Sअमन्तभद्र: Āप्तमीमांसा

देवागमनभोयानचामरादिविभूतयः / मायाविष्वपि दृश्यन्ते नातस्त्वमसि नो महान् // SAम्_१ //

अध्यात्मं बहिरप्येष विग्रहादिमहोदयः / दिव्यः सत्यो दिवौकस्स्वप्यस्ति रागादिमत्सु सः // SAम्_२ //

तीर्थकृत्समयानां च परस्परविरोधतः / सर्वेषामाप्तता नास्ति कश्चिदेव भवेद्गुरुः // SAम्_३ //

दोषावरणयोर्हानिर्निःशेषास्त्यतिशायनात् / क्वचिद्यथा स्वहेतुभ्यो बहिरन्तर्मलक्षयः // SAम्_४ //

सूक्ष्मान्तरितदूरार्थाः प्रत्यक्षाः कस्यचिद्यथा / अनुमेयत्वतो ऽग्न्यादिरिति सर्वज्ञसंस्थितिः // SAम्_५ //

स त्वमेवासि निर्दोषो युक्तिशास्त्राविरोधवाक् / अविरोधो यदिष्टं ते प्रसिद्धेन न बाध्यते // SAम्_६ //

त्वन्मतामृतबाह्यानां सर्वथैकान्तवादिनाम् / आप्ताभिमानदग्धानां स्वेष्टं दृष्टेन बाध्यते // SAम्_७ //

कुशलाकुशलं कर्म परलोकश्च न क्वचित् / एकान्तग्रहरक्तेषु नाथ स्वपरवैरिषु // SAम्_८ //

भावैकान्ते पदार्थानामभावानामपह्नवात् / सर्वात्मकमनाद्यन्तमस्वरूपमतावकम् // SAम्_९ //

कार्यद्रव्यमनादि स्यात्प्रागभावस्य निह्नवे / प्रध्वंसस्य च धर्मस्य प्रच्यवे ऽनन्ततां व्रजेत् // SAम्_१० //

सर्वात्मकं तदेकं स्यादन्यापोहव्यतिक्रमे / अन्यत्र समवायेन व्यपदिश्येत सर्वथा // SAम्_११ //

अभावैकान्तपक्षे ऽपि भावापह्नववादिनाम् / बोधवाक्यं प्रमाणं न केन साधनदूषणम् // SAम्_१२ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_१३ //

कथंचित्ते सदेवेष्टं कथञ्चिदसदेव तत् / तथोभयमवाच्यं च नययोगान्न सर्वथा // SAम्_१४ //

सदेव सर्वं को नेच्छेत्स्वरूपादिचतुष्टयात् / असदेव विपर्यासान्न चेन्न व्यवतिष्ठते // SAम्_१५ //

क्रमार्पितद्वयाद् द्वैतं सहावाच्यमशक्तितः / अवक्तव्योत्तराः शेषास्त्रयो भङ्गाः स्वहेतुतः // SAम्_१६ //

अस्तित्वं प्रतिषेध्येनाविनाभाव्येकधर्मिणि / विशेषणत्वात्साधर्म्यं यथा भेदविवक्षया // SAम्_१७ //

नास्तित्वं प्रतिषेध्येनाविनाभाव्येकधर्मिणि / विशेषणत्वाद्वैधर्म्यं यथा ऽभेदविवक्षया // SAम्_१८ //

विधेयप्रतिषेध्यात्मा विशेष्यः शब्दगोचरः / साध्यधर्मो यथा हेतुरहेतुश्चाप्यपेक्षया // SAम्_१९ //

शेषभङ्गाश्च नेतव्या यथोक्तनययोगतः / न च कश्चिद्विरोधो ऽस्ति मुनीन्द्र तव शासने // SAम्_२० //

एवं विधिनिषेधाभ्यामनवस्थितमर्थकृत् / नेति चेन्न यथाकार्यं बहिरन्तरुपाधिभिः // SAम्_२१ //

धर्मे धर्मे ऽन्य एवार्थो धर्मिणो ऽनन्तधर्मणः / अङ्गित्वे ऽन्यतमान्तस्य शेषान्तानां तदङ्गता // SAम्_२२ //

एकानेकविकल्पादावुत्तरत्रापि योजयेत् / प्रक्रियां भङ्गिनीमेनां नयैर्नयविशारदः // SAम्_२३ //

अद्वैताकान्तपक्षे ऽपि दृष्टो भेदो विरुध्यते / कारकाणां क्रियायाश्च नैकं स्वस्मात्प्रजायते // SAम्_२४ //

कर्मद्वैतं फलद्वैतं लोकद्वैतं च नो भवेत् / विद्याविद्याद्वयं न स्याद्बन्धमोक्षद्वयं तथा // SAम्_२५ //

हेतोरद्वैतसिद्धिश्चेद् द्वैतं स्याद्धेतुसाध्ययोः / हेतुना चेद्विना सिद्धिर्द्वैतं वाङ्मात्रतो न किम् // SAम्_२६ //

अद्वैतं न विना द्वैतादहेतुरिव हेतुना / संज्ञिनः प्रतिषेधो न प्रतिषेध्यादृते क्वचित् // SAम्_२७ //

पृथक्त्वैकान्तपक्षे ऽपि पृथक्त्वादपृथक्कृतौ / पृथक्त्वे न पृथक्त्वं स्यादनेकस्थो ह्यसौ गुणः // SAम्_२८ //

सन्तानः समुदायश्च साधर्म्यं च निरङ्कुशः / प्रेत्यभावश्च तत्सर्वं न स्यादेकत्वनिह्नवे // SAम्_२९ //

सदात्मना च भिन्नं चेज्ज्ञानं ज्ञेयाद् द्विधा ऽप्यसत् / ज्ञानाभावे कथं ज्ञेयं बहिरन्तश्च ते द्विषाम् // SAम्_३० //

सामान्यार्था गिरो ऽन्येषां विशेषो नाभिलप्यते / सामान्याभावतस्तेषां मृषैव सकला गिरः // SAम्_३१ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_३२ //

अनपेक्षे पृथक्त्वैक्यं ह्यवस्तु द्वयहेतुतः / तदेवैक्यं पृथक्त्वं च स्वभेदैः साधनं यथा // SAम्_३३ //

सत्सामान्यात्तु सर्वैक्यं पृथग्द्रव्यादिभेदतः / भेदाभेदविवक्षायामसाधारणहेतुवत् // SAम्_३४ //

विवक्षा चाविवक्षा च विशेष्ये ऽनन्तधर्मिणि / सतो विशेषणस्यात्र नासतस्तैस्तदर्थिभिः // SAम्_३५ //

प्रमाणगोचरौ सन्तौ भेदाभेदौ न संवृती / तावेकत्राविरुद्धौ ते गुणमुख्यविवक्षया // SAम्_३६ //

नित्यत्वैकान्तपक्षे ऽपि विक्रिया नोपपद्यते / प्रागेव कारकाभावः क्व प्रमाणं क्व तत्फलम् // SAम्_३७ //

प्रमाणकारकैर्व्यक्तं व्यक्तं चेदिन्द्रियार्थवत् / ते च नित्यं विकार्यं किं साधोस्ते शासनाद्बहिः // SAम्_३८ //

यदि सत्सर्वथा कार्यं पुंवन्नोत्पत्तुमर्हति / परिणामप्रकॢप्तिश्च नित्यत्वैकान्तबाधिनी // SAम्_३९ //

पुण्यपापक्रिया न स्यात्प्रेत्यभावः फलं कुतः / बन्धमोक्षौ च तेषां न येषां त्वं नासि नायकः // SAम्_४० //

क्षणिकैकान्तपक्षे ऽपि प्रेत्यभावाद्यसम्भवः / प्रत्यभिज्ञाद्यभावान्न कार्यारम्भः कुतः फलम् // SAम्_४१ //

यद्यसत्सर्वथा कार्यं तन्मा जनि खपुष्पवत् / मोपादाननियामो भून्माश्वासः कार्यजन्मनि // SAम्_४२ //

न हेतुफलभावादिरन्यभावादनन्वयात् / सन्तानान्तरवन्नैकः सन्तानस्तद्वतः पृथक् // SAम्_४३ //

अन्येष्वनन्यशब्दो ऽयं संवृतिर्न मृषा कथम् / मुख्यार्थः संवृतिर्नास्ति विना मुख्यान्न संवृतिः // SAम्_४४ //

चतुष्कोटेर्विकल्पस्य सर्वान्तेषूक्त्ययोगतः / तत्त्वान्यत्वमवाच्यं च तयोः सन्तानतद्वतोः // SAम्_४५ //

अवक्तव्यचतुष्कोटिविकल्पो ऽपि न कथ्यताम् / असर्वान्तमवस्तु स्यादविशेष्यविशेषणम् // SAम्_४६ //

द्रव्याद्यन्तरभावेन निषेधः संज्ञिनः सतः / असद्भेदो न भावस्तु स्थानं विधिनिषेधयोः // SAम्_४७ //

अवस्त्वनभिलाप्यं स्यात्सर्वान्तैः परिवर्जितम् / वस्त्वेवावस्तुतां याति प्रक्रियाया विपर्ययात् // SAम्_४८ //

सर्वान्ताश्चेदवक्तव्यास्तेषां किं वचनं पुनः / संवृत्तिश्चेन्मृषैवैषा परमार्थविपर्ययात् // SAम्_४९ //

अशक्यत्वादवाच्यं किमभावात्किमबोधतः / आद्यतोक्तिद्वयं न स्यात्किं व्याजेनोच्यतां स्फुटम् // SAम्_५० //

हिनस्त्यनभिसंधातृ न हिनस्त्यभिसन्धिमत् / बध्यते तद्द्वयापेतं चित्तं बद्धं न मुच्यते // SAम्_५१ //

अहेतुकत्वानाशस्य हिंसाहेतुर्न हिंसकः / चित्तसन्ततिनाशश्च मोक्षो नाष्टाङ्गहेतुकः // SAम्_५२ //

विरूपकार्यारम्भाय यदि हेतुसमागमः / आश्रयिभ्यामनन्यो ऽसावविशेषादयुक्तवत् // SAम्_५३ //

स्कन्धाः सन्ततयश्चैव संवृतित्वादसंस्कृताः / स्थित्युत्पत्तिव्ययास्तेषां न स्युः खरविषाणवत् // SAम्_५४ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_५५ //

नित्यं तत्प्रत्यभिज्ञानान्नाकस्मात्तदविच्छिदा / क्षणिकं कालभेदात्ते बुद्ध्यसञ्चरदोषतः // SAम्_५६ //

न सामान्यात्मनोदेति न व्येति व्यक्तमन्वयात् / व्येत्युदेति विशेषात्ते सहैकत्रोदयादि सत् // SAम्_५७ //

कार्योत्पादः क्षयो हेतुर्नियमाल्लक्षणात्पृथक् / न तौ जात्याद्यवस्थानादनपेक्षाः खपुष्पवत् // SAम्_५८ //

घटमौलिसुवर्णार्थी नाशोत्पादस्थितिष्वयम् / शोकप्रमोहमाध्यस्थ्यं जनो याति सहेतुकम् // SAम्_५९ //

पयोव्रतो न दध्यत्ति न पयो ऽत्ति दधिव्रतः / अगोरसव्रतो नोभे तस्मात्तत्त्वं त्रयात्मकम् // SAम्_६० //

कार्यकारणनानात्वं गुणगुण्यन्यतापि च / सामान्यतद्वदन्यत्वं चैकान्तेन यदीष्यते // SAम्_६१ //

एकस्यानेकवृत्तिर्न भागाभावाद्बहूनि वा / भागित्वाद्वास्य नैकत्वं दोषो वृत्तेरनार्हते // SAम्_६२ //

देशकालविशेषे ऽपि स्याद्वृत्तिर्युतसिद्धिवत् / समानदेशता न स्यान्मूर्तकारणकार्ययोः // SAम्_६३ //

आश्रयाश्रयिभावान्न स्वातन्त्र्यं समवायिनाम् / इत्ययुक्तः स सम्बन्धो न युक्तः समवायिभिः // SAम्_६४ //

सामान्यं समवायश्चाप्येकैकत्र समाप्तितः / अन्तरेणाश्रयं न स्यान्नाशोत्पादिषु को विधिः // SAम्_६५ //

सर्वथानभिसम्बन्धः सामान्यसमवाययोः / ताभ्यामर्थो न सम्बद्धस्तानि त्रीणि खपुष्पवत् // SAम्_६६ //

अनन्यतैकान्ते ऽणूनां संघाते ऽपि विभागवत् / असंहतत्वं स्याद्भूतचतुष्कं भ्रान्तिरेव सा // SAम्_६७ //

कार्यभ्रान्तेरणुभ्रान्तिः कार्यलिङ्गं हि कारणम् / उभयाभावतस्तत्स्थं गुणजातीतरच्च न // SAम्_६८ //

एकत्वे ऽन्यतराभावः शेषाभावो ऽविनाभुवः / द्वित्वसङ्ख्याविरोधश्च संवृतिश्चेन्मृषैव सा // SAम्_६९ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_७० //

द्रव्यपर्याययोरैक्यं तयोरव्यतिरेकतः / परिणामविशेषाच्च शक्तिमच्छक्तिभावतः // SAम्_७१ //

संज्ञासंख्याविशेषाच्च स्वलक्षणविशेषतः / प्रयोजनादिभेदाच्च तन्नानात्वं न सर्वथा // SAम्_७२ //

यद्यापेक्षिकसिद्धिः स्यान्न द्वयं व्यवतिष्ठते / अनापेक्षिकसिद्धौ च न सामान्यविशेषता // SAम्_७३ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_७४ //

धर्मधर्म्यविनाभावः सिध्यत्यन्योन्यवीक्षया / न स्वरूपं स्वतो ह्येतत्कारकज्ञापकाङ्गवत् // SAम्_७५ //

सिद्धं चेद्धेतुतः सर्वं न प्रत्यक्षादितो गतिः / सिद्धं चेदागमात्सर्वं विरुद्धार्थमतान्यपि // SAम्_७६ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_७७ //

वक्तर्यनाप्ते यद्धेतोः साध्यं तद्धेतुसाधितम् / आप्ते वक्तरि तद्वाक्यात्साध्यमागमसाधितम् // SAम्_७८ //

अन्तरङ्गार्थतैकान्ते बुद्धिवाक्यं मृषाखिलम् / प्रमाणाभासमेवातस्तत्प्रमाणादृते कथम् // SAम्_७९ //

साध्यसाधनविज्ञप्तेर्यदि विज्ञप्तिमात्रता / न साध्यं न च हेतुश्च प्रतिज्ञाहेतुदोषतः // SAम्_८० //

बहिरङ्गार्थतैकान्ते प्रमाणाभासनिह्नवात् / सर्वेषां कार्यसिद्धिः स्याद्विरुद्धार्थाभिधायिनाम् // SAम्_८१ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_८२ //

भावप्रमेयापेक्षायां प्रमाणाभासनिह्नवः / बहिःप्रमेयापेक्षायां प्रमाणं तन्निभं च ते // SAम्_८३ //

जीवशब्दः सबाह्यार्थः संज्ञात्वाद्धेतुशब्दवत् / मायादिभ्रान्तिसंज्ञाश्च मायाद्यैः स्वैः प्रमोक्तिवत् // SAम्_८४ //

बुद्धिशब्दार्थसंज्ञास्तास्तिस्रो बुद्ध्यादिवाचिकाः / तुल्या बुद्ध्यादिबोधाश्च त्रयस्तत्प्रतिबिम्बिकाः // SAम्_८५ //

वक्तृश्रोतृप्रमातॄणां वाक्यबोधप्रमाः पृथक् / भ्रान्तावेव प्रमाभ्रान्तौ बाह्यार्थौ तादृशेतरौ // SAम्_८६ //

बुद्धिशब्दप्रमाणत्वं बाह्यार्थे सति नासति / सत्यानृतव्यवस्थैवं युज्यते ऽर्थाप्त्यनाप्तिषु // SAम्_८७ //

दैवादेवार्थसिद्धिश्चेद्दैवं पौरुषतः कथम् / दैवतश्चेदनिर्मोक्षः पौरुषं निष्फलं भवेत् // SAम्_८८ //

पौरुषादेव सिद्धिश्चेत्पौरुषं दैवतः कथम् / पौरुषाच्चेदमोघं स्यात्सर्वप्राणिषु पौरुषम् // SAम्_८९ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_९० //

अबुद्धिपूर्वापेक्षायामिष्टानिष्टं स्वदैवतः / बुद्धिपूर्वव्यपेक्षायामिष्टानिष्टं स्वपौरुषात् // SAम्_९१ //

पापं ध्रुवं परे दुःखात्पुण्यं च सुखतो यदि / अचेतनाकषायौ च बध्येयातां निमित्ततः // SAम्_९२ //

पुण्यं ध्रुवं स्वतो दुःखात्पापं च सुखतो यदि / वीतरागो मुनिर्विद्वांस्ताभ्यां युञ्ज्यान्निमित्ततः // SAम्_९३ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_९४ //

विशुद्धिसंक्लेशाङ्गं चेत्स्वपरस्थं सुखासुखम् / पुण्यपापास्रवौ युक्तौ न चेद्व्यर्थस्तवार्हतः // SAम्_९५ //

अज्ञानाच्चेद्ध्रुवो बन्धो ज्ञेयानन्त्यान्न केवली / ज्ञानस्तोकाद्विमोक्षश्चेदज्ञानाद् बहुतो ऽन्यथा // SAम्_९६ //

विरोधान्नोभयैकात्म्यं स्याद्वादन्यायविद्विषाम् / अवाच्यतैकान्ते ऽप्युक्तिर्नावाच्यमिति युज्यते // SAम्_९७ //

अज्ञानान्मोहतो बन्धो नाज्ञानाद्वीतमोहतः / ज्ञानस्तोकाच्च मोक्षः स्यादमोहान्मोहितो ऽन्यथा // SAम्_९८ //

कामादिप्रभवश्चित्रः कर्मबन्धानुरूपतः / तच्च कर्म स्वहेतुभ्यो जीवास्ते शुद्ध्यशुद्धितः // SAम्_९९ //

शुद्ध्यशुद्धी पुनः शक्ती ते पाक्यापाक्यशक्तिवत् / साद्यनादी तयोर्व्यक्ती स्वभावो ऽतर्कगोचरः // SAम्_१०० //

तत्त्वज्ञानं प्रमाणं ते युगपत् सर्वभासनम् / क्रमभावि च यज्ज्ञानं स्याद्वादनयसंस्कृतम् // SAम्_१०१ //

उपेक्षा फलमाद्यस्य शेषस्यादानहानधीः / पूर्वं वाज्ञाननाशो वा सर्वस्यास्य स्वगोचरे // SAम्_१०२ //

वाक्येष्वनेकान्तद्योती गम्यं प्रति विशेषकः / स्यान्निपातो ऽर्थयोगित्वात्तव केवलिनामपि // SAम्_१०३ //

स्याद्वादः सर्वथैकान्तयोगात्किंवृत्तचिद्विधिः / सप्तभङ्गनयापेक्षो हेयादेयविशेषकः // SAम्_१०४ //

स्याद्वादकेवलज्ञाने सर्वतत्त्वप्रकाशने / भेदः साक्षादसाक्षाच्च ह्यवस्त्वन्यतमं भवेत् // SAम्_१०५ //

सधर्मणैव साध्यस्य साधर्म्यादविरोधतः / स्याद्वादप्रविभक्तार्थविशेषव्यञ्जको नयः // SAम्_१०६ //

नयोपनयैकान्तानां त्रिकालानां समुच्चयः / अविभ्राड् भावसम्बन्धो द्रव्यमेकमनेकधा // SAम्_१०७ //

मिथ्यासमूहो मिथ्या चेन्न मिथ्यैकान्ततास्ति नः / निरपेक्षा नया मिथ्या सापेक्षा वस्तु ते ऽर्थकृत् // SAम्_१०८ //

नियम्यते ऽर्थो वाक्येन विधिना वारणेन वा / तथान्यथा च सो ऽवश्यमविशेष्यत्वमन्यथा // SAम्_१०९ //

तदतद्वस्तु वागेषा तदेवेत्यनुशासति / न सत्या स्यान्मृषावाक्यैः कथं तत्त्वार्थदेशना // SAम्_११० //

वाक्स्वभावो ऽन्यवागर्थप्रतिषेधनिरङ्कुशः / आह च स्वार्थसामान्यं तादृग्वाच्यं खपुष्पवत् // SAम्_१११ //

सामान्यवाग्विशेषे चेन्न शब्दार्था मृषा हि सा / अभिप्रेतविशेषाप्तेः स्यात्कारः सत्यलाञ्छनः // SAम्_११२ //

विधेयमीप्सितार्थाङ्गं प्रतिषेधविरोधि यत् / तथैवादेयहेयत्वमिति स्याद्वादसंस्थितिः // SAम्_११३ //

इतीयमाप्तमिमांसा विहिता हितमिच्छता / सम्यङ्मिथ्योपदेशार्थविशेषप्रतिपत्तये // SAम्_११४ //

जयति जगति क्लेशावेशप्रपंचहिमांशुमान् विहितविषमैकान्तध्वान्तप्रमाणनयांशुमान् / यतिपतिरजो यस्याधृष्टान्मताम्बुनिधेर्लवान् स्वमतमतयस्तीर्थ्या नाना परे समुपासते // SAम्_११५ //