधृतिचारित्राचारगोचरप्रतिपत्तिस्थानम् | अरणाभूमिः | शान्तभूमिः | सर्वप्रपञ्चसमुच्छेदः | सर्वबोधिसत्त्वशिक्षा | सर्वतथागतगोचरः | सर्वगुणपरिनिष्पत्तिः | अयमुच्यते कुमार समाधिनिर्देशः | यत्र समाधिनिर्देशे प्रतिष्ठितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽविरहितो भवति समाधिना, अभ्रान्तचित्तश्च भवति, महाकरुणासमन्वागतो ऽप्रमेयाणां च सत्त्वानमर्थं करोति ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

समाध्यविषमा भूमिः शान्ता सूक्ष्मा सुदुर्दृशा / सर्वसंज्ञासमुद्धातः समाधिस्तेन चोच्यते // SRS_१३.१ //

अकल्पश्चाविकल्पश्चाग्राह्यत्वमनिदर्शनम् / अनुपलब्धिश्चित्तस्य समाधिस्तेन चोच्यते // SRS_१३.२ //

समाहितो यदा भोति सर्वधर्मा न मन्यते / अमन्यना यथाभूतं समाधिरिति शब्दितः // SRS_१३.३ //

न धर्मे ऽस्ति रजोमात्र रजश्चापि न विद्यते / अनुपलब्धिर्धर्माणां समाधिस्तेन चोच्यते // SRS_१३.४ //

चित्तस्यानुपलब्धिश्च विकल्पो ह्येष चोच्यते / अविकल्पिताश्च ते धर्मा समाधिरेष जानथः // SRS_१३.५ //

शब्देन सूचितो ह्यर्थः स च शब्दो अवस्तुकः / प्रतिश्रुत्कोपमः शब्दो अन्तरीक्षं यथा नभः // SRS_१३.६ //

अस्थिता हि इमे धर्माः स्थितिरेषां न विद्यते / अस्थितिः स्थितिशब्देन स्वभावेन न लभ्यते // SRS_१३.७ //

च्यवते अगतीत्येवं गतिश्चासौ न विद्यते / अगतिर्गतिशब्देन समाधिर्नदितस्तथा // SRS_१३.८ //

(Vऐद्य ८०) असमाहितो वुच्यति एष मन्यना समाहितो एष द्वितीय मन्यना / अमन्यमाना विचरन्ति बोधये अमन्यमाना स्पृशि बोधिमुत्तमाम् // SRS_१३.९ //

समविषम एष शान्तभूमिः शमथविपश्यनानिमित्त एषा / सेविय इमु शान्त बुद्धबोधिं स इह प्रयुक्त समाधिभावनायाम् // SRS_१३.१० //

न च पुनरियमक्षरेहि शक्यं प्रविशितु अर्थगति प्रवेशे / सर्वरुत जहित्व भाष्यघोषं भवति समाहित नो च मन्यनास्य // SRS_१३.११ //

यश्च इह समाधि बोधिसत्त्वो यथ- उपदिष्टु तथा स्थिहेत युक्तः / सचेदिह भवि कल्पदाहु क्षेत्रे गिरिवरमध्यगतं न तं दहे ऽग्निः // SRS_१३.१२ //

यथ गगनु न जातु दग्धपूर्वं सुबहुकल्पशतेहि दह्यमानम् / गगनसमा अधिजानमान धर्मांस्ते न जातु दह्यति सो ऽग्निमध्ये // SRS_१३.१३ //

सचि पुन ज्वलमान बुद्धक्षेत्रे प्रणिधि करोति समाधिये स्थिहित्वा / ज्वलनु अयु प्रशाम्यतामशेषं पृथिवी विनश्यि न चास्य अन्यथात्वम् // SRS_१३.१४ //

ऋद्धिबलु अनन्तु तस्य भोति खगपथि गच्छति सो असज्जमानः / इमि गुण अनुभोति बोधिसत्त्वो यथ-अनुशिष्टु समाधिये स्थिहित्वा // SRS_१३.१५ //

जायते च्यवते वापि न च जाति न च्युतिः / यस्य विजानना एषा समाध्यस्य न दुर्लभा // SRS_१३.१६ //

(Vऐद्य ८१) न च्युतिर्नापि चो जाति लोकनाथेन देशिता / लोकनाथं विदित्वैवं समाधिं तेन जानथ // SRS_१३.१७ //

अनोपलिप्ता लोकेन लोकधर्मे न सज्जति / असज्जमानः कायेन बुद्धक्षेत्राणि गच्छति // SRS_१३.१८ //

क्षेत्रेषु पश्यते नित्यं संबुद्धान् लोकनायकान् / धर्मं च शृणुते तत्र बुद्धक्षेत्रेषु भाषितम् // SRS_१३.१९ //

न जातु तस्य अज्ञानं धर्मधातुं च भाषते / गतिज्ञः सततो धर्मे धर्मधातुमयो हि सः // SRS_१३.२० //

भाषतः कल्पकोट्यो ऽपि प्रतिभानं न हीयते / निर्मिणोति बहूनन्यान् बोधिसत्त्वान् विचक्षणः // SRS_१३.२१ //

क्षेत्रातः क्षेत्र गच्छन्ति बोधिसत्त्वान निर्मिताः / सहस्रपत्रपद्मेषु पर्यङ्केन निषण्णकाः // SRS_१३.२२ //

बुद्धबोधिं प्रकाशेन्ति धारणीसूत्रशोभनम् / अन्याश्च सूत्रकोटीयो समाधिं शान्त भावयन् // SRS_१३.२३ //

अविवर्तिकपथे स्थापेन्ति बहून् सत्त्वानचिन्तियान् / प्रतिभानं क्षयं नैति बुद्धबोधिं प्रकाशिय // SRS_१३.२४ //

कूटागारे हि गच्छन्ति रतनेहि विचित्रिते / ओकिरन्ति च पुष्पेहि गन्धवद्भिर्विनायकम् // SRS_१३.२५ //

ओकिरन्ति च चूर्णेहि गन्धवन्तेहि नायकम् / कुर्वन्ति विपुलां पूजां सर्वे ते बोधिकारणात् // SRS_१३.२६ //

अप्रमेया गुणा एते बोधिसत्त्वान तायिनाम् / निष्किलेशा यदा भोन्ति तदा ऋद्धिं लभन्ति ते // SRS_१३.२७ //

अनुपत्तिकिलेशान अच्छाः शुद्धाः प्रभास्वराः / असंस्कृता अकोप्याश्च बोधिसत्त्वान गोचराः // SRS_१३.२८ //

प्रशान्ता उपशान्ताश्च निष्किलेशा अनङ्गनाः / अप्रपञ्चा निष्प्रपञ्चाः प्रपञ्चसमतिक्रमाः // SRS_१३.२९ //

अप्रचारो ऽक्षराणां च सर्वधर्माण लक्षणम् / दुर्विज्ञेयश्च घोषेण समाधिस्तेन चोच्यते // SRS_१३.३० //

अक्षया उपशान्ता च अनाभोगा अदर्शना / गोचरः सर्वबुद्धानां भूतकोटिरनाविला // SRS_१३.३१ //

(Vऐद्य ८२) सर्वबुद्धानियं शिक्षा सर्वधर्मस्वभावता / इह शिक्षित्व संबुद्धा गुणानां पारमिं गताः // SRS_१३.३२ //

न संपारं न वापारं पूर्वान्तो न विकल्पितः / तेन ते सर्व संबुद्धा गुणानां पारमिं गताः // SRS_१३.३३ //

अनागतानगतिकान् धर्मान् ज्ञात्वा स्वभावतः / निष्प्रपञ्चाननाभोगांस्तत्र ते पारमिं गताः // SRS_१३.३४ //

इति श्रीसमाधिराजे समाधिनिर्देशपरिवर्तस्त्रयोदशः

(Vऐद्य ८३) १४ Sमितसंदर्शनपरिवर्तः |

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् - आश्चर्यं भगवन् यावत् सुभाषितेयं भगवता तथागतेनार्हता सम्यक्संबुद्धेन सर्वधर्मस्वभावसमता सर्वबोधिसत्त्वशिक्षासमाधिनिर्देशः | यथापि नाम भगवन् दीर्घरात्रमत्र शिक्षित्वा समुदागतो ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ | प्रतिभाति च मे भगवन्, प्रतिभाति च मे सुगत | भगवानाह - प्रतिभातु ते कुमार यस्येदानीं कालं मन्यसे | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवता कृतावकाशो भगवन्तं संमुखं सारूप्याभिर्गाथाभिरभ्यष्टावीत् -

दृष्ट्वान सत्त्वान् दुखितानुपद्रुतान् रागेण दोषेण सदाभिभूतान् / चित्तं त्वयोत्पादितु बोधिकारणादू बुद्धो भवेयं ति प्रजान मोचकाः // SRS_१४.१ //

चीर्णो ऽसि वीर्ये बहुकल्पकोटियो दाने दमे संयमि नित्यु शिक्षितः / शीले च क्षान्तौ तथ वीर्ये ऽतन्द्रितो दानं च दत्तं विपुलमनन्तकम् // SRS_१४.२ //

न चो तव मानसु जातु खिन्नं हस्तांश्च पादांस्त्यजमानु जीवितम् / हिरण्यसुवर्णं तथ पुत्रदारं राज्थं च त्यक्तमनपेक्ष भूत्वा // SRS_१४.३ //

शीलं तवाच्छं विमलं विशुद्धम् आत्मा च त्यक्तो न च शील खण्डितम् / कायेन वाचा मनसा सुसंवृता सुदान्तचित्ता सुगता नमो ऽस्तु ते // SRS_१४.४ //

क्षान्तीरताः क्षान्तिपथे प्रतिष्ठिताः काये कृते खण्ड पि नैव क्रुध्यसे / क्षीरं ततः प्रस्रवि मैत्रभावना आश्चर्यभूता सुगता नमो ऽस्तु ते // SRS_१४.५ //

(Vऐद्य ८४) बलैरुपेता दशभिर्बलैः स्थिता असङ्गुज्ञानी विदि सर्वधर्मान् / करुणानि लोकहितकर धर्मस्वामिन् अनुकम्पसे प्रजा इम अर्थकामः // SRS_१४.६ //

शून्यं ति ज्ञानं न च पुनिहास्ति सत्त्वो लोकं च दृष्ट्व तथा ति प्रनष्टमार्गम् / विबोधितास्ते प्रकृतिनिरात्मधर्मे विमुक्तिजाता न च क्वचि सा विमुक्तिः // SRS_१४.७ //

प्रत्यादिशं जहिय सदा प्रमत्तं जित्वा च मारं सबलमनन्तसैन्यम् / बुद्धित्व बोधि विपुलामनन्तज्ञानं दिशेहि धर्मं परम विशुद्धशान्तम् // SRS_१४.८ //

गगनं पतेय्या सह शशितारकेहि पृथिवी विनश्येत् सनगरशैलसंस्था / आकाशधातुरपि च सियान्यथात्वं नो चैव तुभ्यं वितथ भणेय्य वाचा // SRS_१४.९ //

दृष्ट्वा त्वं दुःखितान् सत्त्वानुपलम्भरताः प्रजाः / अनोपलम्भं देशेसि गम्भीरां शान्तशून्यताम् // SRS_१४.१० //

शिक्षितो ऽसि महावीर कल्पकोटीरचिन्तिया / अनोपलम्भशिक्षायां स्खलितं ते न विद्यते // SRS_१४.११ //

यादृशे शिक्षितो धर्मे तादृशं धर्मु भाषसे / अभूमिरत्र बालानां यावन्त अन्यतीर्थिकाः // SRS_१४.१२ //

ये स्थिता आत्मसंज्ञायां ते स्खलन्ति अविद्वसु / ज्ञात्वा धर्माण नैरात्म्यं स्खलितं ते न विद्यते // SRS_१४.१३ //

भूतवादी महावीर भूतधर्मप्रतिष्ठितः / भूते सत्ये स्थितो नाथ भूतां वाचं प्रभाषसे // SRS_१४.१४ //

भूता ते चारिका आसीद् यथा ते प्रणिधिः कृतः / तस्य भूतस्य निष्यन्दा भूतां वाचं प्रभाषसे // SRS_१४.१५ //

भूतचर्यासु संपन्नो भूतकोटीसुशिक्षिता / भूताशया भूतचरी भूतप्रज्ञ नमो ऽस्तु ते // SRS_१४.१६ //

(Vऐद्य ८५) समस्ते प्रज्ञया नास्ति ज्ञानवादि प्रभाकर / ज्ञाने विशेषतां प्राप्त ज्ञानवादि नमो ऽस्तु ते // SRS_१४.१७ //

मित्रस्त्वं सर्वसत्त्वानां मैत्री तव सुभाविता / अप्रकम्प्यो यथा मेरुरचलः सुप्रतिष्ठितः // SRS_१४.१८ //

गणे सुविपुले शास्तुर्गणान् संपरिकर्षसि / गभीरप्रज्ञा सुगता नदसे परिषद्गता // SRS_१४.१९ //

सिंहनादं नदि बुद्धः सिंहविक्रान्तविक्रमः / जितास्ते तीर्थिकाः सर्वे सिंहेन क्रोष्टुका यथा // SRS_१४.२० //

अदान्तदमको वीर अदान्ता दमितास्त्वया / ते च मित्रा दृढा भोन्ति अभेद्या भोन्ति सुस्थिताः // SRS_१४.२१ //

दृष्ट्वा त्वं दुःखितान् सत्त्वानात्मदृष्टिसमाश्रितान् / नैरात्म्य धर्मं देशेमि यत्र नास्ति प्रियाप्रियम् // SRS_१४.२२ //

अशिक्षितानां बालानां कुमार्गपथचारिणाम् / मार्गं त्वं संप्रकाशेसि येन गच्छन्ति नायकाः // SRS_१४.२३ //

ये स्थिता आत्मसंज्ञायां दुःखे ते सुप्रतिष्ठिताः / न ते जानन्ति नैरात्म्यं यत्र दुःखं न विद्यते // SRS_१४.२४ //

अखिलितपदधर्मदेशको ऽसि स्खलितु न लभ्यति लोकनाथ / अवितथ गिर संप्रभाषसे त्वं दुःखमोक्षकरा नमस्ते नाथ // SRS_१४.२५ //

बहुनियुतशता सहस्रकोट्यो गगनस्थिताः पृथु देवनागयक्षाः / सर्विं स्पृह जनेन्ति नायकस्मिन् भगवतु वाच श्रुणित्व अर्थयुक्ताम् // SRS_१४.२६ //

स्निग्धमृदुमनोज्ञकालयुक्तां सुमधुर वाच प्रणीत प्रेमणीयाम् / अपरिमितस्वराङ्गसंप्रयुक्तां हितकर मोक्षकरीं बहुजनस्य // SRS_१४.२७ //

तुरियशतसहस्र अप्रमेया सुमधुर युक्त भवेयुरेककाले / (Vऐद्य ८६) दिव्यस्वर विशिष्ट प्रेमणीया अभिभवति सुगतस्य एकवाचा // SRS_१४.२८ //

द्विजगणकलविङ्कमञ्जुधोषाः सुरुचिर प्रेमणीयाः सुगीतशब्दाः / शङ्खपटहभेरिवीणशब्दाः कलमपि न लभन्तिः बुद्धशब्दे // SRS_१४.२९ //

परभृतशुकशारिकाण शब्दास्तथ पुनः क्रौञ्चमयूरकिन्नराणाम् / रुत रवित य केचि प्रेमणीयाः कलमपि बुद्धस्वरस्य नानुभोन्ति // SRS_१४.३० //

प्रिय मधुर मनोज्ञ प्रेमणीयाः सुमधुर शान्तगिरा प्रशंसनीयाः / सर्वि गिर प्रयुक्त एककाले गिरवर हर्षणियास्तथागतस्य // SRS_१४.३१ //

सुरमनुजनरेन्द्रदानवानां सकलभवे त्रिभवे य अस्ति सत्त्वाः / या प्रभा अभवत् प्रभाकराणां अभिभवति सुगतस्य एकरश्मिः // SRS_१४.३२ //

कुसुमितु सुगतस्य आत्मभावः परिवृतु विचित्रु सर्वलक्षणैः / पुण्यशतनिर्वृतु अच्छ शुद्धः प्रतपति सर्वजगे जिनस्य कायः // SRS_१४.३३ //

शङ्खान शब्द पणवसुघोषकाणां भेरीण शब्द तथपि च किम्पलानाम् / सर्वे च शब्द सुमधुर प्रेमणीया बुद्धस्य शब्दे शतिम कलां न भोन्ति // SRS_१४.३४ //

तूर्याण कोटिनियुतसहस्रशब्दा आस्वादनीय सुमधुर दिव्यकल्पाः / प्रामोदनीय मरुगण अप्सराणां बुद्धस्य शब्दे शतिम कलां न भोन्ति // SRS_१४.३५ //

(Vऐद्य ८७) क्रौञ्चा मयूर परभृत चक्रवाका हंसाः कुणाला बहुविधपक्षिसंघाः / ये ते सशब्दाः सुमधुर एककाले बुद्धस्य शब्दे शतिम कलां न भोन्ति // SRS_१४.३६ //

नागान यक्षाण असुरमहोरगाणां देवेन्द्रब्रह्ममरुपतीनां च शब्दाः / यावन्त शब्दास्त्रिभवे मनोज्ञ कान्ता बुद्धस्वरस्य कलमपि ते न भोन्ति // SRS_१४.३७ //

या ब्रह्मणो वा मरुपतिनश्च आभा प्रभास्वराणां मणिरतनान आभाः / सर्वा य आभा विविधमनेकरूपाः सर्वास्त एका अभिभवि बुद्धरश्मिः // SRS_१४.३८ //

कायेन शुद्धो वचसा मनेन चैव ज्ञानेन शुद्धस्त्रिभवि अनोपलिप्तः / गुणसारराशि गुणरतनो नरेन्द्रः सर्वगुणेहि असमसमः स्वयंभूः // SRS_१४.३९ //

एवं स्तवित्वा दशबल सत्यवादिं वाचं प्रभाषि मुदितमनः कुमारः / पूजित्व बुद्धमतुलियमप्रमेयं बुद्धो भवेय यथ इव शाक्यसिंहः // SRS_१४.४० //

तस्यो विदित्वा सुगतु विशिष्ट चर्यामसङ्गज्ञानी स्मितमकरोन्नरेन्द्रः / मैत्रेयु पृच्छी दशबलज्येष्ठपुत्रं कस्यार्थि एतं स्मितु कृतु नायकेन // SRS_१४.४१ //

आकम्पिताभूद्वसुमति षड्विकारं देवाश्च नाग गगनस्थिता उदग्राः / प्रेक्षन्ति बुद्धं प्रमुदित हृष्टचित्तास्तं व्याकरोहि सुगत अनाभिभूतः // SRS_१४.४२ //

अभूमिरस्मि भगवतु श्रावकाणां यत्र प्रवृत्तं पुरुषवरस्य ज्ञानम् / सुविशुद्धज्ञानिन्ननुपमप्रज्ञभूमि अखिला ते स्मितु कृतु जिन कस्य अर्थे // SRS_१४.४३ //

(Vऐद्य ८८) पृच्छमि दशबलं विनायकं शाक्यसिंह द्विपदानमुत्तमम् / ज्ञानपारमिं गतं प्रभाकरं रागद्वेषखिलमोहसादकम् // SRS_१४.४४ //

कल्पकोटि चरितो ऽसि नायको गङ्गवालुकसमास्ततोत्तरम् / एषमाणु वरबोधिमुत्तमां कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // SRS_१४.४५ //

हस्तपाद परिकृत्त शास्तुना पुत्रदार प्रियज्ञाति बान्धवान् / एषमाणु वरज्ञानमुत्तमं को नु हेतु स्मितदर्शने मुने // SRS_१४.४६ //

अश्वहस्तिरथपत्तियो त्वया दासदासिमणिरत्न रूप्यकम् / नैव द्रव्यरतनं च लभ्यते यन्न त्यक्तु चरता ति चारिकाम् // SRS_१४.४७ //

ज्ञानु श्रेष्ठु त्रिभवे ऽतिवर्तते सर्वसत्त्वचरियां प्रजानसे / धातुचित्तु अधिमुक्तिकोविदा कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // SRS_१४.४८ //

केन पूजित नराणमुत्तमाः कस्य वार्थ विपुलो भविष्यति / को च अस्य चरियाय ग्राहकः कस्य अर्थि स्मितु दर्शितं मुने // SRS_१४.४९ //

षड्विकार पृथिवी प्रकम्पिता पद्मकोट्य धरणीतु उत्थिताः / कोटिपत्रपरमा प्रभास्वरा हेमवर्णरुचिरा मनोरमा // SRS_१४.५० //

यत्रिमे स्थित जिनस्य औरसा बोधिसत्त्व परमा महर्द्धिकाः / धर्मभाणक बहू समागतास्तेष कारुणिक पृच्छि नायकम् // SRS_१४.५१ //

(Vऐद्य ८९) भेरिशङ्खतुणवाः सुघोषकास्तूर्य कोटिनियुताः प्रवादिताः / तेष शब्द गगनस्मि श्रूयते यादृशः सुगतघोष अचिन्तियः // SRS_१४.५२ //

हंसक्रौञ्चकलविङ्ककोकिलाः पक्षिसंघ बहुकाः समागताः / मुञ्चि घोष परमं प्रभास्वरं बुद्धघोषकल नानुभोन्ति ते // SRS_१४.५३ //

केन दान दम संयमः पुरे कल्पकोटि बहुका निषेविताः / केन पूजित नराण उत्तमा कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // SRS_१४.५४ //

केन पूर्वि द्विपदेन्द्रु पृच्छितो गौरवं परमु संजनित्वन / बुद्धबोधि कथमेष लभ्यते कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // SRS_१४.५५ //

यात्तिका दशबला अतीतकाः प्रत्युत्पन्न सुगता अनागताः / सर्व जानसि नराणमुत्तमो तेन पृच्छमि प्रजाय कारणात् // SRS_१४.५६ //

चित्तसंतति प्रजाय जानते सर्वि प्राणिन अनन्तगोचराः / यस्य यादृशु नरस्य आशयस्तेन पृच्छमि नराणमुत्तमम् // SRS_१४.५७ //

ये चरन्ति चरियामनुत्तमां हेतुयुक्तिविनयस्मि कोविदाः / बुद्धज्ञान कथमेतु लभ्यते एतदर्थि द्विपदेन्द्रु पृच्छिहम् // SRS_१४.५८ //

ये हि धर्म सुखुमाः सुदुर्दृशाः शून्य शान्त अतुला अचिन्तियाः / भाविता दशबलान गोचरास्तेष अर्थ अहु पृच्छि नायकम् // SRS_१४.५९ //

(Vऐद्य ९०) येष मैत्रि करुणा सुभाविता सर्वप्राणिषु जगे अचिन्तिया / सत्त्वसंज्ञ न च येष वर्तते तेष अर्थि द्विपदेन्द्रु पृच्छियाम् // SRS_१४.६० //

येष ज्ञानमतुलमचिन्तियं तेष ग्राह्य न कदाचि विद्यते / चित्तगोचरिय पारमिं गता तेष अर्थि अहु नाथ पृच्छमि // SRS_१४.६१ //

शीलज्ञानगुणपारमिं गता त्र्यध्वज्ञानमतुलं भिवर्तते / नैव तुभ्य स्खलितूपलभ्यते कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // SRS_१४.६२ //

शारिपुत्र अनिरुद्ध कोलिता ये च अन्य सुगतस्य श्रावकाः / नैव तेष इह ज्ञानु वर्तते बुद्धगोचरु अयं निरूत्तरः // SRS_१४.६३ //

सर्वधर्मवशिपारमिं गताः सर्वशिक्षचरियाय उद्गताः / संजनेत्व करुणां विनायका मुञ्च घोष परमार्थकोविदा // SRS_१४.६४ //

ये ऽपि पूर्व बहुकल्पकोटियो एव चिन्ति द्विपदेन्द्रु पृच्छितः / भष्यमग्रु शरणं परायणं तेष अद्य फल ब्रूहि नायका // SRS_१४.६५ //

यक्षराक्षसकुम्भाण्डगुह्यकाः प्रेक्षमाण द्विपदानमुत्तमम् / सर्वि प्राञ्जलिस्थिताः सगौरवाः श्रोतु व्याकरणमग्रपुद्गलान् // SRS_१४.६६ //

(Vऐद्य ९१) बोधिसत्त्व बहवो ऽद्य आगता ऋद्धिमन्त बहुक्षेत्रकोटिभिः / जेष्ठपुत्र सुगतस्य औरसाः सर्वि प्राञ्जलिस्थिताः सगौरवाः // SRS_१४.६७ //

गन्धहस्ति पुरिमादिशा गतो ऽक्षोभ्यक्षेत्र दिशि लोकविश्रुतः / बोधिसत्त्वनयुतैः पुरस्कृतः शाक्यसिंहु द्विपदेन्द्रु पृच्छना // SRS_१४.६८ //

सुखावतीय वरलोकधातुतो महास्थाम प्राप्त अवलोकितेश्वरः / बोधिसत्त्वनयुतैः पुरस्कृतः शाक्यसिंहु द्विपदेन्द्रु पृच्छना // SRS_१४.६९ //

येन पूर्व बहुकल्पकोटियो अप्रमेय सुगता उपस्थिताः / सागराण सकला च वालिका एषता परम ज्ञानमुत्तमम् // SRS_१४.७० //

सर्वबुद्धस्तुत संप्रशंसितः सर्वधर्मगुणपारमिं गतः / सर्वलोकदिशतासु विश्रुतो मञ्जुघोष स्थितु प्राञ्जलीकृतः // SRS_१४.७१ //

बुद्धक्षेत्रनियुतैश्चरित्वना सुदुर्लभमीदृशकान दर्शनम् / बुद्धपुत्रगुणवत् सुशिक्षिताः सर्वि प्राञ्जलिस्थिताः सगौरवाः // SRS_१४.७२ //

नास्ति अन्य इह कश्चि भाजनं एवरूपि यथ एत सूरताः / धर्मकोषधर सर्वशास्तुनां स्निग्धभाव गिर मुञ्च नायका // SRS_१४.७३ //

न ह्यकारणक जिना विनायका दर्शयन्ति स्मितमग्रपुद्गलाः / मुञ्च घोषवर दुन्दुभिस्वर कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // SRS_१४.७४ //

(Vऐद्य ९२) हंसकोकिलमयूरसारसा मेघनाद वृषभाः प्रगर्जिताः / दिव्यवाद्यमधुराः प्रवादिता व्याकरोहि गिर सत्त्वमोचनी // SRS_१४.७५ //

मैत्रसंजननि प्रेमवर्धनी ज्ञानदर्शनि अविद्यरिञ्चनी / अर्थतीरणि प्रज्ञाविवर्धनी कल्पकोटिनियुता विशोधनी // SRS_१४.७३ //

विनिश्चितभावविभावितदुःखनिरोधपदार्थनिदर्शनी / सर्वकुतीर्थकवादध्वंसनी शून्य निसत्त्व निजीव विभावनि // SRS_१४.७७ //

पुण्यसहस्रशतेहि अलंकृतः बुद्धसहस्रशतेहि चरित्विह / देवसहस्रशतेहि सुसंस्तुतः ब्रह्मसहस्रशतेहि नमस्कृतः // SRS_१४.७८ //

राक्षसयक्षकुम्भाण्डप्रसादनि नागसुपर्णमहोरगमोचनि / नित्यमसक्तप्रयुक्तौदीरणि कर्मफलेहि शुभेहि समुद्गतः // SRS_१४.७९ //

ये च केचि जिनाः परिनिर्वृता ये च अनागत ये च अवस्थिताः / सर्वि प्रजानसि सङ्गु न ते ऽस्तीति सर्वगुणेहि समुद्गत नायक // SRS_१४.८० //

भूतधरा ससमुद्रपर्वत सर्वि मही षड्विकार प्रकम्पिता / देवगणा नभि पुष्प क्षिपन्ति च दिव्यु प्रवायति गन्धु मनोरमु // SRS_१४.८१ //

हतरागदोषतिमिरा निखिला परिशुद्धशील परिशुद्धमनाः / (Vऐद्य ९३) प्रशान्त शून्य अनिमित्तरता नरसिंहनादु नद कारुणिका // SRS_१४.८२ //

प्रतिभानवन्त सुविशालयशा सुसमाप्तप्रज्ञ तथज्ञान जिना / तव लोकि नास्ति समु कारुणिका भण कस्यु अर्थि स्मितु दर्शयसे // SRS_१४.८३ //

कलविङ्ककोकिलमयूररवास्तथ जीवंजीवं जीवकमनोज्ञरुताः / रञ्जनीय शब्दु भुवि एकक्षणे कल तेन भोन्ति सुगतस्य स्वरे // SRS_१४.८४ //

भेर्यो मृदङ्गपणवाश्च तथा शङ्ख सवेणु तथा वल्लरियो / तूर्यासहस्र सिय एकरवाः कल नानुभोन्ति सुगतस्य रुते // SRS_१४.८५ //

तूर्यसहस्र वर दिव्यरुता रञ्जनीय गीत सिय अप्सरसाम् / सुगीति शब्दरति संजने कल न भोन्ति सुगतस्य रुते // SRS_१४.८६ //

एकस्वरा तु तव लोकहिता नानाधिमुक्ति स्वरु निश्चरति / एकैकु मन्यि मम भाषि जिनो ब्रूहि स्मितं ति कृतु कस्य कृते // SRS_१४.८७ //

देवान शब्द तथ नागरुता ये चापि किन्नररुता मधुराः / प्रशमेन्ति क्लेश न कदाचिदपि बुद्धस्वरास्तु सद क्लेशनुदाः // SRS_१४.८८ //

प्रीतिं जनेति न च रागरतिं मैत्रीं जनेति न च दोषमतिम् / प्रज्ञां जनेति न च मोहरतिं बुद्धान सर्व मलनाशि स्वरः // SRS_१४.८९ //

न बहि च शब्दु परिषातु प्रजा सर्वेष छिन्दति स काङ्क्षशतान् / (Vऐद्य ९४) न च ओनतो न हि च औन्नमतो समसौख्यदर्शन स्वरो मुनिनः // SRS_१४.९० //

भज्यादियं मही सशैलरणा क्षीयते सागरजलं च तथा / चन्द्रो ऽथ सूर्यु धरणीं प्रपतेद् गिरमन्यथा न पुन भाषि जिनः // SRS_१४.९१ //

सर्वाङ्गवाक्य परिशुद्धगिरा सिंहस्वरा मधुरमञ्जगिरा / ब्रह्मस्वरा सुगत कारुणिका भण कस्य अर्थि स्मितु दर्शयसे // SRS_१४.९२ //

यावन्त सत्त्व इह सर्व जगे सर्वेष चित्त चरते कुशलः / ये अतीतनागत ये सांप्रतिका भण कस्य अर्थि स्मितु दर्शयसे // SRS_१४.९३ //

यावन्त केचिज्जिन कारुणिका ज्ञानस्मि सर्वि वशि पारमिं गताः / न च ते जिना विमलचन्द्रमुखा नाहैतुकं स्मित सद दर्शयसे // SRS_१४.९४ //

अपि कल्पकोटि भणि अप्रतिमा यथ गङ्गवालिक भणेय्य गुणान् / न च शक्यु कीर्तितु प्रमाणु गुणे भण कस्य अर्थि स्मितु दर्शयसे // SRS_१४.९५ //

इति श्रीसमाधिराजे स्मितसंदर्शनपरिवर्तश्चतुर्दशः

(Vऐद्य ९५) १५ Sमितव्याकरणपरिवर्तः |

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां मैत्रेयं बोधिसत्त्वं महासत्त्वमाभिः सारूप्याभिर्गाथाभिः प्रत्यभाषत -

चन्द्रप्रभो एष कुमारभूतः संस्तुत्य बुद्धमतुलीय प्रीतिया / भाषित्व बुद्धान विशिष्ट वर्णं प्रशंसनीयः सद कालि भेष्यति // SRS_१५.१ //

इहैव चो राजगृहस्मि पूर्वं दृष्ट्वैव बुद्धान सहस्रकोटयः / सर्वेष चानेन जिनान अन्तिके अयं वरः शान्तसमाधि पृच्छितः // SRS_१५.२ //

सर्वत्र चो एष ममासि पुत्रो इमां चरन्तो वरबोधिचारिकाम् / सर्वत्र चासीत् प्रतिभानवन्तः सर्वत्र चासीत् सद ब्रह्मचारी // SRS_१५.३ //

स पश्चिमे कालि महाभयानके त्वमेव साक्षी अजिता ममात्र / स्थिहित्व शुद्धे सद ब्रह्मचर्ये वैस्तारिकं एष समाधि काहिते // SRS_१५.४ //

समाधिमेषन्तु इदं प्रणीतं एतेन मार्गेण स बोधि लप्स्यते / परिगृहीतो बहुबुद्धकोटिभिः पूजां वरां काहिति नायकानाम् // SRS_१५.५ //

ज्ञाने स्थिहित्वा अहु व्याकरोमि चन्द्रप्रभस्याचरितं विशिष्टम् / न पश्चकाले ऽस्य भवे ऽन्तरायो न ब्रह्मचर्यस्य न जीवितस्य // SRS_१५.६ //

हस्ते यथा आमलकानि पञ्च प्रजानाति बुद्धसहस्रकोटयः / (Vऐद्य ९६) तदुत्तरे यात्तिक गङ्गवालिका अनागता येष्विय पूजना होति // SRS_१५.७ //

देवान नागान अशीतिकोटयः यक्षाण चो कोटिसहस्र सप्ततिः / औत्सुक्यमेषन्ति य पश्चकाले पूजां करोन्ता द्विपदोत्तमानाम् // SRS_१५.८ //

स पूज कृत्वा द्विपदान उत्तमान् समुदाचरि ज्ञानमिमं निरुत्तरम् / स पश्चिमे चोच्छ्रयि लोकनाथो विमलप्रभो नाम जिनो भविष्यति // SRS_१५.९ //

इदं स्वकं व्याकरणं श्रुतित्वा प्रीतिस्फुटो आसि कुमारभूतः / चन्द्रप्रभो उद्गत सप्त ताल उदानुदानेति नभे स्थिहित्वा // SRS_१५.१० //

अहो जिना उत्तमधर्मदेशका विमुक्तिज्ञानाधिपतीबले स्थिता / सुनिश्चिते उत्तमज्ञानि तिष्ठसि अनाभिभूतो ऽसि परप्रवादिभिः // SRS_१५.११ //

विवर्जिता सङ्ग विमुक्ति स्पर्शिता विभावितं वस्तु भवे न सज्जसि / प्रपञ्च सर्वे सकला न भोन्ति ते असङ्गज्ञानं त्रिभवे ऽभिवर्तते // SRS_१५.१२ //

सर्वप्रपञ्चेभिरनोपलिप्ता दृष्टिः प्रपञ्चाः सकलाः प्रहीणाः / सुभाविअते मार्ग निकेतु नास्ति अनाभिभूता अविरुद्ध केनचित // SRS_१५.१३ //

निकेतु त्रैधातुकि नास्ति तुभ्यं ओघाश्च ग्रन्थाश्च प्रहीण सर्वे / तृष्णालताबन्धन सर्वि छिन्ना भव प्रहीणो भवसंघि नास्ति // SRS_१५.१४ //

(Vऐद्य ९७) स्वभावु धर्माणमभावु जानसे अनाभिलप्या गिर संप्रभाषसे / सिंहेन वा क्रोष्टुक तीर्थ नाशिता ये ते विपर्यासस्थिता अविद्वसु // SRS_१५.१५ //

निधान श्रेष्ठं मयि लब्धमद्य धर्मं निधानं सुगतेन देशितम् / प्रहीण सर्वा विनिपातु दुर्गति काङ्क्षा न मेहास्ति भविष्य नायकः // SRS_१५.१६ //

मूर्धस्मि पाणिं प्रतिस्थापयित्वा सुवर्णवर्णं रुचिरं प्रभास्वरम् / अभिषिञ्च बोधाय नरर्षभस्तं सदेवकं लोक स्थपेत्व साक्षिणम् // SRS_१५.१७ //

इति श्रीसमाधिराजे स्मितव्याकरणपरिवर्तो नाम पञ्चदशः

(Vऐद्य ९८) १६ Pऊर्वयोगपरिवर्तः |

स्मरामि पूर्वं चरमाणु चारिकां सिंहध्वजस्य सुगतस्य शासने / अभूषि भिक्षु विदु धर्मभाणको नामेन सो उच्यति ब्रह्मदत्तः // SRS_१६.१ //

अहं तदासीन्मति राजपुत्रो आबाधिको बाढ गिलान दुःखितः / मह्यं च सि आचरियो अभूषि यो ब्रह्मदत्तस्तद धर्मभाणकः // SRS_१६.२ //

पञ्चोत्तरा वैद्यशता अनूनका व्याधिं चिकित्सन्ति उद्युक्तमानसाः / व्याधिं न शक्नन्ति मम चिकित्सितुं सर्वे मम ज्ञातय आसि दुःखिताः // SRS_१६.३ //

श्रुत्वा च गैलान्यु स मह्य भिक्षु गिलानपृच्छो मम अन्तिकागतः / कृपां जनेत्वा मम ब्रह्मदत्तो इमं समाधिं वरु तत्र देशयी // SRS_१६.४ //

तस्य ममा एतु समाधि श्रुत्वा उत्पन्न प्रीति अरिया निरामिषा / स्वभावु धर्माण प्रजानमानो उच्छ्वासि व्याधी तुहु तस्मि काले // SRS_१६.५ //

दीपंकरः सो चरमाणु चारिकामभूषि भिक्षुर्विदु धर्मभाणकः / अहं च आसीन्मतिराजपुत्रः समाधिज्ञानेन हु व्याधि मोचितः // SRS_१६.६ //

तस्मात् कुमारा बहु पश्चकाले अनुस्मरन्तो इमु पारिहाणिम् / सहेसि बालान दुरुक्त वाक्यं धारेन्तु वाचेन्तु इमं समाधिम् // SRS_१६.७ //

(Vऐद्य ९९) भेष्यन्ति भिक्षु बहु पश्चकाले लुब्धाश्च दुष्टाश्च असंयताश्च / पापेच्छ अध्योषित पात्रचीवरे प्रतिक्षिपिष्यन्ति इमं समाधिम् // SRS_१६.८ //

ईर्ष्यालुका उद्धत प्राकटेन्द्रियाः कुलेषु चाध्योषित लाभकामाः / प्रायोगिके संस्तवि नित्य संश्रिताः प्रतिक्षिपिष्यन्ति इमं समाधिम् // SRS_१६.९ //

हस्तांश्च पादांश्च तथ विद्यमाना हास्ये च लास्ये च सदा प्रयुक्ताः / परस्परं कण्ठित श्लिष्यमाणा ग्रामेषु चर्यापथि अन्यु भेष्यति // SRS_१६.१० //

अयुक्तयोगानिमि भोन्ति लक्षणाः परकुमारीषु च नित्य ध्योषिताः / रूपेण रक्ता ग्रथिता भवन्ति हिण्डन्ति ग्रामान्निगमांश्च राष्ट्रान् // SRS_१६.११ //

ते खाद्यपेयस्मि सदा प्रयुक्ता नाट्ये य गीते च तथैव वादिते / क्रयविक्रये चो सद भोन्ति उत्सुकाः पाने ऽपि चाध्योषित नष्टलज्जाः // SRS_१६.१२ //

लेखान पिष्यन्ति अयुक्तयोगाः शीलं तथेर्यापथु छोरयित्वा / मर्याद भिन्दित्व गृहीभि सार्धं ते भिन्नवृत्ता वितथप्रतिष्ठिताः // SRS_१६.१३ //

ये कर्म बुद्धेहि सदा विवर्जितास्तुलमानकूटे च सदा प्रयुक्ताः / तत्कर्म कृत्वान किलिष्टपापकान् अपायु यास्यन्ति निहीनकर्माः // SRS_१६.१४ //

प्रभूतवित्तं मणिहेमशंखं गृहांश्च ज्ञातींश्च विहाय प्रव्रजि / (Vऐद्य १००) ते प्रव्रजित्वानिह बुद्धशासने पापानि कर्माणि सदाचरन्ति // SRS_१६.१५ //

धने च धान्ये च ते सारसंज्ञिनो धेनूश्च गावः शकटानि सज्जयी / किमर्थ तेहि इम केश छोरिता शिक्षाय येषां प्रतिपत्ति नास्ति // SRS_१६.१६ //

मया च पूर्वे चरियां चरित्वा सुदुष्करं कल्पसहस्र चीर्णम् / अयं च मे शान्त समाधिरेषितो यत्तेष श्रुत्वा तद हास्यु भेष्यति // SRS_१६.१७ //

चिरं मृषावादि अब्रह्मचारिणो अपायनिम्नाः सद कामलाभाः / ते ब्रह्मचारीण ध्वजं गृहीत्वा दुःशील वक्ष्यन्ति न एष धर्मः // SRS_१६.१८ //

भेदाय स्थास्यन्ति च ते परस्परं अयुक्तिभिर्लाभ गवेषमाणाः / अवर्ण भाषित्व त अन्यमन्यं च्युता गमिप्यन्ति अपायभूमिम् // SRS_१६.१९ //

शतःसहस्रेषु सुदुर्लभास्ते क्षान्तीबलं येषु तदा भविष्यति / अतो बहू ये कलहस्मि उत्सुकाः प्रपञ्च काहिन्ति जहित्व क्षान्तिम् // SRS_१६.२० //

वक्ष्यन्ति वाचा वय बोधिसत्त्वाः शब्दो ऽपि तेषां व्रजि देशदेशे / अभूतशब्देन मदेन मत्ता विपन्नशीलान कुतो ऽस्ति बोधिः // SRS_१६.२१ //

न मे श्रुतं नापि कदाचि दृष्टमध्याशयो यस्य विशुद्ध नास्ति / इमेषु धर्मेषु च नास्ति क्षान्तिः स लप्स्यते बोधि क्षिपित्व धर्मान् // SRS_१६.२२ //

(Vऐद्य १०१) भीताश्च त्रस्ताश्च गृहं त्यजन्ति ते प्रव्रजि दृढतरा भवन्ति / विशेषकामा विलयं प्रयान्ति क्षिपित्व यानं पुरुषोत्तमानाम् // SRS_१६.२३ //

निहीनप्रज्ञा गुणविप्रहीना वक्ष्यन्ति दोषं सद अग्रयाने / यस्मै च ते तच्छरणं प्रपन्नास्तत्रैव ये दोषशतान् वदन्ति // SRS_१६.२४ //

आजीवका ये बहु प्रव्रजित्वा अनर्थिकाः सर्वसुबुद्धबोधये / ते आत्मदृष्टीय स्थिहित्व बाला उत्त्रस्त भेष्यन्ति श्रुणित्व शून्यताम् // SRS_१६.२५ //

विहारु कृत्वान त अन्यमन्यं व्यापाददोषांश्च खिलं जनेत्वा / अभ्याख्य दत्वा च परस्परेण लप्स्यन्ति प्रामोद्य करित्व पापकम् // SRS_१६.२६ //

यः शीलवन्तो गुणवन्तु भेष्यति मैत्रीविहारी सद क्षान्तिकोविदः / सुसंवृतो मार्दवसूरतश्च परिभूत सो भेष्यति तस्मि काले // SRS_१६.२७ //

यो खो पुनर्भेष्यति दुष्टचित्तः सुदारुणो रौद्रातिहीनकर्मा / अधर्मचारी कलहे रतश्च स पूजितो भेष्यति तस्मि काले // SRS_१६.२८ //

आरोचयामि प्रतिवेदयामि सचेत् कुमारा मम श्रद्ध गच्छसि / इमां स्मरित्वा सुगतानुशासनीं मा जातु विश्वस्तु भवेसि तेषाम् // SRS_१६.२९ //

ते तीव्ररागास्तथ तीव्रदोषास्ते तीव्रमोहाः सद मानमत्ताः / (Vऐद्य १०२) अदान्तकायाश्च अदान्तवाचः अदान्तचित्ताश्च अपायनिम्नाः // SRS_१६.३० //

अहं च भाषेय्य गुणान वर्णान् न चो गुणान् भिक्षु समाचरेय्या / न घोषमात्रेण च बोधि लभ्यते प्रतिपत्तिसाराण न बोधि दुर्लभा // SRS_१६.३१ //

इति श्रीसमाधिराजे पूर्वयोगपरिवर्तो नाम षोडशः

(Vऐद्य १०३) १७ Bअहुबुद्धनिर्हारसमाधिमुखपरिवर्तः |

अथ खलु भगवांस्तां महतीं सागरोपमां पर्षदं धर्मकथया संदर्श्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य समादाप्य उत्थायासनात् प्राक्रामत् | येन च गृध्रकूटपर्वतराजस्तेनैव उपसमक्रामत् | उपसंक्रम्य च प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत् | भिक्षुसंघपरिवृतो देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यनमस्कृतः सागरोपमायां पर्षदि धम संदेशयति स्म | अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तं निर्गतं विदित्वा अशीत्या प्राणिकोटीशतैः सार्धं सर्वैर्देवभूतैरन्यलोकधात्वागतैश्च संबहुलैर्बोधिसत्त्वमहासत्त्वनियुतैः सार्धं पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनं गृहीत्वा तूर्यशतैर्वाद्यमानैश्छत्रध्वजघण्टापताकाभिरत्युच्छ्रिताभिः महामाल्याभिनिर्हारमादाय भगवतः पूजाकर्मणे येन गृध्रकूटपर्वतो येन च भगवांस्तेनोपजगाम | उपेत्य च भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य तैः पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनैस्तूर्यतालावचरैः प्रवाद्यमानैर्महतीं पूजां कृत्वा एकान्ते न्यषीदत् सगौरवः सप्रतीशो धर्मपरिपृच्छायै ||

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् - पृच्छेयमहं भगवन्तं तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं कंचिदेव प्रदेशं सचेन्मे भगवानवकाशं कुर्यात् पृष्टप्रश्नव्याकरणाय | एवमुक्ते भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - पृच्छ त्वं कुमार तथागतमर्हतं सम्यक्संबुद्धं यद् यदेवाकाङ्क्षसि | नित्यकृतस्ते कुमार तथागतेनावकाशः | एवमुक्ते चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् - कतिभिर्भगवन् धर्मैः समन्वागतो बोधिसत्त्वः इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं प्रतिलभते? एवमुक्ते भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - चतुर्भिः कुमार धर्मैः समन्वागतो बोधिसत्त्वः इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं प्रतिलभते | कतमैश्चतुर्भिः? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सूरतो भवति सुविसंवासो दान्तो दान्तभूमिमनुप्राप्तः | स परैराक्रुष्टो वा परिभाषितो वा दुरुक्तानां दुर्भाषितानां वचनपथानां क्षमो भवत्यधिवासनजातीयः कर्मदर्शी निहतमानो धर्मकामः | अनेन कुमार प्रथमेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इमः समाधिं प्रतिलभते | पुनरपरं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः शीलवान् भवति | परिशुद्धशीलः (Vऐद्य १०४) अखण्डशीलः अच्छिद्रशीलः अशबलशीलः अकल्मषशीलः अच्युतशीलः अनाविलशीलः अगर्हितशीलः अभ्युद्गतशीलः अनिश्रितशीलः अपरामृष्टशीलः अनुपलम्भशीलः आर्यप्रशस्तशीलो विज्ञप्रशस्तशीलः | अनेन कुमार द्वितीयेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इम समाधिं प्रतिलभते | पुनरपरं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्त्रैधातुके उत्त्रस्तचित्तो भवति संत्रस्तचित्तो निर्विण्णचित्तो निःसरणचित्तः | अनर्थिकः अनभिरतः अनध्यवसितः अनभिषक्तः | सर्वत्रैधातुके उद्विग्नमानसः | अन्यत्र त्रैधातुकात् सत्त्वानि मोचयिष्यामीति व्यायमते | समुदागच्छत्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ | अनेन कुमार तृतीयेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं समाधिं प्रतिलभते | पुनरपरं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः श्राद्धो भवति | अतृप्तो भवति धर्मपर्येष्ट्याम् | बहुश्रुतो भवति | विशारदो भवति | धर्मकामश्च धर्मगुरुकः | न लाभसत्कारश्लोकगुरुको न ज्ञानगुरुकः | यथाश्रुतांश्च धर्मान् यथापर्यवाप्तान् परेभ्यश्च विस्तरेण देशयति संप्रकाशयति हितवस्तुपूर्वगमेन चित्तेन न ज्ञात्रलाभकामनया | अपि तु खलु पुनः किमितीमे सत्त्वा इमान् धर्मान् श्रुत्वा अविनिवर्तनीया भवेयुरनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेरिति | अनेन कुमार चतुर्थेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इमं समाधिं प्रतिलभते ||

एभिः कुमार चतुर्भिर्धर्मैः समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं प्रतिलभते क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिभभिसंबुध्यते | तदनेनापि ते कुमार पर्यायेणैवं वेदितव्यं यथायं समाधिर्बहुबुद्धदेशितो बहुबुद्धवर्णितो बहुबुद्धसंप्रकाशितो बहुबुद्धप्रविचितः | बहूनां च बुद्धानां भगवतामन्तिकान्मया प्रव्रजित्वा अयं कुमार सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितः समाधिर्विस्तरेण श्रुत उद्गृहीतः पृष्टो धारितो वाचितः प्रवर्तितो ऽरणभावनया भावितो बहुलीकृतः परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशितः | अथ खलु भगवानिममेव बहुबुद्धनिर्हारसमाधिमुखं पूर्वयोगकथानिर्देशं भूयस्या मात्रया तस्यां वेलायां चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य विस्तरेण गाथाभिगीतेन संप्रकाशयति स्म -

स्मरामि कल्पे ऽतुलियाप्रमेये यदा जिनो आसि स्वराङ्गघोषः / स्वराङ्गघोषस्य तथागतस्य वर्षं शता षष्टि अभूषि आयुः // SRS_१७.१ //

तस्यानु बुद्धो परिमेण आसीत् ज्ञानेश्वरो नाम नराणमुत्तमः / ज्ञानेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य वर्षं सहस्रा दश द्वौ च आयुः // SRS_१७.२ //

ज्ञानेश्वरस्यापि परेण बुद्धो तेजेश्वरो नाम जिनो अभूषि / (Vऐद्य १०५) तेजेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य षट्सप्तती वर्षसहस्र आयुः // SRS_१७.३ //

तेजेश्वरस्योपरतेन बुद्धो मतीश्वरो नाम जिनो अभूषि / मतीश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य वर्षाण कोटी परिपूर्ण आयुः // SRS_१७.४ //

मतीश्वरस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्मेश्वरो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्मेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य चतुर्दशो वर्षसहस्र आयुः // SRS_१७.५ //

ब्रह्मेश्वरस्योपरतेन बुद्धो अग्नीश्वरो नाम जिनो अभूषि / अग्नीश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य षष्टिस्तदा वर्षसहस्र आयुः // SRS_१७.६ //

अग्नीश्वरस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्माननो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्माननस्य द्विपदोत्तमस्य रात्रिंदिवा सप्त अभूषि आयुः // SRS_१७.७ //

ब्रह्माननस्योपरतेन बुद्धो गणेश्वरो नाम जिनो अभूषि / गणेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य षड्वर्षकोट्यः परिपूर्ण आयुः // SRS_१७.८ //

गणेश्वरस्योपरतेन बुद्धो घोषेश्वरो नाम जिनो अभूषि / घोषेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य नववर्षकोट्यः परिपूर्ण आयुः // SRS_१७.९ //

घोषेश्वरस्योपरतेन बुद्धो घोषाननो नाम जिनो अभूषि / घोषाननस्य द्विपदोत्तमस्य दशवर्षकोट्यः परिपूर्ण आयुः // SRS_१७.१० //

(Vऐद्य १०६) घोषाननस्योपरतेन बुद्धश्चन्द्राननो नाम जिनो अभूषि / चन्द्राननस्य द्विपदोत्तमस्य रात्रिंदिवा एक अभूषि आयुः // SRS_१७.११ //

चन्द्राननस्योपरतेन बुद्धः सूर्याननो नाम जिनो अभूषि / सूर्याननस्य द्विपदोत्तमस्य अष्टादशो वर्षसहस्र आयुः // SRS_१७.१२ //

सूर्याननस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्माननो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्माननस्य द्विपदोत्तमस्य त्रिविंशति वर्षसहस्र आयुः // SRS_१७.१३ //

ब्रह्माननस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्मश्रवो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्मश्रवस्य द्विपदोत्तमस्य अष्टादशो वर्षसहस्र आयुः // SRS_१७.१४ //

एकस्मि कल्पस्मि इमे उपन्ना दुवे शते लोकविनायकानाम् / श्रुणोहि नामानिह कीर्तयिष्ये अनाभिभूतान् तथागतानाम् // SRS_१७.१५ //

अनन्तघोषश्च विघुष्टघोषो विघुष्टतेजश्च विघुःटशब्दः / स्वराविघुष्टश्च स्वरार्चितश्च स्वराङ्गशूरश्च स्वराङ्गशब्दः // SRS_१७.१६ //

ज्ञानाबलो ज्ञानविशेषगश्च ज्ञानाभिभूर्ज्ञानसमुद्गतश्च / ज्ञानार्चिमान् ज्ञानअभ्युद्गतश्च विघुष्टज्ञानस्तथ ज्ञानशूरः // SRS_१७.१७ //

ब्रह्माबलो ब्रह्मवसुः सुब्रह्म ब्रह्मा च देवस्तथ ब्रह्मघोषः / (Vऐद्य १०७) ब्रह्मेश्वरो ब्रह्मनरेन्द्रनेत्रे ब्रह्मस्वराङ्गः स्वरब्रह्मदत्तः // SRS_१७.१८ //

तेजोबलस्तेजवतिः सुतेजाः तेजेश्वरस्तेजसमुद्रतश्च / तेजोविभुस्तेजविनिश्चितश्च | तेजस्वरेन्द्रः सुविघुष्टतेजाः // SRS_१७.१९ //

भीष्मो बलो भीष्ममतिः सुभीष्मो भीष्माननो भीष्मसमुद्रतश्च / भीष्मार्चि र्भीष्मोत्तरु र्भीष्मघोषा एते जिना लोकविनायका ऽभूत् // SRS_१७.२० //

गम्भीरघोषः शिरिधारणश्च विशुद्धघोषेश्वरु शुद्धघोषः / अनन्तघोषः सुविमुक्तघोषो मारो बलो मारवित्रासनश्च // SRS_१७.२१ //

सुनेत्र शुद्धाननु नेत्रशुद्धो विशुद्धनेत्रश्च अनन्तनेत्रः / समन्तनेत्रश्च विघुष्टनेत्रो नेत्राभिभूर्नेत्र अनिन्दितश्च // SRS_१७.२२ //

दान्तोत्तरो दान्त सुदान्तचित्तः सुदान्त शान्तेद्रिय शान्तमानसः / शान्तोत्तरः शान्तशिरी प्रशान्तः शान्तीय पारंगतु शान्तिशूरः // SRS_१७.२३ //

स्थितोत्तरः शान्त सुदान्तचित्तः सुदान्तशान्तेन्द्रियु शान्तमानसः / शान्तोत्तरः शान्तश्रिया ज्वलन्तः शान्तप्रशान्तेश्वरु शान्तिशूरः // SRS_१७.२४ //

गणेन्द्र गणमुख्यु गणेश्वरश्च गणाभिभूर्गणिवर शुद्धज्ञानी / महागणेन्द्रश्च गणेन्द्रशूरो अन्यो पुनो गणिवर प्रमोचकः // SRS_१७.२५ //

धर्मध्वजश्चो तथ धर्मकेतुः धर्मोत्तरो धर्मस्वभाव उद्गतः / (Vऐद्य १०८) धर्मबलश्चैव सुधर्मशूरः स्वभावधर्मोत्तरनिश्चितश्च // SRS_१७.२६ //

स्वभावधर्मोत्तरनिश्चितस्य अशीतिकोट्यः सहनामधेयाः / द्वितीयकल्पस्मि उत्पन्न नायका एते मया पूजित बोधिकारणात् // SRS_१७.२७ //

स्वभावधर्मोत्तरनिश्चितस्य यो नामधेयं शृणुते जिनस्य / श्रुत्वा च धारेति विघुष्ट नाम स क्षिप्रमेतं लभते समाधिम् // SRS_१७.२८ //

एतेष बुद्धान् परेण अन्यो अचिन्तिये अपरिमितस्मि कल्पे / अभूषि बुद्धो नरदेवपूजितः स नामधेयेन नरेन्द्रघोषः // SRS_१७.२९ //

नरेन्द्रघोषस्य तथागतस्य षट्सप्तती वर्षसहस्रमायुः / त्रयश्च कोटीशत श्रावकाणां यः सन्निपातः प्रथमो अभूषि // SRS_१७.३० //

षडभिज्ञ त्रैविद्य जितेन्द्रियाणां महानुभावान महर्द्धिकानाम् / क्षीणास्रवाणान्तिमदेहधारिणां संघस्तदा आसि प्रभाकरस्य // SRS_१७.३१ //

अशीति कोटीनियुता सहस्रा यो बोधिसत्त्वान गणो अभूषि / गम्भीरबुद्धीन विशारदानां महानुभावान महर्द्धिकानाम् // SRS_१७.३२ //

अभिज्ञप्राप्ताः प्रतिभानवन्तो गतिगताः सर्वित शुन्यतायाः / ऋद्धीय गच्छन्ति ते क्षेत्रकोटियो ततोत्तरे यात्तिक गङ्गवालुकाः // SRS_१७.३३ //

(Vऐद्य १०९) पृच्छित्व प्रश्नं द्विपदाननुत्तमान् पुनेन्ति तस्यैव जिनस्य अन्तिके / सूत्रान्तनिर्हारनिरुक्तिकोविदा आलोकभूता विचरन्ति मेदिनीम् // SRS_१७.३४ //

सत्त्वानमर्थाय चरन्ति चारिकां महानुभावाः सुगतस्य पुत्राः / न कामहेतोः प्रकरोन्ति पापं देवा पि तेषां स्पृह संजनेन्ति // SRS_१७.३५ //

अनर्थिका भवगतिषु न निश्रिताः समाहिता ध्यानविहारगोचराः / विनिश्चितार्थाश्च विशारदाश्च निरामगन्धाः सद ब्रह्मचारिणः // SRS_१७.३६ //

अच्छेद्यवाक्याः प्रतिभानवन्तो निरुक्तिनिर्देशपदार्थकोविदाः / सर्वत्रसंदर्शक बुद्धपुत्राः परिगृहीताः कुशलेन कर्मणा // SRS_१७.३७ //

अनन्तकल्पाश्चरियाय उद्गताः स्तुताः प्रशस्ताः सद नायकेहि / विमोक्षतत्त्वार्थपदान देशकाः असंकिलिष्टाः सुविशुद्धशीलाः // SRS_१७.३८ //

अनोपलिप्ताः पदुमेन वारिणा विमुक्त त्रैधातुकतो ऽप्रमत्ताः / अनोपलिप्ताष्टहि लोकधर्मैर्विशुद्धकायाः परिशुद्धकर्माः // SRS_१७.३९ //

अल्पेच्छ संतुष्ट महानुभावा अगृद्ध ते बुद्धगुणाः प्रतिष्ठिताः / सर्वेष सत्त्वान गतिः परायणा न घोषमात्रप्रतिपत्तिसाराः // SRS_१७.४० //

यत्र स्थितास्तं च परेषु देशयु सर्वेहि बुद्धेहि परिगृहीताः / (Vऐद्य ११०) वैश्वासिकाः कोशधरा जिनानां ते सर्वि त्रैधातुकि त्रस्तमानसाः // SRS_१७.४१ //

प्रशान्तचित्ताः सद रण्यगोचरा अधिष्ठिता लोकविनायकेभिः / भाषन्ति सुत्रान्तसहस्रकोटियो यं चैव भाषन्ति त बुद्धवर्णितम् // SRS_१७.४२ //

विवर्जिताः सर्वपदेभि लौकिकाः शून्याधिमुक्ताः परमार्थदेशकाः / अनन्तवर्णा गुणसागरोपमाः बहुश्रुताः पण्डित विज्ञवन्तः // SRS_१७.४३ //

सचेत् कुमारो बहुकल्पकोटिय अधिष्ठिहन्तः प्रवदेय वर्णम् / स अल्पकं तत् परिकीर्तितं भवेद् यथा समुद्रादुदबिन्दुरेकः // SRS_१७.४४ //

तस्मिंश्च काले स नरेन्द्रघोषो देशेतिमं शान्त समाधि दुर्दृशम् / महात्रिसाहस्रिय लोकधातु देवेहि नागेहि स्फुटो अभूषि // SRS_१७.४५ //

तस्यो इमं शान्त समाधि भाषतः प्रकम्पिता मेदिनि षड्विकारम् / देवा मनुष्या यथ गङ्गवालिका अविवर्तिकाये स्थित बुद्धज्ञाने // SRS_१७.४६ //

तत्रासि राजा मनुजान ईश्वरः शिरीबलो नाम महानुभावः / पुत्राण तस्यो शत पञ्च आसन्नभिरूप प्रासादिक दर्शनीयाः // SRS_१७.४७ //

अशीति कोटीशत इस्त्रियाणामन्तःपुरं तस्य अभूषि राज्ञः / चतुर्दशो कोटिसहस्र पूर्णा दुहितरो तस्य अभूषि राज्ञः // SRS_१७.४८ //

स कार्तिकायां तद पूर्णमास्यामष्टाङ्गिकं पोषधमाददित्वा / (Vऐद्य १११) अशीतिकोटीनियुतेहि सार्धमुपागमल्लोकगुरुस्य अन्तिकम् // SRS_१७.४९ //

वन्दित्व पादौ द्विपदोत्तमस्य न्यषीदि राजा पुरतो जिनस्य / अध्याशयं तस्य विदित्व राज्ञो इमं समाधिं द्विपदेन्द्र देशयि // SRS_१७.५० //

स पार्थिवः श्रत्व समाधिमेतमुत्सृज्य राज्यं यथ खेटपिण्डम् / परित्यजित्वा प्रिय ज्ञातिबान्धवान् स प्रव्रजी तस्य जिनस्य शासने // SRS_१७.५१ //

पुत्राण पञ्चाशत प्रव्रजिंसु अन्तःपुरं चैव तथैव धीतरो / अन्ये च तत्र पुत्रज्ञातिबान्धवाः षट्सप्ततिर्नयुत त्रयश्च कोट्यः // SRS_१७.५२ //

स प्रव्रजित्वेह सपुत्रदारं स्थपेत्व आहारनिर्हारभूमिम् / अधिष्ठितश्चंक्रमि अष्टवर्षं स चंक्रमे वस्थितु काल कार्षीत् // SRS_१७.५३ //

स कालु कृत्वा तद राजकुञ्जरो समाधिचित्तो सुसमाहितः सदा / तत्रैव सो राजकुले उपन्नो उपपादुको गर्भमलैरलिप्तः // SRS_१७.५४ //

दृढबलो नाम पितास्य भूषि महामती नाम जनेत्रि आसीत् / स जातमात्रो अवची कुमारो कच्चिन्नु सो तिष्ठति लोकनाथः // SRS_१७.५५ //

जानाति मे आशयु लोकनाथो येनो ममा शान्त समाधि देशितः / (Vऐद्य ११२) अप्रत्यया अपगतप्रत्यया च यो एक निर्देशु भवे गतीनाम् // SRS_१७.५६ //

या सर्वधर्माण स्वभावमुद्रा यः सूत्रकोटीनियुतान आगमः / यो बोधिसत्त्वान धनं निरूत्तरं कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.५७ //

कायस्य शुद्धी तथ वाच शुद्धी चित्तस्य शुद्धिस्तथ दृष्टिशुद्धिः / आरम्बणानां समतिक्रमो यः कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.५८ //

अविप्रणाशः फलधर्मदर्शनं अष्टाङ्गिका मार्गवरस्य भावना / तथागतैः संगमु तीक्ष्णप्रज्ञता सत्यप्रवेशः सद धर्मज्ञानम् // SRS_१७.५९ //

स्कन्धपरिज्ञा समता च धातुनामपकर्षणं चायतनान सर्वशः / अनुत्पाद साक्षात्क्रिययावतारः कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६० //

प्रतिसंविदा शान्त्यवतारज्ञानं सर्वाक्षराणां च प्रभेदज्ञानम् / वस्तुनिवेशसमतिक्रमो यः कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६१ //

घोषः परिज्ञाथ प्रामोद्यलाभः प्रीतिश्च भोती सुगतान वर्णम् / आर्या गतिर्मार्दवता च उज्जुका कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६२ //

ना जातु कुर्याद्भुकुटिं स सूरतः साखिल्य माधुर्य स्मितं मुखं च / दृष्ट्वा च सत्त्वान् प्रथमालपेति कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६३ //

(Vऐद्य ११३) अनालस्यता गौरवता गुरूणां शुश्रूषणा वन्दन प्रेमदर्शना / उपपत्ति संतुष्टित शुक्लता च कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६४ //

आजीवशुद्धिस्तथ रण्यवासो धूते स्थितानुस्मृतेरप्रमोषः / स्कन्धेषु कौशल्यमथापि धातुषु कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६५ //

आयतनकौशल्यमभिज्ञज्ञानं किलेशअपकर्षण दान्तभूमि / पृथुसर्वमन्त्राणमसावुच्छेदः कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६६ //

समतिक्रमः सर्वभवग्गतीनां जातिस्मृति धर्मनिष्काङ्क्षता च / धर्मे च चित्तं श्रुत एषणा च कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६७ //

विशेषगामी सद भावनारति आपत्ति कौशल्यत निःसृतौ स्थितः / यत्र स्थितो ऽनुशयितां जहाति कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६८ //

तीक्ष्णस्य ज्ञानस्य वरागमो यतो अचालियो शैलसमो अकम्पितः / अविवर्तितालक्षण धारणीमुखं कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.६९ //

शुक्लान धर्माण सदा गवेषणा पापान धर्माण सदा विवर्जना / संक्लेशपक्षस्य सदा प्रचारु यो कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.७० //

सर्वासु शिक्षासु गतिंगतो विदुः समाध्यवस्थानगतिंगतश्च / (Vऐद्य ११४) सत्त्वान चो आशयु ज्ञात्व चोदको देशेति धर्मं वरबुद्धबोधौ // SRS_१७.७१ //

विशेषज्ञानं उपपत्तिज्ञानं अनन्तज्ञानं सुसमाप्तज्ञानम् / सर्वग्गतीनां प्रतिसंधिज्ञानं कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.७२ //

गृहान् समुत्सृज्य प्रव्रज्यचित्तं त्रैधातुके अनभिरती ननुग्रहः / चित्तस्य संप्रग्रहणं सहर्षणा देशेति धर्मं द्विपदानमुत्तमः // SRS_१७.७३ //

धर्मेषु चो नाभिनिवेश तायि परिग्रहो धर्मवरे सदा च / कर्मविपाके च दृढाधिमुक्तिं देशेति धर्म द्विपदानमुत्तमः // SRS_१७.७४ //

विनयस्मि कौशल्य विपाकज्ञानं कलहं विवादान तथोपशान्तिः / अविग्रहं वाप्यविवादभूमिं देशेति धर्म द्विपदानमुत्तमः // SRS_१७.७५ //

क्षान्तीसमादानमक्रोधस्थानं विनिश्चये धर्मि सदा च कौशलम् / पदप्रभेदेषु च ज्ञानदर्शनं देशेति धर्मं करुणां जनेत्वा // SRS_१७.७६ //

पूर्वान्तज्ञानमपरान्तज्ञानं त्रियध्वसमता सुगतान शासने / परिच्छेद उक्तः स त्रिमण्डलस्य एवं जिनो देशयि धर्मस्वामी // SRS_१७.७७ //

चित्तव्यवस्थान एकाग्रता च कायव्यवस्थान यथार्यभूमिः / ईर्यापथस्थो सद कालि रक्षणा देशेति धर्मं पुरुषर्षभो मुनिः // SRS_१७.७८ //

(Vऐद्य ११५) हिरिश्च ओत्राप्यु प्रासादिकं च युक्तां गिरं भाषति लोकज्ञानम् / प्रवृत्तिधर्मं प्रकृतिं च प्राणिनां देशेति धर्मं वरबोधिउमग्र्याम् // SRS_१७.७९ //

अनुग्रहं चो हिरिमोत्राप्यं च चित्तस्य चाकुशलता जुगुप्सना / धूतस्यानुत्सर्गत पिण्डचर्यां देशेति धर्मं द्विपदानमुत्तमः // SRS_१७.८० //

हिरिश्च ओत्राप्यु सदाचरेता गुरूणाभिवादन प्रत्युत्थानम् / मानस्य चो निग्रह आदितैव एवं जिनो देशयि धर्मस्वामी // SRS_१७.८१ //

चित्तसमुत्थानत चित्तकल्यता ज्ञानप्रतीवेधु तथानुबोधम् / अज्ञानपक्षस्य सदा विवर्जना देशेति धर्मान् वरबुद्धबोधिम् // SRS_१७.८२ //

चित्तप्रवेशं च रूतस्य ज्ञानं निरुक्त्यवस्थान विनिश्चितार्थम् / सर्वेष्वनर्थान सदा विवर्जनम् एवं जिनो देशयि धर्मस्वामी // SRS_१७.८३ //

ससङ्गता सत्पुरुषेहि नित्यं विवर्जना कापुरुषान चैव / जिने प्रसादं सद प्रेमतां च एवं जिनो देशयि धर्म श्रेष्ठम् // SRS_१७.८४ //

संकेतप्रज्ञप्तिव्याहारतां च संसारदुःखानि सदा विवर्जना / अलाभि लाभे च असक्तभावमेवं जिनो देशयि धर्ममुत्तमम् // SRS_१७.८५ //

सत्कारु लब्ध्वा च न विस्मयेय्या असत्कृतश्चापि भवेदुपेक्षकः / भूते ऽपि वर्णं न कदाचि मोदिये इय देशना लोकहितस्य ईदृशी // SRS_१७.८६ //

(Vऐद्य ११६) आक्रोशनां पंसन सर्वशो सहेदसंस्तवः सर्वगृहीहि सार्धम् / संसर्गतां प्रव्रजितेन कुर्यादेवं जिनो देशयि धर्मस्वामी // SRS_१७.८७ //

बुद्धान चो गोचरि सुप्रतिष्ठितो अगोचरं सर्व विवर्जयित्वा / आचारसंपन्न सुदान्तचित्तो इय धर्मनेत्री सुगतेन देशिता // SRS_१७.८८ //

ये बालधर्माः सद तान् विवर्जयेत् कुलदूषणं सर्व विवर्जयेच्च / आरक्षितव्यं सद बुद्धशासनं एवं जिनो देशयि धर्मस्वामी // SRS_१७.८९ //

अल्पं च भाष्ये मधुरं सुयुक्तं कल्याणतां मृदुवचनं परेषाम् / प्रत्यर्थिकानां सहधर्मनिग्रहो इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९० //

प्रतिक्रमेत् कालि न चो अकाले न विश्वसेत् सर्वपृथग्जनेषु / दुःखेन स्पृष्टो न भवेत दुर्मना इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९१ //

दरिद्र दृष्ट्वा सधनं करेय्या दुःशील दृष्ट्वा अनुकम्पितव्या / हितवस्तुतायां सद ओवदेय्य इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९२ //

धर्मेण सत्त्वा अनुगृह्णितव्या लोकामिषत्यागु सदा च कार्यो / न संचयं नो निचयं च कुर्यादियं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९३ //

शीलप्रशंसा च कुशीलकुत्सना अशाठ्यता शीलवतां निषेवणम् / सर्वस्वकात्यागि धने ऽप्यनिश्रितो इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९४ //

(Vऐद्य ११७) अध्याशयेनो गुरुणा निमन्त्रणा यथा च भाषे तथ सर्व कुर्याम् / अभीक्ष्ण सेवेय्य च धर्मभाणकं इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९५ //

सगौरवः प्रीतमनाः सदा भवेत् सोम्याय दृष्टीय सदा स्थितो भवेत् / पूर्वासु चर्यासु सुनिश्चितः सदा इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९६ //

पूर्वंगमः कुशलचरीषु नित्यमुपायकौशल्य निमित्तवजने / संज्ञाविवर्ते तथ वस्तुलक्षणे इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९७ //

सूत्रान्तनिर्हारपदेषु कौशलं सत्यान निर्देशपदेषु निश्चयः / विमुक्तिज्ञानस्य च साक्षिकारिता इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९८ //

शून्याश्च धर्माः सद सेवितव्या विशारदाः शीलबले प्रतिष्ठिताः / समाधिस्थानेन समोत्तरेय्या इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.९९ //

न ज्ञात्रलाभं पि कदाचि देशयेच्चित्तस्य चापी कुहनां न कुर्यात् / दृष्टीकृतां सर्व विवर्जयेच्च इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०० //

प्रतिभानु श्रेष्ठं वर धारणीये ज्ञानस्य चोभासु अनन्तपारो / अधिष्ठानमन्त्र प्रतिभानयुक्तिरियं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०१ //

(Vऐद्य ११८) शीलस्य द्वारमिम मार्गभावना प्रतिपत्ति - ओवादनयश्च भद्रको / अनुशासनी अत्र चरित्व शासनी इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०२ //

अनुलोमिकी क्षान्ति य बुद्धवर्णिता क्षान्तिस्थितो दोष विवर्जयेत / अज्ञान वर्जेय्य स्थिहित्व ज्ञाने इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०३ //

ज्ञानप्रतिष्ठा तथ योगभूमी योगेश्वरी बोधयि प्रस्थितानाम् / निषेवणा सत्पुरुषाण नित्यं इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०४ //

अयुक्तयोगीन सदा विवर्जना तथागतैर्भाषित बुद्धभूमि / अनुमोदिता सर्विहि पण्डितेहि इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०५ //

बालैः प्रतिक्षिप्त अज्ञातकेहि अभूभिरत्र पृथुश्रावकाणाम् / परिगृहीताः सद बोधिसत्त्वैः इयं जिने ईदृश आनुशासनी // SRS_१७.१०६ //

तथागतेहि अनुबुद्धमेतं देवेहि चो सत्कृतु पूजितं च / अनुमोदितं ब्रह्मसहस्रकोटिभिः कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.१०७ //

नागसहस्रेहि सदा सुसत्कृतं सुपर्णयक्षेहि च किन्नरेहि / या भाषिता बोधिवरा जिनेभिः कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.१०८ //

पर्याप्त या नित्यु सुपण्डितेहि धनं च श्रिष्ठं प्रवरं सुलब्धम् / (Vऐद्य ११९) निरामिषं ज्ञान चिकित्स उत्तमा कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.१०९ //

ज्ञानस्य कोषः प्रतिभानमक्षयं सूत्रान्तकोटीन प्रवेश एषः / परिज्ञ त्रैधातुकि भूतज्ञानं कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.११० //

नौका इयं देशित पारगामिनां नावा पि चो ओघगतान एषा / कीर्तिर्यशो वर्धति वर्णमाला येषामयं शान्त समाधि देशितः // SRS_१७.१११ //

प्रशंस एषा च तथागतानां स्तवश्च एषो पुरुषर्षभाणाम् / स्तव बोधिसत्त्वान नयश्च अक्षयो येही अयं शान्त समाधि देशितः // SRS_१७.११२ //

मैत्री इयं दोषशमे प्रकाशिता उपेक्षियं कारुणिकान भूमिम् / आश्वासयन्तेष महाशयानां येषां कृतेनैष समाधि भाषितः // SRS_१७.११३ //

प्रतिपत्तियं देशित सिंहनादिनामितु बुद्धज्ञानस्य वरस्य आगमः / सर्वेष धर्माण स्वभावमुद्राः समाध्ययं देशितु नायकेहि // SRS_१७.११४ //

सर्वज्ञज्ञानस्य च आहरित्रिमा चर्या इयं बोधयि प्रस्थितानाम् / वित्रासनं मारचमूय चापि समाध्ययं शान्त जिनेन देशितः // SRS_१७.११५ //

विद्या इयं धर्मस्थितान तायिनां अमित्रमध्ये परमा च रक्षा / प्रत्यर्थिंकानां सहधर्मनिग्रहाः समाध्ययं शान्त जिनेन देशितः // SRS_१७.११६ //

(Vऐद्य १२०) प्रतिभानभूमी इय संप्रकाशिता बला विमोक्षा तथ इन्द्रियाणि / विशिष्ट अष्टादश बुद्धधर्माः समाधि शान्तेष निषेवमाणाः // SRS_१७.११७ //

दशान पर्येष्टि बलान भूता पूर्वनिमित्तं पि च बुद्धज्ञाने / ये बुद्धधर्माः पुरुषोत्तमेन प्रकाशिता लोकहितानुकम्पिना // SRS_१७.११८ //

बुद्धान पुत्रेभिरयं प्रतीहितो विमोक्षकामानयु मार्गु देशितः / प्रीतिश्च तस्मिन् सुगतात्मजानां श्रुणित्विमं शान्त समाधि दुर्दृशम् // SRS_१७.११९ //

या बुद्धज्ञानस्य च पारिपूरिता याभेषते पण्डितु बोधिसत्त्वः / विशुद्धचित्तश्च शुचिर्निरङ्गणो इमं निषेवेत समाधि शान्तम् // SRS_१७.१२० //

परिशुद्ध कायो ऽस्य यथा जिनान विमोक्षज्ञानं च विमुक्तिदर्शनम् / असंकिलिष्टः सद रागबन्धनैः इमं निषेवेत समाधि भद्रकम् // SRS_१७.१२१ //

अभूमि दोषे विगमश्च मोहे ज्ञानस्य चो आगमु मुक्तिमिच्छतः / विद्याय उत्पादु अविद्यनाशकम् इमं निषेवेत समाधि शान्तम् // SRS_१७.१२२ //

विमुक्तिसाराणिय तृप्ति भाषिता ध्यायीनयं शान्त समाधि देशितः / चक्षुश्च बुद्धानमनिन्दितानामिमं निषेवेत समाधि शान्तम् // SRS_१७.१२३ //

अभिज्ञ एषा बहुक्षेत्रे दर्शिता ऋद्धिश्च बुद्धान अनन्त दर्शिता / या धारणी सापि ततो न दुर्लभा निषेवमाणस्य समाधिमेतम् // SRS_१७.१२४ //

(Vऐद्य १२१) शान्तेन्द्रियस्यो इह स्थानु बोधये इदमधिष्ठानमनन्तदर्शितम् / सूक्ष्मं च ज्ञानं विपुलं विशुद्धं निषेवमाणस्य इमं समाधिम् // SRS_१७.१२५ //

सु बुध्यते नैष अयुक्तयोगैर्विवर्तनं सर्वसु अक्षराणाम् / न शक्यु घोषेण विजाननाय येनो अयं शान्त समाधि न श्रुतः // SRS_१७.१२६ //

ज्ञातं तु विज्ञैरयु बोधिसत्त्वैर्यथा व यं देशितु धर्मस्वामिना / प्रतिबुद्धु शान्तेहि अनिन्दितेहि इमं समाधिं प्रतिषेवमाणैः // SRS_१७.१२७ //

आरब्धवीर्येहि समुद्गृहीतमुपस्थितं च सापि सदा सुधारितम् / दुःखक्षयो जातिनिरोधज्ञानमिमं समाधिं प्रतिषेवमाणैः // SRS_१७.१२८ //

सर्वेष धर्माणमजाति भाषिता एवं च सर्वासु भवग्गतीषु / ज्ञानाग्रु बुद्धान महाशयानां कच्चिज्जिनो भाषति तं समाधिम् // SRS_१७.१२९ //

तस्यो कुमारस्यिमि गाथ भाषतो अष्टाशीतिनियुतसहस्र पूर्णाः / घोषानुगा क्षान्ति लभिंसु तत्र अविवर्तिकाये स्थितु बुद्धज्ञाने // SRS_१७.१३० //

दृढबलस्तमवदी कुमारमद्यापि सो तिष्ठति लोकनाथः / पृच्छामि त्वं दारक एतमर्थं कुतस्त्वया एष श्रुतः समाधिः // SRS_१७.१३१ //

कुमारु राजन् अवदी शृणोहि दृष्टस्मि कोटीनियुतं जिनानाम् / (Vऐद्य १२२) एकस्मि कल्पस्मि ते सर्वि सत्कृता अयं च मे शान्त समाधि पृच्छितः // SRS_१७.१३२ //

चत्वारि कल्पा नवतिं च अन्ये कल्पान कोटीनियुता सहस्राः / जातिस्मरो भोम्यहु तत्र तत्र न चापि गर्भे उपपद्यि जातु // SRS_१७.१३३ //

ततो मया एषा समाधि भावितः शुद्धं श्रुतस्तेष जिनान भाषताम् / श्रुत्वा च उद्दिष्टु जनेत्व छन्दं निष्काङ्क्षआप्तेन स्पृशिष्यि बोधिम् // SRS_१७.१३४ //

ये भिक्षु मह्यं परिपृच्छदेन्ति पर्यापुणन्तस्य इमं समाधिम् / उपस्थपेमी अहु तत्र गौरवं यथैव लोकार्थकराण अन्तिके // SRS_१७.१३५ //

येषां मया अन्तिक एक गाथा उद्दिष्ट चर्यां चरतानुलोमिकीम् / मान्यामि तानप्यहु शान्तु एते उपस्थपेमी अहु बुद्धगौरवम् // SRS_१७.१३६ //

यश्चापि मां पृच्छितु कश्चिदेति पर्यापुणन्तं इमु सत्समाधिम् / स्वप्नान्तरे ऽपीह न मे ऽस्ति काङ्क्षा नाहं भविष्ये जिनु लोकनायकः // SRS_१७.१३७ //

वृद्धेषु मध्येषु नवेषु भिक्षुषु सगौरवो भोम्यहु सुप्रतीतः / सगारवस्यो मम वर्धते यशः पुण्यं च कीर्तिश्च गुणास्तथैव // SRS_१७.१३८ //

कलीविवादेषु न भोमि उत्सुको अल्पोत्सुको भोम्यहु तत्र काले / अन्या गतिर्भोति करित्व पापकं अन्या गतिर्भोति करित्व भद्रकम् // SRS_१७.१३९ //

अयुक्तयोगान असंयतानाममनोज्ञ तेषां वचनं श्रुणित्वा / (Vऐद्य १२३) कर्मस्वको भोम्यहु तस्मि काले कृतस्य कर्मस्य न विप्रणाशः // SRS_१७.१४० //

न ह्यत्र क्रोधो भवती परायणं क्षान्तीबलं गृह्णयहु बुद्धवर्णितम् / क्षान्तिः सदा वर्णित नायकेहि क्षान्तिं निषेवित्व न बोधि दुर्लभा // SRS_१७.१४१ //

अहं च भोमी सद शीलवन्तो अन्यांश्च शीलस्मि प्रतिष्ठपेमि / शीलस्य वर्णु सदहं भणामि वर्णं च भोति मम तत्र भाषितम् // SRS_१७.१४२ //

अरण्यवर्णं च सदा पि भाषे शीलस्मि चो भोमि सदा प्रतिष्ठितः / समादपेमि अहु अन्य पोषधे तांश्चैव बोधाय समादपेमि // SRS_१७.१४३ //

तान् ब्रह्मचर्ये ऽपि समादपेमि अर्थस्मि धर्मस्मि प्रतिष्ठपेमि / तेषां च बोधिम्यहु बोधिमार्गं यस्मिन्निमे भोन्ति अनन्त सङ्गाः // SRS_१७.१४४ //

स्मराम्यहं कल्पमतीतमध्वनि यदा जिनो आसि स्वराङ्गघोषः / प्रतिज्ञ तस्यो पुरतः कृता मे क्षान्तीबलो भोम्यहु नित्यकालम् // SRS_१७.१४५ //

तत्र प्रतिज्ञाय प्रतिष्ठिहित्वा वर्षाण कोटी चतुरो अशीतिम् / मारेणहं कुत्सित पंसितश्च न चैव चित्तं मम जातु क्षुब्धम् // SRS_१७.१४६ //

जिज्ञासनां तत्र करित्व मारो ज्ञात्वान मह्यं दृढ क्षान्तिमैत्रीम् / प्रसन्नचित्तश्चरणानि वन्द्य मे पञ्चशता बोधिवराय प्रस्थिताः // SRS_१७.१४७ //

(Vऐद्य १२४) अमत्सरी भोम्यहु नित्यकालं त्यागस्य चो वर्ण सदा प्रभाषे / आढ्यश्च भोमी धनवान् महात्मा दुर्भिक्षकाले बहु भोमि दायकः // SRS_१७.१४८ //

ये भिक्षु धारेन्ति इमं समाधिं ये चापि वाचेन्ति य उद्दिशन्ति / करोमि तेषां अहु पारिचर्यां सर्वे च भेष्यन्ति नराणमुत्तमाः // SRS_१७.१४९ //

कर्मणा तेनाहमनुत्तरेण पश्यामि बुद्धान् बहु लोकनाथान् / लभित्व प्रव्रज्य जिनानुशासने भवामि नित्यं विदु धर्मभाणकः // SRS_१७.१५० //

धूताभियुक्तो अहु भोमि नित्यं कान्तारमारण्य सदा निषेवी / नाहारहेतोः कुहनां करोमि संतुष्टु भोमी इतरेतरेण // SRS_१७.१५१ //

अनीर्षुको भोम्यहु नित्यकालं कुलेषु चाहं न भवामि निश्रितः / कुलेषु सक्तस्य हि ईर्ष्य वर्धते अनीर्ष्युकस्तुष्टि वनेषु विन्दमि // SRS_१७.१५२ //

मैत्रीविहारी अहु भोमि नित्यमाक्रुष्टु सन्ता न जनेमि क्रोधम् / मैत्रीविहारिष्यमि सूरतस्य चतुर्दिशं वर्धति वर्णमाला // SRS_१७.१५३ //

अल्पेच्छु संतुष्टु भवामि नित्यमारण्यकश्चैव धुताभियुक्तः / न चोत्सृजामी अहु पिण्डपातं दृढं समाधान धुतेषु विन्दमि // SRS_१७.१५४ //

श्राद्धश्च भोमी मनसः प्रसादो बहुप्रसादः सद बुद्धशासने / (Vऐद्य १२५) प्रसाद बहु लप्स्यमि आनुशंसा प्रासादिको भोमि अहीन इन्द्रियः // SRS_१७.१५५ //

यश्चैव भाषाम्यहु तत्र तिष्ठे प्रतिपत्तिसारो अहु नित्यु भोमि / प्रतिपत्तिसारस्यिमि देवनागाः कुर्वन्त्युस्थानु प्रसन्नचित्ताः // SRS_१७.१५६ //

गुणा इमे कीर्तित यावता मे एते च अन्ये च बहू अनेके / ये शिक्षितव्याः सद पण्डितेन यो इच्छती बुध्यितु बुद्धबोधिम् // SRS_१७.१५७ //

स्मराम्यतो बहुतरु दुष्कराणि ये पूर्वकल्पे चरितान्यनेके / बहुं पि दानीं भणितु न शक्यं गच्छामि तावत् सुगतस्य अन्तिकम् // SRS_१७.१५८ //

सुतीक्ष्णप्रज्ञो विदु बोधिसत्त्वो तस्मिन् क्षणे स्पर्शयि पञ्चभिज्ञा / ऋद्धीय सो गच्छि जिनस्य अन्तिके स प्राणिकोटीभिरशीतिभिः सह // SRS_१७.१५९ //

दृढबलो परमु उदग्र आसीत् सार्धं तदा कोटिशतेहि षष्टिभिः / उपसंक्रमी मूलु तथागतस्य वन्दित्व पादौ पुरतो न्यषीदत् // SRS_१७.१६० //

अध्याशयं तस्य विदित्व राज्ञो इमं समाधिं द्विपदेन्द्र देशयि / श्रुत्वा च सो पार्थिविमं समाधिं उज्झित्व राज्यं निरपेक्षु प्रव्रजी // SRS_१७.१६१ //

स प्रव्रजित्वान इमं समाधिं भावेति वाचेति प्रकाशयेति / स षष्टिभिः कल्पसहस्रु पश्चात् पद्मोत्तरो नाम जिनो अभूषि // SRS_१७.१६२ //

षष्टिस्तदा कोटिशत अनूनका ये राज्ञ सार्धं उपसंक्रमी जिनान् / (Vऐद्य १२६) ते चापि श्रुत्वैव समाधिमेतं तुष्टा उदग्रास्तद प्रव्रजिंसु // SRS_१७.१६३ //

ते प्रव्रजित्वान इमं समाधिं धारेंसु वाचेंसु प्रकाशयिंसु / षष्टीन कल्पानि नयुतान अत्यया स्पृशिंषु बोधिं वरमेककल्पे // SRS_१७.१६४ //

अनन्तज्ञानोत्तरनामधेया अभूषि बुद्धा नरदेवपूजिताः / तदेकमेके द्विपदानमुत्तमो मोचेन्ति सत्त्वान्यथ गङ्गवालिकाः // SRS_१७.१६५ //

शीरीबलो राजु अहं अभूषि इमां चरन्तो वरबोधिचारिकाम् / ये मम पुत्राः शत पञ्च आसन् इममेव एते अनुधर्मपापाः // SRS_१७.१६६ //

एवं मया कल्पसहस्रकोटयो आरब्धवीर्येण अतन्द्रितेन / समाधि पर्येष्ट अयं विशुद्धः समुदानयन्नेति तमग्रबोधिम् // SRS_१७.१६७ //

कुमार तस्माद्धि ये बोधिसत्त्वा आकाङ्क्षते एतु समाधिमेषितुम् / आरब्धवीर्यो निरपेक्षु जीविते ममा कुमारा अनुशिक्षते सदा // SRS_१७.१६८ //

इति श्रीसमाधिराजे बहुबुद्धनिर्हारसमाधिमुखपरिवर्तो नाम सप्तदशः ||

(Vऐद्य १२७) १८ Sअमाध्यनुपरिन्दनपरिवर्तः |

तत्र भगवांश्चन्द्रप्रभकुमारमामन्त्रयते स्म - तस्मात् तर्हि कुमार यो बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं समाधिमुद्ग्रहीष्यति पर्यवाप्स्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति प्रवर्तयिष्यति उद्देक्ष्यति स्वाध्यास्यति परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयिष्यति, तेन भावनायोगमनुयुक्तेन च भवितव्यम् | तस्यैतं प्रतिपद्यमानस्य चत्वारो गुणानुशांसाः प्रतिकाङ्क्षितव्याः | कतमे चत्वारः? यदुत अनभिभूतो भविष्यति पुण्यैः || अनवमर्दनीयो भविष्यति प्रत्यर्थिकैः | अप्रमेयो भविष्यति ज्ञानेन | अनन्तश्च भविष्यति प्रतिभानेन | यो हि कश्चित् कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं समाधिमुद्ग्रहीष्यति पर्यवाप्स्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति प्रवर्तयिष्यति उद्देक्ष्यति स्वाध्यास्यति परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयिष्यति, तस्येमे चत्वारो गुणानुशंसाः प्रतिकाङ्क्षितव्याः ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामि गाथा अभाषत -

अनाभिभूतः पुण्येहि नित्यकालं भविष्यति / समाधिं शान्तुभावेन सर्वबुद्धान गोचरम् // SRS_१८.१ //

पुण्येहि रक्षितः शूरो नित्यकालं भविष्यति / चरन् स परमां शुद्धां विशिष्टां बोधिचारिकाम् // SRS_१८.२ //

नास्य प्रत्यर्थिको जातु विहेठां कश्चित् करिष्यति / परिगृहीतो बुद्धेहि नित्यकालं भविष्यति // SRS_१८.३ //

अप्रमेयश्च ज्ञानेन नित्यकालं भविष्यति / अनन्तः प्रतिभानेन धारेन्तः शान्तिमां गतिम् // SRS_१८.४ //

सततमनभिभूतपुण्यस्कन्धो भविष्यति श्रेष्ठतरं तु बोधिचर्याम् / न भविष्यति प्रत्यर्थिंकान धृष्यो इमु वरु शान्त समाधि धारयित्वा // SRS_१८.५ //

ज्ञानु विपुलु तस्य भोति तीक्ष्णं तथ प्रतिभानमनन्त चक्षु शुद्धम् / भविष्यति सद तस्य पण्डितस्य स्मृतिबलमेव च धारणीबलं च // SRS_१८.६ //

(Vऐद्य १२८) परम प्रियु मनापु पण्डितानां भविष्यति चार्थपदं प्रभाषमाणः / ज्ञानु बहुजनस्य प्रज्ञवन्तो इमु वरु शान्त समाधि भाषमाणः // SRS_१८.७ //

लाभि परम श्रेष्ठ चीवराणां शय्य निमन्त्रणमा(खा ?)द्यभोजनानाम् / भविष्यति सुकुमार दर्शनीयो इमु वरु शान्त समाधि धारयन्तो // SRS_१८.८ //

द्रक्ष्यति बहु बुद्ध लोकनाथान् अतुलिय काहिति पूज नायकानाम् / न च भविष्यति तस्य अन्तरायो इमु वरु शान्त समाधिमेषतो हि // SRS_१८.९ //

भाषिष्यति पुरतः स्थित्व लोकनाथान् सुरुचिर गाथशतेहि तुष्टचित्तः / न च भविष्यति तस्य जातु हानी इमु वरु शान्त समाधि धारयित्वा // SRS_१८.१० //

स्थास्यति पुरतो ऽस्य लोकनाथः सुरुचिरलक्षणकायु व्यञ्जनेभिः / न च भविष्यति तस्य ज्ञानहानी इमु वरु शान्त समाधि धारयित्वा // SRS_१८.११ //

न कदाचि भविष्यति दीनचित्तः सतत भविष्यति आढ्यु नो दरिद्रः / न च भविष्यति उद्गृहीतचित्तो इमु वरु शान्त समाधि धारयित्वा // SRS_१८.१२ //

न च भविष्यति वा अक्षणेषु महीपति भेष्यति राजचक्रवर्ती / सद भविष्यति राज्य तस्य क्षेमं इमु वरु शान्त समाधि धारयित्वा // SRS_१८.१३ //

ज्ञानु विपुलु नात्र संशयो ऽस्ति क्षपयितु कल्पशतेहि भाषमाणैः / (Vऐद्य १२९) श्रुत इमु समाधि शान्तभूमी यथ उपदिष्ट तथा स्थिहेत धीरो // SRS_१८.१४ //

अपरिमित अनन्त कल्पकोट्यो दशबल तस्य भणेयुरथानुशंसाम् / न च परिकीर्तिता कला भवेय्या यथ जलबिन्दु ग्रहीतु सागरातो // SRS_१८.१५ //

हर्षितु स कुमारु तस्मि काले उत्थितु प्राञ्जलिको नमस्यमानः / दशबलभिमुखो स्थितो उदग्रो गिरवराय उदानुदानयति // SRS_१८.१६ //

अचिन्तियो महावीरो लोकनाथ प्रभाकरः / यावच्चेमे नरेन्द्रेण अनुशंसाः प्रकाशिताः // SRS_१८.१७ //

आख्याहि मे महावीर हितैषी अनुकम्पकः / को नाम पश्चिमे काले इदं सूत्रं श्रुणिष्यति // SRS_१८.१८ //

तमेनमवदच्छास्ता कलविङ्करुतस्वरः / असङ्गज्ञानी भगवानिमां वाचं प्रभाषते // SRS_१८.१९ //

कुमार शृणु भाषिष्ये प्रतिपत्तिमनुत्तराम् / यो धर्माननुशिक्षन्तो इदं सूत्रं श्रुणिष्यति // SRS_१८.२० //

पूजां कुर्वन् जिनेन्द्राणां बुद्धज्ञानगवेषकः / मैत्रचित्तं निषेवन्तो इदं सूत्रं श्रुणिष्यति // SRS_१८.२१ //

धूतान् गुणांश्च संलेखान् गुणान् श्रेष्ठान् निषेवतः / प्रतिपत्तौ स्थिहित्वा च इदं सूत्रं श्रुणिष्यति // SRS_१८.२२ //

न पापकारिणां हस्तादिदं सूत्रं श्रुणिष्यति / न यैर्विरागितं शीलं लोकनाथानमन्तिके // SRS_१८.२३ //

ब्रह्मचारीण शूराणां येषां चित्तमलोलुपम् / अधिष्ठितानां बुद्धेहि तेषां हस्ताच्छ्रुणिष्यति // SRS_१८.२४ //

ये हि पुरिमका बुद्धा लोकनाथा उपस्थिताः / तेषां हस्तादिदं सूत्रं पश्चात्काले श्रुणिष्यति // SRS_१८.२५ //

ये तु पूर्वासु जातीसु अभूवन्नन्यतीर्थिकाः / तेष्विमं श्रुत्व सूत्रान्तं सौमनस्यं न भेष्यति // SRS_१८.२६ //

(Vऐद्य १३०) मम च प्रव्रजित्वेह शासने जीविकार्थिकाः / लाभसत्काराभिभूता अन्यमन्यं प्रतिक्षिपि // SRS_१८.२७ //

अध्योषिता परस्त्रीषु बहु भिक्षु असंयता / लाभकामाश्च दुःशीला इदं सूत्रं न श्रद्दधी // SRS_१८.२८ //

पुण्यानुप्राप्ता बुद्धेषु ध्यानप्राप्त्याप्यनर्थिकाः / निश्रिताश्चात्मसंज्ञायामिदं सूत्रं न श्रद्दधे // SRS_१८.२९ //

लौकिक ध्यानफलसंज्ञी भेष्यते कालि पश्चिमे / अर्हत्पिण्डं च ते भुक्त्वा बुद्धबोधिं प्रतिक्षिपि // SRS_१८.३० //

यश्चैव जम्बुद्वीपस्मि भिन्देयात् सर्व चेतिया / यश्च प्रतिक्षिपेत् सूत्रमिदं पापं विशिष्यते // SRS_१८.३१ //

यश्चार्हतो निहनेय्या यथा गङ्गाय वालुकाः / यश्च प्रतिक्षिपेत् सूत्रमिदं पापं विशिष्यते // SRS_१८.३२ //

क उत्सहन्ति युष्माकं पश्चिमे कालि दारुणे / सद्धर्म लोके वर्तन्ते इदं सूत्रं प्रकाशितुम् // SRS_१८.३३ //

रोदन्तो उत्थितस्तत्र कुमारो जिनमब्रवीत् / सिंहनादं नदत्येवं पुत्रो बुद्धस्य औरसः // SRS_१८.३४ //

अहं निर्वृते संबुद्धे पश्चिमे कालि दारुणे / सूत्रं वैस्तारिकं कुर्यां त्यजित्वा कायु जीवितम् // SRS_१८.३५ //

सहिष्याम्यत्र बालनामभूतां परिभाषणाम् / आक्रोशांस्तर्जनां चैव अधिवासिस्ये नायक // SRS_१८.३६ //

क्षपेयं पापकं कर्म यन्मया पुरिमे कृतम् / अन्येषु बोधिसत्त्वेषु व्यापादो जनितो मया // SRS_१८.३७ //

स्थपेत्व पाणिं मूर्धस्मि बुद्धः काञ्चनसंनिभम् / शास्ता चन्द्रप्रभं प्राह मञ्जुघोषस्तथागतः // SRS_१८.३८ //

करोमि ते अधिष्ठानं कुमार कालि पश्चिमे / न ब्रह्मचर्यान्तरायो जीवितस्य च भेष्यति // SRS_१८.३९ //

अन्ये चाष्टौ शतान्यत्र उत्थिता धर्मधारकाः / वयं हि पश्चिमे काले अस्य सूत्रस्य धारकाः // SRS_१८.४० //

(Vऐद्य १३१) देवनागान यक्षाण अशीतिकोट्युपस्थिता / अन्ये च नयुताः षष्टि वन्दन्ते लोकनायकम् // SRS_१८.४१ //

वयमिमेषां भिक्षूणां य इमे अद्य उत्थिताः / तस्मिंश्च पश्चिमे काले रक्षां काहाम नायक // SRS_१८.४२ //

अस्मिन् सूत्रे प्रभाष्यन्ते बुद्धक्षेत्राः प्रकम्पिताः / यथा वालुक गङ्गाया अधिष्ठानेन शास्तुनः // SRS_१८.४३ //

ये च प्रकम्पिताः क्षेत्राः सर्वेषु बुद्धनिर्मिताः / प्रेषिता लोकनाथेन ये हि धर्माः प्रकाशिताः // SRS_१८.४४ //

एकैकशश्च क्षेत्रातः सत्त्वकोट्यो अचिन्तियाः / एवं धर्मं तदा श्रुत्वा बुद्धज्ञाने प्रतिष्ठिताः // SRS_१८.४५ //

इतश्च बुद्धक्षेत्रातो नवतिर्देवकोटियः / बोधिचित्तं समुत्पाद्य बुद्धं पुष्पैरवाकिरन् // SRS_१८.४६ //

ते व्याकृता नरेन्द्रेण कल्पकोटेरशीतिभिः / सर्वे ऽप्येकत्र कल्पे ऽस्मिन् भविष्यन्ति विनायकाः // SRS_१८.४७ //

भिक्षुभिक्षुणिकाश्चैव उपासक उपासिकाः / षट्सप्तति प्राणकोट्यो येहि सूत्रमिदं श्रुतम् // SRS_१८.४८ //

ते ऽपि व्याकृत बुद्धेन द्रक्ष्यन्ते लोकनायकान् / यथा वालुक गङ्गायाश्चरन्तो बोधिचारिकाम् // SRS_१८.४९ //

सर्वेषां पूज काहिन्ति बुद्धज्ञानगवेषकाः / तत्र तत्र श्रुणिष्यन्ति इदं सूत्रं निरुत्तरम् // SRS_१८.५० //

अशीत्या कल्यकोटीभि भेष्यन्ते लोकनायकाः / सर्वे एकत्र कल्पे ऽस्मिं हितैषी अनुकम्पकाः // SRS_१८.५१ //

मैत्रेयस्य च बुद्धस्य पूजां कृत्वा निरुत्तराम् / सद्धर्म श्रेष्ठं धारित्वा गमिष्यन्ति सुखावतीम् // SRS_१८.५२ //

यत्रासौ विरजो बुद्धो अमितायुस्तथागतः / तस्य पूजां करिष्यन्ति अग्रबोधीय कारणात् // SRS_१८.५३ //

त्रिसप्ततिरसंख्येया कल्पा ये च अनागताः / न दुर्गतिं गमिष्यन्ति श्रुत्वेदं सूत्रमुत्तमम् // SRS_१८.५४ //

ये केचित् पश्चिमे काले श्रोष्यन्ते सूत्रमुत्तमम् / अश्रुपातं च काहिन्ति सर्वैस्तैः सत्कृतो ह्यहम् // SRS_१८.५५ //

आरोचयामि सर्वेषां यावन्तः पुरतः स्थिताः / परिन्दामि इमां बोधिं या मे कृछ्रेण स्पर्शिता // SRS_१८.५६ //

इति श्रीसमाधिराजे समाध्यनुपरिन्दना नाम परिवर्तो ऽष्टादशः |

(Vऐद्य १३२) १९ Aचिन्त्यबुद्धधर्मनिर्देशपरिवर्तः |

तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेनेमं समाधिमाकाङ्क्षता अचिन्त्यबुद्धधर्मनिर्देशकुशलेन भवितव्यम् | अचिन्त्यबुद्धधर्मपरिपृच्छकजातिकेन भवितव्यम् | अचिन्त्यबुद्धधर्माधिमुक्तिकेन भवितव्यम् | अचिन्त्यबुद्धधर्मपर्येषणाकुशलेन भवितव्यम् | अचिन्त्यांश्च बुद्धधर्मान् श्रुत्वा नोत्त्रसितव्यं न संत्रसितव्यं न संत्रासमापत्तव्यम् | एवमुक्ते चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् - यथा कथं भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः अचिन्त्यबुद्धधर्मनिर्देशकुशलो भवति, अचिन्त्यबुद्धधर्मपरिपृच्छाकुशलश्च, अचिन्त्यबुद्धधर्माधिमुक्तश्च? अचिन्त्यबुद्धधर्मपर्येषणाकुशलश्च भवति, अचिन्त्यांश्च बुद्धधर्मान् श्रत्वा नोत्त्रस्यति न संत्रस्यति न संत्रासमापद्यते?

तेन खलु पुनः समयेन पञ्चशिखो नाम गन्धर्वपुत्रः पञ्चभिस्तूर्यशतैः सार्धं गगनतलादवतीर्य भगवतः पुरतः स्थितो ऽभूदुपस्थानपरिचर्यायै | अथ खलु पञ्चशिखस्य गन्धर्वपुत्रस्यैतदभवत् - यन्न्वहं यथैवः देवानां त्रायस्त्रिंशानां शक्रस्य च देवानामिन्द्रस्य सुधर्मायां देवसभायामुपस्थानपरिचर्यां करोमि, संगीतिं संप्रयोजयामि, तथैवाद्य देवातिदेवस्यापि तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य पूजायै संगीतिं संप्रयोजयेयम् ||

अथ खलु पञ्चशिखो गन्धर्वपुत्रस्तैः पञ्चभिस्तूर्यशतैस्तैश्च पञ्चमात्रैर्गन्धर्वपुत्रशतैः सार्धमेकस्वरसंगीतिसंप्रयुक्ताभिस्तूर्यसंगीतिभिर्वैदूर्यदण्डां वीणामादाय भगवतः पुरतो वादयामास | अथ खलु भगवत एतदभूत् - यन्न्वहं तथारूपमृद्ध्यभिसंस्कारमभिसंस्कुर्यां यथारूपेण ऋद्ध्यभिसंस्कारेणाभिसंस्कृतेन चन्द्रप्रभः कुमारभूतो ऽचिन्त्यबुद्धधर्मनिध्यप्तिकौशल्यमधिगच्छेत्, सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चिताच्च समाधेर्न चलेत् | पञ्चशिखस्य च गन्धर्वपुत्रस्य तन्त्रीस्वरगीतिस्वरकौशल्यमुपदिशेयम् ||

अथ खलु भगवांस्तथारूपमृद्ध्यभिसंस्कारमभिसंस्करोति स्म, यत्तेभ्यः पञ्चभ्यस्तूर्यशतेभ्यः संप्रयुक्तेभ्यः प्रवादितेभ्यो यथानकुम्पोपसंहृतः शब्दो निश्चरति धर्मप्रतिसंयुक्तः | इमाश्च बुद्धधर्मनिध्यप्तिगाथा निश्चरन्ति बुद्धानुभावेन -

एकहि वालपथे बहुबुद्धा यात्तिक वालिक गङ्गनदीये / (Vऐद्य १३३) क्षेत्रं तात्तिक तेष जिनानां ते च विलक्षण ते विसभागाः // SRS_१९.१ //

पञ्चगतीगत बालपथस्मिन् नैरयिका पि च तिर्यगताश्च / ते यमलौकिक देवमनुष्या नापि च संकरु नो च उपीडो // SRS_१९.२ //

तत्र पदे ससराः ससमुद्राः सर्व नदी तथ उत्स तडागाः / नो पि च संकरु नो च उपीडो एवमचिन्तियु धर्म जिनानाम् // SRS_१९.३ //

तत्र पदे ऽपि च पर्वत नेके चक्रवाल अपि मेरु सुमेरु / ये मुचिलिन्द महामुचिलिन्द विन्ध्यथ गृध्रकूटो हिमवांश्च // SRS_१९.४ //

तत्र पदे निरयाश्च सुघोरास्तपन प्रतापन आनभिरम्याः / तत्र च ये निरये उपपन्ना वेदन ते पि दुखां अनुभोन्ति // SRS_१९.५ //

तत्र पदे ऽपि च देवविमाना द्वादशयोजन ते रमणीयाः / तेषु बहू मरुतान् सहस्रा दिव्यरतीषु सुखान्यनुभोन्ति // SRS_१९.६ //

तत्र पदे च बुद्धान उत्पादो शासनु लोकविदून ज्वलेति / तं च न पश्यति ज्ञानविहीनो येन न शोधित चर्य विशुद्धा // SRS_१९.७ //

तत्र पदे ऽपि च धर्म निरुद्धो निर्वृतु नायकु श्रूयति शब्दः / तत्र पदे ऽपि च केचि शृणोन्ति तिष्ठति नायकु भाषति धर्मम् // SRS_१९.८ //

तत्र पदे ऽपि च केषचिदायुर्वर्ष अचिन्तिय वर्तति संज्ञा / (Vऐद्य १३४) तत्र पदे ऽपि वा कालु करोन्ति नो चिरु जीवति श्रूयति शब्दः // SRS_१९.९ //

तत्र पदे ऽपि च केषचि संज्ञा दृष्टु तथागतु पूजितु बुद्धो / तोषितु मानसु संज्ञग्रहेण नो पि च पूजितु नो च उपन्नो // SRS_१९.१० //

स्वस्मि गृहे सुपिनेव मनुष्यो कामगुणेषु रतीरनुभूय / स प्रतिबुद्धु न पश्यति कामांस्तच्च प्रजानति सो सुपिनो ति // SRS_१९.११ //

यत् तथ दृष्टु श्रुत मत ज्ञातं सर्वमिदं वितथं सुपिनो वा / यस्तु भवेत समाधिय लाभी सो इमु जानति धर्मस्वभावान् // SRS_१९.१२ //

सूसुखिताः सद ते नर लोके येष प्रियाप्रियु नास्ति कहिंचित् / ये वनकन्दरके ऽभिरमन्ति श्रामणकं सुसुखं अनुभोन्ति // SRS_१९.१३ //

येष ममापि तु नास्ति कहिंचिद् येष परिग्रहु सर्वशु नास्ति / खङ्गसमा विचरन्तिमु लोके ते गगने पवनेव व्रजन्ति // SRS_१९.१४ //

भावितु मार्ग प्रवर्तितु ज्ञानं शून्यक धर्म निरात्मनु सर्वे / येन विभावित भोन्तिमि धर्मास्तस्य भवेत् प्रतिभानमनन्तम् // SRS_१९.१५ //

सूसुखिता बत ते नर कोले येष न सज्जति मानसु लोके / वायुसमं सद तेष्विह चित्तं नो च प्रियाप्रियु विद्यति सङ्गो // SRS_१९.१६ //

(Vऐद्य १३५) अप्रियु ये दुखितेहि निवासो ये हि प्रिया दुखि तेहि वियोगो / अन्त उभे अपि एति जहित्वा ते सुखिता नर ये रत धर्मे // SRS_१९.१७ //

ये अनुनीयति श्रुत्विमि धर्मान् स प्रतिहन्यति श्रुत्व अधर्मम् / सो मदमानहतो विपरीतो मानवशेन दुखि अनुभोति // SRS_१९.१८ //

ये समताय प्रतिष्ठित भोन्ति नित्यमनुन्नत नावनताश्च / ये प्रियतो ऽप्रियतश्च सुमुक्तास्ते सद मुक्तमना विहरन्ति // SRS_१९.१९ //

शीले प्रतिष्ठितु सूपरिशुद्धे ध्याने प्रतिष्ठितु नित्यमचिन्त्ये / ये वनकन्दरि शान्ति रमन्ते तेष न विद्यति वीमति जातु // SRS_१९.२० //

ये च पुनर्वितथे प्रतिपन्नाः कामगुणेषु रताः सद बालाः / गृध्रु यथा कुणपेष्वधिमुक्ता नित्यवशानुगता नमुचिस्य // SRS_१९.२१ //

अस्मिन् खलु पुनर्गाथाभिनिर्हारे भाष्यमाणे चन्द्रप्रभः कुमारभूतः अचिन्त्येषु बुद्धधर्मेषु गम्भीरनिध्यप्तिनिर्देशकौशल्यमनुप्राप्तः, सूत्रान्तनिर्हारावभासं च प्रतिलब्धवान् | पञ्चशिखस्य च गन्धर्वपुत्रस्य घोषानुगायाः क्षान्तेः प्रतिलम्भो ऽभूत् | अप्रमेयाणां च सत्त्वानां देवमानुषिकायाः प्रजाया अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तान्युत्पन्नानि | अप्रमेयाणां च सत्त्वानामर्थः कृतो ऽभूत ||

इति श्रीसमाधिराजे अचिन्त्यबुद्धधर्मनिर्देशपरिवर्तो नामोनविंशतितमः ||

(Vऐद्य १३६) २० Iन्द्रकेतुध्वजराजपरिवर्तः ||

तत्र खलु भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वकुशलमूलशिक्षागुणधर्मनिश्रितेन भवितव्यम् | असंसर्गबहुलेन च भवितव्यम्, पापमित्रपरिवर्जकेन कल्याणमित्रसंनिश्रितेन परिपृच्छकजातीयेन धर्मपर्येष्ट्यामतृप्तेन प्रामोद्यबहुलेन धर्मार्थिकेन धर्मकामेन धर्मरतेन धर्मपरिग्राहकेण धर्मानुधर्मप्रतिपन्नेन | शास्तृसंज्ञा अनेन सर्वबोधिसत्त्वेषूत्पादयितव्या | यस्य चान्तिकादिमं धर्मपर्यायं शृणोति, तेन तस्यान्तिके प्रीतिगौरवं शास्तृसंज्ञा चोत्पादितव्या| यः कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमान् धर्मान् समादाय वर्तते, स क्षिप्रमनाच्छेद्यप्रतिभावनिर्यातो भवति | अचिन्त्यबुद्धधर्माधिमुक्तश्च भवति | गम्भीरेषु च धर्मेषु निध्यप्तिं गच्छति | आलोकभूतश्च भवति सदेवकस्य लोकस्य काङ्क्षाविमतिविचिकित्सान्धकारविधमनतया ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

अभ्यतीत बहुकल्पकोटियो अप्रमेय अतुला अचिन्तियाः / यद् अभूषि द्विपदानमुत्तमो इन्द्रकेतुध्वजराज नायकः // SRS_२०.१ //

सो समाधिमिमु शान्तु देशयि यत्र नास्ति नरु जीव पुद्गलः / माय बुद्बुद मरीचि विद्युता सर्व धर्म दकचन्द्रसंनिभाः // SRS_२०.२ //

नास्ति सत्त्व मनुजो च लभ्यते कालु कृत्व परलोकि गच्छि यो / नो च कर्म कृतु विप्रणश्यते कृष्ण शुक्ल फल देति तादृशम् // SRS_२०.३ //

एष युक्ति नयद्वार भद्रकं सूक्ष्म दुर्दृशु जिनान गोचरा / यत्र अक्षरपदं न लभ्यते बुद्धबोधि भगवान् प्रजानति // SRS_२०.४ //

(Vऐद्य १३७) धारणी विपुलज्ञानसंचया सूत्रकोटिनियुतान आगता / बुद्धकोटिनियुतान गोचरस्तं समाधि भगवान् प्रभाषते // SRS_२०.५ //

आतुराणमय व्याधिमोचको बोधिसत्त्वसमुदानितं धनम् / सर्वबुद्धस्तुत संप्रकाशितो देवकोटिनियुतेहि पूजितः // SRS_२०.६ //

सर्व बालजन भूतचोदना तीर्थिकेहि परिवर्जितः सदा / श्रेष्ठ शीलधनु बुद्धवर्णितं विद्युतेव गगने न लिप्यते // SRS_२०.७ //

येहि पूजित जिनान कोटियो दानशीलचरिता विचक्षणाः / पापमित्र पुरि येहि वर्जिता तेष पैतृकधनं निरुत्तरम् // SRS_२०.८ //

तत्र भिक्षु स्थितु धर्मभाणको ब्रह्मचारि सुगतस्य औरसः / श्रुत्व धर्ममिममानुलोमिकं चित्त पादेसि य लोकनायकः // SRS_२०.९ //

इन्द्रकेतुध्वजराजु नायको अध्यभाषि अभु धर्मभाणकम् / भिक्षुभाव परमं ति दुष्करं चित्तुपाद वर अग्रबोधये // SRS_२०.१० //

शीलु रक्ष मणिरत्नसंनिभं मित्र सेव सद आनुलोमिकम् / पापमित्र न कदाचि सेवतो बुद्धज्ञानमचिरेण लप्स्यसे // SRS_२०.११ //

इति श्रीसमाधिराजे इन्द्रकेतुध्वजराजपरिवर्तो नाम विंशतितमः ||

(Vऐद्य १३८) २१ Pऊर्वयोगपरिवर्तः |

आसि पूर्वमिह जम्बुसाह्वये अप्रमत्त दुवि श्रेष्ठिदारकौ / प्रव्रजित्व सुगतस्य शासने खङ्गभूत वनषण्डमाश्रितौ // SRS_२१.१ //

ऋद्धिमन्त चतुर्ध्यानलाभिनौ काव्यशास्त्रकुशलौ सुशिक्षितौ / अन्तरिक्षपदभूमिकोविदौ ते असक्त गगने व्रजन्ति च // SRS_२१.२ //

ते च तत्र वनषण्डि शीतले नानपुष्पभरिते मनोरमे / नानपक्षिद्विजसंघसेविते अन्यमन्य कथ संप्रयोजिते // SRS_२१.३ //

तेन राज मृगया अटन्तके शब्द श्रुत्व वनु तं उपागमी / दृष्ट्व पार्थिव तथ धर्मभाणकौ तेषु प्रेम परमं उपस्थहि // SRS_२१.४ //

तेहि सार्धु कथ आनुलोमिकीं कृत्व राजु पुरतो निषीदि सो / तस्य राज्ञ बलकाय नन्तको षष्ठिकोटिनियुतान्युपागमी // SRS_२१.५ //

एकमेकु तेषु धर्मभाणको राजमब्रवी शृणोहि क्षत्रिया / बुद्धपादु परमं सुदुर्लभो अप्रमत्तु सद भोहि पार्थिव // SRS_२१.६ //

आयु गच्छति सदानवस्थितं गिरिनदीय सलिलेव शीघ्रगम् / व्याधिशोकजरपीडितस्य ते नास्ति त्राणु यथ कर्म भद्रकम् // SRS_२१.७ //

(Vऐद्य १३९) धर्मपालु भव राजकुञ्जरा रक्षिमं दशबलान शासनम् / क्षीण कालि परमे सुदारुणे धर्मपक्षि स्थिहि राजकुञ्जर // SRS_२१.८ //

एव ते बहुप्रकार पण्डिता ओवदन्ति तद तं नराधिपम् / सार्धु षष्टनियुतेहि पार्थिवो बोधिचित्तमुदपादयत्तदा // SRS_२१.९ //

श्रुत्व धर्म तद राजकुञ्जरः सूरतानखिलान भाषतो / प्रीतिजात सुमना उदग्रको वन्द्य पाद शिरसाय प्रक्रमी // SRS_२१.१० //

तस्य राज्ञ बहवो ऽन्यभिक्षवो लाभकाम प्रविशिन्तु तत् कुलम् / तेष दृष्ट चरिया न तादृशी तेषु राज न तथा सगौरवम् // SRS_२१.११ //

तच्च शासनमतीतशास्तुकं पश्चिमं च तद वर्षु वर्तते / जम्बुद्वीपि सुपरित्तभाजना प्रादुर्भूत बहवो असंयताः // SRS_२१.१२ //

उत्क लुब्ध बहु तत्र भिक्षवो लाभकाम उपलम्भदृष्टिकाः / विप्रनष्ट सुगतस्य शासनाद् ग्राहयिंसु बहुलं तदा नृपम् // SRS_२१.१३ //

घातयेति उभि धर्मभाणकौ ये उच्छेदु प्रवदन्ति तीर्थिकाः / दीर्घचारिक समादपेन्ति ते निर्वृतीय न ते किंचि दर्शिका // SRS_२१.१४ //

कर्म नश्यति विपाकु नश्यति स्कन्ध नास्तीति वदन्ति कुहकाः / (Vऐद्य १४०) तां क्षिपाहि विषयातु पार्थिव एवमेव चिरु धर्म स्थास्यति // SRS_२१.१५ //

श्रुत्व तेष वचनं तदन्तरं काङ्क्ष प्राप्तु भुत राजकुञ्जरः / घातयिष्यि अमु धर्मभाणकौ मा उपेक्षितु अनर्थ भेष्यति // SRS_२१.१६ //

तस्य राज्ञ अनुबद्ध देवता पूर्वजाति सहचीर्णु चारिका / दीर्घरा हितकाम पण्डिता सा अवोचि तद राजपार्थिवम् // SRS_२१.१७ //

चित्तुपाद म जनेहि ईदृशं पापमित्रवचनेन क्षत्रिया / मा त्व भिक्षु दुवि धर्मभाणकौ पापमित्रवचनेन घातय // SRS_२१.१८ //

न त्व किंचि स्मरसी नराधिप यत्ति तेहि वनषण्डि भाषितम् | क्षीणकालि परमे सुदारुणे धर्मपक्षि स्थिहि राजकुञ्जर / राज भूतवचनेन चोदितः सो न रिञ्जति जिनान शासनम् // SRS_२१.१९ //

तस्य राज्ञ तद भ्रात दारुणः प्रातिसीमिकु स तेहि ग्राहितः | एष देव तव भ्रात पापको जीवितेन न जातु नन्दते / तौ च भिक्षु दुवि घोर वैद्यका ते व्रजन्ति गगनेन विद्यया // SRS_२१.२० //

ते स्म श्रुत्व तव मूलमागता सर्वि भूत तव विज्ञपेमथ / क्षिप्र घातय घोर वैद्यका मा ति पश्चि अनुतापु भेष्यति // SRS_२१.२१ //

संनहित्व तद राजकुञ्जरो पापमित्रवचनेन प्रस्थितः / (Vऐद्य १४१) सर्वसैन्यपरिवारितो नृपो यत्र भिक्षु वनि तं उपागतो // SRS_२१.२२ //

ज्ञात्व घोरमतिदारुणं नृपं नाग यक्ष वनि तत्र ये स्थिताः / इष्टवर्ष तद तत्र पातित तेन राज सहसेनया हतो // SRS_२१.२३ //

पापमित्रवचनेन पश्यथा कालु कृत्व तद राज दारुणम् / येन क्रोधु कृतु धर्मभाणके सो अवीचि गतु षष्टिजातियो // SRS_२१.२४ //

ते ऽपि भिक्षु बहवोपलम्भिका येहि ग्राहितु राज क्षत्रियो / जातिकोटिशत अप्यचिन्तियो वेदयिंसु नरकेषु वेदनाम् // SRS_२१.२५ //

देवता याय राजु चोदितो याय रक्षित धर्मभाणकौ / ताय बुद्ध यथ गङ्गवालिका दृष्ट्व पूजित चरन्तु चारिकाम् // SRS_२१.२६ //

षष्टिकोटिनियुता अनूनका येहि धर्म श्रुतु सार्धु राजिना / येहि बोधिवरचित्तु पादितं बुद्ध भूयि पृथुलोकधातुषु // SRS_२१.२७ //

तेषु आयु बहुकल्पकोटियो तेष ज्ञानमतुलमचिन्तियम् / तेहि सर्विमु समाधि भद्रकं देशयित्व द्विपदेन्दु निर्वृता // SRS_२१.२८ //

एतु श्रुत्व वचनं निरुत्तरं शीलब्रह्मगुणज्ञानसंचयम् / अप्रमत्त भवथा अतन्द्रिता बुद्धज्ञानमचिरेण लप्स्यथा // SRS_२१.२९ //

(Vऐद्य १४२) द्रक्ष्यथा दशदिशे तथागतान् शान्तचित्त कृपमैत्रलोचनान् | सर्वलोकशरणं परायणं धर्मवर्षु जगि उत्सृजिष्यथा

इति श्रीसमाधिराजे पूर्वयोगपरिवर्तो नाम एकविंशतितमः ||

(Vऐद्य १४३) २२ Tअथागतकायनिर्देशपरिवर्तः |

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात् तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन काये ऽनध्यवसितेन जीविते निरपेक्षेण भवितव्यम् | तत् कस्य हेतोः? कायजीविताध्यवसानहेतोर्हि कुमार अकुशलधर्माभिसंस्कारो भवति | तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन न रूपकायतस्तथागतः प्रज्ञातव्यः | तत् कस्य हेतोः? धर्मकाया हि बुद्धा भगवन्तो धर्मकायप्रभाविताश्च न रूपकायप्रभाविताः | तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन तथागतकायं प्रार्थयितुकामेन तथागतकायं ज्ञातुकामेन अयं समाधिरुद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः प्रवर्तितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यो वाचयितव्यो भावनायोगमनुयुक्तेन भवितव्यम् परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः | तत्र कुमार तथागतस्य कायः शतपुण्यनिर्जातया बुद्ध्यानेकार्थनिर्देशो धर्मनिर्जातः आनिमित्तः सर्वनिमित्तापगतो गम्भीरः अप्रमाणः अप्रमाणधर्मः आनिमित्तस्वभावः सर्वनिमित्तविभावितः | अचलो ऽप्रतिष्ठितो ऽत्यन्ताकाशस्वभावो ऽदृश्यश्चक्षुःपथसमतिक्रान्तो धर्मकायः प्रज्ञातव्यः | अचिन्त्यः चित्तभूमिविगतः सुखदुःखाविप्रकम्प्यः सर्वप्रपञ्चसमतिक्रान्तो ऽनिर्देश्यो ऽनिकेतो बुद्धज्ञानं प्रार्थयितुकामानां घोषपथसमतिक्रान्तः ससारो रागसमतिक्रान्तः अभेद्यो दोषपथसमतिक्रान्तो दृढो मोहपथसमतिक्रान्तो निर्दिष्टः | शून्यतानिर्देशेन अजातो जातिसमतिक्रान्तः अनास्रवः विपाकसमतिक्रान्तः नित्यो व्याहारेण | व्यवहारश्च शून्यः निर्विशेषो निर्वाणेन, निर्वृतः शब्देन, शान्तो घोषेण, सामान्यः संकेतेन, संकेतः परमार्थेन, परमार्थो भूतवचनेन | शीतलो निष्परिदानः अनिमित्तः अमन्यितः अनिन्दितः अप्रपञ्चितः - अल्पशब्दो निर्देशेन | अपर्यन्तो वर्णनिर्देशेन, महाभिज्ञापरिकर्मनिर्जातः अस्मृतितः अविदूरे महाभिज्ञापरिकर्मनिर्देशेन | अयमुच्यते कुमार तथागतकाय इति ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

य इच्छे लोकनाथस्य कायं जानितुमीदृशम् / इमं समाधिं भावित्वा कायं बुद्धस्य ज्ञास्यति // SRS_२२.१ //

(Vऐद्य १४४) पुण्यनिर्जातु बुद्धस्य कायः शुद्धः प्रभास्वरः / समेति सो ऽन्तरीक्षेण नानात्वं नास्य लभ्यते // SRS_२२.२ //

यादृशा बोधिर्बुद्धस्य लक्षणानि च तादृशाः / यादृशा लक्षणास्तस्य कायस्तस्य हि तादृशः // SRS_२२.३ //

संबोधिलक्षणः कायो बुद्धक्षेत्रं हि तादृशम् / बला विमोक्षा ध्यानानि सर्वे ते ऽप्येकलक्षणाः // SRS_२२.४ //

एवं संभवु बुद्धानां लोकनाथान ईदृशः / न जातु केनचिच्छक्यं पश्यितुं मांसचक्षुषा // SRS_२२.५ //

बहू एवं प्रवक्ष्यन्ति दृष्टो मे लोकनायकः / सुवर्णवर्णः कायेन सर्वलोकं प्रभासति // SRS_२२.६ //

अधिष्ठानेन बुद्धानामनुभावाद्विकुर्वितैः / येनासौ दृश्यते कायो लक्षणेहि विचित्रितः // SRS_२२.७ //

आरोहपरिणाहेन कायो बुद्धस्य दर्शितः / न च प्रमाणं कायस्य लब्धं तेन अचिन्तियः // SRS_२२.८ //

यदि प्रमाणं लभ्येत कायो बुद्धस्य एत्तकः / निर्विशेषो भवेच्छास्ता देवैश्च मनुजैरपि // SRS_२२.९ //

समाहितस्य चित्तस्य विपाको ऽपि तल्लक्षणः / तल्लक्षणं नामरूपं शुद्धं भोति प्रभास्वरम् // SRS_२२.१० //

न चैष केनचिज्जातु समाधिः शान्तु भावितः / यथेह लोकनाथेन कल्पकोट्यो निषेवितः // SRS_२२.११ //

बहुभिः शुक्लधर्मैश्च समाधिर्जनितो ऽप्ययम् / समाधेरस्य वैपुल्यात् कायो मह्यं न दृश्यते // SRS_२२.१२ //

यस्य वो यादृशं चित्तं नामरूपं पि तादृशम् / निःस्वभावस्य चित्तस्य नामरूपं विलक्षणम् // SRS_२२.१३ //

यस्य चोदारसंज्ञादि नामरूपस्मि वर्तते / विसभागाय संज्ञाय उदारं चित्तु जायते // SRS_२२.१४ //

यस्य चो मृदुकी संज्ञा नामरूपस्मि वर्तते / अगृध्रं नामरूपस्मि चित्तं भोति प्रभास्वरम् // SRS_२२.१५ //

स्मरामी पूर्वजातीषु असंख्येयेषु सप्तसु / तिस्रो मे पापिकाः संज्ञा नैवोत्पन्नाः कदाचन // SRS_२२.१६ //

(Vऐद्य १४५) अनास्रवं च मे चित्तं कल्पकोट्यो ह्यचिन्तियाः / करोमि चार्थं सत्त्वानां न च मे कायु दृश्यते // SRS_२२.१७ //

यथा च यस्य भावेहि विमुक्तं भोति मानसम् / न तस्य तेहि भावेहि भूयो भोति समागमः // SRS_२२.१८ //

विमुक्तं मम विज्ञानं सर्वभावेहि सर्वशः / स्वभावो ज्ञातु चित्तस्य भूयो ज्ञानं प्रवर्तते // SRS_२२.१९ //

क्षेत्रकोटीसहस्राणि गच्छन्ति मम निर्मिताः / कुर्वन्ति चार्थं सत्त्वानां यत्र कायो न लभ्यते // SRS_२२.२० //

अलक्षणो निर्निमित्तो यथैव गगनं तथा / कायो निरभिलाप्यो मे दुर्विज्ञेयो निदर्शितः // SRS_२२.२१ //

धर्मकायो महावीरो धर्मेण काय निर्जितो / न जातु रूपकायेण शक्यं प्रज्ञापितुं जिनो // SRS_२२.२२ //

कथानिर्देशु यस्यैतं श्रुत्वा प्रीतिर्भविष्यति / न तस्य मारः पापीयानवतारं लभिष्यति // SRS_२२.२३ //

श्रुत्वा च धर्मं गम्भीरं यस्य त्रासो न भेष्यति / न चासौ जीवितार्थाय बुद्धबोधिं प्रतिक्षिपेत् // SRS_२२.२४ //

भूतकोटीसहस्राणां भूतनिर्देश ज्ञास्यति / आलोकभूतो लोकानां येन येन गमिष्यति // SRS_२२.२५ //

तत्र कुमार तथागतस्य कायो निमित्तकर्मणापि न सुकरं ज्ञातुम् | नीलो वा नीलवर्णो वा नीलनिदर्शनो वा नीलनिर्भासो वा | पीतो वा पीतवर्णो वा पीतनिदर्शनो वा पीतनिर्भासो वा | लोहितो वा लोहितवर्णो वा लोहितनिदर्शनो वा लोहितनिर्भासो वा | अवदातो वा अवदातवर्णो वा अवदातनिदर्शनो वा अवदातनिर्भासो वा | मञ्जिष्ठो वा मञ्जिष्ठवर्णो वा मञ्जिष्ठनिदर्शनो वा मञ्जिष्ठनिर्भासो वा | स्फटिको वा स्फटिकवर्णो वा स्फटिकनिदर्शनो वा स्फटिकनिर्भासो वा | आग्नेयो वा अग्निवर्णो वा अग्निनिदर्शनो वा अग्निनिर्भासो वा | सर्पिर्मण्डोपमो वा सर्पिर्वर्णो वा सर्पिर्निदर्शनो वा सर्पिर्निर्भासो वा | सौवर्णो वा सुवर्णवर्णो वा सुवर्णनिदर्शनो वा सुवर्णनिर्भासो वा | वैदूर्यो वा वैदूर्यवर्णो वा वैदूर्यनिदर्शनो वा वैदूर्यनिर्भासो वा | विद्युद्वा वा विद्युद्वर्णो वा विद्युन्निदर्शनो वा विद्युन्निर्भासो वा | ब्रह्मो वा ब्रह्मवर्णो वा ब्रह्मनिदर्शनो वा ब्रह्मनिर्भासो वा | देवो वा देववर्णो वा देवनिदर्शनो वा देवनिर्भासो वा | इति हि कुमार तथागतस्य कायः शुद्धः सर्वनिमित्तैरप्यचिन्त्यः अप्यचिन्त्यनिर्देशो रूपकायपरिनिष्पत्त्या | न सुकरं सदेवकेनापि लोकेन कायस्य प्रमाणमुद्ग्रहीतुमन्यत्र सर्वाकारैरचिन्त्यः अप्रमेयः ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - (Vऐद्य १४६)

यद्रजो लोकधातूषु पांसुसंज्ञानिदर्शनम् | उत्सह्रदतडागेषु समुद्रेषु च यज्जलम् / न तेषां लभ्यते अन्तो एत्तका परमाणवः // SRS_२२.२६ //

समुद्राद्वालकोटीभिर्मातुं शक्यं जलं भवेत् | न तुल्या लोकनाथेन उपमा संप्रकाशिता / जलबिन्दवो ऽप्रमेयास्तथैव परमाणवः // SRS_२२.२७ //

पश्माम्येकस्य सत्त्वस्य ततो बहुतरानहम् / अधिमुक्तिचित्तोत्पादो नैककाले प्रजानितुम् // SRS_२२.२८ //

ये मया आत्मभावस्य भूतवर्णा निदर्शिताः / सर्वसत्त्वाधिमुक्तास्तानेतेषामुपमाक्षमाः // SRS_२२.२९ //

निमित्तकर्मणा चैव वर्णनिर्भास ईदृशः / शक्यं जानितुं बुद्धस्य विशेषो हीदृशो मम // SRS_२२.३० //

निमित्तापगता बुद्धा धर्मकायप्रभाविताः / गम्भीराश्चाप्रमेयाश्च तेन बुद्धा अचिन्तियाः // SRS_२२.३१ //

अचिन्तियस्य बुद्धस्य बुद्धकायो ऽप्यचिन्तियः / अचिन्तिया हि ते काया धर्मकायप्रभाविताः // SRS_२२.३२ //

चित्तेनापि न बुद्धानां कायश्चिन्तयितुं क्षमः / तथा हि तस्य कायस्य प्रमाणं नोपलभ्यते // SRS_२२.३३ //

अप्रमेया हि ते धर्माः कल्पकोट्यो निषेविताः / तेनो अचिन्तियः कायो निर्वृतो मे प्रभास्वरः // SRS_२२.३४ //

अग्राह्यः सर्वसत्त्वेहि न प्रमाणेहि गृह्यते / तथा हि कायो बुद्धस्य अप्रमाणो ह्यचिन्तियः // SRS_२२.३५ //

अप्रमाणेहि धर्मेहि प्रमाणं तत्र कल्पितम् / अकल्पितेहि धर्मेहि बुद्धो ऽप्येवमकल्पितः // SRS_२२.३६ //

प्रमाणं कल्पमाख्यातो अप्रमाणमकल्पितम् / अकल्प्यः कल्पापगतस्तेन बुद्धो अचिन्तियः // SRS_२२.३७ //

अप्रमाणं यथाकाशं मातुं शक्यं न केनचित् / तथैव कायु बुद्धस्य आकाशसमसादृशः // SRS_२२.३८ //

ये कायमेवं जानन्ति बुद्धानां ते जिनात्मजाः / ते ऽपि बुद्धा भविष्यन्ति लोकनाथा अचिन्तियाः // SRS_२२.३९ //

इति श्रीसमाधिराजे तथागतकायनिर्देशपरिवर्तो नाम द्वाविंशतितमः ||

(Vऐद्य १४७) २३ Tअथागताचिन्त्यनिर्देशपरिवर्तः |

तस्मात्तर्हि कुमार यो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः आकाङ्क्षेत् किमित्यहं चतस्रः प्रतिसंविदः साक्षात्कुर्यामिति | कतमाश्चतस्रः? यदुत अर्थप्रतिसंविदं धर्मप्रतिसंविदं निरुक्तिप्रतिसंविदं प्रतिभानप्रतिसंविदम् | इमाश्चतस्रः प्रतिसंविदः साक्षात्कुर्यामिति, तेन कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अयं समाधिरुद्ग्रहीतव्यः पर्तवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः प्रवर्तयितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यो भावयितव्यः, परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः | भावनायोगमनुयुक्तेन च भवितव्यम् | तत्र कुमार कतमा धर्मप्रतिसंविदः? इमाः कुमार बोधिसत्त्वो धर्मप्रतिसंविद एवं प्रतिसंशिक्षते - यावन्तो वा रूपव्याहारास्तावन्तस्तथागतस्य वर्णव्याहाराः | एवं वेदनासंज्ञासंस्काराः | यावन्तः कुमार विज्ञानव्याहारास्तावन्तस्तथागतस्य वर्णव्याहाराः | इति हि कुमार अप्रमेया अचिन्त्या असंख्येयाः अतुल्यामाप्यापरिमाणास्तथागतस्य रूपवर्णव्याहाराः | इति हि कुमार अपर्यन्ता अनन्ता रूपव्याहाराः | एवमचिन्त्यास्तथागतस्य वर्णव्याहाराः | एवं वेदनासंज्ञासंस्काराः | इति हि अनन्ता अपर्यन्ता अचिन्त्या विज्ञानव्याहाराः | एवमचिन्त्यास्तथागतस्य वर्णव्याहाराः ||

इति हि कुमार अप्रमेया असंख्येयाः संस्कृते दोषाः | अप्रमेया असंख्येया निर्वाणे अनुशंसाः | असंख्येयास्तथागतस्य वर्णाः | इति हि कुमार यावन्ति निर्वाणनामानि तावन्तस्तथागतस्य वर्णाः | इति हि कुमार असंख्येयानि निर्वाणनामानि | असंख्येयास्तथागतस्य वर्णाः ||

चत्वार इमे कुमार तथागतस्य वर्णव्याहारा अचिन्त्या अचिन्त्यव्याहाराः | कतमे चत्वारः ?यदुत अचिन्त्यः संस्कारव्याहारः | अचिन्त्यः स्वरव्याहारः | अचिन्त्यः संक्लेशव्याहार | अचिन्त्यो व्यवदानव्याहारः | इमे कुमार चत्वारस्तथागतस्य वर्णव्याहारा अचिन्त्या अचिन्त्यव्याहाराः | चत्वार इमे कुमार तथागतस्य वर्णव्याहारा अचिन्त्या अचिन्त्यनिर्देशाः | ते न सुकरं पर्यन्तनिष्ठास्थानेन निर्देष्टुम् | कतमे चत्वारः? एष एव चतुष्कः | एवं विस्तरेण निर्देष्टव्यम् | यदुत चत्वारो बोधिसत्त्वानां नयाः | चतस्रो युक्तयः | चत्वारो द्वाराः | चत्वार निर्देशाः | चत्वारो घोषाः | चत्वारो वचनपथाः | चत्वारो व्याहाराः | चत्वारि संघाभाष्याणि | चतस्रो नामनिध्यप्तयः | चतस्रो मनुजनिध्यप्तयः | चत्वारि प्रतिवचनानि | चत्वारि द्वाराणि | चत्वार्यक्षराणि | चत्वारो ऽवताराः | चत्वारः पदाः | चत्वारि निर्हारपदानि | चत्वारः सूत्रान्तपदाः | चत्वारश्चर्यापथाः | चत्वारो ऽचिन्त्यपथाः | चत्वारः तुल्यपथाः | चत्वारो ऽनन्तपथाः | चत्वारो ऽपर्यन्तपथाः | चत्वारो ऽसंख्येयपथाः | चत्वारो ऽप्रमेयपथाः | चत्वारो ऽपरिमाणपथाः |(Vऐद्य १४८) चत्व्ःरि ज्ञ्ःन्ःनि | चत्व्ःरो ज्ञ्ःनसंचय्ःः | चत्व्ःरि ज्ञ्ःनगोत्र्ःणि | चत्व्ःरि प्रतिभ्ःन्ःनि | चत्व्ःरः प्रतिभ्ःनसंचय्ःः | चत्व्ःरि प्रतिभ्ःनगोत्र्ःणि | चत्व्ःरः सूत्र्ःन्तसंचय्ःः | चत्व्ःरि प्रतिभ्ःनकरण्ःनि | चत्व्ःरः सूत्र्ःन्तनिर्ह्ःर्ःः | चत्व्ःरि ब्ःहुश्रुत्यगोत्र्ःणि | चत्व्ःरि बुद्धधन्ःनि | चतस्रो बोधिसत्त्वशिक्ष्ःः | चत्व्ःरो बोधिसत्त्वगोचर्ःः | चत्व्ःरि बोधिसत्त्वकर्म्ःणि | चत्व्ःरि बोधिसत्त्वप्रतिभ्ःन्ःनि | चतस्रो म्ःर्गभ्ःवन्ःः | चत्व्ःरि क्लेशप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःर्यप्ःयजहन्ःनि | चत्व्ःर्यज्ञ्ःनविधमन्ःनि | चत्व्ःर्यविद्य्ःप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःरि दुःखोपशमन्ःनि | चत्व्ःरि दौर्मनस्यप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःर्युप्ःयसंजनन्ःनि | चत्व्ःरि दृष्टिप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःर्युपपन्नपरिज्ञ्ःन्ःनि | चत्व्ःर्य्ःत्मदृष्टिप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःरि सत्त्वदृष्टिप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःरि जीवदृष्टिप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःरि पुद्गलदृष्टिप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःरि भवदृष्टिप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःरि वस्तुप्रह्ःण्ःनि | चत्व्ःर्युपलम्भदृष्टिप्रह्ःण्ःनि | ते न सुकरं पर्यन्तस्थ्ःनेन निर्देष्टम् ||

चतस्रो धारण्यः | कतमाश्चतस्रः? यदुत अनन्तः सर्वसंस्कारपरिभाषाव्याहारः | तत्र यज्ज्ञानमियं प्रथमा धारणी | अनन्तः स्वरपरिभाषाव्याहारः | तत्र यज्ज्ञानमियं द्वितीया धारणी | अनन्तः संक्लेशपरिभाषाव्याहारः | तत्र यज्ज्ञानमियं तृतीया धारणी | अनन्तो व्यवदानगुणानुशंसाव्याहारः | तत्र यज्ज्ञानमियं चतुर्थी धारणी | इमाश्चतस्रो धारण्यः | इति हि या कुमार धारणी तज्ज्ञानम्, स धर्मः | इति हि धर्मज्ञानेन धर्मप्रतिसंवित् ||

धर्मज्ञाने यो ऽर्थः, इयमुच्यते अर्थप्रतिसंवित् | धर्मज्ञाने यच्छन्दः, इयमुच्यते निरुक्तिप्रतिसंवित् | धर्मज्ञाने या व्यवहारदेशना आचक्षणा प्रज्ञपना प्रकाशना प्रस्थापना विचरणा विभजना उत्तानीकरणता असक्तवचनता अनेलामूकवचनता अनवलीनवचनता, इयमुच्यते प्रतिभानप्रतिसंवित् ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

यात्तकं ज्ञानु बुद्धस्य रूपप्रज्ञप्ति तात्तिका / यावती रूपप्रज्ञप्ति रूपव्याहार तात्तका // SRS_२३.१ //

यावन्तो रूपव्याहाराः शीलनामानि तात्तकाः / यावन्ति शीलनामानि बुद्धनामानि तात्तकाः // SRS_२३.२ //

यात्तका बुद्धनामानि सत्त्वनामानि तात्तकाः / एत्तकान्येकसत्त्वस्य अहं नामानि जानमि // SRS_२३.३ //

अनन्ता नामव्याहारा ये मे पूर्वं प्रकाशिताः / शीलनामा बुद्धनामा सत्त्वनामा च ते समाः // SRS_२३.४ //

यात्तकाः संस्कृते दोषा निर्वाणे तात्तका गुणाः / बुद्धस्य तात्तका वर्णा औपम्या मे प्रकाशिताः // SRS_२३.५ //

यात्तकाः सर्वसत्त्वानां चित्तोत्पादा निदर्शिताः / तात्तका लोकनाथस्य एकरोमात रश्मयः // SRS_२३.६ //

(Vऐद्य १४९) नामाश्च अधिमुक्तिश्च सर्वसत्त्वान यात्तिकाः / ततो भूयो नरेन्द्रस्य स्वराङ्गवर्ण भाषिताः // SRS_२३.७ //

ये नामाः सर्वसत्त्वानामेकसत्त्वस्य दर्शिताः / एकसत्त्वस्य ते नामाः सर्वसत्त्वान दर्शिताः // SRS_२३.८ //

प्रतिसंविदानामोत्तार अयं बुद्धेन देशितः / अनन्तनामनिर्देशा बोधिसत्त्वान कारणात् // SRS_२३.९ //

य इच्छेत् कथं भाषेय्या सूत्रकोटीरनन्तिकाः / इदं सूत्रं प्रवर्तित्वा अनोलीनः प्रकाशयेत् // SRS_२३.१० //

असक्तः परिषन्मध्ये सूत्रकोटीः प्रभाषते / यथाकाशमपर्यन्तमेवं धर्मं स भाषते // SRS_२३.११ //

एमेव बोधिसत्त्वानां शुद्धसत्त्वान तायिनाम् / इदं सूत्रं समुद्गृह्य भवन्ति ज्ञानसंपदः // SRS_२३.१२ //

यथा यथा प्रकाशेन्ति श्रद्दधन्तो इमं नयम् / तथास्य वर्धते ज्ञानं हिमवन्तेव पादपाः // SRS_२३.१३ //

इति श्रीसमाधिराजे तथागताचिन्त्यनिर्देशपरिवर्तस्त्रयोविंशतितमः ||

(Vऐद्य १५०) २४ Pरतिसंविदवतारपरिवर्तः |

तत्र कुमार कथं बोधिसत्त्वो महासत्त्वो धर्मप्रतिसंविदि चरन् धर्मेषु धर्मानुपश्यी समुदागच्छत्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो धर्मेषु धर्मानुपश्यी नान्यत्र रूपेण बोधिं समनुपश्यति | नान्यत्र रूपाद्वोधाय चरति | नान्यत्र रूपेण बोधिं पर्येषते | नान्यत्र रूपेण बोधाय समुदागच्छति | नान्यत्र रूपेण सत्त्वानि बोधाय समादापयति | नान्यत्र रूपेण तथागतं पश्यति | रूपस्याविनाशस्वभावः तथागत इति तथागतं पश्यति | अन्यद् रूपमन्यो रूपस्वभाव इति नैवं पश्यति | अन्यो रूपस्वभावो ऽन्यस्तथागत इति नैवं पश्यति | यश्च रूपस्वभावो यश्च तथागत इत्यद्वयेयं धर्मता | एवं पश्यन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वश्चरति धर्मप्रतिसंविदि | एवं नान्यत्र वेदनाया नान्यत्र संज्ञाया नान्यत्र संस्कारेभ्यो नान्यत्र विज्ञानेन बोधिं समनुपश्यति | नान्यत्र विज्ञानाद्बोधाय चरति | नान्यत्र विज्ञानेन बोधिं पर्येषते | नान्यत्र विज्ञानेन बोधाय समुदागच्छति | नान्यत्र विज्ञानेन सत्त्वानि बोधाय समादापयति | नान्यत्र विज्ञानेन तथागतं पश्यति | विज्ञानस्याविनाशस्वभावस्तथागत इति तथागतं पश्यति | अन्यद्विज्ञानमन्यो विज्ञानस्वभाव इति नैवं पश्यति | अन्यो विज्ञानस्वभावो ऽन्यस्तथागत इति नैवं पश्यति | यश्च विज्ञानस्वभावो यश्च तथागत इत्यद्वयेयं धर्मता | एवं पश्यन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वश्चरति धर्मप्रतिसंविदि ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

रूपेण दर्शिता बोधी बोधये रूप दर्शितम् / विसभागेन शब्देन उत्तरो धर्म देशितः // SRS_२४.१ //

शब्देन उत्तरं रूपं गम्भीरं च स्वभावतः / समं रूपं च बोधिश्च नानात्वं नास्य लभ्यते // SRS_२४.२ //

यथा निर्वाण गम्भीरं शब्देनासंप्रकाशितम् / लभ्यते न च निर्वाणं स च शब्दो न लभ्यते // SRS_२४.३ //

शब्दश्चाप्यथ निर्वाणमुभयं तन्न लभ्यते / एवं शून्येषु धर्मेषु निर्वाणं संप्रकाशितम् // SRS_२४.४ //

निर्वाणं निर्वृती वुत्ता निर्वाणं च न लभ्यते / अप्रवृत्त्यैव धर्माणां यथा पश्चात्तथा पुरा // SRS_२४.५ //

सर्वधर्माः स्वभावेन निर्वाणसमसादृशाः / ज्ञाता नैष्क्रम्यसारेहि ये युक्ता बुद्धशासने // SRS_२४.६ //

(Vऐद्य १५१) पश्यित्वा कायु बुद्धस्य वक्ष्यन्ते दृष्टु नायकः / न चाहं रूपकायेन पश्यितुं शक्य केनचित् // SRS_२४.७ //

ज्ञातः स्वभावो रूपस्य यादृशं रूपलक्षणम् / रूपस्वभावमाज्ञाय कायो मम निदेशितः // SRS_२४.८ //

एवं पञ्चान स्कन्धानां ज्ञानं मे धर्मलक्षणम् / ज्ञात्वा स्वभावं धर्माणां धर्मकाये प्रतिष्ठितः // SRS_२४.९ //

देशेमि धर्म सत्त्वानां धर्मकाये ऽप्यनिःसृतः / न च धर्मत बुद्धानां शक्यं वाचाय भाषितुम् // SRS_२४.१० //

इमं नयमजानन्तो बुद्धशब्दं श्रुणित्व ते / घोषमात्रेण वक्ष्यन्ति दृष्टो मे नरनायकः // SRS_२४.११ //

सर्वसंज्ञाप्रहीणस्य भवसंज्ञा विगच्छति / न जातु शब्दसंज्ञस्य भवते शास्तृदर्शनम् // SRS_२४.१२ //

यः शून्यतां प्रजानाति ईदृशं रूपलक्षणम् | न चान्या शून्यता उक्ता अन्या रूपस्वभावता / यस्तु रूपं प्रजानाति स प्रजानाति शुन्यताम् // SRS_२४.१३ //

यः शून्यतां प्रजानाति ईदृशं रूपलक्षणम् / न चासौ मारकोटीभिर्भूयः शक्य पराजितुम् // SRS_२४.१४ //

प्रजानाति हि यो रूपं स प्रजानाति शून्यताम् / य शून्यतां प्रजानाति स प्रजानाति निर्वृतिम् // SRS_२४.१५ //

इमां गतिमजानन्तः प्रनष्टा औपलम्भिकाः / अभावे भावसंज्ञेयो भावे चाभावसंज्ञिनः // SRS_२४.१६ //

वञ्चिता ज्ञात्रलाभेन प्रनष्टा मम शासनात् / फलसंज्ञा अवस्थाने रिक्ताः श्रामणकाद्धनात् // SRS_२४.१७ //

कुसीदा हीनवीर्याश्च शीलस्कन्धे असंस्थिताः / पर्युप्थिताश्च वक्ष्यन्ति न एतद् बुद्धशासनम् // SRS_२४.१८ //

केचिदेवं प्रवक्ष्यन्ति वयं बोधाय प्रस्थिताः / अदान्ता अविनीताश्च परस्परमगौरवाः // SRS_२४.१९ //

शब्दकामा भविष्यन्ति धर्मे चैवानवस्थिताः / एवं सा भेष्यते इच्छा ज्ञात्रलाभगवेषणे // SRS_२४.२० //

लाभकामा भविष्यन्ति संनिपाते हि चिन्तकाः / मदप्रमादाभिभूता लाभसत्कार अर्थिकाः // SRS_२४.२१ //

(Vऐद्य १५२) निःसृता लाभसत्कारे ज्ञात्रलाभगवेषिणः / स्तूपान् विहारान् काहेन्ति कुलस्त्रीष्वधिमूर्च्छिताः // SRS_२४.२२ //

निःसृताश्चोपलम्भस्मिन् कामतृष्णासु निःसृताः / गृहिकर्म करिष्यन्ति मारस्य विषये स्थिताः // SRS_२४.२३ //

गृहिणां देशयिष्यन्ति कामा अग्निशिखोपमाः / प्रविश्य च गृहांस्तेषां दूषयिष्यन्ति तान् कुलान् // SRS_२४.२४ //

गृहिणश्च भविष्यन्ति तेषु शास्तारसंज्ञिनः / तेषां च विप्रवुस्तानां पुत्रदाराणि दूषयि // SRS_२४.२५ //

ये तेषामन्नपानेन करिष्यन्ति अनुग्रहम् / तेषां तत्पुत्रदारेषु भार्यासंज्ञा भविष्यति // SRS_२४.२६ //

गृहिणो न स्वदारेषु भविष्यन्त्यधिमूर्च्छिताः / यथा ते प्रव्रजित्वा हि परदारेषु मूर्च्छिताः // SRS_२४.२७ //

शिक्षावदातवस्त्राणं गृहीणं या मि दर्शिता / सा शिक्षा तेषां भिक्षूणां तस्मिन् काले न भेष्यति // SRS_२४.२८ //

भेरीशङ्खमृदङ्गेहि पूजां काहेन्ति ते मम / या च सा उत्तमा पूजा प्रतिपत्तिर्न भेष्यति // SRS_२४.२९ //

ते आत्मना सुदुःशीला दृष्ट्वा शीलप्रतिष्ठितान् / अन्योन्यमेवं वक्ष्यन्ति एते ऽपि यादृशा वयम् // SRS_२४.३० //

श्रुत्वा शीलस्य ते वर्णं दुःशीलाः पापगोचराः / पर्युत्थिताश्च वक्ष्यन्ति नैवैतद्बुद्धभाषितम् // SRS_२४.३१ //

न च ह्री भेष्यते तेषां नष्टं श्रामणकं धनम् / चोदिताभूतवाचाय बुद्धबोधिं प्रतिक्षिति // SRS_२४.३२ //

तेषां व्यापन्नचित्तानामुत्सृष्ट्वा बुद्धशासनम् / धर्मं प्रतिक्षिपित्वा च वासो ऽवीचौ भविष्यति // SRS_२४.३३ //

न मे श्रुतं च दृष्टं वा येषामेतादृशी चरी / ते बुद्धज्ञानं लप्स्यन्ते बालधर्मप्रतिष्ठिताः // SRS_२४.३४ //

या तेषां कुहना तत्र शाठियं वाक्कियं तदा / जानामि तदहं सर्वं ज्ञानं मे ऽत्र प्रवर्तते // SRS_२४.३५ //

सचेत् कल्पं प्रभाषेयं यत्तेषां स्खलितं पृथु / बोधिसत्त्वप्रतिज्ञानां किंचिन्मात्रं प्रकीर्तितम् // SRS_२४.३६ //

नास्ति पापमकर्तव्यं कुमारा तेष भेष्यति / मा तेहि संस्तवं सार्धं कुर्यास्त्वं कालि पश्चिमे // SRS_२४.३७ //

(Vऐद्य १५३) आलपेत् संलपेय्यासि कुर्यासी तेषु गौरवम् / अनोलीनः सत्करेय्यासि अग्रबोधीय कारणात् // SRS_२४.३८ //

वर्षाग्रं परिपृच्छित्वा यस्ते वृद्धतरो भवेत् / कुर्या हि गौरवं तत्र शिरसा पादवन्दनम् // SRS_२४.३९ //

न तेषां स्खलितं पश्येद्वोधिमण्ड विपश्यताम् / प्रतिघातं न जनयेत् मैत्रचित्तः सदा भवेत् // SRS_२४.४० //

यद्येषां स्खलितं पश्येद्दोषांस्तेषां न कीर्तयेत् / यादृशं काहिती कर्म लप्स्यते तादृशं फलम् // SRS_२४.४१ //

स्मितेन मुखचन्द्रेण वृद्धेषु नवकेषु च / पूर्वाभाषी भवेन्नित्यं हतमानश्च सूरतः // SRS_२४.४२ //

चीवरैः पिण्डपातैश्च कुर्यास्तेषामनुग्रहम् / एवं चित्तं प्रदध्यास्त्वं सर्वे भेष्यन्ति नायकाः // SRS_२४.४३ //

अध्येष्येयुर्यदि त्वां ते धर्मदानस्य कारणात् / प्रथमं वाचं भाषेय्या नाहं वैपुल्यशिक्षितः // SRS_२४.४४ //

एवं त्वं वाच भाषेय्या आयुष्मान् विज्ञ पण्डितः / कथं महात्मनां शक्यं पुरतो भाषितुं मया // SRS_२४.४५ //

सहसैषां न जल्पेत तुलयित्वा च भाजनम् / यदि भाजनं विजानीया अनधीष्टो ऽपि देशयेत् // SRS_२४.४६ //

यदि दुःशील पश्येसि परिषायां बहुस्थितान् / संलेखं मा प्रभाषेस्त्वां वर्णं दानस्य कीर्तयेः // SRS_२४.४७ //

भवेयुर्यदि वाल्पेच्छाः शुद्धाः शीले प्रतिष्ठिताः / मैत्रं चित्तं जनित्वा त्वं कुर्याः संलेखिकीं कथाम् // SRS_२४.४८ //

परीत्ता यदि पापेच्छा शीलवन्तो बहू भवेत् / लब्धपक्षस्तदा भूत्वा वर्णं शीलस्य कीर्तयेत् // SRS_२४.४९ //

पूर्वं परिषदं ज्ञात्वा यदि शुद्धा भवेत्तदा / यावन्तः कुशला धर्माः सर्वांस्तेभ्यः प्रकाशयेत् // SRS_२४.५० //

दानं शीलं तथा क्षान्तिं वीर्यं ध्यानं श्रुतं तथा / संतुष्ट्यल्पेच्छसंलेखान् वर्णयेत् कीर्तयेत् सदा // SRS_२४.५१ //

अरण्यवासं ध्यानसुखं गणवासविवर्जनम् / एतेषां वर्ण भाषेत एवं हि धारयेत् सुखम् // SRS_२४.५२ //

अरण्यवास नो रिञ्चेन्न शीलपरमो भवेत् / प्रतिसंलानु सेवेत न दानपरमो भवेत् // SRS_२४.५३ //

(Vऐद्य १५४) शीलस्कन्धे स्थिहित्वा च बाहुश्रुत्यमुपार्जयेत् / इमं समाधिमेषन्तः पूजयेच्छास्तृधातवः // SRS_२४.५४ //

छत्रैर्ध्वजैः पताकाभिर्गन्धमाल्यविलेपनैः / कारयेत् पूज बुद्धस्य समाधिं शान्तमेषता // SRS_२४.५५ //

रञ्जनीयेहि तूर्येहि संगीतिं संप्रयोजयेत् / पूजयेद्धातुं बुद्धस्य अनोलीनो अतन्द्रितः // SRS_२४.५६ //

यावन्ति गन्धमाल्यानि धूपनं चूर्ण चैलिकम् / सर्वैस्तैः पूजयेन्नाथं बुद्धज्ञानस्य कारणात् // SRS_२४.५७ //

यावती काचित् पूजास्ति अप्रमेया अचिन्तिया / कुर्यास्ताः सर्वबुद्धानां समाधिं शान्तमेषताः // SRS_२४.५८ //

प्रत्यंशं सर्वसत्त्वेभ्यः समं दद्यादनिश्रितः / असङ्गज्ञानमेषन्तो बुद्धज्ञानमनुत्तरम् // SRS_२४.५९ //

मयापि पूर्वबुद्धानां कृता पूजा अचिन्तिया / अनिश्रितेन भूत्वैनं समाधिं शान्तमेषता // SRS_२४.६० //

दुर्लभोत्पादु बुद्धानां दुर्लभो मानुषो भवः / दुर्लभा शासने श्रद्धा प्रव्रज्या उपसंपदा // SRS_२४.६१ //

येन आरागितः शास्ता चित्तं बोधाय नामितम् / मा चल त्वं प्रतिज्ञायास्तिष्ठ च प्रतिपत्तिषु // SRS_२४.६२ //

य इदं धारयेत् सूत्रं क्षयकाले उपस्थिते / प्रतिभानं लभेत् क्षिप्रं प्रवृत्तं यदि धारयेत् // SRS_२४.६३ //

एकगाथां पि धारित्वा पुण्यस्कन्धो अचिन्तियः / किं वा पुनः सर्वसूत्रं धारयेद् यः श्रुतार्थिकः // SRS_२४.६४ //

सर्वसत्त्वान् बोधिप्राप्तान् पूजयेद् यो ह्यतन्द्रितः / यः कुर्याद् गौरवेणासौ कल्पसत्त्वोपमान् सदा // SRS_२४.६५ //

इतः समाधितो यश्च गाथामेकां पि धारयेत् / सर्वं पुरिमकं पुण्यं कलां नोपैति षोडशीम् // SRS_२४.६६ //

अचिन्तियानानुशंसान् बुद्धज्ञानेन जानमि / इमं समाधिं श्रुत्वेह यः काङ्क्षां न करिष्यति // SRS_२४.६७ //

इति श्रीसमाधिराजे प्रतिसंविदवतारपरिवर्तो नाम चतुर्विंशतितमः ||

(Vऐद्य १५५) २५ Aनुमोदनापरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरेव चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हिं कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेनोपायकुशलेन भवितव्यम् | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्व उपायकुशलो भवति? इह कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन सर्वसत्त्वानामन्तिके ज्ञातिसंज्ञा उत्पादयितव्या | सर्वसत्त्वानामन्तिके ज्ञातिचित्तमुपस्थाप्य यः सर्वसत्त्वानां कुशलमूलपुण्यस्कन्धस्तत् सर्वमनुमोदयितव्यम् | त्रिरात्र्यास्त्रिदिवसस्य सर्वसत्त्वानां कुशलमूलपुण्यस्कन्धमनुमोद्य सर्वज्ञतारम्बणेन चित्तोत्पादेन तेषामेव सर्वसत्त्वानां निर्यातयितव्यम् | अनेन कुशलमूलेन बोधिसत्त्वो महासत्त्वः क्षिप्रमिमं समाधिं प्रतिलभते,क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते ||

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

सर्वे मम ज्ञातय एति सत्त्वाः यस्तेषमस्ती पृथु पुण्यस्कन्धः / रात्रेस्त्रिरेवं दिवसस्य च त्रीरनुमोदमी एमु जनित्व चित्तम् // SRS_२५.१ //

अनुमोदमी ये सुविशुद्धशीला ये जीवितार्थे न करोन्ति पापम् / अधिमुक्तिसंपन्न य बोधिसत्त्वा अनुमोदमी तेष य किंचि पुण्यम् // SRS_२५.२ //

अनुमोदमी येष प्रसादु बुद्धे धर्मे प्रसादो ऽस्ति तथैव संघे / अनुमोदमी ये सुगतस्य पूजां कुर्वन्ति बोधिं प्रतिकाङ्क्षमाणाः // SRS_२५.३ //

अनुमोदमी येष न आत्मदृष्टिर्न भावदृष्टिर्न च जीवदृष्टिः / (Vऐद्य १५६) अनुमोदमी येष न पापदृष्टिर्ये शून्यतां दृष्ट्व जनेन्ति तुष्टिम् // SRS_२५.४ //

अनुमोदमी ये सुगतस्य शासने लभन्ति प्रव्रज्योपसंपदं च / अल्पेच्छ संतुष्ट वने वसन्ति प्रशान्तचारित्र ये ध्यानगोचराः // SRS_२५.५ //

अनुमोदमी एकक ये ऽद्वितीया वने वसन्ती सद खड्गभूताः / आजीवशुद्धाः सद अल्पकृत्या ये ज्ञात्रहेतोर्न न करेन्ति कूहनाम् // SRS_२५.६ //

अनुमोदमी येष न संस्तवो ऽस्ति न चापि ईर्ष्या न कुलेषु तृष्णा / उत्त्रस्ति त्रैधातुकि नित्यकालम् अनोपलिप्ता विचरन्ति लोके // SRS_२५.७ //

अनुमोदमी येष प्रपञ्चु नास्ति निर्विण्ण सर्वासु भवोपपत्तिषु / अविगृहीता उपशान्तचित्ता न दुर्लभस्तेष समाधिरेषः // SRS_२५.८ //

अनुमोदमी ये गणदोष दृष्ट्वा सर्वान् विवादान् परिवर्जयित्वा / सेवन्त्यरण्यं वनमूलमाश्रिता विमुक्तिसाराः सुगतस्य पुत्राः // SRS_२५.९ //

अनुमोदमी ये विहरन्त्यरण्ये नात्मानमुत्कर्षि परान्न पंसये / अनुमोदमी येष प्रमादु नास्ति ये अप्रमत्ता इम बुद्धशासने // SRS_२५.१० //

यावन्त धर्माः पृथु बोधिपाक्षिकाः सर्वेष मूलं ह्ययमप्रमादः / ये बुद्धपुत्राः सद अप्रमत्ता न दुर्लभस्तेष अयं समाधिः // SRS_२५.११ //

निधानलाभः सुगतान शासनं प्रव्रज्यलाभो द्वितीयं निधानम् / (Vऐद्य १५७) श्रद्धाय लाभस्तृतीयं निधानमयं समाधिश्चतुर्थं निधानम् // SRS_२५.१२ //

श्रत्वा इमं शून्यत बुद्धगोचरं तस्याप्रतिक्षेपु निधानलम्भः / अनन्तु प्रतिभानु निधानलम्भो या धारणी तत् परमं निधानम् // SRS_२५.१३ //

यावन्ति धर्माः कुशलाः प्रकीर्तिताः शीलं श्रुतं त्यागु तथैव क्षान्तिः / सर्वेष मूलं ह्ययमप्रमादो निधानलम्भः सुगतेन देशितः // SRS_२५.१४ //

ये अप्रमत्ता इह बुद्धशासने सम्यक् च येषां प्रणिधानमस्ति / न दुर्लभस्तेष अयं समाधिरासन्नभूता इह बुद्धशासने // SRS_२५.१५ //

इति श्रीसमाधिराजे अनुमोदनापरिवर्तो नाम पञ्चविंशतितमः ||

(Vऐद्य १५८) २६ Dआनानुशंसापरिवर्तः |

तस्मात्तर्हि कुमार अप्रमत्तो भविष्यामीत्येवं त्वया कुमार शिक्षितव्यम्, अप्रमत्तस्य हि कुमार बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य न दुर्लभा भवत्यनुत्तरा सम्यक्संबोधिः, किमङ्ग पुनरयं समाधिः | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः अप्रमत्तो भवति? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः परिशुद्धशीलो भवति | इह कुमार परिशुद्धशीलो बोधिसत्त्वः अप्रमत्तो भवति | इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः परिशुद्धशीलो भवति | इह कुमार परिशुद्धशीलो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः अविरहितो भवति सर्वज्ञताचित्तेन षट्सु पारमितासु | तस्येमे आनुशंसा भवन्ति | तान् शृणु, साधु च सुष्ठु च मनसिकुरु | भाषिष्ये ऽहं ते | देशेमे कुमार अनुशंसा दानाधिमुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत मात्सर्यक्लेशो ऽस्य निगृहीतो भवति | त्यागानुबृंहितं चास्य चित्तं सदा भवति | बहुजनसाधारणेभ्यश्च भोगेभ्यः सारमाददाति | महाभोगेषु च कुलेषूपपद्यते | जातमात्रस्य चास्य त्यागचित्तमामुखीभवति | प्रियश्च भवति चतसृणां पर्षदामू | विशारदश्चासंकुचितः पर्षदमवगाहते | दिग्विदिक्षु चास्योदारो वर्णकीर्तिशब्दश्लोको लोके ऽभ्युद्गच्छति | मृदुतरुणहस्तपादश्च भवति समचरणतलप्रतिष्ठितः | अविरहितश्च भवति कल्याणमित्रैर्यावद्बोधिमण्डनिषदनात् | इमे कुमार दशानुशंसा दानाधिमुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

निगृहीतं सि मात्सर्यं त्यागचित्तं च बृंहितम् / आदत्तसारो भवति समृद्धे जायते कुले // SRS_२६.१ //

जातमात्रस्य चित्तं सि त्याग एव प्रवर्तते / प्रियो भवति सत्त्वानां गृहप्रव्रजितान च // SRS_२६.२ //

विशारदश्च पर्षत्सु अम रूप संक्रमेत् / भवत्युदारशब्दो ऽस्य ग्रामेषु नगरेषु च // SRS_२६.३ //

मृदू हस्तौ च पादौ च भविष्यन्ति न दुर्लभाः / कल्याणमित्रांल्लभते बुद्धांश्च श्रावकानपि // SRS_२६.४ //

मात्सर्यचित्तं सि न जातु भोति त्यागेषु चित्त रमते ऽस्य नित्यम् / प्रियश्च भोति बहुसत्त्वकोटिनां अमत्सरिस्या इमि आनुशंसाः // SRS_२६.५ //

(Vऐद्य १५९) महाधने चापि कुले स जायते जातस्य त्यागे रमते मनो ऽस्य / आदत्तसारश्च करोति कालममत्सरिस्या इमि आनुशंसाः // SRS_२६.६ //

विशारदश्चो परिषां विगाहते उदारशब्दो ऽस्य दिशासु याति / मृदु हस्तपादो ऽस्य सदैव जायते अमत्सरिस्या इमि आनुशंसाः // SRS_२६.७ //

कल्याणमित्रास्य न भोन्ति दुर्लभा बुद्धांश्च यो पश्यति श्रावकांश्च / दृष्ट्वा च तान् पूजयते प्रसन्नो अमत्सरिस्या इमि आनुशंसाः // SRS_२६.८ //

इति श्रीसमाधिराजे दानानुशंसापरिवर्तो नाम षडविंशतितमः ||

(Vऐद्य १६०) २७ Śईलनिर्देशपरिवर्तः | दशेमे कुमार अनुशंसाः परिशुद्धशीलस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत ज्ञानं च परिशोधयति परिपूरयति | बुद्धानां भगवतामनुशिक्षते | अगर्हितो भवति पण्डितानाम् | प्रतिज्ञातो न चलति | प्रतिपत्तौ तिष्ठति | संसारात् पलायते | निर्वाणमर्पयति | निष्पर्युत्थानो विहरति | समाधिं प्रतिलभते | अदरिद्रश्च भवति | इमे कुमार दशानुशंसाः परिशुद्धशीलस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

ज्ञानं च परिपूरेति बुद्धानामनुशिक्षते / अगर्हितः पण्डितानां भोति नित्यं विशारदः // SRS_२७.१ //

प्रतिज्ञातो न चलति प्रतिपत्तौ च तिष्ठति / अर्पेति येन निर्वाणं संसारातः पलायते // SRS_२७.२ //

निष्पर्युत्थितो विहरति समाधिं लभते लघु / अदरिद्रश्च भवति शीलस्कन्धे प्रतिष्ठितः // SRS_२७.३ //

ज्ञानं च तस्यो परिपूर्णु भोति अनुशिक्षते चाति तथागतानाम् / न चास्य निन्दां प्रकरोन्ति पण्डिताः तथा हि तस्यो परिशुद्ध शीलम् // SRS_२७.४ //

प्रतिज्ञातो ऽसौ न चलाति पण्डितः तथा हि शूरः प्रतिपत्तिये स्थितः / दृष्ट्वा च संसारमनेकदोषं पलायते निर्वृति येन याति // SRS_२७.५ //

पर्युत्थितं चित्तु न भोति तस्य तथा ह्यसौ शीलबले प्रतिष्ठितः / क्षिप्रं समाधिं लभते निरङ्गणं परिशुद्धशीलस्यिमि आनुशंसाः // SRS_२७.६ //

इति श्रीसमाधिराजे शीलनिर्देशपरिवर्तो नाम सप्तविंशतिमः ||

(Vऐद्य १६१) २८ Dअशानुशंसापरिवर्तः |

दशेमे कुमार आनुशंसाः क्षान्तिप्रतिष्ठितस्य मैत्रीविहारिणो बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश?अग्निना न दह्यते | शस्त्रेण न हन्यते | विषमस्य न क्रमते | उदकेन न म्रियते | देवताश्चैनं रक्षन्ति | लक्षणालंकृतं च कायं प्रतिलभते | सर्वदुर्गतिद्वाराणि चास्य पिथितानि भवन्ति | ब्रह्मलोके चास्योपपत्तिर्भवति | सुखेन चास्य रात्रिंदिवानि व्रजन्ति | प्रीतिसुखं चास्य कायं न विजहाति | इमे कुमार दशानुशंसाः क्षान्तिप्रतिष्ठितस्य मैत्रीविहारिणो बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

अग्निना दह्यते नासौ शस्त्रेण न च हन्यते / विषं न क्रमते काये उदके म्रियते न सः // SRS_२८.१ //

रक्षन्ति देवताश्चैनं द्वात्रिंशद् भोन्ति लक्षणाः / दुर्गतिः पिथिता चास्य क्षान्तिये अनुशंसिमे // SRS_२८.२ //

ब्रह्मत्वं अथ शक्रत्वं भोति चास्य न दुर्लभम् / सुखं विहरते नित्यं प्रिति भोन्ति अचिन्तिया // SRS_२८.३ //

नो अग्निशस्त्रेण स जातु हन्यते विषेण वा वारिगतो न म्रियते / रक्षन्ति देवास्तथ नाग यक्षा मैत्रीविहारिष्यिमि आनुशंसाः // SRS_२८.४ //

द्वात्रिंश काये ऽस्य भवन्ति लक्षणा नो चास्य भूयो विनिपातु भोति / च्युतश्च स ब्रह्मपुरोपपद्यते क्षान्तिस्थितस्यो इमि आनुशंसाः // SRS_२८.५ //

सुखेन रात्रिंदिव तस्य यान्ति प्रीतिस्फुटः कायु तदास्य भोति / स क्षान्तिसौरत्यबले प्रतिष्ठितः प्रसन्नचित्तः सद भोति पण्डितः // SRS_२८.६ //

दशेमे कुमार आनुशंसा आरब्धवीर्यस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत दुरासदश्च भवति | बुद्धपरिग्रहं च प्रतिलभते | देवतापरिगृहीतश्च भवति | श्रुत्वा चास्य धर्मा न परिहीयन्ते | अश्रतपूर्वांश्च धर्मान् प्रतिलभते | समाधिगोत्रं च प्रतिलभते | अल्पाबाधश्च भवति | आहारश्चास्य सम्यक् परिणामयति | पद्मोपमश्च भवति न मुसलोपमः | इभे कुमार दशानुशंसा आरब्धवीर्यस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

(Vऐद्य १६२) तत्रेदमुच्यते -

दुरासदः सदा भोति परिदाहो न विद्यते / रक्षन्ति देवताश्चैनं क्षिप्रं बुद्धान् स पश्यति // SRS_२८.७ //

श्रुतं न हीयते तस्य अश्रतं भोति आमुखम् / प्रणिधिं परिपूरेति वीर्यवन्ते इमे गुणाः // SRS_२८.८ //

समाधिगोत्रं लभते व्याधिश्चास्य न जायते / सुखं चास्यान्नपानानि पच्यन्ते न विषीदति // SRS_२८.९ //

उत्पलं वरिमध्ये व सो ऽनुपूर्वेण वर्धते / एवं शुक्लेहि धर्मेहि बोधिसत्त्वो विवर्धते // SRS_२८.१० //

अवन्ध्याश्चास्य गच्छन्ति रात्रयो दिवसानि च / भविष्यति मृत्युकाले फलमेतस्य चेदृशम् // SRS_२८.११ //

आरब्धवीर्येण तथागतेन कल्पैरनैकैः समुदागतेन / ये बोधिसत्त्वा विरियेणुपेतास्तेषानुशंसा इमि संप्रकाशिताः // SRS_२८.१२ //

आरब्धवीर्यो भवती दुरासदः परिगृहीतो भवती जिनेहि / देवा पि तस्य स्पृह संजनेन्ति नचिरेण सो लप्स्यति बुद्धबोधिम् // SRS_२८.१३ //

श्रतं च तस्यो न कदाचि हीयते अन्ये पृथू चापि लभन्ति धर्माः / प्रतिभानु तस्यो अधिमात्रु वर्धते आरब्धवीर्यस्य इमे ऽनुशंसाः // SRS_२८.१४ //

समाधिगोत्रं च लघुं धिगच्छति आबाधु तस्यो न कदाचि भोति / यथैव सो भोजनु तत्र भुञ्जते सुखेन तस्यो परिणामु गच्छति // SRS_२८.१५ //

रात्रिंदिवं भवति शुक्लपक्षो आरब्धवीर्यस्य अतन्द्रितस्य / बोधी पि तस्यो नचिरेण भेष्यते तथा ह्यसौ वीर्यबलैरुपेतः // SRS_२८.१६ //

(Vऐद्य १६३) दशेमे कुमार आनुशंसा ध्यानाधिमुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत आचारे तिष्ठति | गोचरे चरति | निष्परिदाहो विहरति | गुप्तेन्द्रियो भवति | प्रीतिमनुभवति | विविक्तः कामैः | अतृप्तो ध्यानैः | मुक्तो मारविषयात् | प्रतिष्ठितो बुद्धविषये | विमुक्तिं परिपाचयति | इमे कुमार दशानुशंसा ध्यानाधिमुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

नासौ भोति अनाचारो आचारे संप्रतिष्ठितः / गोचरे चरते योगी वर्जेति च अगोचरम् // SRS_२८.१७ //

निष्परिदाह्यविहारी गुप्तेन्द्रिय सुसंवृतः / अनुभवति संप्रीतिं ध्यानध्यायिस्य गोचरः // SRS_२८.१८ //

विरक्तः कामतृष्णाया ध्यानसौख्यं निषेवते / मुक्तो ऽसौ मारविषयाद् बुद्धगोचरि संस्थितः // SRS_२८.१९ //

योगिनो हि विशेषो ऽयं यदेको रमते वने / विमुक्तिं परिपाचेति तं भोति दशमं पदम् // SRS_२८.२० //

आचारि सो तिष्ठति बोधिसत्त्वः सर्वाननाचारु विवर्जयित्वा / अगोचरं वर्जिय गोचरे स्थितः समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.२१ //

परिदाहु तस्यो न कदाचि भोति आर्यं स्पृशित्वेह सुखं निरामिषम् / कायेन चित्तेन च भोति शीतलः समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.२२ //

विहरत्यरण्यायतनेषु गुप्तो विक्षेपु तस्यो न कदाचि भोति / प्रीतिं च तस्मिल्लंभते निरामिषं तथा हि कायेन विविक्तु भोति // SRS_२८.२३ //

अलिप्त कामेहि असंकिलिष्टो तथा हि मारविषयात्तु मुक्तः / तथागतानां विषये प्रतिष्ठितो विमुक्ति तस्यो परिपाकु गच्छति // SRS_२८.२४ //

दशेमे कुमार आनुशंसाः प्रज्ञाचरितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत सर्वस्वपरित्यागो भवति न च दानेन शुद्धिं मन्यते | अखण्डशीलश्च भवति न च शीलमाश्रितः |(Vऐद्य १६४) क्षान्तिबलसुप्रतिष्ठितश्च भवति न च सत्त्वसंज्ञासंप्रतिष्ठितः | आरब्धवीर्यश्च भवति कायचित्तविविक्तः | ध्यानध्यायी च भवति अप्रतिष्ठितध्यायी | दुर्धर्षश्च भवति मारैः, अप्रकम्प्यश्च भवति सर्वपरप्रवादिभिः | लव्धालोकश्च भवति सर्वसंस्कारगत्याम् | अधिमात्रा चास्य सर्वसत्त्वेषु महाकरुणा समतिक्रामति | न च श्रावकप्रत्येकभूमेः स्पृहयति | बुद्धध्यानसमाधिसमापत्तीरवतरति | इमे कुमार दशानुशंसाः प्रज्ञाचरितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

सर्वस्वं त्यजते धीरः शुद्धिं तेन न मन्यते / अखण्डं रक्षते शीलं निश्रयो ऽस्य न विद्यते // SRS_२८.२५ //

क्षान्तिं भावेति स प्राज्ञः सत्त्वसंज्ञा विवर्तिता / आरब्धवीर्यो भवति कायचित्तविविक्ततः // SRS_२८.२६ //

ध्यानध्यायी च सो भोति अप्रतिष्ठो अनिश्रितः / दुर्धर्षो भोति मारेहि प्रज्ञावन्त इमे गुणाः // SRS_२८.२७ //

अकम्पियो च सो भोति सर्वैः परप्रवादिभिः / लब्धालोकश्च संसारे प्रज्ञाया ईदृशा गुणाः // SRS_२८.२८ //

महाकृपां स लभते सर्वसत्त्वान अन्तिके / श्रावकप्रत्येकज्ञाने न स्पृहेति कदाचन // SRS_२८.२९ //

सर्वस्वत्यागेन न शुद्धि मन्यते अखण्डशीलो न च शीलनिश्रितः / भावेति क्षान्ती न च सत्त्वसंज्ञा | प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.३० //

आरब्धवीर्यो भवती विमुक्तो अनिश्रितो ध्यायति अप्रतिष्ठितः / दुर्धर्षु मारेण स भोति पण्डितो प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.३१ //

अकम्पियो भोति परप्रवादिभिः स लब्धगाधो भवतीह संस्कृते / अधिमात्र सत्त्वेषु कृपां जनेति प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.३२ //

प्रत्येकबुद्धेषु च श्रावकेषु चो न तस्य जातु स्पृह तेषु जायते / (Vऐद्य १६५) तथा ह्यसौ बुद्धगुणाः प्रतिष्ठिताः प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.३३ //

दशेमे कुमार आनुशंसा बहुश्रुतस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत संक्लेशं न करोति | व्यापादं न जनयति | काङ्क्षां विवृणोति | दृष्टिमृज्वीकरोति | उत्पथं च वर्जयति | मार्गे प्रतिष्ठते | अमृतद्वारे तिष्ठति | आसन्नस्थायी भवति बोधये | आलोकभूतो भवति सत्त्वानाम् | दुर्गतिभ्यो न बिभेति | इमे कुमार दशानुशंसा बहुश्रुतस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

अनुशंसा दशैवैते बाहुश्रत्ये प्रकाशिताः / तथागतेन बुद्धेन यथाभूतं प्रजानता // SRS_२८.३४ //

संक्लेशं व्यवदानं च उभौ पक्षौ स जानति / संक्लेशं परिअवर्जित्वा व्योदाने मार्गि तिष्ठति // SRS_२८.३५ //

काङ्क्षां विवरति ज्ञानी दृष्टीमृज्वीकरोति च / मार्ग उत्पथ वर्जेति ऋजुके मार्गि तिष्ठति // SRS_२८.३६ //

तिष्ठते चामृतद्वारे आसन्नो भोति बोधये / आलोकभूतः सत्त्वानां दुर्गतिभ्यो न भीयति // SRS_२८.३७ //

जानाति धर्मं पृथु सांकिलेशिकं व्यवदानपक्षं पि तथैव जानति / स संकिलेशं परिवर्जयित्वा व्योदानि संशिक्षति धर्मि उत्तमे // SRS_२८.३८ //

काङ्क्षां च सो विवरति सर्वप्राणिनां दृष्टी च तस्यो भवति सदोज्ज्वका / स उत्पथं मार्गु विवर्जयित्वा संतिष्ठते ऋजुकि पथे सदा शिवे // SRS_२८.३९ //

अमृतस्य द्वारे भवती सदा स्थितो आसन्न भोती विपुलाय बोधये / आलोकभूतः पृथु सर्वप्राणिनां न चाप्यसौ भायति दुर्गतिभ्यः // SRS_२८.४० //

दशेमे कुमार आनुशंसा धर्मदानगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य परेभ्यो धर्मदानं ददतः | कतमे दश? यदुत अक्रियां विवर्जयति || क्रियामवतरति | सत्पुरुषधर्मे प्रतिष्ठते | बुद्धक्षेत्रं परिशोधयति | बोधिमण्डमर्पयति | वस्तुं परित्यजति | क्लेशान्निगृह्वाति | सर्वसत्त्वेभ्यः प्रत्यंशं (Vऐद्य १६६) ददाति | तदारम्बणां च मैत्रीं भावयति | दृष्टधार्मिकं च सुखं प्रतिलभते | इमे कुमार दशानुशंसा धर्मदानगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य परेभ्यो धर्मदानं ददतः ||

तत्रेदमुच्यते -

यो हि दानं दादात्यग्रं धर्मदानममत्सरी / दश तस्यानुशंसा वै लोकनाथेन भाषिताः // SRS_२८.४१ //

अक्रियां सर्वि वर्जेति क्रियामोतरते विदुः / सत्पुरुष धर्मप्रतिपन्नस्त्यागचित्तं निषेवते // SRS_२८.४२ //

बुद्धक्षेत्रं च शोधेति क्षेत्रं भोति स्यनुत्तरम् / बोधिमण्डं समारूढो धर्मदानस्यिदं फलम् // SRS_२८.४३ //

त्यजते सर्ववस्तूनि शिक्षते धर्मराजिनः / किलेशा निगृहीतास्य बोधिस्तस्य न दुर्लभा // SRS_२८.४४ //

सर्वसत्त्वान प्रत्यंशं मैत्रचित्तः प्रयच्छति / अनीर्षुकश्च सो भोति सौख्यं भोति स्यमानुषम् // SRS_२८.४५ //

विवर्जिता अक्रिया पण्डितेन क्रियाय सो नित्य विदुः प्रतिष्ठितः / महात्मधर्मेषु सदा प्रतिष्ठितो यो धर्मदानं सद देति पण्डितः // SRS_२८.४६ //

क्षेत्रं च तस्य सद भोति शुद्धं धर्मा विवर्धन्तिमि बोधिपाक्षिकाः / आसन्न भोति सद बोधिमण्डे धर्मं ददित्वा इमि आनुशंसाः // SRS_२८.४७ //

क्लेशा न सन्ती परित्यक्त वस्तून् वस्तुं परिज्ञातु स्वलक्षणेन / विमुक्त सर्वेहि परिग्रहेहि न तस्य सङ्गो भवती कदाचित् // SRS_२८.४८ //

उपस्थितं चित्तु विचक्षणस्य सर्वे ऽपि सत्त्वा सुखिनो भवन्तु / स मैत्रचित्तो भवती अनीर्ष्युको दृष्टेव धर्मे ऽस्य सुखं अनल्पकम् // SRS_२८.४९ //

दशेमे कुमार आनुशंसाः शून्यताविहारिणो बोधिसत्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत बुद्धविहारेण विहरति | अनिश्रितो ध्यायति | उपपत्तिं न प्रार्थयति | शीलं न परामृशति | (Vऐद्य १६७) आर्यान्नापवदति | अविरुद्धो विहरति | वस्तु नोपलभते | विविक्तश्च भवति | बुद्धान्नाभ्याख्यायति | सद्धर्मं धारयति | इमे कुमार दशानुशंसाः शून्यताविहारिणो बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

यो विहारो नरेन्द्राणां सर्वबुद्धान गोचरः / तेनो विहरते योगी यत्र जीवो न लभ्यते // SRS_२८.५० //

अनिश्रितः सर्वलोके आर्यं ध्यानं न रिञ्चति / उपपत्तिं न प्रार्थेति दृष्ट्वा धर्मस्वभावताम् // SRS_२८.५१ //

अपरामृष्टशीलस्य भवेच्छीलमनिश्रितम् / न सो ऽपवदते किंचिदन्यमार्यं अनास्रवम् // SRS_२८.५२ //

अविरुद्धो विहरति विवादो ऽस्य न विद्यते / वस्तुं नोपलभेद् योगी विविक्तो विहरी सदा // SRS_२८.५३ //

अभ्याख्याति न सो बुद्धमपि जीवितकारणात् / निश्रितः शून्यधर्मेषु कायसाक्षी विशारदः // SRS_२८.५४ //

सर्वेषां लोकनाथानां बुद्धबोधिमचिन्तियाम् / धर्मं धारेति सत्कृत्य बुद्धधर्मान्न काङ्क्षति // SRS_२८.५५ //

ये ते विहाराः पुरुषर्षभाणां यस्मिन्नभूमिः पृथुतीर्थिकानाम् / विहरत्यसौ तैरिह बोधिसत्त्वो यस्मिन्न सत्त्वो न जीवु न पुद्गलः // SRS_२८.५६ //

न निश्रयस्तस्य कदाचि विद्यते अनिश्रितः सेवते ध्यानसौख्यम् / निरात्म निःसत्त्व विदित्व धर्मानुपपत्तिसंज्ञास्य न जातु भोति // SRS_२८.५७ //

स्वभावु धर्माण प्रजानतश्च शीले ऽपि तस्येह न कश्चि निश्रयः / शीलेन नो मन्यति जातु शुद्धिं प्रसादमार्येषु करोति नित्यम् // SRS_२८.५८ //

विरोधु तस्यो न कदाचि भोति विभाविताः सर्वस्वभावशून्याः / न चापि सो ऽभ्याख्याति नायकानां सद्धर्म धारित्व तथागतानाम् // SRS_२८.५९ //

(Vऐद्य १६८) दशेमे कुमार आनुशंसाः प्रतिसंलयनाभियुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश ?यदुत अनाविलचित्तो भवति | अप्रमत्तो विहरति | बुद्धमनुस्मरति | चर्यां श्रद्दधाति | ज्ञाने न काङ्क्षति | कृतज्ञो भवति | बुद्धानां धर्मं न प्रतिक्षिपति | सुसंवृतो विहरति | दान्तभूमिमनुप्राप्नोति| प्रतिसंविदः साक्षात्करोति | इमे कुमार दशानुशंसाः प्रतिसंलयनाभियुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

चित्तमनाविलं भोति प्रमादाः सर्वि वर्जिताः / अप्रमत्तो विहरति प्रतिसंलानगोचरम् // SRS_२८.६० //

श्रुत्वा च लोकनाथानां चर्यां बुद्धान श्रद्दधे / ज्ञाने न काङ्क्षते योगी बुद्धज्ञाने अचिन्तिये // SRS_२८.६१ //

कृतज्ञो भोति बुद्धानां बुद्धधर्मान्न काङ्क्षति / सुसंवृतो विहरति दान्तभूमिप्रतिष्ठितः // SRS_२८.६२ //

प्रतिसंविदः स लभते य एको रमते सदा / जहित्वा लाभसत्कारं प्रतिसंलानगोचरः // SRS_२८.६३ //

चित्तं च तस्यो भवति अनाविलं सर्वे प्रमादाः परिवर्जितास्य / सदाप्रमत्तो भवती महात्मा समाधियुक्तस्य इमे ऽनुशंसाः // SRS_२८.६४ //

स्मरित्व बुद्धान् द्विपदानमुत्तमान् श्रद्धाति तेषां चरियामनुत्तराम् / न काङ्क्षति ज्ञानु तथागतानां समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.६५ //

बुद्धान सो भोति सदा कृतज्ञो न जीवितार्थं स क्षिपेत धर्मम् / सुसंवृतो विहरति नित्यकालं समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // SRS_२८.६६ //

स दान्तभूमीमनुप्राप्त भोति प्रतिसंविदः साक्षिकरोति क्षिप्रम् / अनाच्छेद्यवाक्य प्रतिभानवांश्च सूत्रान्तकोटिनियुतान भाषते // SRS_२८.६७ //

स बुद्धबोधिं परिगृह्णते लघुम् आरक्षते शासनु नायकस्य / (Vऐद्य १६९) निहनित्व सो सर्वपरप्रवादिनः करोति वैस्तारिक बुद्धबोधिम् // SRS_२८.६८ //

इतश्च्यवित्वान स बोधिसत्त्वः सुखावतीं गच्छति लोकधातुम् / अनुत्पादधर्मेषु च क्षान्ति लप्स्यते अमितायुषो धर्मवराग्रु श्रुत्वा // SRS_२८.६९ //

दशेमे कुमार आनुशंसा अरण्यवासगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत अल्पकृत्यो विहरति | गणं वर्जयति | विवादो ऽस्य न भवति | अव्यावध्यो भवति | आस्रवान वर्धयति | अधिकरणं न करोति | उपशान्तश्चरति | सुसंवृतश्व विहरति | मोक्षानुकूला चास्य चित्तसंततिर्भवति | क्षिप्रं च विमुक्तिं साक्षात्करोति | इमे कुमार दशानुशंसा अरण्यवासगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

अल्पकृत्यः सदा भोति गणं वर्जेति दूरतः / विवादो न भवत्यस्य वनेष्वेकविहारिणः // SRS_२८.७० //

अव्यावध्येन चित्तेन आस्रवान्न विवर्धयेत् / नास्याधिकरणं भोति गुणास्ते ऽरण्यवासिनः // SRS_२८.७१ //

उपशान्तः स चरते मनोवाक्कायसंवृतः / मोक्षानुकूलो भवति विमुक्तिं क्षिप्र स्पर्शति // SRS_२८.७२ //

भवति सततमल्पकृत्यु योगी पृथुगणदोषेण विवर्जयित्वा / न विवदति कदाचि मुक्त योगी इमि गुण तस्य भवत्यरण्यवासे // SRS_२८.७३ //

यद भवति निर्विण्णु संस्कृते ऽसौ न भवति तस्य स्पृहा कहिंचि लोके / न च भवति विवृद्धिरास्रवाणां वनि वसतो ऽस्य भवन्ति आनुशंसाः // SRS_२८.७४ //

अधिकरणु न जातु चास्य भोति उपशान्तरतो विवेकचारी / वचसि मनसि काये संवृतस्यो बहु गुण तस्य भवन्त्यरण्यवासे // SRS_२८.७५ //

(Vऐद्य १७०) भवति च अनुकूल तस्य मोक्षो लघु प्रतिपद्यति सो विमुक्ति शान्तम् / वनि वसति विमुक्ति सेवतो ऽस्या इमि गुण भोन्ति अरण्यवासि सर्वे // SRS_२८.७६ //

दशेमे कुमार आनुशंसाः पिण्डचारिकस्य धूतगुणसंलेखप्रतिष्ठितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य | कतमे दश? यदुत ज्ञात्रकामतास्य न भवति | यशस्कामतास्य न भवति | लाभसत्कारकामतास्य न भवति | आर्यवंशप्रतिष्ठितश्च भवति | कुहनलपनतास्य न भवति | आत्मानं नोत्कर्षयति | परान्न पंसयति | अनुनयप्रतिघप्रहीणः परगृहे चरति | निरामिषं च धर्मदानं ददाति | धूतगुणसंलेखप्रतिष्ठितस्य चास्य ग्राह्या धर्मदेशना भवति | इमे कुमार दशानुशंसाः पिण्डपातिकस्य धूपगुणसंलेखप्रतिष्ठितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ||

तत्रेदमुच्यते -

न ज्ञात्रकामो भवति यशो नाप्यभिनन्दते / लाभालाभे समचित्तो यो धूतेषु प्रतिष्ठितः // SRS_२८.७७ //

नोत्सृजत्यार्यवंशं च कुहना लपना न च / उत्कर्षेति न चात्मानं परान् पंसयते न च // SRS_२८.७८ //

प्रतिघानुनयौ चास्य धर्मं देशी निरामिषम् / ग्राह्यं सि वचनं भोति पिण्डपाते गुणा अमी // SRS_२८.७९ //

न मार्गते ज्ञात्र यशो न लाभं चतुरार्यवंशे भवति प्रतिष्ठितः / अकुहको अलपकु भोति पण्डितो धूताधिमुक्तस्य इमीदृशा गुणाः // SRS_२८.८० //

नात्मानमुत्कर्षि परान्न पंसी पुरुषं पि उक्तो न कदाचि कुप्यते / वर्णं पि श्रुत्वा जनये न हर्षं यः पिण्डपातेन भवेत तुष्टः // SRS_२८.८१ //

निरामिषं देति च धर्मदानं न लाभसत्कार गवेषते ऽसौ / ग्राह्या च तस्य भवते ऽस्य भाषितं धूताधिमुक्तस्य इमे ऽनुशंसाः // SRS_२८.८२ //

इति हि कुमार एवंरूपेषु धूतगुणेषु प्रतिष्ठितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽरण्ये विहरन् बुद्धनिधानं प्रतिलभते | धर्मनिधानं प्रतिलभते | ज्ञाननिधानं प्रतिलभते | पूर्वान्तापरान्तप्रत्युत्पन्नज्ञाननिधानं (Vऐद्य १७१) प्रतिलभते | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो बुद्धनिधानं प्रतिलभते?इमाः कुमार विवेकचारी बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पञ्चाभिज्ञाः प्रतिलभते | स दिव्येन चक्षुषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुष्यकेण पूर्वस्यां दिशि अप्रमेयानसंख्येयान् बुद्धान् भगवतः पश्यति | एवं दक्षिणस्यां पश्चिमायामुत्तरस्यां दिशि अप्रमेयानसंख्येयान् बुद्धान् भगवतः पश्यति | सो ऽविरहितो भवति बुद्धदर्शनेन | एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो बुद्धनिधानं प्रतिलभते | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो धर्मनिधानं प्रतिलभते? यं च ते बुद्धा भगवन्तो धर्मं देशयन्ति, तं स बोधिसत्त्वो महासत्त्वो दिव्येन श्रोत्रधातुना सर्वं शृणोति | सो ऽविरहितो भवति धर्मश्रवणेन | एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो धर्मनिधानं प्रतिलभते | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ज्ञाननिधानं प्रतिलभते? येन ज्ञानेन सर्वधर्मानाराधयति | आराधयित्वा अविप्रमुषितस्मृतिः सत्त्वानां धर्मं देशयति | तस्य च यो ऽर्थः स प्रजानाति | एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ज्ञाननिधानं प्रतिलभते | कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पूर्वान्तापरान्तप्रत्युत्पन्नज्ञाननिधानं प्रतिलभते? सो ऽभिज्ञया अतीतानागतप्रत्युत्पन्नसत्त्वचित्तचरितज्ञानमवतरति | एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पूर्वान्तापरान्तप्रत्युत्पन्नज्ञाननिधानं प्रतिलभते | संक्षिप्तेन कुमार एवंगुणधर्मप्रतिष्ठितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वबुद्धधर्मान् प्रतिलभते यत्राभूमिः सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धानाम्, कः पुनर्वादः सर्वपरप्रवादिनाम् ||

तत्रेदमुच्यते -

बुद्धनिधानं च धर्मनिधानं ज्ञाननिधानं च पूर्वान्तनिधानम् / पञ्च अभिज्ञाः स क्षिप्रं लभति यो विदु रण्णि सदा स्थितु भोति // SRS_२८.८३ //

इति श्रीसमाधिराजे दशानुशंसापरिवर्तो नाम अष्टाविंशतितमः ||

(Vऐद्य १७२) २९ Tएजगुणराजपरिवर्तः |

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार दिव्यानि चक्रवर्तिराज्यैश्वर्यसुखान्यपहाय प्रव्रजिष्यामीत्येवं त्वया कुमार सदा शिक्षितव्यम् | प्रव्रजितेन कुमार धूतगुणसंलेखप्रतिष्ठितेन विवेकचारिणा क्षान्तिसौरत्यसंपन्नेन भवितव्यम् | सदा च आरब्धवीर्येण ते कुमार आदीप्तशिरश्चैलोपमेन अयं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितः समाधिः श्रोतव्य उद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यः प्रवर्तयितव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यो ऽरणाभावनया भावयितव्यो बहुलीकर्तव्यः, परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः | खङ्गविषाणभूतेन अद्वितीयेन च ते कुमार अरण्यनिषेविणा सदा भवितव्यम् | आत्मपरित्यागेनापि ते कुमार सर्वसत्त्वानामर्थः सदा करणीय इति ||

अथ खलु भगवांस्तस्या वेलायामेतमेवार्थमुद्भावयंश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्येमं पूर्वयोगकथापरिवर्तं गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशयति स्म -

स्मरमी अतीत बहुकल्पशता यद आसि नायकु अनन्तयशाः / नरदेवनागगणपूजनियो नामेन तेजगुणि राज जिनो // SRS_२९.१ //

दश भिक्षुकोटि षडभिज्ञरुहाः प्रतिसंविदान वशिपारगताः / धूतवृत्त संलेखित शान्तमनाः इति तस्य तेन समयेन गणाः // SRS_२९.२ //

षट्सप्तती नगर कोटिशताः पञ्चाशयोजनप्रमाण समाः / रतनान सप्तन विशिष्टवरा इह जम्बुद्वीपि तद कालि अभूत् // SRS_२९.३ //

तद कालि ते पुरवरा सकलाः प्रतिमण्डिता बहु उद्यानशतैः / उद्यान सर्वि घनमेघनिभाः फलपुष्पमण्डित तरुनिचिताः // SRS_२९.४ //

फलवृक्षजाति विविधा रुचिराः लकुचाम्रजम्बुपनसैर्निचिताः / (Vऐद्य १७३) कर्णिकारचम्पकपुन्नागशतैः प्रतिमण्डितास्त उद्यानवराः // SRS_२९.५ //

न्यग्रोध सर्वि द्विजसंघरुताः कलविङ्ककोकिलमयूरशतैः / शुकजीवंजीवककुणालरुता बहुपक्षिसंघरुत कालि तदा // SRS_२९.६ //

धृतराष्ट्रराजहंसोपनिभा भृङ्गकुणाला वरघोषरुताः / चित्राङ्गरक्तमहावर्णप्रभाः सुमनोज्ञशब्द मधुरा मुदिताः // SRS_२९.७ //

इति पक्षि समागत कालि तदा कलविङ्कमयूरविहङ्गरुतैः / परपुष्ट शारिक विचित्र द्विजा बहुपक्षिघोषरुत नानविधाः // SRS_२९.८ //

तेहि निषेवित उद्यानशता मुचिलिन्दवार्षिक अशोकशतैः / अतिमुक्तकाथ जवपुष्पपत्रैः पद्मोत्पलैः कुमुदपुण्डरिकैः // SRS_२९.९ //

पदुमैः सहस्रशतपत्रचिता इमि पुष्प पुष्करिणिशोभकराः / प्रतिमण्डिताः सुरभिगन्धवराः शोभन्ति पुष्करिणियो रुचिराः // SRS_२९.१० //

तहि कालि राज इह जम्बुध्वजे दृढदत्तु आसि मनुजाधिपतिः / पुत्राण तस्य अभु पञ्चशताः प्रासादिकाः परमदर्शनिकाः // SRS_२९.११ //

तहि कालि राज्यु शिवु क्षेम अभूत् अनुपद्रुतं सुरमणीय शिवम् / अयु जम्बुद्वीप कुसुमैर्निचितो निर्विंशेष देवभवनेहि समम् // SRS_२९.१२ //

(Vऐद्य १७४) तहि कालि सो दशबलो अनिधो जिनु भाषते इमु समाधिवरम् / स्वप्नोपमा भवगती सकला न व कश्चि जायति न चो म्रियते // SRS_२९.१३ //

न सत्त्व लभ्यति न जीवु नरो इमि धर्म फेनकदलीसदृशाः / मायोपमा गगनविद्युसमा दकचन्द्रसंनिभ मरीचिसमाः // SRS_२९.१४ //

न च अस्मि लोकि मृतु कश्चि नरो परलोकि संक्रमति गच्छति वा / न च कर्म नश्यति कदाचि कृतं फलमेति कृष्ण शुभ संसरतो // SRS_२९.१५ //

न च शाश्वतं न च उच्छेदु पुनो न च कर्मसंचयु न चापि स्थितिः / न च सो ऽपि कृत्व पुनरस्पृशती न च अन्यु कृत्व पुन वेदयते // SRS_२९.१६ //

न च संक्रमो न च पुनागमनं न च सर्वमस्ति न च नास्ति पुनः / न च दृष्टिस्थानु गतिशुद्धिरिहो न च सत्त्वचरु न प्रशान्तगती // SRS_२९.१७ //

अनुपादु शान्तु अनिमित्तपदं सुगतान गोचरु जिनान गुणाः / बल धारणी दशबलान बलं बुद्धानियं वृषभिता परमा // SRS_२९.१८ //

वरशुक्लधर्म गुणसंनिचयो गुणज्ञानधारणिबलं परमम् / ऋद्धिविकुर्वणाविधिः परमा वरपञ्चाभिज्ञा प्रतिलाभनयः // SRS_२९.१९ //

न च स प्रजानतीह स्वभावु क्वचि अगतागती निपुणधर्मगती / (Vऐद्य १७५) न च धर्मधातु व्रजतीह क्वचि एवं गती अगति धर्मगती // SRS_२९.२० //

न च घोषसंचयु स्वभावगती गतियो स्वभावु न कहिंचि स्थितः / अस्थिता अनिश्रिता स्वभावगती जिनगोचरो विरजु शान्तपदम् // SRS_२९.२१ //

शान्तप्रशान्त उपशान्तगती न च सा गती क्वचन संस्थिहती / भावु स्वभावु नुगताः सततं निपुणं सुदुर्दृशु पदं अचलम् // SRS_२९.२२ //

न च सा चला हि स्वयमेव स्थिता अस्थिता अनागत स्वभावु स्थिता / न च शक्य भाषितु स्वभावु स्थिती शून्या च सा अचलु धर्मस्थिती // SRS_२९.२३ //

घोषश्च उक्त न च घोषगती घोषस्वभावगति धर्मगती / न च घोषसंचयु स्थिती च क्वचि एवंस्वभावु गति धर्मगती // SRS_२९.२४ //

गतिशब्द उक्तु न च सत्त्वगती धर्मस्वभाव निपुणार्थगती / घोषो ऽपि चोक्तु न च सत्त्वगती न च घोषु लभ्यति न सत्त्वगतिः // SRS_२९.२५ //

न च अनन्त नान्त न च मध्यगतिः नैवास्ति नास्ति न च देशगती / ज्ञाता च यादृश स्वभावगती इय देशना जिनवराण समा // SRS_२९.२६ //

विरजं विशुद्धि परमार्थपदं शान्त प्रशान्त अरजं विरजम् / न च कल्प मन्यन प्रशान्तपदं जिनु भाषते परमकारुणिको // SRS_२९.२७ //

(Vऐद्य १७६) न पि चास्ति अक्षरप्रचार इहो विपुला गतिर्विपुला अर्थगती / बुद्धेहि सेवित जिनेहि स्तुता अवभास धर्मनय सूक्ष्मगती // SRS_२९.२८ //

धर्मनिधान विरजं विपुलं यत्र स्थिता अप्रतिमा सुगता / देशेन्ति धर्मरतनं विरजं परमार्थशून्य निपुणार्थगती // SRS_२९.२९ //

अश्रौषि राज दृढदत्तु तदा द्विपदेन्द्र भाषति समाधिमिमम् / सो ऽशीतिकोटिनयुतेहि तदा उपसंक्रमी तद जिनु कारुणिकम् // SRS_२९.३० //

बलवन्तु गौरवु जनेत्व जिने वन्दित्व पादु मनुजाधिपतिः / पुरतः स्थितो दशबलस्य तदा कृताञ्जलिर्दशनखः प्रमुदितः // SRS_२९.३१ //

तस्यो विदित्व परिशुद्ध चरीं जिन इन्द्रियेषु वशि पारगतः / अधुमुक्तिकोविदु नरः प्रवरो इमु तस्य देशयि समाधिवरम् // SRS_२९.३२ //

यद तेन राज्ञ परमार्थ श्रुतो उत्पन्न प्रीति अरिया विपुला / उज्झित्व द्वीप सकलांश्चतुरो विजहित्व काम अभिनिष्क्रमि सो // SRS_२९.३३ //

यद राज प्रव्रजि जहित्व महीं बोधाय अर्थिकु भविष्यजिनः / सर्वे मनुष्य इह जम्बुध्वजे विजहित्व कामरती प्रव्रजिता // SRS_२९.३४ //

विपुलो गणो दशबलस्य तदा बहु भिक्षु भिक्षुणि प्रयुक्तमनाः / (Vऐद्य १७७) अकृष्टा अनुप्त तद ओषधयो प्रादुर्भूता मरुत्परिचराः // SRS_२९.३५ //

काषाय त्रिचीवर प्रादुर्भूता समच्छिन्न सुसीवित ते ऽनुपमाः / अमला विरजाश्च सुवर्णचित्ता बुद्धस्य गुणोचित पुण्यबलाः // SRS_२९.३६ //

पश्यो कुमार स हि राजवरो विजहित्व सर्व महि प्रव्रजितः / भेष्यन्ति सत्त्व क्षयकालि बहु अपरीत्तभोगा न त्यजन्ति गृहान् // SRS_२९.३७ //

ताडन बन्धन कुदण्ड बहु आक्रोश तर्जनमनिष्टदुखम् / सहिष्यन्ति राजकुल पीड बहु सुपरीत्तभोग न च भक्तु गृहे // SRS_२९.३८ //

अपरीत्त आयु न च अस्ति धनं सुमहान् प्रमादु न च पुण्यबलम् / न च शिल्पस्थानकुशला अबुधा दारिद्रियं च न च वित्तु गृहे // SRS_२९.३९ //

परदारगृद्ध अविशुद्धमना ईर्ष्यालुकाः परमसाहसिकाः / संक्लिष्टधर्म न च वृत्तु स्थिता वक्ष्यन्ति बुद्ध भविष्याम् वयम् // SRS_२९.४० //

उत्कोचवञ्चनक साहसिका अहमाढ्यु धर्म धनदास्मि जगे / उपघातकाः कुहक नैकृतिका वक्ष्यन्ति बुद्ध भविष्याम वयम् // SRS_२९.४१ //