Kषेमेन्द्रविरचिता

Bओधिसत्त्वावदानकल्पलता /

नमः सर्वज्ञाय /

१. प्रभासावदानम् /

चित्तं यस्य स्फटिकविमलं नैव गृह्णाति रागं कारुण्यार्द्रे मनसि निखिलाः शोषिता येन दोषाः / अक्रोधेन स्वयमभिहतो येन संसारशत्रुः सर्वज्ञो ऽसौ भवतु भवतां श्रेयसे निश्चलाय // KAव्क्_१.१ //

सच्छायः स्थिरधर्ममूलवलयः पुण्यालवालस्थितिर् धीविद्याकरुणाम्भसा हि विलसद्विस्तीर्णशाखान्वितः / संतोषोज्ज्वलपल्लवः शुचियशःपुष्पः सदासत्फलः सर्वाशापरिपूरको विजयते श्रीबुद्धकल्पद्रुमः // KAव्क्_१.२ //

जायते जगदुद्धर्तुं संसारमकराकरात् / मतिर्महानुभावानामत्रानुश्रूयते यथा // KAव्क्_१.३ //

अस्ति प्रभावती नाम हेमहर्म्यगृहैर्वृता / पुरी प्रभावतीव द्यौर्विमानैः पुण्यकर्मणाम् // KAव्क्_१.४ //

विद्याधरवती सिद्धगन्धर्वगणसेविता / गां श्रिता शक्रनगरी सुकृतेन सतामिव // KAव्क्_१.५ //

सेविता सततं सत्यव्रतदानदयामयैः / राजधानीव धर्मस्य पुण्यावसथशालिनी // KAव्क्_१.६ //

अभूद्भूतिलकस्तस्यां प्रभासो नाम भूपतिः / सप्रभा सादरैर्यस्य कीर्तिरभ्यर्च्यते सुरैः // KAव्क्_१.७ //

गुणसौरभसंभाराः सर्वासां हरिणीदृशाम् / यद्यशःपुष्पमञ्जर्यो याताः कर्णवतंसताम् // KAव्क्_१.८ //

उपायज्ञस्य यस्याज्ञां सुवणकुसुमोज्ज्वलाम् / मालामिव महीपाला मौलिचक्रेषु चक्रिरे // KAव्क्_१.९ //

तं कदाचित्समासीनमभ्येत्य भुवनेश्वरम् / उवाच क्षितिविन्यस्तजानुर्नागवनाधिपः // KAव्क्_१.१० //

देव दिव्यद्युतिर्दन्ती गृहीतो ऽस्माभिरद्भुतः / त्वत्कीर्तिश्रवणाद्भूमिमैरावण इवागतः // KAव्क्_१.११ //

द्वारि स्थितो ऽसौ द्विरदस्त्रिदशार्हः प्रदृश्यताम् / भृत्यानां प्रभुनां दृष्टः सफलो हि परिश्रमः // KAव्क्_१.१२ //

एतदाकर्ण्य नृपतिर्निर्गत्यामात्यसंमतः / ददर्श द्विरदं द्वारि कैलासमिव जङ्गमम् // KAव्क्_१.१३ //

उद्दामसौरभाहूतैर्भ्रमरैर्गण्डडिण्डिमैः / शृङ्गाराभरणोदारं वसन्तमिव सेवितम् // KAव्क्_१.१४ //

दन्तपर्यन्तविश्रान्तकरं मीलितलोचनम् / स्मरन्तं विन्ध्यकदलीसल्लकीकाननश्रियः // KAव्क्_१.१५ //

अगस्त्यशासनाद् यातं भुवि कुञ्जरराजताम् / स्फुरत्सप्तच्छदामोदं विन्ध्याचलमिवोन्नतम् // KAव्क्_१.१६ //

तं विलोक्य क्षितिपतिर्दन्तस्तम्भविभूषितम् / लक्ष्मीविलासभवनं विस्मयादित्यचिन्तयत् // KAव्क्_१.१७ //

अहो नवनवोत्कर्षा निर्माणाश्चर्यशालिनाम् / कर्मणामनवच्छिन्ना संसारसर्गसंततिः // KAव्क्_१.१८ //

अमन्थेन सुधाम्भोधेरनायासेन वासुकेः / अनाकर्षेण शैलस्य केनायं जनितो गजः // KAव्क्_१.१९ //

अथ हस्तिमहामात्रं संयातं नाम भूपतिः / आदिदेशार्चितादेशं गजो ऽयं दम्यतामिति // KAव्क्_१.२० //

तदादिश्य महीपाले याते ऽन्तःपुरमन्दिरम् / नागं जग्राह संयातः सर्वशिक्षाभरक्षमम् // KAव्क्_१.२१ //

स सच्छिष्य इव प्राज्ञः प्राग्जन्माभ्यासयन्त्रितः / नीतस्तेन प्रयत्नेन सर्वशिक्षाविनीतताम् // KAव्क्_१.२२ //

बहुदाननिरुद्वेगः शक्त्युत्साहयुतः क्षमी / रिपुप्रघातसुगतिः स राज्ञस्तुल्यतां ययौ // KAव्क्_१.२३ //

दम्यक्रियासमुत्तीर्णं ततस्तं कुञ्जरेश्वरम् / नरेश्वराय संयातः कृतकृत्यो न्यवेदयत् // KAव्क्_१.२४ //

दृष्ट्वा तमङ्कुशायत्तं निर्विकारबलोदयम् / उत्साहशिखरारूढं मेने राजा जयश्रियम् // KAव्क्_१.२५ //

स संजातप्रहर्षोत्थदाक्ष्यशिक्षादिदृक्षया / तमारुरोह सोत्साहः सहस्रांशुरिवोदयम् // KAव्क्_१.२६ //

संयातो ऽथ गजेन्द्रस्य मन्त्रीव वशवर्तिनः / सर्वमण्डलसंचारचातुर्थं समदर्शयत् // KAव्क्_१.२७ //

गजप्रेक्षाप्रसङ्गेन मृगयाकेलिलालसः / राजा निजोत्साहमिव व्यगाहत वनं महत् // KAव्क्_१.२८ //

स ययौ रत्नकेयूरकिरणैर्दूरसर्पीभिः / सल्लकीपल्लववरैर्दिग्नागानाह्वयन्निव // KAव्क्_१.२९ //

व्रजन्तं तत्र ददृशुस्तं वने वनदेवताः / प्रहर्षविस्मयाकीर्णकर्णपूरीकृतेक्षणाः // KAव्क्_१.३० //

शबरीकबरीपाशपुष्पसौरभनिर्भराः / वैन्ध्या वसुंधराधीशं मरुतस्तं सिषेविरे // KAव्क्_१.३१ //

अथ विन्ध्योपकण्ठेषु स्वच्छन्दसुखशाखिषु / स्मृत्वा विलासवृत्तान्तं गजः सोत्कण्ठतां ययौ // KAव्क्_१.३२ //

करिण्याः प्रेमबद्धाया गन्धमाघ्राय स द्विपः / नीतिं नृप इवोत्सिक्तस्तत्याजाङ्कुशयन्त्रणाम् // KAव्क्_१.३३ //

सवेगं धावतस्तस्य रागाकृष्टस्य दण्डिनः / विमूढस्येव संसारे नाभवद्विरतिः क्कचित् // KAव्क्_१.३४ //

दृष्ट्वा प्रभञ्जनजवं कुञ्जरं राजकुञ्जरः / व्रजन्तं जातसंदेहः संयातमिदमब्रवीत् // KAव्क्_१.३५ //

अहो बतायं भवता विनयं ग्राहितो गजः / दृष्टः प्रयातो वैमुख्यं गुरोरस्याङ्कुशस्य यः // KAव्क्_१.३६ //

भ्रमतीव दिशां चक्रमनुयान्तीव पादपाः / पादन्यासभरेणास्य क्षीबेणाधूर्णते क्षितिः // KAव्क्_१.३७ //

अस्मिन् देव इवाकाले प्रयाते प्रतिकूलताम् / सर्वाः पुरुषकारस्य निष्फला यत्नवृत्तयः // KAव्क्_१.३८ //

वचः श्रुत्वेति संयातः प्रभोरायातसाध्वसः / शिक्षापवादवैलक्ष्यादुवाच रचिताञ्जलिः // KAव्क्_१.३९ //

देव सर्वक्रियायत्तः कुञ्जरो ऽयं मया कृतः / करिणीगन्धमाघ्राय यातः किं त्वद्य विक्रियाम् // KAव्क्_१.४० //

नोपदेशं न नियमं न दाक्षिण्यं न साधुताम् / स्मरन्ति जन्तवः कामं कामस्य वशमागताः // KAव्क्_१.४१ //

केन रतिरसोत्सिक्ता विषयाभिमुखी मतिः / अदभ्रश्वभ्रविभ्रष्टशओलकुल्येव वार्यते // KAव्क्_१.४२ //

शरीरश्रमशिक्षायां दमकाः कुशला वयम् / मनोनियमशिक्षायां मुनयो ऽपि न पण्डिताः // KAव्क्_१.४३ //

रागादगणितायासः स्खलिताखिलसंयमः / एष धावत्यमारेण मूर्खः खल इव द्विपः // KAव्क्_१.४४ //

वृक्षशाखां समालम्ब्य त्यजेमं पृथिवीपते / व्यसनी पतितः सत्यं पातयत्येव दुर्जनः // KAव्क्_१.४५ //

संयातस्य वचः श्रुत्वा तत्कालसदृशं नृपः / तेनैव सहितः शाखामाललम्बे महातरोः // KAव्क्_१.४६ //

अवतीर्य तरोरश्वमारुह्य नृपतौ गते / प्राप्यालिलिङ्ग करिणीं विगाह्य गहनं गजः // KAव्क्_१.४७ //

ततः शान्तस्मरो हस्ती दिनैरभ्येत्य सप्तभिः / स्वयमालानसंबद्धस्तस्थौ भुक्त्वा यथासुखम् // KAव्क्_१.४८ //

शिक्षासंयमयन्त्रितं तं दृष्ट्वा स्वयमागतम् / संयातः कौशलोत्कर्षहर्षाद्राज्ञे न्यवेदयत् // KAव्क्_१.४९ //

रागवागुरयाकृष्टः प्रययौ यः स्मरातुरः / शिक्षायामविसंवादी सो ऽयं प्राप्तः स्वयं गजः // KAव्क्_१.५० //

संकेतयन्त्रितो वश्यो रसज्ञः सल्लकीभुवाम् / संतप्तलोहकवलं गृह्णाति विनये स्थितः // KAव्क्_१.५१ //

एष कामरसाकृष्टः कष्टां विकृतिमाययौ / पुनः प्रकृतिमापन्नः प्रशान्तमदनज्वरः // KAव्क्_१.५२ //

शक्या दमयितुं देव सिंहव्याघ्रगजादयः / न तु रागासवक्षीबविषयाभिमुखं मनः // KAव्क्_१.५३ //

एतदाकर्ण्य भूपालस्तत्तथेति विचिन्तयन् / उवाच सत्यमुचितं संयात कथितं त्वया // KAव्क्_१.५४ //

अप्यस्ति कश्चिल्लोके ऽस्मिन् येन चित्तमदद्विपः / नीतः प्रशमशीलेन संयमालानलीनताम् // KAव्क्_१.५५ //

इत्युक्ते दे वताविष्टः संयातस्तमभाषत / देव सन्ति जगत्क्लेशनिःशेषोन्मूलनोद्यताः // KAव्क्_१.५६ //

विवेकालोकिता लोके वैराग्यजनिताग्रहाः / शमसंतोषविशदा बुद्धा एव प्रबोधिनः // KAव्क्_१.५७ //

इति बुद्धाभिधां श्रुत्वा सम्यक्संबोधिचेतसः / राज्ञः प्राग्जन्मजाभ्यासप्रणिधानमजायत // KAव्क्_१.५८ //

विनिमज्जज्जगदिदं संसारे मकराकरे / संतारयेयं संबोधिमुक्तः कुशलसेतुना // KAव्क्_१.५९ //

अथोचुर्देवता व्योन्मस्तं शुद्धावासकायिकाः / सम्यक्संबोधिसंबुद्धो भविष्यसि महामते // KAव्क्_१.६० //

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा विरजसां वरः / जातिस्मरो दिव्यचक्षुः प्रययौ बोधिसत्त्वताम् // KAव्क्_१.६१ //

अथ स विपुलसत्त्वस्तत्त्वनिक्षिप्तचक्षुर् भवजलनिधिमज्जत्सर्वभूतानुकम्पी / अभवदभिनवोद्यत्संवुदित्साहयोगाद् दलितकुशलसेतुः सत्त्वसंतारणाय // KAव्क्_१.६२ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां प्रभासावदानं नाम प्रथमः पल्लवः समाप्तः //

२. श्रीसेनावदानम् /

ते जयन्ति जगत्यस्जिन् पुण्यचन्दनपादपाः / छेदनिर्घर्षदाहे ऽपि ये परार्थेषु निर्व्यथाः // KAव्क्_२.१ //

गणनीया गुणगणैरस्त्यरिष्टाभिधा पुरी / स्पर्धया शक्रनगरी यस्या न स्याद्गरीयसी // KAव्क्_२.२ //

तस्यां बभूव भूपालः श्रीसेन इति विश्रुतः / समग्रगुणरत्नानां रत्नाकर इवाकरः // KAव्क्_२.३ //

परोपकारशक्तस्य चतुरस्य प्रभावतः / अनुरक्ता दिशः सर्वाः सूर्यस्येव प्रभावतः // KAव्क्_२.४ //

यशोभि शोभितं येन धनदानसुगन्धिभिः / गजैश्च भूतिधवलैर्जगत्कल्पद्रुमैरिव // KAव्क्_२.५ //

कलालयो ऽपि सरलः सरलो ऽपि महामतिः / यो बभूव प्रजापुण्यैर्मतिमानप्यवञ्चकः // KAव्क्_२.६ //

यावत्तपति तिग्मांशुर्यावद्वहति मारुतः / तावदाज्ञा च कीर्तिश्च यस्याप्रतिहताभवत् // KAव्क्_२.७ //

शमव्यायामविदुषां षस्ङ्गुणज्ञानचक्षुषाम् / यं द्वादशसहस्राणि मन्त्रिणां पर्युपासते // KAव्क्_२.८ //

तस्मिन्धर्मपरे राज्ञि बभूव सुकृती जनः / भर्तृतुल्या भवन्त्येव गुणैः स्त्रिय इव प्रजाः // KAव्क्_२.९ //

तस्य पुण्याधिवासेन जनास्त्रिदिवगामिनह् / विमानैः शक्रनगरीं निःसंचाराः प्रवक्रिरे // KAव्क्_२.१० //

दृष्ट्वा मनुजलोकेन सुरलोकसमावृतिम् / जातवैरः क्षितिओपतौ शतक्रतुरचिन्तयत् // KAव्क्_२.११ //

सेनेव लक्ष्मी वसुधेषु चारस्याश्चर्यकर्तव्य च दत्तनित्यम् / कल्याणशीलेन च स र्वचेतन्यप्रव्यहासामन अस्मकाश्च (?) // KAव्क्_२.१२ //

तस्याखण्डितचेतसः दद्धिद्वल्यानुभावपाम् (?) / कर्तव्या धैर्याजिज्ञासा मया मायाविधायिना // KAव्क्_२.१३ //

इति संचिन्त्य सुचिरं सर्वैरनुगतः सुरैः / रूपं शक्रः परावर्त्य मर्त्यलोकमवातरत् // KAव्क्_२.१४ //

अत्रान्तरे प्रजाकार्यपर्यालोचनतत्परः / राज्यरक्षागुरुर्मन्त्री नृपमूचे महामतिः // KAव्क्_२.१५ //

राजन् विरजसा राज्यराजमानेन निर्जितः / निर्व्याजदानैर्भवता लज्जते त्रिदशेश्वरः // KAव्क्_२.१६ //

परस्य पूर्णगुणतामात्मनस्तद्विहीनताम् / दृष्ट्वा को नाम नायाति मात्सर्यस्य विधेयताम् // KAव्क्_२.१७ //

ईर्ष्यालवः परोत्कर्षसंघर्षस्य जुषो जनाः / प्रायेणोद्वेगमायान्ति महताम् सुकृतेष्वपि // KAव्क्_२.१८ //

सर्वस्वदानमर्यादादानव्यसनिनो ऽस्तु ते / पुत्रदारात्मदाने तु संकल्पो ह्यतिसाहसः // KAव्क्_२.१९ //

दृश्यन्ते दारुणास्ते ते स्वप्नाः साध्वसहेतवः / जगतः सूच्यते तीव्रं यैश्चूडामणिखण्डनम् // KAव्क्_२.२० //

दैवज्ञानां प्रवादश्च श्रूयते तत्त्ववादिनाम् / शरीरं पृथिवीपालो दास्यतीति सुदुःसहः // KAव्क्_२.२१ //

शरीरदानं सर्वार्थिसार्थनैष्फल्यकारणम् / सर्वप्रदो भवत्येव तिष्ठन् कल्पमहीरुहः // KAव्क्_२.२२ //

तस्मादस्मान्महीपाल विरम त्यागसाहसात् / रक्षारत्नं हि जगतः प्रजायत्तं वपुस्तव // KAव्क्_२.२३ //

इति मन्त्रिरेणोक्तमाकर्ण्य वसुधाधिपः / तमूचे सत्त्वधवलस्मितघौताधरद्युतिः // KAव्क्_२.२४ //

उक्तं हितं म्हामात्य भवता सचिवोचितम् / किं त्वर्थिनवैमुख्यसंतापं नाहमुत्सहे // KAव्क्_२.२५ //

देहीति वादिषु गिरो निषेधपरुषाक्षराः / स्फुरन्ति वदने येषां सजीवास्ते गतासवः // KAव्क्_२.२६ //

इदमस्मादवाप्स्यामीत्याधाय हृदि याचकः / प्राप्यः प्रयाति वैमुख्यं यस्मिन् किं तेन जीवता // KAव्क्_२.२७ //

धिग्जन्म पुण्यहीनस्य तस्य निष्करुणात्मनः / यस्यार्तजनसंतापश्रवणे शीतलं मनः // KAव्क्_२.२८ //

एतदर्थमयं कायः सापायो ऽपि सतां प्रियः / यत्कस्यचित् क्कचिद् याति कदाचिदुपकारिताम् // KAव्क्_२.२९ //

श्रुत्वेति नृपतेर्वाक्यममात्यः सत्त्वशालिनः / नोवाच किंचिदचलां विचिन्त्य भवितस्यताम् // KAव्क्_२.३० //

ततः कदाचिद्भूभर्तुस्तस्य लीलाविहारिणः / जायां जयप्रभां नाम रतिं रतिपतेरिव // KAव्क्_२.३१ //

दूराद् यदृच्छयायातां चित्तसासङ्गवागुराम् / मुनिरध्यापकः कान्ताम् ददर्श विनिमेषदृक् // KAव्क्_२.३२ //

प्राग्जन्माभ्याससंबन्धस्नेहात्परिचितामिव / तां दृष्ट्वा स धृतेः प्राप धैर्यराशिरनीशताम् // KAव्क्_२.३३ //

तस्य वीतस्पृहस्यापि वासनोल्लसितं मनः / उत्सृज्य भववैमुख्यमभिलाषभुवं ययौ // KAव्क्_२.३४ //

इयं हि सततस्यूता संततप्रीतितन्तुभिः / नापैति सर्वजन्तूनां प्राग्जन्माभ्यासवासना // KAव्क्_२.३५ //

तदाश्रमपदं प्राप्तः समाप्ताध्ययनव्रतः / शिष्यो माणवकः प्राह दक्षिणा गृह्यतामिति // KAव्क्_२.३६ //

स तमूचे न मे वत्स वने वृत्तिः प्रयोजनम् / तथापि यदि निर्बन्धः श्रूयतां यदभीप्सितम् // KAव्क्_२.३७ //

श्रीसेनस्य क्षितिपतेयदि देवी जयप्रभा / लभ्यते भवता दातुं तदसौ मम दक्षिणा // KAव्क्_२.३८ //

इत्युक्तं गुरुणा श्रुत्वा शिष्यः कम्पितमानसः / अशक्यप्रार्थनालाभे संशयाकुलितो ऽभवत् // KAव्क्_२.३९ //

स गत्वा सततस्वेच्छाविवृतद्वारमर्थिनाम् / विवेश स्वैरविश्रम्भभवनं भूभृतां प्रभोः // KAव्क्_२.४० //

अलभ्यार्थार्थनादैन्यचिन्तातिक्लिष्टमानसः / नम्राननो ऽतिवैलक्ष्याद् वीक्षमाण इव क्षितिम् // KAव्क्_२.४१ //

तं दृष्ट्वार्थिनमायातं प्रहृष्टो ऽभून्महीपतिः / सुधाप्रदानसन्नद्धसमुद्भूतिरिवाम्बुधिः // KAव्क्_२.४२ //

किं तवेप्सितमित्युक्त्वा पूजितः स महीभुजा / उवाचानुचिताख्यानवैलज्जस्खलिताक्षरः // KAव्क्_२.४३ //

अनर्थितपरः पूर्वमर्थिकल्पतरोस्तव / गर्वर्थमर्थितां यातः सुदुर्लभपदे ऽप्यहम् // KAव्क्_२.४४ //

मम विद्याव्रते पूर्णे दक्षिणाभिमता गुरोः / राजन् जयप्रभा देवी दीयता यदि शक्यते // KAव्क्_२.४५ //

इत्युक्रे मुनिशिष्येण सहसैव महीपतेः / स्नेहदानसाविद्धं द्विधाभूतमभून्मनः // KAव्क्_२.४६ //

स जगाद् विजं दन्तज्योतिषाग्रविसारिणा / गृह्यतां दयिता स्वच्छवाससाच्छादयन्निव // KAव्क्_२.४७ //

अविचार्य मया देयमीप्सितं तव यद्गुरोः / वियोगचकितं चेतः सत्यं न गणयाम्यहम् // KAव्क्_२.४८ //

इत्युक्त्वाहूय दयिताम् राजा राजीवलोचनाम् / सदा हृदयसंसक्ताम् जीववृत्तिमिवापराम् // KAव्क्_२.४९ //

निवारितो ऽपि गुरुणा वियोगव्यसनाग्निना / निषिद्धो ऽप्यतिवृद्धेन स्नेहेन स्मरबन्धुना // KAव्क्_२.५० //

प्रददौ मुनिशिष्याय सहसा हरिणीमिव / किमेतदिति सायाससंत्रासतरलेक्षणाम् // KAव्क्_२.५१ //

दत्तायां त्यागशीलेन प्रियायां पृथिवीभुजा / चकम्पे त्यागभीतेव भूमिर्लोलाब्धिमेखला // KAव्क्_२.५२ //

यत्कृते दुर्दशां देहे सेहिरे दुःसहामपि / इन्द्रचन्द्रादयो देवास्ताह् प्रियाः कस्य न प्रियाः // KAव्क्_२.५३ //

शीलं केचिद्धनं केचिद्धर्मं केचित्तपः परे / लज्जां केचित्तनुं केचित्त्यजन्ति योषितां कृते // KAव्क्_२.५४ //

यदेव रागसर्वस्वं पुंसां जीवितजीवितम् / तदेव स्फीटसत्त्वानाम् दाने तृणलवायते // KAव्क्_२.५५ //

तामादाय गते तस्मिन् विरहाकुलितो नृपः / विरहेण सुखद्वेषी मनोभव इवाभवत् // KAव्क्_२.५६ //

शिष्येण मुनिरानीताम् दृष्ट्वा भूपतिवल्लभाम् / रहितां जीवितेनेव परलोकभुवं गताम् // KAव्क्_२.५७ //

गाढानुशयसंतप्तः परं लज्जानिमीलितः / अचिन्तयदनौचित्यमात्मनः कर्मवुप्लवात् // KAव्क्_२.५८ //

अहो नु बालकेनेव मया केवलचापलात् / निःशन्कमयशःपङ्के स्वयमात्मा निपतितः // KAव्क्_२.५९ //

इयं प्रजानां जननी भर्म्याणां धर्मकारिणा / वर्णाश्रमगुरोर्जायाम् मया दुःखानले ऽर्पिता // KAव्क्_२.६० //

किं तु नाकलितं शीलं न स्मृतः संयमो मया / गणितं नैव वैराग्यं विवेको नावलोकितः // KAव्क्_२.६१ //

अहो ऽत्र निर्विचाराणां सन्मार्गविमुखं मनः / असंयमासवक्षीबमपथेष्वेव धावति // KAव्क्_२.६२ //

इति संचित्य स मुनिर्वैलक्ष्यक्षपितद्युतिः / अभ्येत्य राजदयितामुवाच विनताननः // KAव्क्_२.६३ //

समाश्वसिहि हे मातर्न शोकं कर्तुकर्हसि / भवितव्यतयैवायं क्लेशस्ते दुर्नयश्च मे // KAव्क्_२.६४ //

त्यक्त्वा हि श्रमसंतापमस्य तीरतरोरधः / अधुनैव निजं धाम सहास्माभिर्गमिष्यसि // KAव्क्_२.६५ //

इत्युक्ते मुनिना देवी सीक्तेवामृतवृष्टिभिः / अवाप्तजीवितधृतिस्तत्याज भयसंभ्रमम् // KAव्क्_२.६६ //

श्रुत्वैतत् त्रिदिवव्यापि दातुश्चरितमद्भुतम् / राज्ञः सत्त्वदयाम् ज्ञातुं वासवः समुपाययौ // KAव्क्_२.६७ //

भक्षिताधःशरीरार्धो व्याघ्रेण विजने वने / पुत्रैश्चतुर्भिराक्रन्दैर्गृहीतो ब्राःमणाकृतिः // KAव्क्_२.६८ //

प्रस्रवद्भूरिरूधिरो लम्बमानान्त्रमण्डलह् / कृच्छेष्वपगतप्राणः पापैरिव दृढीकृतः // KAव्क्_२.६९ //

प्रत्यग्रामिष्यागन्धेन क्रव्यादैर्भृशमन्वितः / लुब्धपार्थिवचौरोत्थैरनर्थैरर्थवानिव // KAव्क्_२.७० //

नगरान्तरमासाद्य स ययौ पुरवासिनाम् / कारुण्यदैन्यदुःखार्तो स्मयाविस्मयहेतुताम् // KAव्क्_२.७१ //

स शोक इव साकारः स त्रास इव दुःसहः / विदधे साध्वसायासं सहसा पौरयोषिताम् // KAव्क्_२.७२ //

सो ऽर्थिसंदर्शनस्थानस्थितस्याथ महीपतेः / पुत्ररूपैश्चतुर्भिस्तैर्न्यस्तो ऽग्रे मञ्चिकार्पितह् // KAव्क्_२.७३ //

तं दृष्ट्वा वैशसावेशविषमक्लेशविह्वलम् / निष्कूणिताननवनो जनो ऽभून्मीलितेक्षणह् // KAव्क्_२.७४ //

स कम्पविह्वलं वक्षो मुक्तमुद्यम्य दक्षिणम् / भुजं जगाद भूपालं व्यथाशिथिलिताक्षरः // KAव्क्_२.७५ //

स्वस्ति तुभ्यं महीपते ब्राह्मणो ऽहमिमां दशाम् / तीव्रपाप इव प्रातः पश्य मां करुणानिधे // KAव्क्_२.७६ //

संसारेघोरगहने वने व्याघ्रेण भक्षितः / जीवाम्यवश्यभोग्यत्वाद्दुःखस्यास्य गरीयसः // KAव्क्_२.७७ //

अस्मिन्नपि विपत्तापे तीव्रक्लेशसहिष्णवः / विमुञ्चन्ति न मां प्राणाः सहृदः सज्जना इव // KAव्क्_२.७८ //

ददाति यदि ते कश्चित् छित्त्वा देहार्धमात्मनः / तत्ते जीवितमस्तीति मामूचे व्योमदेवता // KAव्क्_२./ ७९ //

को ददाति जगत्यस्मिन् जीवितं करुणानिधे / प्रायेण स्वसुखान्वेषी परार्थविमुखो जनः // KAव्क्_२.८० //

सर्वदा सर्वदातारं दीनव्यसनबान्धवम् / देहदाने ऽप्यविमुखं त्वामस्मि शरणं गतः // KAव्क्_२.८१ //

एकस्त्वमेव लोके ऽस्मिन् जातः सुकृतपादपः / निर्व्याजमादरोदारं दानं यस्य फलोद्गतिः // KAव्क्_२.८२ //

किमन्यैर्वा वदान्यस्य कीर्तितैर्भवतो गुणैः / दानमेवाहतो यस्य लोके सुकृतडिण्डिमः // KAव्क्_२.८३ //

आपन्नार्तिपरित्राणपवित्रचरितव्रताः / प्रायन्ते पुण्यपण्येन विपत्काले भवद्विधाः // KAव्क्_२.८४ //

अमन्दानन्दसुहृदो हरिचन्दनशीतलाः / हरन्ति सन्तः संतापं दक्षिणाः पवना इव // KAव्क्_२.८५ //

पूर्णेन्दुसुन्दरादस्मादुदिता वदनात्तव / ज्योप्त्स्नेव जीवयत्येव वाणी पीयूषवर्षिणी // KAव्क्_२.८६ //

इत्युक्तस्तेन सहसा हृदि संक्रान्ततद्व्यथः / संमोहमूर्च्छितं राजा तमूचे वाचमाकुलम् // KAव्क्_२.८७ //

समाश्वसिहि मुञ्च त्वं बह्यं प्राणवियोगजम् / प्रयच्छामि शरीरार्धमविचार्यैव ते द्विज // KAव्क्_२.८८ //

धन्यस्य् अयात्ययं कायः परोपकृतये क्षतिम् / क्षणक्षयी हि देहो ऽयं रक्ष्यमाणो ऽपि नाक्षयः // KAव्क्_२.८९ //

इत्युक्तवति भूपाले समुत्कम्पितमानसः / वज्राहत इवोवाच महामात्यो महामतिः // KAव्क्_२.९० //

अहो नु साहसाभ्यासादायासव्यसनी प्रभुः / हितं न गणयत्येव प्रजापुण्यपरिक्षयात् // KAव्क्_२.९१ //

प्रजानां भूतये शक्तः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो गुणी / यद्भक्तिमुखरो भृत्यः श्रोता कर्ता च भूपतिः // KAव्क्_२.९२ //

न करोति हितं स्वामी गजलीलानिमीलितः / गणनीयाः सुभृत्यानामियत्यो भोगसंपदः // KAव्क्_२.९३ //

भान्ति त् ए सुचिरं कर्णे यैः कृता मधुमञ्जरी / कल्याणकर्णिकाकीर्णा वाणी विनयवादिनाम् // KAव्क्_२.९४ //

राक्षसो ऽयं पिशाचो च छद्मना ब्राह्मणाकृतिः / रक्षारत्नस्य जगतां शरीरैरर्थिताम् गतह् // KAव्क्_२.९५ //

यदि नाम न मायेयं कृता तेन महीयसी / तत्कथं कृत्तदेहस्य क्षणमप्यस्ति जीवितम् // KAव्क्_२.९६ //

अविचार्यैव सुकृतं क्रियते दुर्ग्रहेण यत् / तदात्मपीडाओपरुषं परलोके ऽपि निःसुखम् // KAव्क्_२.९७ //

शक्यमेव सदा दद्यादशक्यं दीयते कथम् / सर्वस्वदेहदानादिप्रवाद एव शोभनः // KAव्क्_२.९८ //

कर्णामृतमिदं दूराद्यन्महार्थिमणिप्रदः / संप्राप्तानां पुनस्तत्र पानमस्यान्यतो ऽर्थिनाम् // KAव्क्_२.९९ //

रक्ष्यः सर्वप्रयत्नेन परेषामपि जीवितैः / प्रजानां जीवितं राजन्नर्थिचिन्तामणिर्भवान् // KAव्क्_२.१०० //

प्रसीद दयस्वास्मासु देव मा साहसं कृथाः / न् अकाचशकलस्यार्थे क्रियते चात्मविक्रयः // KAव्क्_२.१०१ //

इत्युक्त्वा पादयोः पत्युः पपातामात्यपुंगवः / शरीरदानसंकल्पान्नोच्चचाल च भूपतिः // KAव्क्_२.१०२ //

सो ऽवदत् प्रणयस्मेरचिकसद्दशनद्युतिः / जीवितस्नेहसंमोहतमह् परिहरन्निव // KAव्क्_२.१०३ //

केवलं भक्तिसंयुक्तमुक्तं व्यक्तमिदं त्वया / न सहे ऽहं महामात्य विप्रस्य प्राणसंशयम् // KAव्क्_२.१०४ //

हारैस्तुषारैः कमलैर्मृणालैरिन्दुचन्दनैः / निवर्तते ऽन्तःसंतापो नार्थिवैमुख्यदुःखजः // KAव्क्_२.१०५ //

सर्वथा सर्वदुःखार्तिहरणोद्यतचेतसः / न बोधेरन्तरायं मे सुमते कर्तुमर्हसि // KAव्क्_२.१०६ //

जन्मान्तरे ऽपि ददतो देहं मे न व्यथाभवत् / स्मराम्यतीतवृत्तस्य सम्यक्संबोधिचेतसा // KAव्क्_२.१०७ //

पुरा दृष्ट्वोद्यताम् व्याघ्रीं क्षुत्क्षामां पोतभक्षणे / तद्रक्षायै मया दत्तं शरीरमविक्षरिणा // KAव्क्_२.१०८ //

शिबिजन्मनि चान्धाय दत्तं नेत्रयुगं मया / रक्षितश्च स्वदेहेन कपोतः श्येनकाद्भयात् // KAव्क्_२.१०९ //

चन्द्रप्रभावतारे च रौद्राक्षायार्पितं शिरः / सर्वस्वपुत्रदारादि दत्तं चान्येषु जन्मसु // KAव्क्_२.११० //

इत्युक्ते बोधिसत्त्वेन् अभूभुजामात्यपुंगवः / न सजीवो न् अनिर्जीव इवाभूद्व्यथितेन्द्रियः // KAव्क्_२.१११ //

अलङ्घ्यशासनेनाथ राज्ञा क्रकचधारया / नियुक्तौ पलगण्डाख्यौ शरीरच्छेदकर्मणि // KAव्क्_२.११२ //

तौ तीव्रशोकविवशौ शक्रमायाविमोहितौ / कथंचिदिव भूभर्तुर्देहच्छेदे समुद्यतौ // KAव्क्_२.११३ //

नृपतेर्निर्विकारस्य क्रूरक्रकचधारया / विदार्यमाणे देहार्धे पृथिवी समकम्पत // KAव्क्_२.११४ //

भ्रष्टोल्का रक्तवसना विर्घातच्युततारका / द्यौः सशब्दं रुरोदेव कीर्णाश्रुकणसंततिः // KAव्क्_२.११५ //

वैशसालोकनेद्भूततीव्रदुःखासहिष्णुना / तूर्णं रजःपटेनेव रविणा पिहितं मुखम् // KAव्क्_२.११६ //

तस्मिन् प्रजाह् प्रजानाथे क्रकचाक्रान्तविग्रहे / चक्रन्दुः पूरिताक्रन्दा दिग्वधूमिः प्रतिस्वनैः // KAव्क्_२.११७ //

अक्षुब्धसत्त्वमालोक्य नृपं शक्रो द्विहाकृतिः / विस्मयानुशयाक्रान्तचित्तश्चिरमचिन्तयत् // KAव्क्_२.११८ //

अहो महामतेरस्य करुणाकोमलं मनः / प्राप्तं परार्थपीडासु वज्रादपि कठोरताम् // KAव्क्_२.११९ //

सागरादपि गम्भीरं मेरोरपि समुन्नतम् / त्रिदिवादपि साश्चर्यमहो वृत्तं महात्मनाम् // KAव्क्_२.१२० //

अहि प्राणप्रवासे ऽपि सत्त्वं सत्त्वमहोदधेः / साधोरिव विपत्पाते महत्त्वं नावहीयते // KAव्क्_२.१२१ //

इति चिन्तयति क्षिप्रं सहस्राक्षे क्षितिप्रभोः / नाभेरधःशरीरार्धं निकृत्तमपतत् क्षितौ // KAव्क्_२.१२२ //

स द्विधाभूतदेहोअपि हर्षोत्साहमयो ऽभवत् / सर्वभूतपरित्राणसत्त्वेन धृतजीवितः // KAव्क्_२.१२३ //

तदाज्ञया शरीरार्धे श्लेष्टे संपूर्णविग्रहः / स्वस्थक्षतिः समुत्थाय ब्राःमणस्तमभाषत // KAव्क्_२.१२४ //

अहो विराजसे राजन् पून्जं विरजसस्तव / निर्व्याजदेहदानेन विशेषं तु ब्न्हवद्यशः // KAव्क्_२.१२५ //

त्वन्मनोमणिवैमल्यतुल्यं किंचिदकुर्वतः / उपमानेन दारिद्य्रमहो मुग्धस्य वेधसः // KAव्क्_२.१२६ //

कृत्तः सुवृत्तः सरलः परार्थे मधुराशयः / सहसे दुःसहां पीडामिक्षुकाण्ड इवोन्नतः // KAव्क्_२.१२७ //

इत्युक्त्वा ब्राह्मणाकारः शक्रस्त स्मृतिजन्मभिः / संजीवनैषधिजातैः सुधास्यन्दैरपूरयत् // KAव्क्_२.१२८ //

ततः प्रकटिताकारः परितोषात्पुरंदरः / सुश्लिष्टनिजदेहार्धं प्रशशंस महीपतिम् // KAव्क्_२.१२९ //

अथाब्मरान्निपतितः सितकुसुमसंचयः / तत्कालोल्लासितक्षोणीहर्षहास इवाबभौ // KAव्क्_२.१३० //

अत्रान्तरे मुनिस्तस्मौ प्रियां जायां जयप्रभाम् / आदायाभ्येत्य तद्वृत्तं जाताश्चर्यो न्यवेदयत् // KAव्क्_२.१३१ //

पूतया संगतः पत्नया स्वकीर्त्येव विशुद्धया / उवाच पृष्टः शक्रेण निकारे निर्विकारितह् // KAव्क्_२.१३२ //

ततः सिंहासने दिव्यए विश्वकर्मविनिर्मिते / रत्नवर्षसमाकीर्णे जम्बुद्वीपे स भूपतिः // KAव्क्_२.१३३ //

अभिषिक्तः सुरेन्द्रेण प्रसाद्य दयितासखः / दानपुण्यप्रभावोत्थकुशलव्यापितप्रजः // KAव्क्_२.१३४ //

समाप्तसत्त्वसंसारसंतारणकृतव्रतह् / सम्यक्संबोधिसंबुद्धमनाः प्रमुदितो ऽभवत् // KAव्क्_२.१३५ //

मैत्रं चेतस्तरुणकरुणं सत्त्वसिद्धं विशुद्धं आपन्नार्तिप्रशमनफलस्फूईतमात्मप्रदानम् / दृष्ट्वा राज्ञह् प्रमुदसलिलक्षालिताक्षो विलक्षः शक्रः प्रायादमरनगरीं पूरितां तद्यशोभिः // KAव्क्_२.१३६ //

इति स विबुधवृन्दैः सिद्धयक्षोरगेन्द्रैः पुलकरुचिरवर्चैरर्च्यमानप्रभावः / अवनिमवनशक्तः कल्पयन्नाककल्पामबह्वविभवशोभामाप्तवान् बोधिसत्त्वः // KAव्क्_२.१३७ //

पूर्वावतारसंवादे दानोत्कर्षमुदाहरन् / उपदेशाय भिक्षूणामित्याह भगवान् जिनह् // KAव्क्_२.१३८ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां श्रीसेनावदानं नाम द्वितीयः पल्लवः //

३. मणिचूडावदानम् /

अस्मिन्नद्भुतसर्गे मकराकरजायमानमणीवर्ते / को ऽपि प्रकटितसुगतिः पुरुषमणिर्जायते (भव्यः) // KAव्क्_३.१ //

अस्ति सौभिप्रभापूरकर्पूरपरिपाण्डुरम् / साकेतं नाम नगरं सौभाग्यतिलकं भुवः // KAव्क्_३.२ //

सेव्यैः प्रभासत्त्वमयैर्गङ्गाविमलमानसैः / तीर्थैरिव स्थितं यत्र पवित्रः पुण्यकर्तृभिः // KAव्क्_३.३ //

यशःकुसुमिते यत्र पुण्यसौरभनिर्भरे / रमन्ते सुकृतोद्याने नन्दने पुरवासिनः // KAव्क्_३.४ //

तत्राभूद् भूपतिर्भुरिगुणरत्नमहोदधिः / भीतुर्यशःशशाङस्य मेहचूड इति श्रुतः // KAव्क्_३.५ //

सदा सदाश्रयार्हेण कलिकालापहारिणा / कृतः कृतयुगेनेव येन धर्मधरो जनः // KAव्क्_३.६ //

महीपतिः क्षमाशक्तः श्रीवृतः करुणारतः / वल्लभो ऽभूत् प्रजानां यः प्रख्यातो विजितेन्द्रियः // KAव्क्_३.७ //

अमरासवसंपूर्णमहिंसासत्रदीक्षितः / ददौ यः सर्वभूतानां पुण्यामभयदक्षिणम् // KAव्क्_३.८ //

निर्मदो यः प्रभावे ऽपि विभवे ऽपि प्रियंवदः / क्षमाशीलः प्रभुत्वे ऽपि यौवने ऽपि जितेन्द्रियः // KAव्क्_३.९ //

गम्भीरेणोन्नतिमता शूरेण शशिकान्तिना / सत्पक्षेण क्षितिभृता येनातन्यत विस्मयः // KAव्क्_३.१० //

राज्ञस्तस्याद्वितीयस्य बभूवाभरणद्वयम् / त्यागपूर्णं च कारुण्यं तारूण्यं सुकृतश्रियः // KAव्क्_३.११ //

पद्माकरस्य तस्याभूद्देवी कान्तिमती प्रिया / प्रभातश्रीरिव सदा निर्दोषाभ्युदयोत्सवा // KAव्क्_३.१२ //

नीतिः प्रभुगुणेवेन त्यागेन श्रीरिवोज्ज्वला / रराज राजचन्द्रेण सा शीलेनेव चारुता // KAव्क्_३.१३ //

सदानन्दनविख्यातयशःप्रसरया तया / मेरूस्त्रिदिवलक्ष्म्येव बभौ भूमिभृतां वरः // KAव्क्_३.१४ //

काले कल्याणनिलयं भर्तुः सा गर्भमादधे / भूत्यै भुवनपद्मस्य दिवाकरमिवादितिः // KAव्क्_३.१५ //

अरणिः पावकेनेव वेलेवाब्धेः सुधांशुना / ब्रह्माब्जेनेव गोविन्दनाभिर्गर्भेण सा बभौ // KAव्क्_३.१६ //

तस्या गर्भानुभावेन दोहदाभिमतं नृपः / ददौ सर्वार्थिसार्थेभ्यो वाञ्छिताभ्यधिकं वसु // KAव्क्_३.१७ //

पुनर्भूमिभुजा पृष्टा दोहदं शुभगर्भिणी / सरस्वतीव सा चक्रे स्वयं सद्धर्मदेशनाम् // KAव्क्_३.१८ //

पूर्णपुण्यमणिर्धर्मनिधिर्विधिसमुद्धृतः / वुपद्विपुलदुःखेभ्यः सदा रक्षति रक्षितः // KAव्क्_३.१९ //

कान्तारदुर्गेषु परिच्युतानां तापातुराणां परलोकमार्गे / स्निग्धः प्रवृद्धः फलपूरिताशः छायातरुर्धर्मसमो ऽस्ति नान्यः // KAव्क्_३.२० //

आलोकस्तिमिरे विपद्विषमणिः पाते करालम्बनं याच्ञाकल्पतरुर्जगज्जयरथः पाथेयमन्थे पथि / दुःखव्याधिमहौषधं भवभयोद्भान्ताशयाश्वासनं तापे चन्दनकाननं स्थिरसुहृद्धर्मः सतां बान्धवः // KAव्क्_३.२१ //

इत्यादि धर्मधवलं श्रुत्वा नृपवधूवचः / धर्मैकशरणः श्रीमान् बभूव भुवने जनः // KAव्क्_३.२२ //

ततः कालेन संपूर्णं द्यौरिवामृतदीधितिम् / असूत दारकं देवी जगत्तिमिरदारकम् // KAव्क्_३.२३ //

अजायतास्य सहजश्चूडालंकरणं मणिः / प्राग्जन्मान्तरसंसक्तो विवेक इव निर्मलः // KAव्क्_३.२४ //

स बभौ सुभगस्तस्य मूर्ध्नि पुण्यमयो मणिः / यस्य प्रभाप्रभावेण यामिन्यो दिनताम् ययुः // KAव्क्_३.२५ //

सोष्णीषस्य मणेस्तस्य पीयूषस्यन्दिबिन्दिवः / नयन्ति हेमताम् लोहं दुरितं शमयन्ति च // KAव्क्_३.२६ //

शिशोर्जातिस्मरस्याथ वचसा तस्य भूपतिः / ददौ हेम सदार्थिभ्यः सर्वं मणिरसोद्भवम् // KAव्क्_३.२७ //

पुष्परत्नध्वजच्छत्रपताकाव्यजनांशुकैः / अपूरयन् पुरं व्योन्मस्तस्य जन्मनि देवताः // KAव्क्_३.२८ //

सुप्रकाशोदिताशेषविद्याविद्योतितात्मनः / मणिचूड इति ख्यातं नाम तस्याकरोन्नृपः // KAव्क्_३.२९ //

स चकाराशयं हर्षपीयूषोच्छलितं पितुः / अभिजातः सुतो जातः पारिजात इवोदधेः // KAव्क्_३.३० //

पौलोमीव जयन्तेण जननी पूज्यजन्मना / बभौ तेन कुमारेण कुमारेणेव पार्वती // KAव्क्_३.३१ //

ततः कालेन सुकृतसोपानैः पृथिवीपतौ / दिव्यधामसमारूढे मणिचूडो ऽभवन्नृपः // KAव्क्_३.३२ //

अर्थिचिन्तामणेस्तस्य दानेन परिपूरिते / लोके पुण्यसुखालोके नार्तो ऽभून्न च याचकः // KAव्क्_३.३३ //

तस्य भद्रगिरिर्नाम बभूवं गजपुंगवः / प्रभोरिवानुकारेण दानार्द्रकरपुष्करः // KAव्क्_३.३४ //

तं कदाचिन्महास्थानस्थितं भुवननायकम् / भवभूतिः समभ्यायाद्भृगुवंशभवो मुनिः // KAव्क्_३.३५ //

दिव्यकान्यां समादाय लावण्यललिताननाम् / मूर्तामिव प्रभालक्ष्मीमक्षीणस्य क्षपापतेः // KAव्क्_३.३६ //

कुचयोरविवेकेन रागेण चरणाब्जयोः / नेत्रयोश्चापलेनेव सा जगत्यतिलज्जिता // KAव्क्_३.३७ //

तपःश्रियेव सहितं तं कन्यानुगतं मुनिम् / अओऊजयत् प्रजानाथः कृतासनपरिग्रहम् // KAव्क्_३.३८ //

कन्यापि नृपमालोक्य धीरं गम्भीरसुन्दरम् / परपीडासु कारुण्यान्न्यस्तचापमिव स्मरम् // KAव्क्_३.३९ //

चूडारत्नस्य कीरणैर्दुरितक्षयकारिभिः / लिखन्तं कुङ्कुमेनेव दिक्षु रक्षाक्षरावलिम् // KAव्क्_३.४० //

विक्षेपक्षिप्तमरुता चामरेण विराजितम् / सोच्छासेनेव सत्त्वेन जगत्संतारणं विना // KAव्क्_३.४१ //

रत्नोदारेण हारेण हृदयग्रहकारिणा / पातालविपदां शान्त्यै शैषेणेव निषेवितम् // KAव्क्_३.४२ //

वहन्तं महता दोष्णा क्षमां चित्तेन च क्षमाम् / प्रययौ साभिलाषस्य विस्मयस्य विधेयताम् // KAव्क्_३.४३ //

गृहीत्वा मुनिरुत्सङ्गे कुरङ्गतरलेक्षणाम् / जीवनीं तामनङ्गस्य जगाद् जगतीपतिम् // KAव्क्_३.४४ //

उदितेन जगन्नेत्रशतपत्रविकाशिना / भवता भाति लोको ऽयं देवेन च विवस्वता // KAव्क्_३.४५ //

अहो नु तव नास्त्येव विभूतिसुलभोद्भवः / साधोरिव गुणद्वेषः संमोहोपचितो मदः // KAव्क्_३.४६ //

लोकनाथस्य ते लोककारुण्यपूर्णचेतसः / राजन् मैत्रीजुषा कीर्तिः स्थिरा पारमिता परम् // KAव्क्_३.४७ //

अखेदसरलो दाता निर्व्याजसुकृतो भवान् / अत एव विशेषेण माननीयो मनीषिणाम् // KAव्क्_३.४८ //

पद्मोदरसमुद्भूता कन्या कमललोचना / होमावशेषपयसा वर्धितेयं मयाश्रमे // KAव्क्_३.४९ //

गृह्यतामग्रमहिषी पत्नीत्वे भवता नृप / विष्णोः श्रीरिव योग्येयं तवैव पुरुषोत्तम // KAव्क्_३.५० //

यज्ञपुण्यफलं पूर्णं कालेन मम दास्यसि / इत्युक्त्वा विधिना राज्ञे कन्यां दत्वा ययौ मुनिः // KAव्क्_३.५१ //

प्रियां पद्मावतीं राजा रतिं प्राप्येव मन्मथः / अरंस्त रुचिरोद्याने सुकृते पुण्यवानिव // KAव्क्_३.५२ //

ततः कालेन सा पुत्रं वंशवल्लिव मौक्तिकम् / असूत पद्मचूडाख्यं गुणानां दर्पणं पितुः // KAव्क्_३.५३ //

शक्रादिभिर्लोकपालैरनुल्लङ्घ्यमहोदयः / संस्तूयमानचरितः स्वयं कमलजन्मना // KAव्क्_३.५४ //

यशःसौरभसंभारसंपूरितदिगन्तरः / सर्वार्थिसार्थकल्याणकलनाकल्पपादपः // KAव्क्_३.५५ //

स्मृत्वा मुनेर्वचः काले कर्तुं विपुलदक्षिणाम् / अहिंसावसुसंपूर्णामाजहार महीपतिः // KAव्क्_३.५६ //

तस्मिन् यज्ञे समाजग्मुः सर्वकामैरनर्गले / मुनयो भार्गवमुखा नृपा दुष्प्रसहादयः // KAव्क्_३.५७ //

वर्तमाने मखे तस्मिन् निःसंख्यवसुवर्षिणि / रक्षोरूपः समुत्तस्थौ वह्निमध्यात् सुरेश्वरः // KAव्क्_३.५८ //

उपसृत्य स भूपालं कृशो विकृतविग्रहः / क्षुप्तिपासार्दितो ऽस्मीति ययाचे पानभोजनम् // KAव्क्_३.५९ //

शासनादथ भूभर्तुस्तस्मै विविधभोजनम् / उपनिन्युः परिचिताः पानं च परिचारकाः // KAव्क्_३.६० //

ततः किंचिद्विहस्यैव क्षितिपं प्राह राक्षसः / नेदमस्मत्प्रियं राजन् वयं हि पिशिताशनाः // KAव्क्_३.६१ //

सद्योहतस्य मांसेन रुधिरेण च भूयसा / तृप्तिरुत्पद्यते ऽस्माकं दीयतां यदभीप्सितम् // KAव्क्_३.६२ //

सर्वकामप्रदो ऽसीति त्वमहं समुपागतः / ददामीति प्रतिश्रुत्य न निषेधस्तवोचितः // KAव्क्_३.६३ //

इति रक्षवचः श्रुत्वा करुणकुलितो नृपः / अहिंसानियमेनाभूदर्थिवैमुख्यदुःखितः // KAव्क्_३.६४ //

सो ऽचिन्तयत्तदा दैवाज्जातो ऽयं धर्मसंशयः / न सहे दुःसहां हिंसां नं नैष्फल्यमर्थिनः // KAव्क्_३.६५ //

न च मांसं शरीरेभ्यो लभ्यते वैशसं विना / नाहं पिपीलकस्यापि कायक्लेशलवं सहे // KAव्क्_३.६६ //

दत्वाहं सर्वभूतेभ्यः पुण्यामभयदक्षिणम् / कथमस्मै प्रयच्छामि मांसं प्राणिवधोद्भवम् // KAव्क्_३.६७ //

इति संचित्य नॄपतिस्तमूचे करुणाकुलः / स्वशरीरसमुत्कृत्तमसृङ्भांसं ददामि ते // KAव्क्_३.६८ //

इत्युक्ते भूमिपतिना बभूवाकुलितं जगत् / न च देहव्ययोत्साहं सचिवास्तसय सेहिरे // KAव्क्_३.६९ //

प्रणयाद्वार्यमाणो ऽपि भूपालैर्मुनिभिस्तथा / ददौ स्वदेहमुत्कृत्य तस्मै मांसमसृग्वसाम् // KAव्क्_३.७० //

आकण्ठं पीतरक्तेन राक्षसेन क्षितिप्रभोः / भक्ष्यमाणेषु मांसेषु क्ष्ःअणं ख्षितिरकम्पतः // KAव्क्_३.७१ //

ततः पद्मावती देवी पतिं दृष्ट्वा तथागतम् / विलपन्ती निपतिता मोहमूर्च्छाकुलाभवत् // KAव्क्_३.७२ //

मनुजेन्द्रस्य देवेन्द्रस्तद्दृष्ट्वा सत्त्वमूर्जितम् / रक्षोरूपं परित्यज्य तमुवाच कृताञ्जलिः // KAव्क्_३.७३ //

अहो नु कर्मणा राजन् दुष्करेण तवामुना / रोमाञ्चकञ्चुकाकीर्णः कायः कस्य न जायते // KAव्क्_३.७४ //

अहो पुण्यमसामान्यमहो सत्त्वमनुत्तरम् / अहो धरियममर्यादं राजान् विरजसस्तव // KAव्क्_३.७५ //

दुःखिताः परदुःखेषु निर्लोभा दुर्लभेषु च / विपक्षेषु क्षमावन्तः सन्तः सुकृतसेतवः // KAव्क्_३.७६ //

समुन्मिषति को ऽप्येष सत्त्वोत्साहो महात्मनाम् / त्रैलोक्यं करुणार्द्राणां येन यात्यनुकम्प्यताम् // KAव्क्_३.७७ //

उक्त्वेति दिव्यौषधिभिस्तं कृत्वा स्वस्थविग्रहम् / प्रसाद्य लज्जावनतः शक्रः स्वनिलयं ययौ // KAव्क्_३.७८ //

ततः समाप्ते विधिवद्यज्ञे राज्ञां महीपतिः / चक्रे मुनिवराणां च पूजां त्रिदशपूजितः // KAव्क्_३.७९ //

स रत्नवर्षैर्यज्ञान्ते कन्याग्रामपुरप्रदः / सहितं त्रिदशार्हेण हरिणा हेममालिना // KAव्क्_३.८० //

ददरु राजगजं ब्रह्मरथाख्याय पुरोधसे / योजनानां शतं तूर्णं एकेनाह्ना प्रयाति यः // KAव्क्_३.८१ //

तस्मै समर्पितं दृष्ट्वा राज्ञा ब्न्हद्रगिरिं गजम् / अभूद्दुष्प्रसहो राजा तत्स्पृहाकृष्टमानसः // KAव्क्_३.८२ //

प्रयातेष्वथ भूपेषु विस्मितेषु मखश्रिया / समर्पिते यज्ञफले भार्गवाय महीभुजा // KAव्क्_३.८३ //

तमुवाच समभ्येत्य स्वस्तिवादपुरःसरम् / मरीचिशिष्यो वाहीकः प्राप्तपूजासनो मुनोः // KAव्क्_३.८४ //

राजन्नध्ययनस्यान्ते गुरुर्मे गुरुदक्षिणाम् / ईहते परिचर्यार्थी सामान्यजनदुर्लभाम् // KAव्क्_३.८५ //

एकस्त्वमेव विधिना निर्मितो दुर्लभप्रदः / बहवो जातु जायन्ते न लोके कल्पपादपाः // KAव्क्_३.८६ //

देवी पद्मावती पुत्रसहिता गुरवे मम / तपःकृशाय वृद्धाय दीयताम् परिचारिका // KAव्क्_३.८७ //

इत्युक्ते मुनिना राजा दयिताविप्रयोगजाम् / रुजं संस्तभ्य मनस तमूचे धैर्यभूधरः // KAव्क्_३.८८ //

प्रयच्छामि मुने तुभ्यमीप्सीताम् गुरुदक्षिणाम् / सहितां युवजारेन जीविताभ्यधिकां प्रियाम् // KAव्क्_३.८९ //

इत्युक्त्वा ससुतां तस्मै ददौ पद्मावतीं नृपः / स्वजीविते विनिस्नेहस्त्यागः सत्त्वमयात्मनाम् // KAव्क्_३.९० //

आदाय राजदयितां विरहक्लेशकातराम् / सपुत्रामाश्रमं गत्वा प्रददौ गुरवे मुनिः // KAव्क्_३.९१ //

अत्रान्तरे दुष्प्रसहः कुरुराजः क्षितीश्वरम् / दृप्तो ययाचे दूतेन भूत्यै भद्रगिरिं गजम् // KAव्क्_३.९२ //

पुरोहितार्पितं राजा न ददौ द् विरदं यदा / तदा विपुलसौन्येन स्वयं योद्धुं समाययौ // KAव्क्_३.९३ //

बलिना कुरुराजेन रुद्धेषु पुरवत्मसु / बभूव भूमिपालस्य सैन्यं रणरसोद्भटम् // KAव्क्_३.९४ //

स वीरकुञ्जरहरिः शक्तो ऽप्यरिविदारणे / जनक्षयभयोद्विग्नः कारुण्यात् समचिन्तयत् // KAव्क्_३.९५ //

अहो ऽनुकूलमित्रम् मे राजा दुष्प्रसहः परम् / मातङ्गलोभमोहेन सहसा शत्रुतां गतः // KAव्क्_३.९६ //

स्नेहान्ताः सुजनैः स्नेहा निःस्नेहान्ताश्च मध्यमैः / दुर्जनैर्घोरवैरान्ता भवन्ति प्राणहारिणः // KAव्क्_३.९७ //

अहो बिभवलिभेन क्षणक्षयिणि जीविते / समुद्यमो ऽयमस्माकं परप्राणनिपातने // KAव्क्_३.९८ //

हिंसयापप्रशान्तानाम् सक्तानां कलिकर्मसु / रणरक्ताभिषिक्तानां भक्तार्थो ऽयं समुद्यमः // KAव्क्_३.९९ //

सेवाविक्रीतजीवानां चण्डपिण्डार्थिनामयम् / कलहो दुःसहः क्रुर्यपिशुनानां शुनामिव // KAव्क्_३.१०० //

अहो विभवलुब्धानाम् परसंतापशीतलाः / स्वसुखायैव धावन्ति नृशंसचरिता धियः // KAव्क्_३.१०१ //

ये युधि सिद्धिसंनद्धा रक्तान्ताम् भुञ्जते श्रियम् / कुतः क्रुरतरे तेषां हृदये करुणाकणः // KAव्क्_३.१०२ //

एष दुष्प्रहसो राजा लुब्धो विबह्वमोहितः / न वध्यः सापराधो ऽपि कारुण्यायतनं मम // KAव्क्_३.१०३ //

इति चिन्तयतस्तस्य कारुण्यात काननैषिणः / प्रत्येकबुद्धाश्चत्वारः स्वयं व्योम्ना समाययुः // KAव्क्_३.१०४ //

प्रातपूजासनाः श्रुत्वा सर्वज्ञास्तत्समीहितम् / राज्ञः प्रशमशीलस्य प्रसन्नास्तत्त्वमूचिरे // KAव्क्_३.१०५ //

संमोहपटलान्धेषु संसारिषु दयालुता / शोभते तव भूपाल सत्त्वलोकविवेकिनः // KAव्क्_३.१०६ //

क्रियतामीप्सितं राजन् बोधौ बुद्धिर्निधीयताम् / संप्रति प्रतिरोधे ऽस्मिन् वनमेव विगाह्यताम् // KAव्क्_३.१०७ //

स्वैरनिर्ज्नरज्नङ्कारकीर्णसंतोषशीकराः / विविक्तकाननोद्देशाः शमिनामेव वल्लभाः // KAव्क्_३.१०८ //

इत्युक्त्वानुग्रहधिया विधायास्य वियद्गतिम् / प्रभाप्रसाधितदिशस्ते तेन सहिता ययुः // KAव्क्_३.१०९ //

यातेषु स्वपदं तेषु हिमवत्तटकाननम् / संप्राप्य पृथिवीपालः प्रयतप्रशमो ऽभवत् // KAव्क्_३.११० //

विवेकविमलास्तस्य धियः सत्त्ववतामिव / बभुः प्रियनिवुः पूर्णनिर्वाण्यो (?)वनभूमयः // KAव्क्_३.१११ //

भूधरान्तरिते तस्मिन् सहसा भूपभास्वति / शुशुचुर्मोहतिमिरप्राप्तशोकप्रजाः प्रजाः // KAव्क्_३.११२ //

ततस्तत्सचिवा जग्मुर्मरीचं मुनिमाश्रमे / शक्तं राज्यस्य रक्षायै राजपुत्रैं ययाचिरे // KAव्क्_३.११३ //

मुनिना निर्विकारेण दत्तमादाय मन्त्रिणः / राजसूनुं स्वनगरे चक्रुः सैन्यसमुद्यमम् // KAव्क्_३.११४ //

मुनिना निर्विकारेक दत्तमादाय मन्त्रिणः / सुभटाग्रेसरह् प्राप कुरुराजं रणाजिरे // KAव्क्_३.११५ //

स तेन हतविध्वस्तभग्नस्यन्द्नकुञ्जरह् / पलायनपरित्राणः प्रययौः हस्तिनापुरम् // KAव्क्_३.११६ //

बलिना राजपुत्रेण जिते दुष्प्रसहे युधि / मन्त्रिभिस्तद्भुजन्यस्ता भूमिः शेषधृतिं ययौ // KAव्क्_३.११७ //

राज्ञो दुष्प्रसहस्याथ कालेन कलुषात्मनह् / बभूवावृष्टिदुर्भिक्षमरकोपल्पवः पुरे // KAव्क्_३.११८ //

स विचिन्त्यानुतापार्तस्तीब्रां जनपदापदम् / न विवेद परित्राणं विफलस्वस्तिकक्रियः // KAव्क्_३.११९ //

पृष्ठा विपत्प्रतीकारं तेनामात्यास्तमूचिरे / दुःसहो ऽयं महाराज प्रजानां व्यसनोद्भवः // KAव्क्_३.१२० //

मणिचूडस्य भूभर्तुर्यदि चूडामणिः प्रभो / लभ्यते स सुधास्यन्दी तेनेयं तीर्यते विपत् // KAव्क्_३.१२१ //

चारेभ्यः श्रुतमस्माभिः स राजा हिमवत्तटे / स्थितः संसारवैमुख्यविवेकविमलाशयः // KAव्क्_३.१२२ //

अर्थितः स ददात्येव विश्वचिन्तामणिर्मणिम् / पुत्रदारशरीरादि नादेयं तस्य किंचन // KAव्क्_३.१२३ //

इति मन्त्रिवचः श्रुत्वा तथेत्याधार्य चेतसि / स द्विजान् मणियाच्ञायौ विससर्ज तदन्तिकम् // KAव्क्_३.१२४ //

अस्मिन्नवसरे राजा मणिचूषश्चरन् वने / मरीचेराश्रमोपान्तमवाप विपुलं मुनेः // KAव्क्_३.१२५ //

देवी पद्मावती तत्र फलमूलधृतव्रता / व्रजन्ती विजने भीता विपुने मुनिशासनात् // KAव्क्_३.१२६ //

शबरैर्मृगयायातैर्दृष्ट्वा कष्टदशां श्रिता / जुघृक्षुभिः कम्पमान् आचुक्रोश करुणस्वरम् // KAव्क्_३.१२७ //

आकर्ण्य करुणाक्रन्दे कुररूईकूजितोपमम् / हा राजन् मणिचूडेति त्रायस्वेति सुदुःसहम् // KAव्क्_३.१२८ //

सहसाभिद्रुतः कान्ताम् ददर्श नृपतिर्निजाम् / राहुसंत्रासितस्येन्दोर्द्युतिं निपतितामिव // KAव्क्_३.१२९ //

वीतरागाङ्गवसनां निरञ्जनपरिग्रहाम् / वदन्तीमिव संभोगसंयोगानामनित्यताम् // KAव्क्_३.१३० //

तां राजहंससुगताम् विहारस्तनमण्डलाम् / अश्रुकाषायनयनां विलोक्य करुणावनीम् // KAव्क्_३.१३१ //

संसारचरिताश्चर्यविचारेष्वपि कर्कशम् / कृपाकृपाणीनिर्लूनमिवासीर्भूपतेर्मनः // KAव्क्_३.१३२ //

एकाकीनं वने देवी विगतच्छत्रचामरम् / दृष्ट्वा नाथमनाथैव लोकनाथं तथागतम् // KAव्क्_३.१३३ //

तद्वियोगविषाक्रान्ता तद्दर्शनरसाकुला / शोकहर्षसमाकीर्णा बभूव भृशविह्वला // KAव्क्_३.१३४ //

सा नीता शबरा राज्ञा शापभीताः प्रदुर्द्रुवुः / न नामाभ्युदये भानोर्दृष्टं सप्रतिभं तमह् // KAव्क्_३.१३५ //

अत्रान्तरे शमद्वेषी सर् वभूताशयाशयः / मारः पुरुषरूपेण समेत्य नॄपमब्रवीत् // KAव्क्_३.१३६ //

राजन् राजीवनयनां प्रियां प्रणयिणीमिमाम् / न त्यक्रुमर्हस्यजने वने वनजलोचन // KAव्क्_३.१३७ //

इयं हि ते मनोवृत्तिरिव निःसुखतां गता / वर्जिता राज्यभोगेन राजराज न राजते // KAव्क्_३.१३८ //

एतदार्कर्ण्य नृपतिस्तं विज्ञाय मनोभवम् / अन्तरायं विवेकस्य प्रत्यभाषत सस्मितः // KAव्क्_३.१३९ //

जानामि त्वामहं काममकामं शमसंयमे / संतोषवताम् को नाम भवता न विमोहितः // KAव्क्_३.१४० //

इतिवादिनि भूपाले सहसान्तरिते स्मरे / बभूव विक्लवा देवी तप्ता विरहवह्निना // KAव्क्_३.१४१ //

दुःखितां तामार्तदुःखां पतिभोगवियोगिनीम् / उवाचाश्वासयन् राजा जायां जितमनोभवः // KAव्क्_३.१४२ //

देवि धर्मक्रियायुक्ता न शोकं कर्तुमर्हसि / दुःखावसानी विरसः सर्वो ऽयं भोगचिभ्रमः // KAव्क्_३.१४३ //

देहिनां यदितासङ्गास्तरङ्गतरलायुषाम् / लोलपद्मपलाशाग्रस्खलज्जललवाकुलाः // KAव्क्_३.१४४ //

इमा मुहूर्तनर्तक्यः कालमेघतडिल्लताः / संसारसर्परसना विलासचपलाः श्रियाः // KAव्क्_३.१४५ //

भोगक्षणेनैव वियोगरोगो विभूतयः स्वप्नविवाहतुल्याः / वाताहता दीपशिखा सुखश्रीरुन्मत्तनॄत्यं भववृत्तमेतत् // KAव्क्_३.१४६ //

सर्वोपजीव्या करुणा न लक्ष्मीः धर्मः प्रकाशः सततं न दीपाः / यशांसि रम्याणि न यौवनानि स्थिराणि पुण्यानि न जीवितानि // KAव्क्_३.१४७ //

सत्यव्रतस्तामिति सान्त्वयित्वा विसृज्य जायां निलये महर्षेः / चचार संसारपराङ्भुखानां संतोषपुण्येषु तपोवनेषु // KAव्क्_३.१४८ //

तदागतास्ते त्वरया विसृष्टाः पञ्च द्विजा दुष्प्रसहेन राज्ञा / तमर्थिनामकमकालबन्धुं विशुद्धसत्त्वं ददृशुर्वनान्ते // KAव्क्_३.१४९ //

ते स्वस्तिवादं शनकौर्विधाय विशस्तधैर्या इव साध्वसेन / तमूचिरे सूचिततीव्रतपाः दीर्घोष्णनिश्वाससमीरणेन // KAव्क्_३.१५० //

राजन् पुरे दुष्प्रसहस्य राज्ञः क्रूरोपसर्गौर्हतशान्तवर्गः / जनः कृतः कृत्तसमस्तकामः प्रकाममार्तस्वनमात्रशेषः // KAव्क्_३.१५१ //

अशोषदोषप्रशमैकहेतुः त्रैलोक्यरक्षाप्रथितप्रभावः / चूडामणिर्देव भवद्वितीर्णः करोति तस्योपनिपातशान्तिम् // KAव्क्_३.१५२ //

दयायुषश्चन्दनपल्लवार्द्राः स्वच्छाशयाश्चन्द्रमणिप्रकाशाः / संतापकाले शरणं जनानां भवद्विधा एव भवे भवन्ति // KAव्क्_३.१५३ //

इत्यर्थितस्तैरविलुप्तसत्त्वः संपूर्यमाणः करुणारसेन / उवाच संचिन्त्य जनोपतातं संक्रान्तमन्तः श्रुतिवर्त्मनेव // KAव्क्_३.१५४ //

अहो स राजा सहते कथं नु देवोपघातेन निपीडितानाम् / विदारितान्तःकरणं प्रजानां वियोगःदुःखोद्भवमार्तनादम् // KAव्क्_३.१५५ //

अयं मणिर्मस्तकमूलजन्मा निष्कृत्त्य तूर्णं प्रतिगृहृतां मे / धन्यो ऽस्मि यद्यर्थिजनस्य दुःखक्षये क्षणं कारणतां व्रजामि // KAव्क्_३.१५६ //

इत्युक्तमात्रे वसुधाधिपेन धराधराम्भोधिमहीधरित्री / चिरं चकम्पे चकितेव तस्य शिरस्तटोत्पाटनतीव्रदुःखात् // KAव्क्_३.१५७ //

ततः कृपाकोमलचित्तवृत्तेः सुतीक्ष्णशस्त्रैर्वचसा नृपस्य / सुतीक्ष्णशस्त्रादपि तीक्ष्णचित्तः स्वयं शिरः पाटयितुं प्रवृत्तः // KAव्क्_३.१५८ //

तद्दुष्करं कर्म नरेश्वरस्य व्योम्नि विमानैर्नलिनासनाद्याः / सुराः सविद्याधरसिद्धसाख्याः समाययुद्रष्टुमलुप्तसत्त्वम् // KAव्क्_३.१५९ //

विपाट्यमाने शिरसि प्रसह्य रत्नप्रभाविभ्रममादधानैः / स रक्तपूरैरभिक्षिक्तकायः सेहे व्यथामर्थिसुखे प्रवृत्तः // KAव्क्_३.१६० //

विल्प्क्य तं सत्त्व निबद्धधैर्यं तीव्रव्यथावेगनिमीलिताक्षम् / ययुर्विरामं न नृशंसवृत्तेर्विप्राः क्षणं राक्षसतामवाप्ताः // KAव्क्_३.१६१ //

विचार्य राजा श्वशरीरदुःखं संसारिणां क्लेशमयं शरीरम् / एवंविधैर्दुःखसहस्रलक्षैराक्रान्तमित्यार्ततरो बभूव // KAव्क्_३.१६२ //

सो ऽचिन्तयद्देहनिबद्धरत्नदानेन यत्पुण्य्फलं मयाप्तम् / तेनोग्रदुःखं कलयामि मा भूदपुण्यपाके नरके नराणम् // KAव्क्_३.१६३ //

समुद्धृते रक्रवसवसिक्ते तस्मिन्मणौ निश्चलतालुमूलात् / मूर्च्छाकुलो ऽपि प्रययौ सहर्षं संपूरणेनार्थिमनोरथस्य // KAव्क्_३.१६४ //

स कम्पमानाङ्गुलिपल्लवेन दत्वा स्वहस्तेन मणिं द्विजेभ्यः / निमीलयन् सम्तमसेन लोकं पपात तिग्मांशुरिवातिरक्तः // KAव्क्_३.१६५ //

अलुप्तसत्त्वे पतिते पृथिव्यां तस्मिन् सुराणां सह पुष्पवर्षैः / मणिं समादाय ययुर्द्विजास्ते तूर्णं पुरं दुष्प्रसहस्य राज्ञः // KAव्क्_३.१६६ //

स तेन् असद्यः शमितोपसर्गः स्वर्गोचितासादितभोगवर्गः / तद्बोधिसत्त्वस्य समस्तसत्त्वसंतारणार्हं प्रशशंस सत्त्वम् // KAव्क्_३.१६७ //

अत्रान्तरे किंचिदवाप्तसंज्ञं नरेश्वरं विश्रुतरत्नदानम् / समाययुर्भार्गवगौतमाद्या मरीचिमुख्या मुनयो वनेभ्यः // KAव्क्_३.१६८ //

मरीचिमेवानुगता च देवी पद्मावती वीक्ष्य परिक्षतं तम् / संमोहवेगाभिहता पपात क्षणं क्षितौ बाललतेव लूना // KAव्क्_३.१६९ //

दिगन्तसंचारिणी चारणानां नभश्चराणां नृपसाधुवादे / सराजपुत्राः सह मन्त्रिमुख्यैः प्रजाः प्रजानाथमथोपजग्मुः // KAव्क्_३.१७० //

वीक्ष्यः क्षितीशं क्षतजोक्षिताङ्गमक्षीणसत्त्वं पतितं पृथिव्याम् / पृथव्यथाक्लेशजुषं जनानामभूदभूतार्थविकल्पजल्पः // KAव्क्_३.१७१ //

कुठारिकैः कैश्चिदहो दयार्द्रः सर्वार्थिसेव्यः सरलः सुवृत्तः / दुरात्मभिः स्वार्थलवाभियुक्तैः छायातरुः कष्टमयः निकृत्तः // KAव्क्_३.१७२ //

अहो परार्थोज्झितजीवितो ऽयं परां चमत्कारदशां प्रयातः / ससौरभच्छिन्नतनुर्गतात्मा भवत्युदारः सहकार एव // KAव्क्_३.१७३ //

लुब्धस्य न स्वः स्वजनो ऽपि जन्तोः न कामकामस्य धने ऽनुरोधः / सर्वात्मना सत्त्वहितोद्यतस्य देहो ऽपि न स्नेहपदं दयालोः // KAव्क्_३.१७४ //

येषां कृते दैन्यमयं प्रयाति सर्वात्मना चार्थिजनो ऽर्थिभावम् / त एव दीनोद्धरणव्रतानां प्राणाः परित्राणपणे तृणानि // KAव्क्_३.१७५ //

इति प्रवादे विविधानुभावे विजृम्भमाणे मुनिमण्डलस्य / भूपालमभ्येत्य सबाष्पचक्षुर्मुनिर्मरीचिः प्रणयादुवाच // KAव्क्_३.१७६ //

अहो नु निष्कारणबन्धुभावमालम्ब्य राजन् दयया जनस्य / प्रजापरित्राणविधानभूमिस्तनुस्तवेयं तृणवद्वितीर्णा // KAव्क्_३.१७७ //

क्षयः प्रवृत्तो निरपेक्षवृत्तेस्तवार्थिबन्धोर्निजजीविते ऽपि / यदेष कामं कमलानिकायः कायस्त्वयापायपदे नियुक्तः // KAव्क्_३.१७८ //

अप्यस्ति राजन् सुकृतव्रते ऽस्मिन् फलस्पृहा प्राणपणे ऽपि काचित् / अस्थार्थिहेतोस्तव पालुभेदखेदाद्विकारं भजते न चेतः // KAव्क्_३.१७९ //

इत्यद्भुताविष्कृतमानसेन मुनीन्द्रमध्ये मुनिना स पृष्टः / उवाच संस्तभ्य रुजं प्रयत्नाद्रक्ताभिषिक्तं वदनं प्रमृज्य // KAव्क्_३.१८० //

फलस्पृहा नास्ति मुने ममान्या किं त्वेक एव प्रचुरो ऽभिलाषः / यद्धोरसंसारनिमग्नजन्तुसंतारणायैव भवे भवेयम् // KAव्क्_३.१८१ //

अर्थिप्रिये देहविदारणे ऽस्मिन् नैवास्ति मे को ऽपि विकारलेशः / यद्येष सत्यः समयो मयोक्तस्तदस्तु मे स्वस्थमिदं शरीरम् // KAव्क्_३.१८२ //

इत्युक्तमात्रे सहजानुभावे सत्त्वोचिते स त्यधनेन राज्ञा / अभूद्वपुः सत्यबलेन तस्य रूढव्रणं तत्क्षणजातरत्नम् // KAव्क्_३.१८३ //

ततः सुरैः शक्रविरिञ्चिमुख्यैर्नातप्रहर्षैर्मुनिभिश्च सर्वैः / अभ्यर्थितो ऽपि क्षितिपालनाय भोगाभिलाषी न बभूव भूपः // KAव्क्_३.१८४ //

अवाप्तसंज्ञा मुनिना प्रयुक्ता पद्मावती राजसुतेन सार्धम् / पतिं ययावे विरहोपशान्त्यै सिंहासनाक्रान्तिसुखं प्रजानाम् // KAव्क्_३.१८५ //

ततस्तमभ्येत्य कृपाकुलास्ते प्रत्येकबुद्धा जगतो हिताय / देहप्रभापूरितदिग्विभागा बभाषिरे हर्षमिवोद्गिरन्तः // KAव्क्_३.१८६ //

चिरादवाप्ते विरहावसाने पुनः परित्यागदशामसह्याम् / न राजपुत्रः सहते न देवी दुःखानुबन्धो ह्यसमृन्निपातः // KAव्क्_३.१८७ //

स्वमर्थिने यः रददाति देहमापन्नदुःखप्रशमैकहेतुः / कथं स कुर्यात् स्वजने ऽप्युपेक्षां धर्मो ऽप्ययं यस्य परार्थ एव // KAव्क्_३.१८८ //

इत्युक्तमाकर्ण्य नरेश्वरस्तैस्तथेति निश्चित्य धिया कथंचित् / व्योम्ना विमानैः स्वपुरीमवाप्य भेजे निजं राज्यपदं सपुत्रः // KAव्क्_३.१८९ //

इति स विपुलसत्त्वः सत्यवान् बोधिसत्त्वः सुचिरविहितराज्यः सौगतं धाम भेजे / जिनपुरमणिचैत्यच्छत्ररत्नप्रदीपप्रकटितविविधश्रीर्लक्षणाभ्यस्तबोधिः // KAव्क्_३.१९० //

इत्याह भगवान् बुद्धः स्ववॄत्तान्तनिदर्शने / दानोपदेशे भिक्षूणां सम्यक्संबोधिसिद्धये // KAव्क्_३.१९१ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां मणिचूडावदानं नाम तृतीयः पल्लवः //

४. मान्धात्रवदानम् /

शोभन्ते भुवनेषु भव्यमनसां यन्नाककान्ताकर- प्रौढोदञ्चितचारुचामरसितच्छत्रस्मिताः संपदः / यच्चोत्सर्पति तर्पितश्रुति यशः कर्पूरपूरोज्ज्वलं स्वल्पं दानकणस्य तत् फलमहो दानं निदानं श्रियः // KAव्क्_४.१ //

अभूदुपोषधो नाम भूभृध्यस्य विभावतः / विबुधाभिमता कीर्तिः सुधा दुग्धोदधेरिव // KAव्क्_४.२ //

वसुधामवतो यस्य वसुधामवतः पुरः / ननाम प्रणतौ कस्य न नाम नृपतेः शिरः // KAव्क्_४.३ //

शुद्धा धीरिव धर्मेण दानेनेव दयालुता / विभूतिर्विनयेनेव भूषिता येन भूरभूत् // KAव्क्_४.४ //

गुणिनः प्रांशुवंशस्य बभूवेन्दुद्युतेः स्थितिः / यस्य सर्वातपत्रस्य मूर्ध्नि सर्वमहीभृताम् // KAव्क्_४.५ //

यस्येश्वरशिरःस्थायि शुभं गङ्गाजलोज्ज्वलम् / भ्रमत्यदभ्रं लोकेषु भुवनाभरणं यशः // KAव्क्_४.६ //

कर्तु क्रतुसहस्राणां सहस्राक्षाधिकश्रियः / यस्य षष्टिसहस्राणि कलत्रं सुदृशामभूत् // KAव्क्_४.७ //

कदाचिन्मुनिरक्षायै रक्षःक्षयकृतक्षणः / विचचाराश्वमारुह्य स तपोननभूमिषु // KAव्क्_४.८ //

तत्र राजर्षिभिः कैश्चित्पुत्रेष्टिकलशं धृतम् / दूराध्वश्रमसंतप्तः स पयःपूर्णमापपौ // KAव्क्_४.९ //

विजनासादितं पीत्वा स मन्त्रकलशात् पयः / राजधानीं समासाद्य गर्भं लेभे विभुर्भुवः // KAव्क्_४.१० //

स्वप्नमायेन्द्रजालादि यस्याः कौतुकविप्रषुः / जयत्यद्भुतसंभारभूमिः सा भवितव्यता // KAव्क्_४.११ //

विधेर्विविधवैचित्र्यचित्रकर्मविधायिनः / आश्चर्यरेखाविन्यासं कः परिच्छेत्तुमीश्वरः // KAव्क्_४.१२ //

कालेन तस्य मूर्धानं भित्त्वा बाल्ॐ ऽशुमानिव / रूढव्रणस्य सहसा दिव्यद्युतिरजायत // KAव्क्_४.१३ //

तं राजजाया जगृहुर्जगत्साम्राज्यलक्षणम् / वात्सल्यप्रस्रुतक्षीराः पुण्यंमूर्तिमिवाश्रितम् // KAव्क्_४.१४ //

मां धारयिष्यति शिशुः श्लाघ्यो ऽयं जननीपदे / इति तासां मिथो वाक्यैर्मान्धाताभून्नृपात्मजः // KAव्क्_४.१५ //

तस्य प्रवर्धमानस्य बालक्रीडाविलासिनः / षडिन्द्रः प्रययौ कालः पुण्यक्रीडक्षयायुषः // KAव्क्_४.१६ //

नवयौवनमारूढः सर्वविद्यासु पारगः / स याते पितरि स्वर्गं भेजे राज्यं क्रमागतम् // KAव्क्_४.१७ //

यक्षो दिवौकसो नाम सुकृतेर्दासताम् गतः / अभिषेकोपकरणं दिव्यं तस्योपनीतवान् // KAव्क्_४.१८ //

स स्वर्णैर्बद्धमुकुटः कल्पितोष्णीषशेखरः / श्रदभ्रावतंसस्य मेरोः शोभामवाप्तवान् // KAव्क्_४.१९ //

सप्त रत्नानि तस्याथ प्रादुर्भूतानि तक्षणे / चक्राश्वमणिहस्तिश्रीगृहसेनाग्रगाण्यपि // KAव्क्_४.२० //

बभुव चास्य पुत्राणां तुल्यरूपबलौजसाम् / सहस्रं विजितारातेर्भुजानामिव भूभुजः // KAव्क्_४.२१ //

वसुंधरां समस्ताब्धुइवेलाकलितमेखलाम् / निखिलां विदधे दोष्णि शेषविश्रान्तिर्निर्वृताम् // KAव्क्_४.२२ //

भुवनत्राणसंसद्धह् प्रत्यग्रकमलाश्रयः / चक्रवर्ती स सुकृतेर्विष्णोः कर इवाबभौ // KAव्क्_४.२३ //

त्रिजगज्जाह्नवी कीर्तिः प्रभावाभरणाः श्रियः / सो ऽयं सुकॄतवल्लीनां प्रथमं कुसुमोद्गमः // KAव्क्_४.२४ //

स कदाचिद्द्वनान्तेषु विकाशिकुसुमश्रियः / रुचिरं सचिवैः सार्धं विचचार विलोकयन् // KAव्क्_४.२५ //

ददर्श तत्र निष्पक्षान् विहगान् पादचारिणः / व्योममार्गगतिं स्मृत्वा प्रयातान् कृशतामिव // KAव्क्_४.२६ //

पक्षहीनानगतिकान् वृत्तिक्षीणान्निरम्बरान् / दरिद्रानिव तान् वीक्ष्य प्रोवाच कृपया नृपः // KAव्क्_४.२७ //

अहो वराकौर्विहगैः किमेतैः कुकृतं कृतम् / यदेते पक्षविकलाः कृच्छ्रचरणचारिणः // KAव्क्_४.२८ //

इत्युक्ते भूमिपतिना करुणाकुलितात्मना / पुरःस्थितो महामात्यः सत्यसेनस्तमब्रवीत् // KAव्क्_४.२९ //

श्रुतमेतन्मया देव कथ्यमानं वनेचरैः / कारणं पक्षपतने यदभूत् पक्षिणामिह // KAव्क्_४.३० //

सन्ति पञ्च शतान्यत्र पुण्यधाम्नि तपोवने / तपःस्वाध्यायसक्तानां मुनीनां दीप्ततेजसाम् // KAव्क्_४.३१ //

तेषामद्ययनध्यानजपविघ्नविधायिनः / एते लोकाहलं चक्रुः खगास्तरूवने सदा // KAव्क्_४.३२ //

तस्मै विहगसंघाय कर्णापायकृते परम् / अतिसंवर्धमानाय चुकोप मुनिमण्डलम् // KAव्क्_४.३३ //

तदुर्भूतमहाशापतापल्पोषेण सर्वतः / क्षणेन पक्षिणां पक्षा व्यशीर्यन्त कृतागसाम् // KAव्क्_४.३४ //

त एते विहगाः पक्षरहिताः कृच्छ्रवर्तिनः / त्वद्विपक्षा इव वने श्रान्ताश्रचरणचारिणः // KAव्क्_४.३५ //

महामात्येन कथितं निश्मैतन्महीपतिः / उवाच करुणाक्रान्तस्तप्तः शापेन पक्षिणाम् // KAव्क्_४.३६ //

अहो तेजः परिणतं शान्तानामपि कानने / अङ्गाराणां मुनीनां च दहत्येवानिवारितम् // KAव्क्_४.३७ //

मिथ्यातपस्विभिः किं तैः स्वसुखाय न यैः कृतः / मनसः कोपतप्तस्य परिषेकः क्षमाम्बुभिः // KAव्क्_४.३८ //

प्रसन्ना धीर्मणो मैत्रं दया दानं दमह् क्षमा / येषां तेषां तपः श्लाध्यं शेषाणां कायशोषणम् // KAव्क्_४.३९ //

किं तपोभिः सकोपानां विल्पुतानां वनेन किम् / विभवैः किं सलोभानां दुर्वृत्तानां श्रुतेन किम् // KAव्क्_४.४० //

एवं कलुषचित्तास्ते तीब्रमन्युपरायणाः / दुःसहा एव मुनयः प्रयान्तु विषयान्मम // KAव्क्_४.४१ //

इत्युक्त्वा प्राःइणोत्तेभ्यः संदेशं पुरुषैर्नृपः / यावती मद्वशा भूमिस्तावती त्यज्यतामिति // KAव्क्_४.४२ //

विहंगपक्षपातेन कुपितस्य महीपतेः / संदेशं मुनयः श्रुत्वा विलक्षाः समचिन्तयन् // KAव्क्_४.४३ //

चतुःसमुद्रपरिखामेखलायाः क्षितेः पतिः / नरेन्द्रो ऽयं क्क्व गच्छामः को देशो ऽस्य वशे न यः // KAव्क्_४.४४ //

इति संचिन्त्यं मुनयः पार्श्वं कनकभूभृतः / सुरसिद्धसमाकीर्णं जम्बूखण्डान्तिकं ययुः // KAव्क्_४.४५ //

अथ तस्य महीभर्तुः प्रब्ःआवेण महीयसा / अभूददृष्टशस्या भूद्याश्च रत्नाम्बरप्रसूः // KAव्क्_४.४६ //

पाकशासनवैलक्ष्यकरणास्तस्य शासनात् / सप्ताहं हेम ववृषुर्मेघाः संग्ःआतवर्षिणः // KAव्क्_४.४७ //

स प्रभावेण महता सह सैन्यैर्नभोगतिः / चक्रे पूर्वविदेहाख्यं द्वीपं दिव्यजनं वशे // KAव्क्_४.४८ //

बभूवुरग्रे सौन्यानि स्फीटशौर्यबलौजसां / भटानां व्योमगमने तस्याष्टादशकोटयः // KAव्क्_४.४९ //

गोदानीयं ततो द्वीपमथोत्तरकुरूनपि / पार्श्वानि स सुमेरोश्च शशासासतशासनः // KAव्क्_४.५० //

सुखं विहरतस्तस्य मेरोः कनकसानुषु / बहुशक्रो ययौ कालश्चतुर्द्वीपमहीपतेः // KAव्क्_४.५१ //

स कदाचित् सुरान् द्रष्टुं व्याम्ना गच्चन् सुरोपमः / चकार नीलजलदैर्व्याप्ता इव गजैर्दिशः // KAव्क्_४.५२ //

अथ तेषां निरस्तानां मेरुपार्श्वे तपस्यताम् / मुनीनामपतन् मूर्ध्नि तद्गजाश्वशकृद्दिवः // KAव्क्_४.५३ //

ततस्ते क्रोधसंतप्तदृशा व्योमावलोकिनः / चक्रुः पिङ्गपर्भावल्लिकलापकपिला दिशः // KAव्क्_४.५४ //

कोपात्किमेतदित्युक्त्वा शापाग्निविसिसृक्षता / अभ्येत्य देवदूतस्तान् प्रहर्षाकुलितो ऽवदत् // KAव्क्_४.५५ //

एषा निःशेषभूपालमौलिविश्रान्तशासनः / पाकशासनतुल्यश्रीर्मान्धाता पृथिवीपतिः // KAव्क्_४.५६ //

नभसा नरदेवि ऽयं सह सैन्यैः प्रसर्पति / यस्य कीर्तनधन्येयं वाणी पुण्याभिमानिनी // KAव्क्_४.५७ //

न दृष्टो यस्य निर्दिष्टसर्वलोकसुखश्रियः / मोहः संबिन्मयस्येव विभवप्रभवो मदः // KAव्क्_४.५८ //

कौबेरं धनदव्यक्त्या कौमारं शक्तिमत्तया / ऐश्वरं वृषसंयोगाद्वैष्णवं श्रीसमागमात् // KAव्क्_४.५९ //

प्रतापप्रसरात् सौरमैन्दवं जननन्दनात् / ऐन्द्रं दृप्तबलच्छदाद्दिव्यं रूपं बिभर्त्ययम् // KAव्क्_४.६० //

बलिः प्रयातः पातालं दधीचो ऽप्यस्थिशेषताम् / अस्य त्यागेन जलधिः क्षोभमद्यापि नोज्झति // KAव्क्_४.६१ //

श्रुत्वेति देवदूतस्य वचनं मुनिमध्यगः / ससर्ज दुर्मुखो नाम मुनिः शापजलं दिवि // KAव्क्_४.६२ //

प्रहसन्नथ तं प्राह सेनानां परिणायकः / महर्षे संहर रूषं मा कृथास्तपसः क्षयम् // KAव्क्_४.६३ //

वैफल्यलज्जां शापो ऽथं यास्यत्यग्रे महीपतेः / नैते बत खगा येषां यूयं पक्षक्षयक्षमाः // KAव्क्_४.६४ //

इत्युक्ते सौन्त्यपतिना शापस्तब्धामनीकिनीम् / दृष्ट्वाग्रे विस्मयादूचे किमेतदिति भूपतिः // KAव्क्_४.६५ //

संरब्धो ऽथ समभ्येत्य सेनापतिरुवाच तम् / तेषां देव महर्षीणां शापात् सैम्यं न सर्पति // KAव्क्_४.६६ //

इदं च चक्ररत्नं ते व्योम्नि शापविघूर्णितम् / धत्ते जलदसंरुद्धतिग्मदीधितितुल्यताम् // KAव्क्_४.६७ //

एतदाकर्ण्य नृपतिर्दृष्टा चाग्रे तथैव तत् / दृशैव दिवधे शापं विफलोच्चण्डविल्पवम् // KAव्क्_४.६८ //

देहक्षयं महर्षीणां परिरक्षन् कृपाकुलः / जटा न्यपातयद् भूमौ स लीलालसशासनः // KAव्क्_४.६९ //

अजितक्रोधमोहानां भारभूता वृथा वयम् / इतीव लज्जया तेषां लीनाः क्षितितले जटाह् // KAव्क्_४.७० //

अथ मेरुशिरः प्राप्य नृपः सुरनिकेतनम् / पुरं सुदर्शनं नाम दर्दर्श प्रियदर्शनम् // KAव्क्_४.७१ //

नागास्तत्र कृतारक्षाः प्रख्यातोदकनिःसृताः / करोटपाणयो यक्षाः सुरा मालाधराभिधाः // KAव्क्_४.७२ //

सदामत्तास्तथा देवाः क्रोधोत्तम्भितसैनिकाः / महाराजकायिकाख्यास्त्रिदशा बलवत्तराः // KAव्क्_४.७३ //

महाराजाश्च चत्वारः संनद्धकवचायुधाः / जित्वा राज्ञा प्रभावेण निजसेनाग्रगाह् कृताः // KAव्क्_४.७४ //

ततः कल्पद्रुमोदारकोचिदारमनोहरम् / ददर्श पारिजाताख्यं संश्रयं त्रिदिवौकसाम् // KAव्क्_४.७५ //

मेरोर्मूर्ध्नि ततः शुभ्रप्रभां मालामिवामलाम् / सुधर्माख्यां सभां प्राप स्वभासोद्भासिताम्बराम् // KAव्क्_४.७६ //

हेमविद्रमवैदूर्यस्तम्भसंब्ःआरभास्वरः / प्रासादो वैजयान्ताख्यः प्रख्यातो यत्र राजते // KAव्क्_४.७७ //

यत्राब्जेर्वदनैर्भृङ्गैरलकैस्तुल्यतां गताः / पद्मिन्यः सुरनारीणां पद्मिनीनां सुराङ्गनाः // KAव्क्_४.७८ //

बिम्बतैस्त्रिदशैर्यत्र मणिभूस्तम्भभित्तिषु / सुरलोको बिभर्त्येको ऽप्यनेकसुरलोकताम् // KAव्क्_४.७९ //

रत्नतोरणहर्म्यांनिवहैर्यत्र चित्रिताः / व्याप्ता विभान्ति ककुभः शक्रायुधशतैरिव // KAव्क्_४.८० //

यत्र बालानिलालोलकल्पपादपपल्लवैः / नृत्यद्धस्ता इवाभान्ति नन्दिन्यो नन्दनश्रियः // KAव्क्_४.८१ //

यत्र चैत्ररथं नाम देवोद्यानं मनोरमम् / धत्ते नित्योत्सवं प्रेमिकामं कामवसन्तयोः // KAव्क्_४.८२ //

सर्वकामं सर्वसुखं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् / सर्वातिशयितं दृष्ट्वा देवानाम् सदनं नृपः // KAव्क्_४.८३ //

मुहूर्तविसम्यास्पन्दसानन्दस्निग्धलोचनः / अच्नितयत् सुकृतिनामिमास्ताह् फलभूमयः // KAव्क्_४.८४ //

ऐरावणं सुरपतेर्लोलालिओवलयाकुलम् / ददर्श तत्र सामोदं साकारमिव नन्दनम् // KAव्क्_४.८५ //

पुरंदरस्ततो ज्ञात्वा प्राप्तं भूमिपुरंदरम् / प्रत्युद्ययौ प्रमुदितः सह सर्वैर्मरुद्गणैः // KAव्क्_४.८६ //

पूजितः सुरराजेन रत्नराजिविराजितां / राजराजह् सभाभूमिं भेजे विरजसां वरह् // KAव्क्_४.८७ //

त्रिदशेषूपविष्टेषु रत्नपर्यङ्कपङ्क्तिषु / उपाविशन्नृपः श्रीमानासनार्धे शतक्रतोः // KAव्क्_४.८८ //

एकासनजुषोस्तत्र सुरेन्द्रमनुजेन्द्रयोः / रूपं गुणगणोदारम् निर्विशेषमदृश्यत // KAव्क्_४.८९ //

ततह् सर्वसुरोत्सृष्टस्पष्टलोचनषट्पदैः / पीयमानमुखाम्भोजं व्याजहार हरिर्नृपम् // KAव्क्_४.९० //

अहो उदयः श्लाध्यस्ते तेजसा तेजसां निधे / भवता भूषिता भूमिर्द्यौश्च देवेन भास्वता // KAव्क्_४.९१ //

अभ्युन्नतप्रभावो ऽयं लसत्सितयश्ॐशुकः / भ्राजते ते त्रिभुवने साम्राज्यविजयध्वजः // KAव्क्_४.९२ //

त्वत्कथामृतपानस्य त्वद्दर्शनरसस्य च / प्रेर्यते श्रोत्रनेत्रेण सुखाख्याने सरस्वती // KAव्क्_४.९३ //

स्थिरीकृतस्त्वयैवायं सुकृताप्तविभूतिना / कर्मणां फलवादस्य निश्चरश्छिन्नसंशयः // KAव्क्_४.९४ //

अत एवेन्द्रियग्रामे चक्षुरेव स्पृहास्पदम् / पुण्यैः पुण्योचिताचारा दृश्यन्ते यद्भवद्विधाः // KAव्क्_४.९५ //

इत्युक्ते त्रिदशेन्द्रेण मान्धाता यशसां निधिः / त्वत्प्रसादप्रभावो ऽयमित्युवाच नताननः // KAव्क्_४.९६ //

इत्येवं पूज्यमानस्य तस्य नित्यादरैः सुरैः / षडिन्द्रः प्रणयौ कालस्त्रिदिवे वसतः सतः // KAव्क्_४.९७ //

तत्पराक्रमविध्वस्तसमस्तासुरमण्डलः / बभूव सुरराजस्य निरपायोदयो जयः // KAव्क्_४.९८ //

दीप्तदानवसंग्रामे तस्य शौर्यमहातरोः / विश्रान्तिं भेजिरे देवा भुजच्छायोपजीविनः // KAव्क्_४.९९ //

तस्य पुण्यपणक्रीतं भिञ्जानस्याक्षयं सुखम् / कालप्रवाहे महति प्रययुः षट् पुरंदराः // KAव्क्_४.१०० //

सत्कर्मफलभोगस्य लाञ्छनं विमलं मनः / कालुष्याज्जायते तस्य प्रत्यासन्नः परिक्षयः // KAव्क्_४.१०१ //

अथ कालेन कालुष्यकलितस्य मनोरथः / अभूल्लोभाभिभूतस्य भूतपेरभिमानिनः // KAव्क्_४.१०२ //

त्रिदशानामियं लक्ष्मीर्मद्बाहुबलपालिता / तदिमां न सहे तावदर्धासनविडम्बनाम् // KAव्क्_४.१०३ //

अहमेकः सुरपतिः प्रभावान्न भवामि किम् / अयं मम भुजः सर्वजगद्भारभरक्षमः // KAव्क्_४.१०४ //

च्यावयित्वा सुराशीशं स्वर्गसाम्राज्यसंपदम् / एकातपत्रतिलकां स्वयंग्राहोचितां बह्जे // KAव्क्_४.१०५ //

इति चिन्तयतस्तस्य शक्रद्रोहाभिलाषिणः / शुभ्रप्रभा प्रभावश्रीर्मालेव म्लानताम् ययौ // KAव्क्_४.१०६ //

घनोदयसमुत्सिक्ता सौजन्यतटपातिनी / लोलं कलुषयत्येव मानसं श्रीतरङ्गिणी // KAव्क्_४.१०७ //

प्रमादो विपदां दूतो दुःसहो महतामपि / कुशलोन्मूलनायैव किल्बिषाकुलिता मतिः // KAव्क्_४.१०८ //

पापसंकल्पमात्रेण क्षितौ क्षितिपतिः क्षणात् / पपात विस्रस्तफलश्छिन्नमूल इव द्रुमः // KAव्क्_४.१०९ //

हन्ति विद्यामनभ्यासः श्रियं हन्ति मदोदयः / विद्वेषः साधुताम् हन्ति लोभः समुन्नतिम् // KAव्क्_४.११० //

अहो बत महोत्कर्षशृङ्गारोहो महोदयः / विभवोद्भवमत्तानां सहसैव पतत्यधः // KAव्क्_४.१११ //

तेन सर्वविभुर्नाम पूजितः पूर्वजन्मनि / तत्फलादाप्तवान् राज्यं स्पृहणीयं मरूत्पतेः // KAव्क्_४.११२ //

सुराधिपाधिकः को ऽपि प्रभावो विस्मयावहः / अनल्पपिण्डस्तस्याभुत् पात्रदानांशसंभवह् // KAव्क्_४.११३ //

द्बन्धुमत्यभिधानायां नगर्यामुषितः शुचिः / वणिगुत्करिको नाम सो ऽभवत् पूर्वजन्मनि // KAव्क्_४.११४ //

विपश्यी नाम भिक्षायै सम्यक्संबुद्धां गतः / विवेश त द्गृहं सर्वसत्त्वसंतारणोद्यतः // KAव्क्_४.११५ //

पात्रे तस्य च चिक्षेप मुद्गमुष्टिं प्रसन्नधीः / फलानि तत्र चत्वारि पेतुः शेषाणी भूतले // KAव्क्_४.११६ //

तेन दानप्रभावेण मान्धाता पृथिवीपतिः / सर्वद्वीपपतिर्भूत्वा शक्रार्धासनमाप्तवान् // KAव्क्_४.११७ //

मुद्गशेषश्च्युतो यस्माद् भूतौ तस्यान्यचेतसः / तदसौ फलपर्यन्ते पतितस्त्रिदशालयात् // KAव्क्_४.११८ //

लुठति विकलकल्पा यत्र संकल्पमाला स्फुरन्ति न च कदाचित् स्वप्नमायान्तरे या / भवति विभवभोगाभोगिनी भाग्यभाजा- मतुलफलततिः सा दानकल्पद्रुमाणाम् // KAव्क्_४.११९ //

इत्याह भगवान् बुद्धः प्रीत्या दानफलश्रियम् / निजजन्मान्तराख्याने भिक्षूणामनुशासने // KAव्क्_४.१२० //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां मान्धात्रवदानं नाम चतुर्थः पल्लवः //

५. चन्द्रप्रभावदानम् /

दुग्धाब्धिर्विबुधार्थनातिविधुरः क्षुब्धश्चकम्पे चिरं कम्पन्ते च निसर्गतः किल फलोत्सर्गेषु कल्पद्रुमाः / एकः को ऽपि स जायते तनुशतैरभ्यस्तदानस्थितिर् निष्कम्पः पुललोत्करं वहति यः कायं प्रदानेष्वति // KAव्क्_५.१ //

अस्ति कौलासहासिन्यामुत्तरस्यामनुत्तरा / दिशि भद्रशिला नाम भुवनाभरणं पुरी // KAव्क्_५.२ //

यस्यां सितयशःपुष्पाः सफलाः सर्वसंपदः / दानोद्यानलताः प्रीत्यै बभूवुः पुरवासिनाम् // KAव्क्_५.३ //

यत्र त्रिपुरजिन्नेत्रशिखित्रस्तो मनोभवः / अबलाभिश्चलक्रीडभ्रूभङ्गैरेव रक्ष्यते // KAव्क्_५.४ //

मुक्ताजालोज्ज्वला यत्र् अभाति हेमगृहावली / मेरोः शिखरमालेव विस्फुतत्स्फीततारका // KAव्क्_५.५ //

तस्यां चन्द्रप्रभः श्रीमानभूद् भूमिभृतां वरः / कौलास इव यः कान्त्या चकार दिनचन्द्रिकाम् // KAव्क्_५.६ //

यस्य देहप्रभापूरैः पूर्णिन्दुद्युतिहारिभिः / निशासु दीपकाभासु नाभूतु स्नेहगुणक्षयः // KAव्क्_५.७ //

स्मरज्वरं भजन्ते ऽस्य दर्शनेनैव तारकाः / इति च्छत्रछलादस्य छादितं खमिवेन्दुना // KAव्क्_५.८ //

प्रदिशत्येष सततं श्रियं सत्कोशसंश्रयाम् / इति तद्दर्शनेनैव संकोचं प्राप पद्मिनी // KAव्क्_५.९ //

सेनाहंकारमुत्सृज्य त्यागशुभ्रश्रिया श्रियः / निर्दिष्टाश्छत्रमुकुटप्रकटाः पुरव्षिनाम् // KAव्क्_५.१० //

शुशुभे विभवस्तस्य पुण्यालंकारणोन्नतेः / आरोहति पराम् कोटीं नम्रस्य धनुषो गुणः // KAव्क्_५.११ //

चत्वारिंशत्सहस्राणि वत्सराणां शताणि च / बभूव देहिनामायुस्तस्य काले कलिद्विषः // KAव्क्_५.१२ //

तस्य षष्टिसहस्राणि पुरीणां पूर्णसंपदाम् / बभूवुर्लोकपालस्य लोकपालाध्काश्रियः // KAव्क्_५.१३ //

यज्वानः कीर्तितिलकास्तस्य पुण्यविभूषणाः / यज्ञधूमलताभङ्गैर्बभुर्लोलालकाः श्रियः // KAव्क्_५.१४ //

तस्य संपत्कुमुदिनीविकासेन सदोदितः / अभून्मन्त्री महाचन्द्रश्चद्रलोक इवोज्ज्वलः // KAव्क्_५.१५ //

येन निश्चललक्ष्येण प्रभोः प्रज्ञापताकया / राज्याब्धिकर्णधारेण पारमुत्तरितं यशः // KAव्क्_५.१६ //

महीधराभिधश्चासौ बभूवामात्यकुञ्जरः / भूमिभारसहस्तस्य दिङ्गाग इव पञ्चमह् // KAव्क्_५.१७ //

मन्त्रणाभिन्नमन्त्रस्य यस्य नीतिबृहस्पतेः / त्याजिताः प्रतिसामन्ताः शौर्यं विषमिवाहयः // KAव्क्_५.१८ //

तेनामात्येन स नृपः स च राज्ञा विभूषितः / गुणः सत्पुरुषेणेव गुणेनेव च सज्जनः // KAव्क्_५.१९ //

कृतज्ञः सरलः स्वामी सद्भृत्यो भक्तिनिर्भरः / सुकृतप्रभवेणैव भाग्ययोगेन लभ्यते // KAव्क्_५.२० //

इयमेव चिरभ्रान्तिविश्रान्तिः सर्वसंपदाम् / यद्गुणज्ञतया वेत्ति स्वामिसत्पुरुषान्तरम् // KAव्क्_५.२१ //

तौ कदचिद्ददृशतुः स्वप्नमन्ये च मन्त्रिणह् / क्षयो यस्य फलं दानव्यसनेन महीपतेः // KAव्क्_५.२२ //

तौ दृष्ट्वा दुर्निमित्तानि प्रादुर्भूतानि शङ्कितौ / व्यग्रओ बभूवतुर्नित्यं शान्तिस्वस्तिककर्मसु // KAव्क्_५.२३ //

निमित्तदर्शनोद्विग्नास्तपिवनगता अपि / विश्वामित्रप्रभृतयः स्वामीत्यूचुर्महर्षयः // KAव्क्_५.२४ //

अत्राण्तरे ब्रह्मबन्धुः प्राग्जन्मब्रह्मराक्षसः / रौद्राक्षो नाम मात्सर्यक्रौर्यदौर्जन्यदुःसहः // KAव्क्_५.२५ //

श्रुत्वा दानोद्भवाम् कीर्तिं राज्ञः सर्वगुणोज्ज्वलाम् / निर्गुणः स गुणद्वेषि संतप्तः समचिन्तयत् // KAव्क्_५.२६ //

अहो बतास्य नृपतेर्गीयते गगने यशः / अनिशं सिद्धगन्धर्वगीर्वाणललनागणैः // KAव्क्_५.२७ //

सदा विशन्ति मे कर्णे तद्गुणस्तुतिसूचयः / किं करोमि प्रकृत्यैव सहे नान्यगुणोन्नतिम् // KAव्क्_५.२८ //

तद्गत्वा दानशीलस्य तस्य दानार्जितं यशः / करोम्येष शिरोयाच्ञाप्रतिषेधेन खण्डितम् // KAव्क्_५.२९ //

यशस्त्याज्यते दानोत्थं शिरश्चेन्न प्रदास्यति / अथ दास्यति विद्वेषप्रशान्तिर्मे भविष्यति // KAव्क्_५.३० //

इति संचिन्त्य सुचिरं स कौर्यकठिनः शठः / गन्धमादनपादाण्तवासी भद्रशिलां ययौ // KAव्क्_५.३१ //

इन्द्रजालप्रयोगज्ञः स कृत्वा प्रशमोचितम् / वेषं कलुषसंकल्पः पुरीं प्राप महीपतेः // KAव्क्_५.३२ //

अस्मिन् भववने नित्यं गुणदोषसमाकुले / कल्पवृक्षाः प्रजायन्ते जायन्ते च विषद्रुमाः // KAव्क्_५.३३ //

अशेषनाशपिशुनैर्घोरसंत्रासकारिभिः / दुर्निमित्तैरिव खलैः खेदः कस्य न दीयते // KAव्क्_५.३४ //

गुणिद्वेषः प्रकृत्यैव प्रकाशपरिपन्थिनः / दोषआश्रयस्य को भेदः खलस्य तिमिरस्य च // KAव्क्_५.३५ //

स्वच्छन्दघाती साधूनां विद्वेषविषदुःसहः / दीर्घपक्षः खलव्यालकरालः केन निर्मितः // KAव्क्_५.३६ //

तस्मिन् प्रविष्टे नगरं रूपिणी पुरदेवता / उवाचाभ्येत्य भूपालं संत्रासतरलेक्षणा // KAव्क्_५.३७ //

शिरोयाचक एष त्वां ब्रह्मबन्धुरुपागतः / वध्यो ऽसौ जीवितोच्छेदी जगतो जीवितस्य ते // KAव्क्_५.३८ //

निरुद्धो नगरद्वारि स मया मलिनाशयः / मम तद्दर्शनत्रस्तं धृतिं न लभते मनः // KAव्क्_५.३९ //

इति ब्रुवाणां भूपालः प्रोवाच पुरदेवताम् / अर्थिसंरोधसंजातलज्जया नमिताननः // KAव्क्_५.४० //

देवि याच्ञाभियातो ऽसौ प्रविशत्वनिवारितः / दिर्घोच्छ्वासं सहे नाहमाशावैफल्यमर्थिनः // KAव्क्_५.४१ //

याच्ञा प्रणयिनामर्थे पुण्यप्राप्तस्तनुव्ययः / युगसंख्यामपि स्थित्वा विपद्यन्ते हि देहिनः // KAव्क्_५.४२ //

एतदेव सुजातानां पूज्यं जगति जीवितम् / यदेषामग्रतो याति नार्थी भग्नमनोरथह् // KAव्क्_५.४३ //

क्रियतामानुकूल्यं मे भवत्या कुशलोचितम् / आशाविघाते संतापस्तस्य तूर्णं निवारताम् // KAव्क्_५.४४ //

इति भूमिभृतः श्रुत्वा वचो निश्चलनिश्चयम् / जगामादर्शनं देवी चिन्तासंतापमानसा // KAव्क्_५.४५ //

अथाययौ स कुटिलः खलः क्रकचचेष्टितः / दारुणः सरलस्यैव च्छेदाय स्वयमुद्यतः // KAव्क्_५.४६ //

तस्मिन्नृपगृहं प्राप्ते विवृतद्वारमर्थिनाम् / भूर्भूपतिक्षयभयाच्चकम्पे सधराधरा // KAव्क्_५.४७ //

नरेन्द्रचन्द्रमासाद्य स राहुरिच दुर्मुखः / समभ्यधाद्विधाय प्रागशिवार्थामिवाशिषम् // KAव्क्_५.४८ //

स्वस्ति राजन् द्विजन्मा हि विजने सिद्धिसाधकः / प्रातस्त्वामीप्सितप्राप्त्यै सर्वार्थिसुरपादपम् // KAव्क्_५.४९ //

दृष्टिर्वृष्टिरिवामृतस्य महती सौजन्यमित्रं मनः क्षान्तिः क्रोधरजःप्रमार्जनदी दुःखार्तमाता मतिः / लक्ष्मीर्दानजलाभिषेकविमला सत्योपयुज्क्तं वचः नित्यं यस्य स एक एव हि भवान् जातो जगद्बान्धवः // KAव्क्_५.५० //

सिद्धये कथितं कैश्चिच्चक्रवर्तिशिरो मम / दीयतां त त्वदन्यो वा दातुं शक्नोति कः परह् // KAव्क्_५.५१ //

सन्ति स्पष्टार्थदाश्चिन्तामणिकल्पद्रुमादयः / दुर्लभार्थप्रदातारो विरलास्तु भवद्विधाः // KAव्क्_५.५२ //

इत्युक्ते तेन नृपतिर्निष्कम्पविपुलाशयः / अर्थिसंदर्शनानन्दनिर्भरस्तमभाषत // KAव्क्_५.५३ //

धन्यो ऽहं यस्य मे ब्रह्मन्नर्थिनामर्थसिद्धये / निर्विकल्पोपकरणं व्ययं याति सुजीवितम् // KAव्क्_५.५४ //

कदा प्राणाः परार्थे मे प्रयान्तीति मनोरथः / किमेतानि न पुण्यानि प्रार्थ्यन्ते ते यदि त्वया // KAव्क्_५.५५ //

आहोपकरणसिद्ध्यै श्लाघ्यं मे गृह्यतां शिरः / तत्तदेव स्थिरं लोके यद्यदर्थिसमर्पितम् // KAव्क्_५.५६ //

इत्युक्ते हर्षयुक्तेन भूभुजा सत्त्वशालिना / तमूचतुर्महामात्यौ महाचन्द्रमहीधरौ // KAव्क्_५.५७ //

निजजीवितरक्षैव धर्मस्ते प्रथमः प्रभो / त्वयि जीवति जीवन्ति सर्वे जगति जन्तवः // KAव्क्_५.५८ //

न दातुमर्हसि शिरः सर्वाधारं हि ते वपुः / दीयतां ब्राह्मणायास्मै हेमरत्नमयं शिरः // KAव्क्_५.५९ //

सर्वार्थैरर्थिसार्थानां पूर्यन्ते यैर्मनोरथाः / तेषां संरक्षणेनैव सर्वं भवति रक्षितम् // KAव्क्_५.६० //

संकल्पो ऽयं द्विजस्यास्य क्रूरः कलुषचेतसः / मूलच्छेदोपजीव्यो हि न कल्पतरुरर्थिनाम् // KAव्क्_५.६१ //

हेमरत्नशिरः प्राप्य यात्वेष शिरसास्य किम् / चिन्तामणिर्विनिष्प्रेक्ष्यो भुज्यते न बुभुक्षितैः // KAव्क्_५.६२ //

इत्युक्ते मन्त्रिमुख्याभ्याम् हेमरत्नमयं शिरः / सिद्धो नैवोपयोग्यं तन्ममेति ब्राह्मणो ऽब्रवीत् // KAव्क्_५.६३ //

अथोन्मुमोच नृपतिर्मुकुटं मौक्तिकांषुभिः / श्रिरोविरहदुःखेन साश्रुधारमिवाभितः // KAव्क्_५.६४ //

मुकुटानि क्षणे तस्मिन्निपेतुः पुरवासिनाम् / दिग्दाहोन्मुखतुल्याभिरुल्काभिः सह भूतले // KAव्क्_५.६५ //

राज्ञा प्रदाने शिरसः सर्वथा परिकल्पिते / तौ चक्रतुस्तनुत्यागं मन्त्रिणौ द्रष्टुमक्षमौ // KAव्क्_५.६६ //

रत्नगर्भमथोद्यानं प्रविश्य पृथिवीपतिः / उत्फुल्लचम्पकस्याधः शिरश्छेत्तुं समुद्ययौ // KAव्क्_५.६७ //

उद्यानदेवता दृष्ट्वा तं शिरश्छेत्तुमुद्यतम् / मा कृथाः साहसं राजन्नित्युवाच शुचाकुला // KAव्क्_५.६८ //

कम्पमानाः प्रलापिन्यस्तं मत्तालुकुलस्वनैः / न्यवारयन्नवलता लोलपल्लवपाणिभिः // KAव्क्_५.६९ //

सो ऽपि निश्चलसंकल्पः प्रसाद्योद्यानदेवताम् / विमलां बोधिमालम्ब्य बभूव प्रणिधानवान् // KAव्क्_५.७० //

अस्मिन् रत्नमयोद्याने पुण्यराशिसमुन्नतम् / स्तूपमस्तु प्रशास्तुस्तु सत्त्वसंतारणोचितम् // KAव्क्_५.७१ //

यत्किंचिदर्जितं पुण्यं संकल्पेन मयामुना / भवन्तु तेन संसारे निःसंसाराः शरीरिणः // KAव्क्_५.७२ //

ध्यात्वेति चम्पकतरोः शाखायां नृपतिः शिरः / बद्ध्वा कचकलापेन छित्त्वा प्रादाद्द्विजन्मने // KAव्क्_५.७३ //

अथ नरपते सत्त्वोत्साहस्फुटप्रणिधानतः किमपि विमलैः पुण्यालोकैर्दिगन्तविसारिभिः / विगलितमहामोहौघान्तः श्रितः परिनिर्वृतिं प्रविरतभवाभ्यासायासः क्षणादबह्वज्जनह् // KAव्क्_५.७४ //

इति प्राग्जन्मवृत्तान्तकथया भगवान् जिनः / भिक्षूणाम् विदधे शुद्धदानसद्धर्मदेशनाम् // KAव्क्_५.७५ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां चन्द्रप्रभावदानं नाम पञ्चमः पल्लवः //

६. बदरद्वीपयात्रावदानम् /

दानोद्यतानाम् पृथुवीर्यभाजां शुद्धात्मनां सत्त्वमहोदधीनाम् / अहो महोत्साहवताम् परार्थे भवन्त्यचिन्त्यानि समाहितानि // KAव्क्_६.१ //

हर्म्यारोहणहेलया यदचलाः स्वभ्रैः सहाभ्रंलिहा यद्वा गोष्पदलीलया जलभरक्षोभोद्धताह् सिन्धवः / लङ्घ्यन्ते भवनस्थलीकलनया ये चाटवीनां तटास् तद्वीर्यस्य महात्मनाम् विलसतः सत्त्वोर्जितं स्फूर्जितम् // KAव्क्_६.२ //

पुरा हि भगवान् बुद्धः श्रावस्त्यां पुरवासिनां / उपदेशप्रकाशेन जहाराज्ञानजं तमः // KAव्क्_६.३ //

भिक्षुसंघैः परिवॄतः स कदाचिद्वणिग्जनैः / कृतानुयात्रो मगधात् स्वयं चारिकया ययौ // KAव्क्_६.४ //

महार्थसार्थानुगतं व्रजन्तं वनवर्त्मना / तं दृष्ट्वा तस्करगणः सालाटव्यामचिन्तयत् // KAव्क्_६.५ //

एष प्रयातु बह्गवान् पुरः सत्त्वहिते रतः / पश्चात् सार्थं ग्रहीष्यामः पूर्णं द्रविणराशिभिः // KAव्क्_६.६ //

भगवानथ सर्वज्ञस्तेषां ज्ञात्वा समीहितम् / किमेतदिति तानूचे निर्विकारस्मिताननः // KAव्क्_६.७ //

ते तमूचुः परित्यज्य क्रौर्यं मधुरया गिरा / तत्प्रसादस्मितालोकैर्विनष्टतिमिरा इव // KAव्क्_६.८ //

भगवन् जीविकास्माकं निन्द्येयं कर्मनिर्मिता / न भृतिर्न कृषिर्नान्यरक्षणं न प्रतिग्रहह् // KAव्क्_६.९ //

सहजं क्रौर्यमस्माकं निसर्गकलुषात्मनाम् / क्रियते किं स्वभावस्य देव तीक्ष्णा हि कर्णिका // KAव्क्_६.१० //

तस्मान्न वृत्तिलोपो नः कर्तुमर्हसि गम्यताम् / याते तु त्वयि सार्थस्य वयं सर्वार्थहारिणह् // KAव्क्_६.११ //

इति तेषां वचः श्रुत्वा करुणापूर्णमानसः / दोलालोलायितमतिर्बभूव बह्गवान् क्षणम् // KAव्क्_६.१२ //

ततः सार्थधनं सर्वं परिसंख्याय तत्समम् / स ददौ चौरचक्राय तत्क्षणाप्तनिधानतः // KAव्क्_६.१३ //

तद्विधेन क्रमेणैव पुनः पथि गतागतैः / षट्कृत्वः प्रददौ तेभ्यः सो ऽर्थं सार्थस्य मुक्तये // KAव्क्_६.१४ //

पुनश्चोपगते तस्मिन् वर्त्मना तेन सानुगे / बभूव बुद्धिश्चओराणां तद्भोजननिमन्त्रणे // KAव्क्_६.१५ //

दृशा दिशन्ति वैमल्यं शुभं संभाषणेन च / व्रजन्ति संगमाभ्यासैः सन्तः सन्मार्गसेतुताम् // KAव्क्_६.१६ //

तत्रातिर्यग्दृशा सर्वं सर्वाकुशलसंक्षयात् / तेषां समाहितं शुद्धं विदधे भगवान् जिनह् // KAव्क्_६.१७ //

येषां संग्रहवस्तूनि वत्वारि नियतात्मनाम् / अर्थचर्या समानार्थब्ःआवस्त्यागः प्रियं वचः // KAव्क्_६.१८ //

येषां ब्रह्मविहाराश्च चत्वारः सत्त्वशालिनाम् / करुणा मुदितोपेक्षा मैत्री चेति परिग्रहः // KAव्क्_६.१९ //

येषां कुशलमूलानि सक्तानि त्रीणि चेतसि / अलोभश्चापरिद्वेषो ऽप्यमोहश्च महात्मनाम् // KAव्क्_६.२० //

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञाजुषां सदा / उपायप्रणिधिज्ञानबलैराश्रितचेतसाम् // KAव्क्_६.२१ //

परित्राणैकवीराणां सदैवाद्वयवादिनाम् / विद्यात्रयप्रदीप्तानां चतुर्वैमल्यशालिनाम् // KAव्क्_६.२२ //

पञ्चस्कन्धवुमिक्तानां षडयतनभेदिनाम् / सप्तबोध्यङ्गयुक्तानामर्याष्टाङ्गोपदेशिनाम् // KAव्क्_६.२३ //

नवसंयोगहीनानाम् तेषां दशबलात्मनाम् / किं वस्त्वविदितं लोके जिनानां जनचेष्टितम् // KAव्क्_६.२४ //

ततस्तेष्वतिकारुण्याच्चरणालीनमूर्धसु / तथेत्युवाच भगवांस्तद्भोज्योपनिमन्त्रणे // KAव्क्_६.२५ //

तैस्तत्संदर्शनक्षीणकिल्बिषैः सममर्पितम् / भिक्षुस्ंघैर्वृतो भोज्यं विधिवत् सर्वमाददे // KAव्क्_६.२६ //

ततस्तत्प्रणिधानेन ज्ञानालोकशलाकया / ते समुन्मीलितदृशः प्रकाशं ददृशुः पदम् // KAव्क्_६.२७ //

ते सद्यस्तीव्रवैराग्यपरिपक्काः प्रसादिनः / प्रव्रज्यायोगमासज्य जग्मुर्जगति पूज्यताम् // KAव्क्_६.२८ //

तत्तेषां कुशलं दृष्ट्वा सहसोपनतं पुरः / बभाषे भगवान् पृष्टः किमेतदिति भिक्षुभिः // KAव्क्_६.२९ //

एतैर्यमायं संबन्धः सार्थरक्षणनिष्क्रयैः / द्वीपयात्रागतस्यासीदन्यस्मिन्नपि जन्मनि // KAव्क्_६.३० //

अस्ति विस्तीर्णमार्गस्य स्वर्गवर्गावधिर्विधेः / पुरी वाराणसी नाम कौशलोत्कर्षहर्षभूः // KAव्क्_६.३१ //

यस्याममलकल्लोलवाहिनी सुरवाहिनी / सदा दयेव हृदयं प्रसादयति देहिनाम् // KAव्क्_६.३२ //

अहिंसेव सताम् सेव्या विद्येव विदुषां मता / क्षमेव सर्वभूतानां या विश्रम्भसुखस्थितिः // KAव्क्_६.३३ //

ब्रह्मकल्पे नृपे तस्या विकसत्कमलाश्रये / ब्रह्मदत्ताभिधे लोकं त्रैलोक्यमिव रक्षति // KAव्क्_६.३४ //

प्रियसेनाभिधानो ऽभूत् तत्र वैश्रवणोपमः / सार्थवाहो ऽर्थसार्थानाम् स्थानमब्धिरिवाम्भसां // KAव्क्_६.३५ //

तस्यासीत् सुप्रियो नाम सौजन्यनिलयः सुतः / प्रययौ यं समाश्रित्य गुणसार्थः कृतार्थताम् // KAव्क्_६.३६ //

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञासमन्वितह् / धात्रा विलोभवायैव यः कृतः सुकृतश्रियः // KAव्क्_६.३७ //

तं सर्वविद्याः विशदाः कलाश्च विपुलाशयम् / विविशुः सरसोदारा महोदधिमिवापगाः // KAव्क्_६.३८ //

गुणालंकृतचारित्रं लक्षणालंकृताकृतिम् / पुरुषोत्तमलुब्धेव यं श्लाघ्यं श्रीरशिश्रियत् // KAव्क्_६.३९ //

कालेन सुकृतक्रीतं पितरि त्रिदिवं गते / चक्रे स्कन्धतटे तस्य व्यवहारभरः स्थितिम् // KAव्क्_६.४० //

सो ऽचिन्तयदियं लक्ष्मीर्विपुलात्मक्रमागता / तथापि मन्ये पर्याप्ता न सर्वार्थिमनोरथे // KAव्क्_६.४१ //

किं तया सुमहत्यापि श्रिया सत्पुरुषस्थया / पूर्वागतार्थिउभुक्तेव या शेषार्थिषु निष्फला // KAव्क्_६.४२ //

रत्नाकरस्य वैपुल्यं निष्फलं वेधसा कृतम् / अद्यापि पूरितो येन नैको ऽप्यर्थी स वाडवः // KAव्क्_६.४३ //

अथवा पृथुसंकल्पः केनार्थी परिपूर्यते / जगामाब्धिरगस्त्यस्य चुलुकाचमनीयताम् // KAव्क्_६.४४ //

किं करोम्यतितापो ऽयं श्रीरेका बहवि ऽर्थिनः / न तदासाद्यते वित्तं यत् सर्वार्थिभरक्षमम् // KAव्क्_६.४५ //

पञ्च षट् पूरिता एवं नान्ये श्रीकौस्तुकादिभिः / इतिवाद्यापि तप्तो ऽन्तर्ज्वलदौर्वानलो ऽम्बुधिः // KAव्क्_६.४६ //

तस्मात् करोमि यत्नेन निंसंख्यद्रविणार्जनम् / न सहे दुःखनिःश्वासं विमुखस्य मुखे ऽर्थिनः // KAव्क्_६.४७ //

इति संचिन्त्य स चिरं सार्थेन महता वृतः / रत्नद्वीपपुरं गत्वा विदधे रत्नसंग्रहम् // KAव्क्_६.४८ //

ततः प्रतीपमायान्तं कृतार्थं तं वनेचराः / सार्थार्थरणोन्मुक्ता ददृशुर्दस्यवः पथि // KAव्क्_६.४९ //

सार्थार्थहरणे दृष्ट्वा स तेषां साहसोद्यमम् / निजसरव्स्वदानेन संररक्षानुयानिम् // KAव्क्_६.५० //

पुनः क्रमेण तेनैव रत्नद्वीपगतागतिः / सार्थत्राणाय चौराणां षट्कृत्वः प्रददौ धनम् // KAव्क्_६.५१ //

तथैव त्वां पुण्यविपन्वानिसंप्राप्तस्तथैव तान् (?) / ददर्श चौरान् सार्थार्थहरणे अधिकादरान् // KAव्क्_६.५२ //

सो ऽचिन्तयदहो वित्तैर्महद्भिः परिपूरिताः / मयैते न निवर्तन्ते परार्थहरणोद्यमात् // KAव्क्_६.५३ //

जगत् संपूरयाम्यर्थैरियुक्त्वापि मयासकृत् / अहो नु दस्यवो नैते वराकाः परिपूरिताः // KAव्क्_६.५४ //

अचितोत्साहहीनस्य व्याहतोत्तरवादिनः / विकत्थनप्रतिज्ञस्य धिङ्मे जन्म कुजन्मनः // KAव्क्_६.५५ //

इति चिन्तयतस्तस्य तप्तस्यानुशयाग्निना / विजने प्रययौ रात्रिः संवत्सरशतोपमा // KAव्क्_६.५६ //

तं शोकपङ्कसंमग्नं गजेन्द्रमिव निश्चलम् / दीर्घोच्छ्वासं महेशाख्या स्वप्ने प्रोवाच देवता // KAव्क्_६.५७ //

सुमते मा कृथाः शोकं शरीरोच्छोषणं वृथा / सत्संकल्पाभिरूढस्य भविष्यति तवेप्सितम् // KAव्क्_६.५८ //

न तदस्ति जगत्यस्मिन् स्वप्नसंकल्पदुर्लभम् / यन्न सिध्यति यत्नेन धीराणां व्यवसायिनाम् // KAव्क्_६.५९ //

सा काप्यनुपमा शक्तिरेकस्यापि द्विजन्मनः / यदाज्ञास्पन्दितेनैव विन्ध्यः क्ष्मासमताम् ययौ // KAव्क्_६.६० //

विषमं समतां याति दूरमायाति चान्तिकम् / सलिलं स्थलतामेति कार्यकाले महात्मनाम् // KAव्क्_६.६१ //

परार्थो ऽयं तवारम्भः फलत्येव न संशयम् / न भवन्ति विसंवादसंदिग्धाः सत्त्ववृत्तयः // KAव्क्_६.६२ //

रत्नानि बदरद्वीपे सन्ति त्रिदशसेविते / येषामेकप्रभावो ऽपि त्रिजगत्पूरणक्षमः // KAव्क्_६.६३ //

मर्त्यभूमिमतिक्रम्य सा हि भूमिर्महीयसी / आसाद्यते पुण्यमयी नासत्त्वैर्नाकृतात्मभिः // KAव्क्_६.६४ //

विषादस्त्यज्यताम् पुत्र स्थिरा बुद्धिर्विधीयताम् / बदरद्वीपयात्रायामुत्साहः परिगृह्यताम् // KAव्क्_६.६५ //

श्रूयतामेष तत्प्राप्त्यौ दिङ्भात्रानुक्रमक्रमः / स्फीतसत्त्वप्रभावस्त्वं संसारोत्तरणक्षमह् // KAव्क्_६.६६ //

अस्ति पश्चिमदिग्भागे समुल्लङ्घ्य महीयसाम् / शतानि सप्त द्वीपानां तथा सप्त महाचलान् // KAव्क्_६.६७ //

सप्तापताश्चानुलोमप्रतिलोमाभिधो ऽम्बुधिः / अनुकूलानिलैर्यस्मिन् पारमाप्नोति पुण्यवान् // KAव्क्_६.६८ //

ततस्तत्तुल्यनामाद्रिर्वातैस्तिमिरमिहकृत् / यत्राक्ष्णोर्दिशति स्वास्थ्यममोघाख्या महौषधिः // KAव्क्_६.६९ //

अथावर्ताभिधो ऽम्भोधिर्वैरम्भैर्यत्र वायुभिः / मज्जनोन्मज्जनैर्जन्तुः सप्तावर्तेषु तार्यते // KAव्क्_६.७० //

आवर्ताख्यस्ततः शैलः शङ्खनाभो निशाचरह् / घोरः प्राणहरो यत्र त्रिदशत्रासकृत् स्थितः // KAव्क्_६.७१ //

कृष्णसर्पावृता यत्र शन्खनाभिर्महौषधिः / त्रायते पुण्यसंपन्नं नेत्रे शिरसि चार्पिता // KAव्क्_६.७२ //

अथ नीलोदनामाब्धी रक्ताक्षो यत्र राक्षसः / मकर्याभिभूतां बुद्धविद्याविद्वान् वशे (?) // KAव्क्_६.७३ //

अथ नीलोदनामाद्रिर्नीलग्रीवः क्षपाचरः / प्रतीप्तनेत्रो यत्रास्ते रक्षसां पञ्चभिः शतैः // KAव्क्_६.७४ //

तत्रओषधिममोघाख्याम् रक्षत्याशीविषः सदा / दृष्टिनिः श्वाससंस्पर्शदंष्ट्रोत्सृजद्विषानलः // KAव्क्_६.७५ //

उपोषधव्रतवता मैत्रेण करुणात्मना / लभ्यते सा समुत्सार्य कृष्णसर्पं महौषधिः // KAव्क्_६.७६ //

तं रक्षःशकटं शैलं निष्फलश्लक्ष्णकन्दरम् / तामज्जने शिखायां च कृत्वा तरति पुण्यवान् // KAव्क्_६.७७ //

अथ वैरम्भनामाद्रिः पारे यस्योत्तरा तटे / घोरा ताम्राटवी नाम महाशालवनान्तरा // KAव्क्_६.७८ //

महानजगरस्तत्र ताम्राक्षो नाम दुःसहः / आस्त यस्योग्रगन्धेन वायुनैव न जीव्यते // KAव्क्_६.७९ //

षण्मासान् स्वपतो यस्य लाला व्याप्नोति योजनम् / क्षुत्संतप्तस्य षण्मासानल्पीभवति जाग्रतः // KAव्क्_६.८० //

वेणुगुल्मशिलाबद्धां गुहामुत्पाट्य मेदिनीम् / प्रायौषधीं दिवारात्रं ज्वलन्तीमञ्जनोचिताम् // KAव्क्_६.८१ //

तस्मादजगराद् घोरादन्यतो वा महौजसः / अवैराख्यां बुद्धविद्यां जपतो न भवेद्भयम् // KAव्क्_६.८२ //

ततः सप्त महाशैला वेणुकण्टकसंकटाः / ताम्रपटाङ्कपादेन तीर्यन्ते वीर्यशालिना // KAव्क्_६.८३ //

ततश्च शाल्मलीवनं सप्त क्षारतरङ्गिणीः / उत्तीर्यासाद्यते प्राङ्गुस्त्रिशङ्कुर्नाम पर्वतः // KAव्क्_६.८४ //

तत्र त्रिशङ्कवो नाम कण्टका वज्रभेदिनः / पादयोर्न विशन्त्येव ताम्रपट्टावनद्धयोः // KAव्क्_६.८५ //

त्रिशन्कुर्नाम तटिनी तत्रायःशङ्कुपर्वतः / उपस्कीलनदी तत्र ततो द्विधा द्विधा सरित् // KAव्क्_६.८६ //

अथाष्टादशवक्राख्यः पर्वतो निरवग्रहः / तत्तुल्यसंज्ञाथ नदी श्लक्ष्णि नाम गिरिस्ततः // KAव्क्_६.८७ //

अथाद्रिधूमनेत्राख्यो धूमनिर्दिग्धदिक्तटः / दृष्टिस्पर्शविषैर्व्याप्तः क्रूराशीविषमण्डलैः // KAव्क्_६.८८ //

तन्मूर्ध्नि पल्वलस्यान्तः शिलाबद्धा महागुहा / ज्योतीरसो मणिर्यस्यां जीवनी च महौषधिः // KAव्क्_६.८९ //

भित्त्वा गुहाम् तदभ्यक्रशिरःपादकरोदरः / वज्र-मन्त्रबलोपेतः क्रूरसर्पैर्न बाध्यते // KAव्क्_६.९० //

अथोग्रसत्त्वसंकीर्णाः सप्ताशीविषपर्वताः / नद्यश्च तद्विधा यासामपारवारिसंपदः // KAव्क्_६.९१ //

एतदुत्तीर्य निखिलं पुण्यैः परहितोद्यतः / आरोहति सुधाशैलं शृङ्गैरालिङ्गिताम्बरम् // KAव्क्_६.९२ //

ततस्तस्यापरे पार्श्वे कल्पवृक्षोपशोभितम् / पुरं रोहितकं नाम दृश्यते स्वर्गसंनिभम् // KAव्क्_६.९३ //

अस्ति तत्र मघो नाम मघवानिव विश्रुतः / सार्थवाहो महासत्त्वः सर्वसत्त्वहिते रतः // KAव्क्_६.९४ //

बदरद्वीपयात्रायामुद्यतस्यानवद्यधीः / मार्गोपदेशं देशज्ञः स ते सर्वं करिष्यति // KAव्क्_६.९५ //

इत्युक्त्वोत्साह्य बहुशः शुभद्रैरिव सुप्रियम् / वचोभिरिचितैर्देवी सहसान्तरधीयत // KAव्क्_६.९६ //

प्रबुद्धः सुप्रियः सर्वं तत्तथेति विचिन्तयन् / प्रतस्थे सत्त्वमारुह्य निजोत्साहपुरःसरः // KAव्क्_६.९७ //

स व्रजन् विनितायासस्तेन निर्दिष्टवर्त्मना / पुण्यैर्द्वादशभिर्वर्षैः प्राप र्फितकं पुरम् // KAव्क्_६.९८ //

अत्रान्तरे कर्मयोगात् तत्र सार्थपतिर्मघः / व्याधिना दुश्चिकित्स्येन बभूवास्वस्थविग्रहः // KAव्क्_६.९९ //

अलब्धान्तःप्रवेशो ऽथ गृहे राजगृहोपमे / तस्य व्यलम्बत द्वारं सुप्रियः कार्यसिद्धये // KAव्क्_६.१०० //

ततो वैद्यापदेशेन स प्रवेशमवाप्तवान् / उपयोगकथाप्रज्ञा न कस्यादरभूमयः // KAव्क्_६.१०१ //

आयुर्वेदविधानज्ञः स तस्यारिष्टलक्षणैः / षण्मासशेषमेवायुर्ज्ञात्वा चिन्तान्तरो ऽभवत् // KAव्क्_६.१०२ //

तस्य प्रियहितप्रायो भैषज्यपरिचर्यया / अत्यल्पेनैव कालेन सुप्रियः प्रियतां ययौ // KAव्क्_६.१०३ //

भैषज्ययुक्तिस्तत्प्रीत्या तस्य वल्लभतां ययौ / प्रियोपनीतं यत्किं चित् तत्सर्वं मनसः प्रियम् // KAव्क्_६.१०४ //

प्रियोपचारैस्तस्याथ व्याधिराद्रावमाययौ / आधिः शाम्यति सत्सङ्गात् तओ व्याधिर्विशीर्यते // KAव्क्_६.१०५ //

ततः संजातविश्रम्भः सुप्रियः प्रणयान्मघम् / चक्रे विदितवृत्तान्तं पश्चान्निजकथाक्षणे // KAव्क्_६.१०६ //

बदरद्वीपयात्रायां तस्योत्साहं महात्मनह् / परार्थे निश्चलं ज्ञात्वा तमूचे विस्मयान्मघः // KAव्क्_६.१०७ //

अहो बतास्मिन् संसारे विःसारे साररूपिणः / जायन्ते मणयः केचित् परचिन्तापरायणाः // KAव्क्_६.१०८ //

नवं वयः प्रिया मूर्तिः परार्थप्रवणं मनः / पुण्योचितस्तथैवायं स्थाने गुणसमागमः // KAव्क्_६.१०९ //

इयतीं भूमिमुल्लङ्घ्य परार्थे त्वमुपागतः / करोमि तव साहाय्यं किं त्वहं भृशमातुरः // KAव्क्_६.११० //

निबद्धावधयः प्राणाः प्रयान्त्येव शरीरिणाम् / ते व्रजन्तु ममान्ते ऽपि त्वत्समाहितहेतुताम् // KAव्क्_६.१११ //

एवमेव व्ययो यस्तु व्ययः स परिगण्यते / परार्थे जीवितस्यापि व्ययो लाभशतैः समः // KAव्क्_६.११२ //

न मया बदरद्वीपं दृष्टं किं तु श्रुतं मया / महाब्धौ दिस्कमुद्देशं तैस्तैर्जानामि लक्षणैः // KAव्क्_६.११३ //

इत्युक्त्वा भूपतिं सुहृद्बन्धुवाक्ये ऽप्यनादरः / स मङ्गलप्रवहणं सुप्रियेण सहादधे // KAव्क्_६.११४ //

ततः प्रवहणारूढौ तौ योजन्शतान्यपि / पवनस्यानुलोम्येन जग्मतुर्विपुलाशयौ // KAव्क्_६.११५ //

स्थाने स्थाने जलं दृष्ट्वा नानावर्णं महोदधेः / किमेतदिति प्रपच्छ सुप्रियः कौतुकान्मघम् // KAव्क्_६.११६ //

जले लोहाचलाः पञ्च सन्त्यस्य पयसां निधेः / ताम्ररूप्यमयाश्चान्ये हेमरत्नमयाः परे // KAव्क्_६.११७ //

तेषां छायाविशेषेण नानावर्णः पदे पदे / दृश्यते ऽब्धिरयं दीप्तः प्राप्तान्तरोद्गतौषधिः // KAव्क्_६.११८ //

इत्युक्त्वा व्याधिनाक्रान्तः प्राप्तकालावधिर्मघः / प्राणान्मुमोच सत्कीतिविन्यस्तस्थिरजीवितः // KAव्क्_६.११९ //

वज्रलेपादपि दृढं यथा सत्त्वं महात्मनाम् / तथा यदि भदेदायुः किमसाध्यं भवे बह्वेत् // KAव्क्_६.१२० //

कूलावाप्तप्रवहणह् सुप्रियस्तद्वियोगजम् / शुचं संस्तभ्य विदधे सुहॄदस्तनुसत्क्रियाम् // KAव्क्_६.१२१ //

एतदेवोन्नतं लक्ष्म सत्त्वोत्साहमहात्मनाम् / विच्छिन्नालम्बने काले यत्कर्तव्यदृढं मनः // KAव्क्_६.१२२ //

पुनः प्रवहणारूढः स समुत्तीर्य वारिधिम् / रत्नपर्वतपार्श्वेन विवेश विकटाटवीम् // KAव्क्_६.१२३ //

न वियोगैर्न चोद्वेगैर्नाभियोगैर्द्विषामपि / न रोगैः क्लेशभोगैर्वा हीयते महतां मतिः // KAव्क्_६.१२४ //

स तत्राक्रान्तगगनं निरुद्धाशेषदिक्तटम् / दुरारोहं ददर्शाग्रे मूर्तं विघ्नमिवाचलम् // KAव्क्_६.१२५ //

उपायहीनस्तं दृष्ट्वा गिरिं मूर्खमिवोद्धतम् / अधः पल्लवशय्यायाम् सुप्तः सो ऽचिन्तयत् क्षस्णम् // KAव्क्_६.१२६ //

अहो बत कियान् कालः प्रयातः प्रस्थितस्य मे / बदरद्वीपनामापि न नाम श्रूयते क्कचित् // KAव्क्_६.१२७ //

व्यवसायसहायो मे यो ऽभूत्पुण्यपणैः परम् / भग्नप्लव इवाकाले सो ऽपि कर्मोर्मिविप्लवैः // KAव्क्_६.१२८ //

नष्टोपाये ऽप्युपाये ऽस्मिन् व्यवसायान्महीयसः / न नाम विनिवर्ते ऽहं सिद्धिर्निधनमस्तु वा // KAव्क्_६.१२९ //

तदेकं जन्मयात्रासु पूज्यं जन्म जगत्र्त्रये / यस्मिन् परोपक्राराय जायते जीवितव्ययः // KAव्क्_६.१३० //

इति चिन्ताकुलं तत्र तं ज्ञात्वा सत्यसागरम् / नीलो नाम समभ्येत्य यक्षः प्राहाचलाश्रयः // KAव्क्_६.१३१ //

पूर्वेण योजनं गत्वा त्रीणि शृङ्गाणि भूभृतः / वेत्रसोपाननिश्रेण्या समारुह्याथ गम्यताम् // KAव्क्_६.१३२ //

इति यक्षोपदेशेन स विलङ्घ्य महाचलम् / ददर्शाग्रे समुत्तुङ्गश्रृङ्गं स्फटीकभूधरम् // KAव्क्_६.१३३ //

तस्मिन्नेकशिलाश्लक्ष्णे दुर्गमे पक्षिणामपि / मुहूर्तमभवत्तस्य निर्व्यापारो मनोरथः // KAव्क्_६.१३४ //

अभ्युन्नतम् निरालम्बं स्वसंकल्पमिवाचलम् / स तं विचार्य सुचिरं चित्रन्यस्त इवाभवत् // KAव्क्_६.१३५ //

अथ चन्द्रप्रभो नाम यक्षः शैलगुहाशयः / अभ्येत्यः सत्त्वसंपन्नं तमभाषट वुस्मितः // KAव्क्_६.१३६ //

क्रोशमात्रमितो गत्वा पूर्वेणापूर्वविभ्रमम् / दृश्यते चन्दनवनं बालानिलचलल्लतम् // KAव्क्_६.१३७ //

तत्रास्ते प्रसरा नाम गुहालीना महौषधिः / लभ्यते देहरक्षायै समुत्तोल्य महाशिलाम् // KAव्क्_६.१३८ //

तत्प्रभावकृतालोकं सोपानैः स्फटिकाचलम् / सहसैव समारुह्य गम्यतामीप्सिताप्तये // KAव्क्_६.१३९ //

तत्क्षणात् कृतकार्थेव सा प्रयाति महाउषधिः / न खेदस्तत्कृते कार्यस्तडिल्लोलाः प्रियाप्तयः // KAव्क्_६.१४० //

इति यक्षोपदिष्टेन विधानेन स भूधरम् / समुत्क्रम्य ददर्शाग्रे नगरं हेममन्दिरम् // KAव्क्_६.१४१ //

मेरूकूटैरिवाकीर्णं प्रकाशैरिव निर्मितम् / सवाश्चर्यैरिव कृतं तद् दृष्ट्वा विस्मितो ऽभवत् // KAव्क्_६.१४२ //

महाहेमकपाटाभ्यां रुद्धद्धारम् विलोक्य तत् / निर्जनं वारसंचारं वनान्ते निषसाद सः // KAव्क्_६.१४३ //

अत्रान्तरे दिनस्यान्ते व्योमानन्तपथाध्वगः / अवापास्ताचलोपान्तं परिश्रान्त इवांशुमान् // KAव्क्_६.१४४ //

अस्तं गते सहस्रांशौ रजनीरमणी शनैः / तारापतिमिवान्वेष्टुं प्रससाराभिसारिका // KAव्क्_६.१४५ //

अथ प्रकाशविबह्वैः सर्वाशापूरणोन्मुखः / बोधिसत्त्व इव स्वच्छः सुधादीधितिरुद्ययौ // KAव्क्_६.१४६ //

स्फीटा तमः समूहस्य निःशेषप्रशमोचिता / मानसोल्लासिनी ज्योत्स्ना सत्त्ववृत्तिरिवाबभौ // KAव्क्_६.१४७ //

तमोमोहं जहारेन्दुर्दिशां दिनवियोगजम् / परोपकारे हि परो दूरारोहो महात्मनाम् // KAव्क्_६.१४८ //

सुप्रियश्चन्द्रकिरणैः पूर्यमाणतनुः क्षणम् / निद्रां कार्यसमुद्रोर्मिक्षोभमुद्रामवाप्तवान् // KAव्क्_६.१४९ //

क्षपायाम् क्षीयमाणायां गुणदाक्षिण्यसादरा / जगाद देवता स्वप्ने महेशाख्या समेत्य तम् // KAव्क्_६.१५० //

अहो बत महासत्त्व सत्तत्त्वाभिनिवेशिना / परार्थे विपुलः क्लेशः कृतः सुकृतिना त्वया // KAव्क्_६.१५१ //

अल्पशेषे प्रयासे ऽस्मिन् नोद्वेगं कर्तुमर्हसि / अपर्युषितसत्त्वानां स्वाधीनाः सर्वसिद्धयः // KAव्क्_६.१५२ //

हैमं यदेतन्नगरं त्रीणि चान्यान्यतः परम् / सन्ति रत्नपुराण्यत्र विचित्राण्युत्तरोत्तरम् // KAव्क्_६.१५३ //

तेभ्यो निर्यान्ति किन्नर्यश्चतश्रो ऽष्टौ च षोडश / द्वात्रिंशच्च क्रमेणैव त्वया द्वारि विघट्टिते // KAव्क्_६.१५४ //

जितेन्द्रियस्य भवतस्तत्प्रमादमवेदिनः / किमन्यदचिरेणैव् वाञ्छिताप्तिर्भविष्यति // KAव्क्_६.१५५ //

इत्युक्तः सादरं देव्या प्रतिबुद्धो ऽथ सुप्रियः / जघान नगरद्वारं त्रिः समभ्येत्य पाणिना // KAव्क्_६.१५६ //

ततश्चतस्रः क् इन्नर्यो निर्ययुस्तरलेक्षणाः / आश्चर्यतरुमञ्जर्य इव लीलानिलाकुलाः // KAव्क्_६.१५७ //

मानसिल्लासकारिण्यो नयनामृतवृष्टयः / वदनेन्दुसमुद्योतैर्दिवापि कृतचन्द्रिकाः // KAव्क्_६.१५८ //

ताः संपूज्य स्मरोदारं सुप्रियं प्रियदर्शनाः / तस्याभिलाषप्रणयैरातिथ्यमिव चक्रिरे // KAव्क्_६.१५९ //

चन्द्रकान्तसमासीनं कृतासनपरिग्रहाः / जीवनौषधयो जाताः स्मरस्येव सविग्रहाः // KAव्क्_६.१६० //

तास्तमूचुः समुन्मीलद्विलासहसितत्विषः / ददत्य इव कर्पूरं प्रेमोपायनताम् पुरः // KAव्क्_६.१६१ //

अहो धन्या वयं यासां सद्गुणालकृताकृतिः / स्वयएम्वाभिगम्यो ऽपि भवानद्यागतो गृहम् // KAव्क्_६.१६२ //

विधेषः कस्य पीयूषे चन्दने कस्य वारुचिः / इन्दौ मन्दादरः को वा साधुः कस्य न संमतः // KAव्क्_६.१६३ //

स्त्रीणां यद्यपि सौभाग्यभङ्गाय प्रणयः स्वयम् / क्रमस्त्वद्दर्शनेनैव तथापि मुखरीकृताः // KAव्क्_६.१६४ //

इदं च किन्नरपुरं वयं च प्रणयार्पिताः / रत्नं च सौभाषणिकं साधो स्वाधीनमेव ते // KAव्क्_६.१६५ //

इति तासां वचः श्रुत्वा सुप्रियः प्रणयोचितम् / उवाच सत्त्वधवलां दिशन् दशनचन्द्रिकाम् // KAव्क्_६.१६६ //

बहुमानास्पदं कस्य नेदं संभाषणामृतम् / आत्मनो ऽप्यादरस्थानम् बह्वतीभिः कृतादरः // KAव्क्_६.१६७ //

श्लाघ्यं दर्शनमेवेदं तत्राप्ययमनुग्रहः / मुक्तालतास्तापहराः किं पुनश्चन्दनोक्षिताः // KAव्क्_६.१६८ //

एवं विधानाम् स्वच्छानामैन्दवीनामिव त्विषाम् / आकृतीनाम् समुचिता रुचिरा लोकवृत्तयः // KAव्क्_६.१६९ //

औचित्यचारुचरितं प्रसादविशदं मनह् / वात्सल्यपेशला वाणी न कस्यादरभूमयः // KAव्क्_६.१७० //

गृहीतो ऽस्माभिराचारः पूजापरिकरोचितह् / आत्मार्पणं कुलान्तं वः परायत्ता हि योषितः // KAव्क्_६.१७१ //

कन्याभावादपक्रान्ता यूयं परपरिग्रहाः / विश्रम्भेण भगिण्यो मे जनन्यः स्नेहगौरवात् // KAव्क्_६.१७२ //

परवित्तं विषं येषां जनन्यश्चान्ययोषितः / परहिंसात्महिंसौव पक्षास्तेषां निरत्ययाः // KAव्क्_६.१७३ //

पौशुन्यासत्यपारुष्यभिन्नवादोज्झितं वचः / सदैव वदने येषाम् तेषाम् सर्वाशिषा दिशः // KAव्क्_६.१७४ //

अभिध्यारहितं चेतो व्यापारपरिवर्जितम् / मिथ्यादृष्टिविहीनं च येषां ते सत्पथं श्रिताः // KAव्क्_६.१७५ //

दशाकुशलमार्गेभ्यो निर्गतानां निसर्गतः / एते कुशलवर्गस्य मार्गाः स्वर्गे निरर्गलाः // KAव्क्_६.१७६ //

धीरेव धन्यं धनमुन्नतानां विद्यैव चक्षुर्विजितेन्द्रियाणाम् / दयैव पुण्यं पुरुषोत्तमानां आत्मैव तीर्थं शुचिमानसानाम् // KAव्क्_६.१७७ //

एवंविधो ऽयं गुणसंनिवेशः शीलेन वैमल्यमुपैति पुंसाम् / सद्रत्नमुक्तानिकरातिरितं शीलं सतामाभरणं वदन्ति // KAव्क्_६.१७८ //

इत्युक्तमाकर्ण्य गुणानुरूपं सत्त्वार्थिना तेन जितेन्द्रियेण / तुष्टास्तमूचुर्भुवि चन्द्रलोकं ताः कौतुकायैवमुखैः सृजन्त्यः // KAव्क्_६.१७९ //

मणेरिवानर्घगुणोज्ज्वलस्य दृष्टैव साधोरुचिता रुचिस्ते / ययैव मौलौ हृदये श्रुतौ च सद्भिः सदैवाभरणीकृतो ऽसि // KAव्क्_६.१८० //

मणिर्महार्हः प्रथितप्रभावः प्रगृह्यतामात्मसमस्त्वयायम् / ध्वजार्पितो वर्षति योजनानां सहस्रमेवार्थिसमीहितं यः // KAव्क्_६.१८१ //

उक्त्वेति रत्नप्रवरं तरुण्यस्तस्मेइ ददुर्मूर्तमिव प्रसादम् / आदाय तं च प्रणयोपचारं सो ऽपि द्वितीयं पुरमाप रौप्यम् // KAव्क्_६.१८२ //

तत्रादरात्तद्द्विगुणाभिरेव स पूजितह् किन्नरकामिनीभिः / क्रमेण तेनैव विशुद्धबुद्धिर्लेभे मणिं तद्द्विगुणप्रभावम् // KAव्क्_६.१८३ //

* * * * * * * * * * * * * * * * / * * * * * * * * * * * * * * * * // KAव्क्_६.१८४ //

प्राप्तश्च तं रत्नमयं चतुर्थं पुरं ततः सर्वपुराधिकश्चि / सो ऽभ्यर्थितस्तद्द्विगुणाभिरग्रे गुणाधिकः किन्नरसुन्दरीभिः // KAव्क्_६.१८५ //

तथैव सद्धर्मकथाप्रसङ्गैस्तातोषितास्तेन सुसंयतेन / उत्फुल्लनीत्पलदामदीर्घकटाक्षविक्षिप्तकरास्तमूचुः // KAव्क्_६.१८६ //

भ्रातास्ति नः किन्नरराजवंशरत्नाकरेन्दुर्बदराभिधानः / तस्यास्पदं द्वीपमिदं महार्हं स्वनामचिह्नं प्रथितं समृद्ध्या // KAव्क्_६.१८७ //

रत्नं चेदम् नियमविधिना पोषधाख्यव्रतेन न्यस्तं भास्वत्किरणनिकरं पुण्यभाजां प्रयत्नात् वर्षत्येव स्थिरपरहितव्याप्तये गृह्यताम् तत् // KAव्क्_६.१८८ //

इत्युत्पाट्यामरतरुफलं सादरं सुन्दरीभिः प्रेमोद्दामप्रणयसुभगं दत्तमासाद्य रत्नम् / बालाहाख्यं विजितपवनं तं प्रकृष्टं तुरङ्गं सो ऽप्यारुह्य स्वनगरमगाल्लब्धमार्गोपदेशः // KAव्क्_६.१८९ //

तस्मिन् काले विपुलकुशलैः स्वर्गमार्गं प्रयाते वाराणस्यां विशदयशसि क्ष्मापतौ ब्रह्मदत्ते / श्रीमान् सर्वप्रणयिफलदः सुप्रियः पौरमुख्यैर् लोकत्राणे विनिहितमतिर्धर्मराज्ये ऽभिषिक्तः // KAव्क्_६.१९० //

ततः शिरःस्नानविधिक्रमेण तत्पञ्चदश्याम् ध्वजमूर्ध्नि रत्नम् / स पोषधोपोषित एव धृत्वा चकार विश्वं परिपूर्णकामम् // KAव्क्_६.१९१ //

कृत्वा यात्राम् परहितफलां वत्सराणाम् शतेन स्थित्वा राज्ये महति निखिलं पूरयित्वा च लोकम् / पुत्रं धृत्वा नरपतिपदे प्राप्य सर्वोपशान्तिं तत्त्वज्ञो ऽसौ किमपि परमं ब्रह्मभावं जगाम // KAव्क्_६.१९२ //

स्युरेते दस्यवः सर्वे पूर्वं ये पूरिता मया / रत्नद्रीपाभिगमने तस्मिन् सुप्रियजन्मनि // KAव्क्_६.१९३ //

इति शास्ता स्ववृत्तान्तकथया विदधे विभुः / दानवीर्योपदेशेन भिक्षूणामनुशासनम् // KAव्क्_६.१९४ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां बदरद्वीपयात्रावदानं नाम षष्ठः पल्लवः //

७. मुक्तालतावदानम् /

कुश्लप्रणिधानशुद्धधान्मां विमलालोकविवेकबोधकानाम् / परिकीर्तनमात्रमेव येषां भवमोहापहतेस्त एव धन्याः // KAव्क्_७.१ //

पुरा पर्षत्सहस्राणां न्यग्रोधोपवनस्थितिः / कपिलाख्ये पुरे चक्रे भगवान् धर्मदेशनाम् // KAव्क्_७.२ //

अमन्दानन्दसंदोहस्यन्दि चन्दनशीतलम् / तस्य वागमृतं धन्याः कृताङ्जलिपुटाः पपुः // KAव्क्_७.३ //

राजा शुद्धोदनस्तत्र धर्मश्रवणसंगमे / पुण्योपदेशसलिलैर्लेभे वैमल्यनिर्वृतिम् // KAव्क्_७.४ //

अथ तत्र महानामा शाक्यराजकुलोद्भवः / धर्मोपदेशमाकर्ण्य प्रातः स्वगृहमब्रवीत् // KAव्क्_७.५ //

अहो नु भगवान् बुद्धो धर्मः संघश्च सिद्धये / बुद्धोत्पादो ऽयमस्माकं निर्वाणाय महाफलः // KAव्क्_७.६ //

उपदेशविशेषाप्तानिर्वृतेस्तस्य तद्वचः / श्रुत्वा शशिप्रभा पत्नी प्रणयात्तमभाषतः // KAव्क्_७.७ //

अनुग्राह्या भगवतः पुरुषाः पुण्यभागिनह् / निन्द्यास्तदुपदेशानामनर्हा योषितो वयम् // KAव्क्_७.८ //

इति जायावचः श्रुत्वा स जगाद जगद्गुरोः / भद्रे भगवतो नास्ति भेदः कारुण्यदर्शने // KAव्क्_७.९ //

समा सर्वत्र भा भानोः समा वृष्टिः पयोमुचः / समा भगवतो दृष्टिः सर्वसत्त्वानुकम्पिनः // KAव्क्_७.१० //

महाप्रजापतेर्वाक्यादपराह्णक्षणं तपः / शुद्धोदनः करोत्येव राजा बह्गवतो ऽन्तिके // KAव्क्_७.११ //

इति पत्युः प्रियगिरा वृता शाक्याङ्गनागणैः / याचने तद्भगवतह् सा पुण्योपवनं ययौ // KAव्क्_७.१२ //

सा सत्वकुसुमं तत्र तं ददर्श महाफलम् / प्रशमामृतसंसिक्तं करुणाकल्पपादपम् // KAव्क्_७.१३ //

लतेव पवनानम्रा तं दूरात् प्रणनाम सा / लोभेनेव परित्यक्रा च्युतकर्णोत्पलच्छलात् // KAव्क्_७.१४ //

विलोक्य काञ्चनरुचिं रत्नभूषणभूषिताम् / आनन्दनामा भिक्षुस्तामुवाच प्रहितोद्यतः // KAव्क्_७.१५ //

वेषः प्रशमशून्यो ऽयं मातर्मुनितपोवने / दर्पोत्सिक्तो न युक्तस्ते विरक्तानामिदं पदम् // KAव्क्_७.१६ //

गुणसंयमसिक्तानि मुखराभ्रणान्यहो / नेहास्तद्ग्रहणं युक्तमितीवोपदिशन्ति ते // KAव्क्_७.१७ //

इत्युक्ता तेन सा तन्वी वैलज्यविनतानना / उन्मुच्याभरणं सर्वं प्राःइणोन्निजमद्निरम् // KAव्क्_७.१८ //

उपविष्टेषु सर्वेषु निर्दिष्टकुशलस्ततः / अनित्यतैवं भगवानुपदेशं प्रवक्रमे // KAव्क्_७.१९ //

महामोहप्रभावो ऽयं येन नित्यमनित्यताम् / नित्यतामिव मन्यन्ते मूढा जगति जन्तवः // KAव्क्_७.२० //

असत्ये रमते लोकः सत्यप्रत्ययमोहितः / न वेत्ति सर्वभावानामभावानुभवां स्थितिम् // KAव्क्_७.२१ //

केचिद् व्याकरणैः परे श्रुतिपथैस्तर्कप्रवादैः परे केचित्तन्त्रपरिग्रहैर्बहुविधैरन्यैः कलाकौशलैः / संसक्ताः पुनरुक्तजन्मशरणौ याता सहैव क्षयं तत्राप्यक्ष्ययलीलया क्षणपदं मुग्धौर्निबद्धा धृतिः // KAव्क्_७.२२ //

विषयविषमापायः कायः प्रपञ्च(म)याशया खरतरमरुस्फाराकारो मोहभावो भवः / हितभूमि (?) तथाकार्यं कार्यं विवेकिनां तथा निरवधिरयं दृष्ट्वा व्याधिर्यथा (हि) निवर्तते // KAव्क्_७.२३ //

इत्याद्यनित्यसंस्कारसंयुक्तं युक्तमुद्यते / धर्मोपदेशकुशलं वक्तुं भगवति स्वयम् // KAव्क्_७.२४ //

एका शाक्यवधूस्तत्र रूपसौभाग्यगर्विता / स्थिता शौशवतारुण्यसंघौ वयसि दुःसहे // KAव्क्_७.२५ //

मुक्ताहारं स्तनतटे लोलापाङ्गैर्मुहुर्मुहुः / आलिलोके यशःस्फारसारं रतिपतेरिव // KAव्क्_७.२६ //

हारावलोकिनीं दृष्ट्वा तामनेकाग्रहादसौ / अचिन्तयाद्विरक्तेन मगत्पत्नी शशिप्रभा // KAव्क्_७.२७ //

इयं धर्मोपदेशे ऽपि चपला हारमीक्षते / भावानां न शृणोत्येव मूढा क्षणिकतामिमाम् // KAव्क्_७.२८ //

स्वं हारं दर्शयित्वास्या हारोत्साहं हराम्यहम् / अधिकालोकनेनैव दर्पः शाम्यति देहिनाम् // KAव्क्_७.२९ //

इति संचिन्त्य सा दासीं रोहिकाख्यामभाषत / रोहिके गच्छ मे हारं गृहात् सत्वरमाहर // KAव्क्_७.३० //

इत्युक्ता सा तया तत्र प्रवृत्ते धर्मसंश्रवे / अकालगमनोद्विग्ना निःश्वस्याचिन्तयत् क्षणम् // KAव्क्_७.३१ //

अहो बतान्तरायो ऽयं संजातः कुशले मम / नास्मिन् श्रोतुं लभे धर्मं यत्परायत्तजीविता // KAव्क्_७.३२ //

पुण्यसौरभसंभारात् कीर्णकारुण्यकेसरात् / मुखपद्माद् भगवतो धन्यः प्राप्नोति वाङ्भधुः // KAव्क्_७.३३ //

अहो स्वाच्छन्द्यविच्छेदस्तनुभङ्गः सुखक्षयः / सेवा जगति जन्तूनां दुःखे दुःखपरंपरा // KAव्क्_७.३४ //

सेवाप्रयाससंप्राप्तं धनमानकणोदयम् / तत्पमत्युष्णनिःश्वासैरहो कृच्छ्रेण पीयते // KAव्क्_७.३५ //

मानग्लानिर्गुणग्लानिरोजःपुनशमः श्रमह् / प्रथमं सेवकस्यैतत् फलमीश्वरदर्शने // KAव्क्_७.३६ //

लौही बन्धनशृङ्खला चरणयोर्हेलावमानावनी स्वव्यापारनिषेधनित्यनियती निद्रासुखद्रोहिणी / आशास्यस्य विशालजालसरणिः सत्सङ्गभोगाशनिः मुग्धानां मृगतृष्टिकामरुमही सेवा शरीरक्षयः // KAव्क्_७.३७ //

इति संचिन्त्य सुचिरं सा जगाम तदाज्ञया / सेवाविक्रीतकायानां स्वेच्छाविहरणं कुतः // KAव्क्_७.३८ //

व्रजन्तीं ताम् परप्रेष्यां कृपणां करुणाकुलः / निरीक्ष्य बह्गवान् दिव्यचक्षुषाचिन्तयत् क्षस्णम् // KAव्क्_७.३९ //

अस्मिन् जन्मनि शेषो ऽस्या संपूर्णो जीवितावधिः / इयं वराकी संसारादुद्धर्तव्या स्वयं मया // KAव्क्_७.४० //

अथ ताम् कर्मयोगेन व्रहन्तीं सहसा पथि //

वत्सवात्सल्यविवशा शृङ्गाभ्यामाजघान गौः // KAव्क्_७.४१ //

सा प्रदघ्यौ भगवतः प्रसादात् तन्मयस्मृतिः / जन्मान्तराधिवासेन बुद्धालम्बनमानसा // KAव्क्_७.४२ //

अहो कर्मोर्मिभिः शीर्णे संसारमकराकरे / जन्मावर्तेषु जन्तूनां मज्जनोन्मज्जनक्रमः // KAव्क्_७.४३ //

पुंसो ललाटविपुलोपलपट्टिकासु निःशर्मकर्मघटितप्रकटाङ्कटङ्कैः / नयस्तानि जन्ममरणप्रसराक्षराणि नैतानि पाणिपरिमार्जनया चलन्ति // KAव्क्_७.४४ //

इयं कर्मायत्ता प्रचुरचित्रवैचित्ररचना नराणां मायूरच्छदपटलतुल्या परिणतिः / यया गर्भारम्भे क्रमनिपतने वृद्धिसमये क्षये वा नान्यत् प्राभजत तनुलेखाच्छविरति // KAव्क्_७.४५ //

संचिन्त्याथ पुरः प्रवृत्तसुदशासन्नावसन्नस्थितिं प्राप्तेवासमदासभावकलनावैलक्ष्यनिः स्पन्दताम् / आधाय प्रणिधानधाम्नि धवले सद्धर्मशुद्धां धियं संसारे विचिकित्स्य एव मलिनं तत्याज सा जीवितम् // KAव्क्_७.४६ //

ततः सा सिंहलद्वीपे समीपे स्वर्गसंपदाम् / चन्द्रलेखेव दुग्धाब्धौ दिव्यद्युतिरजायत // KAव्क्_७.४७ //

आधानजन्मनस्तस्य मुक्तावर्षें दिवश्च्युते / साभून्मुक्तालता नाम सिंहलाधिपतेः सुता // KAव्क्_७.४८ //

सा पुण्यमिव लावण्यं वहन्ती वृद्धिमागता / लेभे विवेकेनाङ्गानां संतोषमिव यओवनम् // KAव्क्_७.४९ //

ततः कदाचिद्वणिजः श्रावस्तीपुरवासिनः / मकराकरमुत्तीर्य सिंहलद्वीपमाययुः // KAव्क्_७.५० //

ते तत्र रात्रिपर्यन्ते विश्रान्तिसुखमाजगुः / धर्मार्थगाथासंनद्धप्रबुद्धबुद्धभाषितम् // KAव्क्_७.५१ //

त्दन्तःपुरहर्म्यस्था श्रुत्वैव श्रवणामृतम् / किमेतदिति पप्रच्छ तानानाय्य नृपात्मजा // KAव्क्_७.५२ //

ते तामूचुः प्रमुदितामिदं बुद्धस्य ब्ःआषितम् / स्वभावार्हं भगवतः सर्वसत्त्वानुकम्पिनह् // KAव्क्_७.५३ //

बुद्धामिधानं श्रुत्विव पुलकालंकृताकृतिः / सा बभूव समुद्भूतसंविद्भव्यानुभावभूः // KAव्क्_७.५४ //

उन्मुभी सामयूरिव शब्दैरेव पयोमुचः / क एष भगवान् बुद्ध इति पपर्च्छः तान् पुनः // KAव्क्_७.५५ //

ततस्ते निखिलं तस्यै श्रद्धासंवर्धितादराः / न्यवेदयन् पुण्यमयीं भगवच्चरितस्थितिम् // KAव्क्_७.५६ //

अथ सा तत्कथावाप्तप्राग्जन्मकुशलोदया / विज्ञप्तिलेखं प्रददौ तेषां भगवतः कृते // KAव्क्_७.५७ //

कालेन सिन्धुमुत्तीर्य संर्पाप्तास्ते निजां पिरीम् / प्रणम्यावेद्य तद्वृत्तं ददुर्लेखं महात्मने // KAव्क्_७.५८ //

भगवानपि सर्वज्ञः पूर्वमेव विभाव्य तत् / मुक्तालतायाः कृपया स्वयं लेखमवाचयत् // KAव्क्_७.५९ //

अहो स्मरणमेव ते किमपि पुण्यपण्यं सतां भवातिबह्वभैषजं व्यसनतापतृष्णापहत् / भवन्मयकथाक्रमोपनतसंविदास्वादभूः स एष भगवन् महानमृतसंविभागो मम // KAव्क्_७.६० //

इति संक्षिप्तलेखार्थं विभाव्य भगवान् स्वयम् / ईषत्स्मित्विषा सत्त्वप्रकाशमदिशद्दिशाम् // KAव्क्_७.६१ //

ततश्चित्रकराशक्यां प्रभावैरनुपूरिताम् / भगवान् प्राहिणोत् तस्यै न्यस्तां स्वप्रतिमां पटे // KAव्क्_७.६२ //

पुनः प्रवहणारूढा वणिजस्ते तदाज्ञया / अवाप्य सिंहलद्वीपं तस्यै पटमदर्शयन् // KAव्क्_७.६३ //

हेमसिंहासनन्यस्ते पटे दृष्ट्वा तथागतम् / जनस्तन्मयताध्यानादेकीभावमिवाययौ // KAव्क्_७.६४ //

अधस्ताल्लिखितं तस्मिन् पुण्यप्राप्तमदृश्यत / तिस्रः शरण्या गतयः पञ्च शिक्षापदाणि च // KAव्क्_७.६५ //

सप्रतीत्यसमुत्पादः सानुलोमविपर्ययः / आर्याष्टाङ्गस्तथा मार्गः परमामृतनिर्भरः // KAव्क्_७.६६ //

स्वयं भगवता व्यस्तं तस्योपरि सुभाषितम् / शोभते भावनालीनं भ्राजिष्णु कनकाक्षरम् // KAव्क्_७.६७ //

विषमविषयालोलव्यालावलीवलयाकुलात् तरुणतिमिरान्निष्क्रम्यास्मात् प्रमोहमयाद्गृहात् / जननमरणक्लेशावेशप्रवृत्तपृथिव्यथा व्रजत शरणं बौद्धं धर्मं न चात्र भवाद्भयम् // KAव्क्_७.६८ //

जिनप्रतिकृतिं पुण्याम् पश्यन्ती पार्थिवात्मजा / अनादिकालोपचितां मुमोचाज्ञानवासनाम् // KAव्क्_७.६९ //

प्रांशुं कवत(?) काञ्चनकान्तकायं सुस्कन्धमाजानुभुजाभिरामम् / ध्यानावधानार्थनिमीलिताक्षं लावण्यधारायिततुङ्गनासम् // KAव्क्_७.७० //

स्वभावभव्यं प्रविभासमानं प्रलम्बनिर्भूषणकर्णपाशम् / बालप्रवालारुणवल्कलाङ्कं संसक्तसंध्याभ्रमिवामराद्रिम् // KAव्क्_७.७१ //

त्विषा दिषां शीलमिवादिशन्तं आनन्ददानोद्यतवक्त्रचन्द्रम् / क्षमागुणं क्षामिव शिक्षयन्तं पुण्योचिता सा सुभगं विलोक्य // KAव्क्_७.७२ //

प्रणामपर्यन्तकपोलचुम्बिकर्णोत्पलानां परिवर्तनेन / निरस्य निःसारशरीरतृप्तिं सत्यानुभावं परमं प्रपेदे // KAव्क्_७.७३ //

स्रोतःसमापत्तिफलप्रकाशं सासाद्य तत्र क्षणलब्धबोधिः / विचिन्तयन्ती सुगतप्रभावं समभ्यधाद्विस्मयहर्षभूमिः // KAव्क्_७.७४ //

अहो महामोहतमोहरेण दूरस्थितेनामि तथागतेन / प्रसह्य ब्ःआस्वद्वपुषार्पितेयं विकासलक्ष्मीः कुशलाम्बुजस्य // KAव्क्_७.७५ //

तीर्णो बह्वः सत्प्रणिधानमाप्तं प्रसन्नमन्तःकरणं क्षणेन / अहो नु तृष्णापरितापशान्त्यै समुच्छलन्तीव समामृतौघाः // KAव्क्_७.७६ //

इत्युक्त्वा सा बह्गवते मुक्तारत्नान्युपायनम् / वितीर्य संघपूजायां विससर्ज वणिग्जनम् // KAव्क्_७.७७ //

ते महोदधिमुत्तीर्य प्राप्ता बह्गवतो ऽन्तिकम् / तन्मुक्तारत्ननिकरं प्रणम्यास्मै न्यवेदयन् // KAव्क्_७.७८ //

वणिग्भिः कथितां श्रुत्वा तत्कथां तत्र भिक्षुणा / आनन्दनाम्ना पृष्ठो ऽथ बभाषे भगवान् जिनः // KAव्क्_७.७९ //

यासौ पुरा रोहिताख्या दासी शाक्यगृहे ऽबह्वत् / सैव मुक्तालता जाता सत्कर्मप्रणिधानतः // KAव्क्_७.८० //

अभून्महाधनो नाम वाराणस्यां वणिक् पुरा / तस्य रत्नवती नाम पत्नी पुण्योचिताभवत् // KAव्क्_७.८१ //

सा पत्यौ पञ्चतां याते निःपुत्रा स्तूपशेखरे / पूजां कृत्वा महाहारां भक्तियुक्ता न्यवेदयत् // KAव्क्_७.८२ //

तेन पुण्यविपाकेन सिंहलाधिपतेः सुता / जाता मुक्तालता सैव प्राता च परिनिर्वृतिम् // KAव्क्_७.८३ //

सैव जन्मनि चान्यस्मिन्नैर्वर्यमदमोहिता / पूजाधिक्षेपदक्षाभूद्धासी तेनातिवत्सरम् // KAव्क्_७.८४ //

जन्मभूमौ जनेनात्पं यद्यत्कर्म शुभाशुभम् / तस्य तस्य स तद्रूपं भुङ्क्ते परिणतं फलम् // KAव्क्_७.८५ //

निखिलकुशलमूला कीर्तिपुष्पोज्ज्वलश्रीः शुभफलभरसूरिर्धर्मवल्ली नराणाम् / भवति च विषवल्ली किल्बिषक्लेशमूल- भ्रमनिपतनमोहानन्तसंतापहेतुः // KAव्क्_७.८६ //

संतप्ते ऽस्मिन् खरतरमरुष्फारसंसारमार्गे पापं पुन्यं त्यजत जनताः सक्ततीव्रानुतापम् / पुण्यं पुण्यं कुरुत सततं पुण्यपीयूषसिक्ताः पुण्यच्छायातरुतलभुवः शीतलाः पुण्यभाजाम् // KAव्क्_७.८७ //

इति सत्प्रणिधानस्य फलं कथयता स्वयम् / भिक्षूणामुपदेशो ऽयं भक्त्यै भगवता कृतः // KAव्क्_७.८८ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पतायां मुक्तालतावदानं नाम सप्तमः पल्लवः //

८. श्रीगुप्तावदानम् /

कृतापकारे ऽपि कृपाकुलानि क्रूरे ऽप्यलं पल्लवकोमलानि / द्वेषोष्मतप्ते ऽप्यतिशीतलानि भवन्ति चित्तानि सदाशयानाम् // KAव्क्_८.१ //

पुरा सुरपुरोदारे पुरे राजगृहाभिधे / श्रीगुप्ताख्यो गॄहपतिर्बभूव धन्दोपमः // KAव्क्_८.२ //

दृप्तः सुजनविद्वेषी गुणेषु विरतादरः / सदा धनमदाध्मातः सा जहास मतिं सताम् // KAव्क्_८.३ //

कठिने ऽष्वतिवक्रेषु शून्येषु मुखरेषु च / शन्खेष्विव खलेष्वेव लक्ष्मीर्दाक्षिण्यमाश्रिता // KAव्क्_८.४ //

तं कदाचित् गुरुर्ज्ञातिपुत्रः क्षपणकः खलह् / मिथः स्वैरकथासक्तः पुण्यद्वेषादभाषत // KAव्क्_८.५ //

य एष गृध्रकूटाख्ये गिरौ भिक्षुशतैर्वृतः / सर्वज्ञकीर्तिः सुगतास्त्रिजगत्पूज्यतां गतः // KAव्क्_८.६ //

नैवास्य प्रतिभां कांचिद् भव्यामुपलब्ःआमहे / नीतः किं तून्नतिं मूर्खैर्बह्गवान् भगवानिति // KAव्क्_८.७ //

अविचायव सततं परोक्तमनुभाषते / गतानुगतिकः प्रायः प्रसिद्धसरणौ जनः // KAव्क्_८.८ //

व्रतादिनियमस्तस्य दम्भ एव विभाव्यते / अश्नाति मौनकृत् मत्स्यानेकपादव्रतो बकः // KAव्क्_८.९ //

तस्मआत् तस्योपहासाय क्रियताम् कापि वज्ण्चना / मायामोहितो धूर्तानाम् परो ऽपि परितुष्यति // KAव्क्_८.१० //

इति तेनोक्तमाकर्ण्य श्रीगुप्तः कर्क्ममोहितः / पतितुं पापश्वभ्रेषु युक्त्या तदुपदिष्टया // KAव्क्_८.११ //

प्रदीप्तखदिराङ्गारपूर्णां गूढां खदां गृहे / कृत्वा सविषमन्नं च ययौ भगवतो ऽन्तिकम् // KAव्क्_८.१२ //

तेन मिथ्याविहितया भक्त्या भोक्तुं निमन्त्रितः / विज्ञाय सर्वं सर्वज्ञस्तथेति प्राह सस्मितः // KAव्क्_८.१३ //

विषग्नियोगकुपिताम् पत्नीं सद्धर्मवादिनीम् / गृहे बबन्ध श्रीगुप्तः शङ्कितो मन्त्रविश्रवात् // KAव्क्_८.१४ //

अथ विज्ञातवृत्तो ऽपि भगवान् स्वयमाययौ / वन्द्यमानो जगद्वन्द्यैश्चतुर्मुखमुखैः सुरैः // KAव्क्_८.१५ //

श्रीगुप्तस्य तमारम्भं विवेदं नगरे जनः / दिक्षु धावति पापानां सुगुप्तमपि पातमक् // KAव्क्_८.१६ //

ततः कश्चित् समभ्येत्य भगवन्तमुपासकः / उवाच चरणालीनाश्चिन्तयन् दहनं विषम् // KAव्क्_८.१७ //

मिथ्यानम्रह् प्रियालापी गुढवह्निविषान्नदः / परिहार्यः प्रयत्नेन भगवन्नेष दुर्जनह् // KAव्क्_८.१८ //

कुर्यादनार्ये नाश्वासि कार्यं माधुर्यमाश्रिये / अन्त्रच्छेदी विगीर्णो हि मधुदिग्धमुखः क्षुरः // KAव्क्_८.१९ //

नान्यस्तुतिं गुणद्वेषी सहते गुणिनाम् खलः / सन्तस्तुष्यन्ति येनैव तेनकुप्यन्ति दुर्जनाः // KAव्क्_८.२० //

त्वयि लोकत्रये नेत्रशतपत्रविकाशिनि / अस्य राहोः पदं प्राप्ते नान्धीभवति किं जगत् // KAव्क्_८.२१ //

तच्छ्रुत्वा भगवानूचे किंचित् स्मितसितांशुभिः / तन्निकारोग्रतिमिरं दूरात् परिहरन्निव // KAव्क्_८.२२ //

न ममाङ्गं स्पृशत्यग्निः प्रबह्वत्यपि वा विषम् / परद्वेषदरिद्राणां दोषो ऽपि निरुपद्रवः // KAव्क्_८.२३ //

अरोषशीतलं चेतः सिक्तं यस्य शमामृतैः / किं करोत्यनलस्तस्य विषं वा विषयद्विषः // KAव्क्_८.२४ //

विषायते तु पीयूषं कुसुमं कुलिशायते / द्वेषदोषोत्तरस्यैव चन्दनं दहनायते // KAव्क्_८.२५ //

तिर्यग्योनिगतस्यापि बोधिसत्त्वपदास्थितेः / कारुण्यमैत्रीयुक्तस्य नाग्निर्दहति विग्रहम् // KAव्क्_८.२६ //

पुरा कलिङ्गनृपतिः खण्डद्वीपाभिधावनीम् / ददाह मृगसंघानाम् संक्षेपे स समुद्यतः // KAव्क्_८.२७ //

कानने ज्वलिते तस्मिन्नेकस्तित्तिरिशावकः / मैत्र्या बोधिं समालम्ब्य दहनप्रशमं व्यघात् // KAव्क्_८.२८ //

तस्मादद्रोहमनसां न भयं विद्यते क्कचित् / श्रूयतां सत्त्वसंपत्तेरिदमन्यच्च कौतुकम् // KAव्क्_८.२९ //

अवृष्टिविषमे काले मुनेः कस्यचिदाश्रमे / मनुष्यसदृशालापः शशकः सुचिरं स्थितः // KAव्क्_८.३० //

क्षुत्क्षामं मुनिमालोक्य फलमूलपरिक्षयात् / उवाचाचलसंकल्पस्तद्व्यथाव्यथिताशयः // KAव्क्_८.३१ //

भगवन् मम् मांसानां संप्रति प्राणवर्तनम् / क्रियतां रक्षणीयं तत् शरीरं धर्मसाधनम् // KAव्क्_८.३२ //

इत्युक्त्वा दावशेषाग्नौ विक्षेप शह्स्कस्तनुम् / वार्यमाणो ऽपि यत्नेन प्रणयान्मुनिना मुह्युः // KAव्क्_८.३३ //

तस्य सत्त्वप्रभावेण ज्वलज्ज्वालाकुलो ऽनलः / प्रययौ मज्ण्जुशिञ्जानभ्रमराम्भोजखण्डताम् // KAव्क्_८.३४ //

सो ऽपि दिव्यवपुस्तत्र कमले महति स्थितः / प्रणम्यमानो मुनिर्भिर्विदधे धर्मदेशनाम् // KAव्क्_८.३५ //

इति बोधिप्रवृत्तानां न वह्नेर्न विषाद्भयम् / भगवान् कथयित्वेति श्रीगुप्तभवनं ययौ // KAव्क्_८.३६ //

तत्र तेन प्रविश्यैव निक्षिप्ते दक्षिणे पदे / बभूवाग्निखदा मञ्जुगुञ्जद्भृङ्गसरोजिनी // KAव्क्_८.३७ //

दृष्ट्वोपविष्टं श्रीगुप्तस्तं सरोरिहविस्तरे / तद्दृष्टिनष्टकालुष्यः प्रोवाचः चरणानतः // KAव्क्_८.३८ //

भगवन् मम पापस्य क्षन्तव्यो ऽयं व्यतिक्रमः / मोहान्धपतिते रुच्यं कारुण्यमधिकं सताम् // KAव्क्_८.३९ //

ममाकल्याणमित्रेण यो ऽयं पापपथे कृतः / उपदेशः प्रमोहेण तत्र त्राणं भवत्स्मृतिः // KAव्क्_८.४० //

विषदिग्धरसं सर्वं भोज्यं ते कल्पितं मया / अहो ममैव संक्रान्तं पश्चात्तपमयं विषम् // KAव्क्_८.४१ //

इति ब्रुवाणं श्रीगुप्तं साश्रुनेत्रं कृपानिधिः / दृष्ट्वा बभाषे भगवान् भिक्षुसंघस्य शृण्यवतः // KAव्क्_८.४२ //

विषादं मा कृथाः साधो न वयं विमुखास्त्वयि / घोरवैरविषत्यागान्नैवास्मास्तपते विषम् // KAव्क्_८.४३ //

वाराणस्यां पुरा श्रीमान् ब्रह्मदत्तो ऽभवन्नृपः / अभूदनुपमा नां अतस्य प्राणसमाश्रया // KAव्क्_८.४४ //

सुवर्णभाससंज्ञस्य तत्पुरान्तवनस्थितेः / रवं मयूरराजस्य सा कदाचिदथाशृणोत् // KAव्क्_८.४५ //

सा तस्य शदमाकर्ण्य वेणुवीणास्वनोपमम् / किमेतदिति पप्रच्छ नरनाथं सकौतुका // KAव्क्_८.४६ //

राजोवाच वनान्ते ऽस्मिन्नस्ति रत्नच्छदः शिखी / मधुरंयोजनव्यापि यस्यैतत् कण्ठकूजितम् // KAव्क्_८.४७ //

इति ब्रुवाणो नृपतिस्तत्संदर्शनमर्थितः / प्रेमप्रयत्नैः प्रेयस्या प्रहसन् पुनरब्रवीत् // KAव्क्_८.४८ //

दर्शनं दुर्लभं मुग्धे तद्विधाद्भुतरूपिणः / तथापि यदि निर्बन्धः क्रियते तत्परिश्रमः // KAव्क्_८.४९ //

इत्युक्त्वा नृपतिस्तस्य ग्रहणे जालजीविनः / व्यसृजत् तस्य संर्पाप्त्यैः विधाय वधसंविदम् // KAव्क्_८.५० //

वशीकृतो न वेत्त्येव मोहादक्षिपरीक्षया / अनुरागाहतः स्त्रीभिरकर्माण्यपि कार्यते // KAव्क्_८.५१ //

प्राप्तानाम् प्रणयात् पत्न्याः प्रौढायाः पादपीठताम् / ईर्ष्ययैव विनश्यन्ति धीधृतिस्मृतिकीर्तयः // KAव्क्_८.५२ //

ततः शाकुनिकैर्न्यस्ताः पाशबन्धाः पदे पदे / प्रभावाद्बर्हिराजस्य् व्यशीर्यन्तैव संततम् // KAव्क्_८.५३ //

दुःखितान् यत्नवैफल्याद्भीतान् नृपतिशासनात् / मयूरराजस्तान् दृष्ट्वा करुणाकुलतां ययौ // KAव्क्_८.५४ //

सो ऽचिन्तयदहो भीताः क्ष्मापतेः श्रूरशासनात् / मद्बन्धने विसंवादाद्वराका जालजीविनह् // KAव्क्_८.५५ //

संचिन्त्य कृपया स्पष्टग्भिर्विसृज्य तान् / नृपमानाय्य तद्वेश्म तेनैव सहितो ययौ // KAव्क्_८.५६ //

स तत्रान्तःपुरे नित्यं सभार्येण महीभुजा / पूज्यमानः परिचयादुवास विहितादरः // KAव्क्_८.५७ //

स्निग्धश्यामाम्बुदत्विषा सुनीलमणिवेश्मसु / चित्रपत्ररुचा चक्रे संसक्तेन्द्रायुधभमम् // KAव्क्_८.५८ //

अथ दिग्जययात्रायाम् कदाचिद्वसुधाधिपः / ययौ तदुपचाराय देवीमादिश्य सादरः // KAव्क्_८.५९ //

ततश्चानुपमा देवी पत्यौ याते प्रमादिनी / रूपयौवनदर्पान्धा नालुलोके कुलस्थितिम् // KAव्क्_८.६० //

तरुणं प्रेक्ष्य रागिण्यास्तस्याः कन्दर्पविप्लवे / भूयः प्रलम्भभीतेव लज्जा दूरतरं ययौ // KAव्क्_८.६१ //

मलिनः कुटिलस्तीक्ष्णः कर्णसंस्पर्शनोचितः / चपलश्चपलाक्षीणां सुदृशां सदृशः क्रमः // KAव्क्_८.६२ //

विविधोन्मादकारिण्यः संसारमकराकरे / चरन्ति प्राणहारिण्यः कालकूटच्छदाः स्त्रियः // KAव्क्_८.६३ //

कुसुमात् सुकुमारस्य क्रूरस्य क्रकचादपि / को जानाति परिच्छेदं स्त्रीणां चित्रस्य चेतसः // KAव्क्_८.६४ //

प्रचरन्तीं प्रियां कण्ठे कृत्वा ये यान्ति निर्वृतिम् / शीतलां विमलां स्निग्धां खङ्गधारां पिबन्ति ते // KAव्क्_८.६५ //

साचिन्तयत् स्थितः शल्यमयमन्तःपुरे मम / मयूरराजः शीलज्ञः पुरुषालापवेष्टितः // KAव्क्_८.६६ //

कथयिष्यत्यवश्यं मे वृत्तमेष महीपतेः / निन्द्यं कर्म कृतं तावदधुना किं करोम्यहम् // KAव्क्_८.६७ //

आस्तां परिज्ञाततत्त्वो मर्मज्ञो ऽसौ विदग्धधीः / जाता मे कृतपापायाः शङ्का निश्चेतनेष्वपि // KAव्क्_८.६८ //

इति संचिन्त्य सा त् अस्य सविषं भोजनं ददौ / रागमत्ताः खलायत्ताः किं किं कुर्वन्ति न स्त्रियः // KAव्क्_८.६९ //

तयोपाचर्यमाणस्य सविषैः पानभोजनैः / विवृद्धा बर्हिराजस्य रुरुचे रुचिरा रुचिः // KAव्क्_८.७० //

स्वस्थमालोक्य तं देवी रहस्योद्भेदशङ्किता / शनैः शोकामयग्रस्या त्रस्या तत्याज जीवितम् // KAव्क्_८.७१ //

एवं तस्य विषेणापि नैव ग्लानिरजायत / महतां चित्तवैमल्यं निर्विषं कुरुते विषम् // KAव्क्_८.७२ //

रागो विषं विषं मोहो द्वेषश्च विषमं विषम् / बुद्धो धर्मस्तथा संघः सत्यं च परमामृतम् // KAव्क्_८.७३ //

घोरं विषं सृजति मोहमहाम्बुराशिः घोरं विषं सृजति रागमहोरगश्च / घोरं विषं सृजति वैरवनावनिश्च जन्मक्रमो ऽस्ति विषमस्य विषस्य नान्यः // KAव्क्_८.७४ //

अधर्मकामः कृतवानेवमेवान्यजन्मनि / श्रीगुप्तो ऽग्निखदां सापि तस्याभूत्सहधर्मिणी // KAव्क्_८.७५ //

इत्युक्त्वा भगवान् सम्यक्करुणालोकनाम्बुभिः / चकार वीतरजसं श्रीगुप्तं शासनोन्मुखम् // KAव्क्_८.७६ //

कलितकुशलः श्रीगुप्तो ऽथ प्रकाशपदाप्तये शरणगमनान्येव त्रीणि स्मरन् विमलस्मृतिः / जिनपरिचयात् पुण्यं लेभे सताम् हि विलोकनं भवति महते कल्याणाय प्रमोदसुखाय च // KAव्क्_८.७७ //

श्रीगुप्तस्य निकारकिल्बिषजुषो ऽप्यज्ञानमोहापहः कृत्वावश्यमनुग्रहेण भगवान् कारुण्यपुण्योद्यतः / भिक्षूणां भवसंक्षयाय विदधे निर्वैरताशासनं येनैते न भवन्ति बन्धभवने भूयो भवग्रन्थये // KAव्क्_८.७८ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां श्रीगुप्तावदानं नाम अष्टमः पल्लवः //

९. ज्योतिष्कावदानम् /

धन्यानामशिवं बिभर्ति शुभतां भव्यस्वभावोद्भवं मूर्खाणां कुशलं प्रयात्यहिततामित्येष लक्ष्यः क्रमः / निशीथतिमिरान्ध्यमौषधिवनस्यात्यन्तकान्तिप्रदं एतच्चौलुककूलदृष्टहतये सर्वत्र मैत्रं महः // KAव्क्_९.१ //

पुरा राजगृहाभिख्ये बिम्बिसारस्य भूपतेः / अभूत् पौरः सुभद्राख्यः परिपूर्णगृहस्थितेः // KAव्क्_९.२ //

मौर्ख्यान्मोहप्रपन्नस्य सर्वदर्शनविद्विषः / तस्य क्षपणकेष्वेव बभूवाभ्यधिकादरः // KAव्क्_९.३ //

तस्य सत्यवती नाम जायाभिजनशालिनी / गर्भमाधत्त पूर्णेन्दुबिम्बं पौरदरीव दिक् // KAव्क्_९.४ //

कलन्दकनिवासाख्यो वेणुकाननसंश्रयः / कदाचित् भगवात् बुद्धः प्राप्तः पिण्डाय तर्गृहम् // KAव्क्_९.५ //

पूजां सभार्यः कृत्वात्मै तं स पप्रच्छ सादरः / गर्भस्थितमपत्यं यत् किंरूपं तद्भविष्यति // KAव्क्_९.६ //

सो ऽवदत् संपदं भुक्त्वा पुत्रस्ते दिव्यमानुषीम् / प्रव्रज्यया शासने मे संयुक्तो मुक्तिमेष्यति // KAव्क्_९.७ //

याते भगवति स्पष्टमित्यादिश्य निजाश्रयम् / अभ्याययौ गृहपतेर्भूरिकः क्षपणो गृहम् // KAव्क्_९.८ //

भगवद्भाषितं तत्तु सुभद्रेण निवेदितम् / श्रुत्वा क्षपणकह् क्षिप्रमभूद्देषविषाकुलः // KAव्क्_९.९ //

गणयित्वा स सुचिरं ग्रहज्ञानकृतश्रमः / यदेवोक्तं भगवता प्रश्ने ऽपश्यत्तथाविधम् // KAव्क्_९.१० //

सो ऽचिन्तयदयो सत्यमुक्तं तेन न संशयः / तत्प्रभावोपमादाय किं स्वसत्यं वदाम्यहम् // KAव्क्_९.११ //

तस्य सर्वज्ञतां वेत्ति सुभद्रो यदि मद्गिरा / तदेष क्षपणश्रद्धां त्यक्ष्यति श्रमणादरात् // KAव्क्_९.१२ //

इति संचिन्त्य सामर्षः स सुभद्रमभाषत / असत्येमेतत् कथितं तेन सर्वज्ञमानिना // KAव्क्_९.१३ //

मनुष्यः कथमाप्नोति देवार्हां दिव्यसंपदम् / प्रव्रज्या किं तु सत्येव कथं तेनास्य चिन्तिता // KAव्क्_९.१४ //

क्षीणः क्षुदुपसंतप्तो यस्य नास्त्यन्यतो गतिः / तस्य तस्य सुभिक्षार्हं शरणं श्रमणव्रतम् // KAव्क्_९.१५ //

पश्याम्यहं गृहपते प्रमाणं यदि मद्वचः / प्रत्युतायं शिशुर्जातः कुलं संतापयिष्यति // KAव्क्_९.१६ //

इत्युदीर्य क्षपणके याते गृहपतिश्चिरम् / विचार्य विदधे तां ताम् युक्तिं गर्भनिपातने // KAव्क्_९.१७ //

यदा द्रव्यप्रयोगे ऽपि नैव गर्भह् परिच्युतः / तदास्य पत्नीमवधीदेकान्ते हठमर्दनैः // KAव्क्_९.१८ //

ततः शीतवनं तस्यां श्मशानं तेन पापिना / प्रापितायाम् क्षपणकास्तद्वार्तानन्दिता जगुः // KAव्क्_९.१९ //

अहो बताहो सर्वज्ञः शिशोः सत्यं तदुक्तवान् / सेयं सूनावजाते ऽस्य जननी पञ्चतां गता // KAव्क्_९.२० //

इयं सा श्रीः शिशोर्दिव्या सोक्ता दिव्यमनुष्यता / इयं च सास्य प्रव्रज्या यत् कुक्षौ निधनं गतः // KAव्क्_९.२१ //

इति तेषां प्रवादेन सोपहासेन सर्वतः / श्मशानदर्शनायैव बभूव जनसंगमः // KAव्क्_९.२२ //

अत्रान्तरे दिव्यदृशा भगवान् भूतभावनः / सर्वं विज्ञाय तद्बुद्धः प्रदध्यौ सस्मितः क्षणम् // KAव्क्_९.२३ //

अहो मोहानुबन्धेन दूरस्थैरपि देहिनाम् / आलोकश्छाद्यते मूर्खैर्मेघैरिव विकारिभिः // KAव्क्_९.२४ //

शुभं क्षपयता तेन क्षपणेन स मुग्धधीः / अहो गृहपतिः पापादकार्यमपि कारितः // KAव्क्_९.२५ //

इति संचिन्त्य बह्गवान् स्वयं भिक्षुगणैर्वृतः / ययौ शीतवनं क्षिप्रं श्मशानं करुणाकुलः // KAव्क्_९.२६ //

श्मशानचारिकां ज्ञात्वा राजा भगवतः स्वयम् / बिम्बिसारः सहामात्यैस्तामेव भिवमाययौ // KAव्क्_९.२७ //

ततः सुभद्रजायायां प्रक्षिप्तायां चितानले / कुक्षिं भित्त्वाम्बुजासीनः शिशुः सूर्य इवोद्ययौ // KAव्क्_९.२८ //

ज्वालिताणलमध्यस्थं तं कश्चिन्नाग्रहीद्यदा / तदा जनसमूहस्य हाहाकारो महानभूत् // KAव्क्_९.२९ //

ततस्तं संभ्रमावृद्धगतिः सुगतशासनात् / कुमारभृत्यो जग्राह जीवकाख्यः कुमारकम् // KAव्क्_९.३० //

जिनावलोकनेनैव बालकग्रहणक्षणे / अभूच्चितानलस्तस्य हरिचन्दनशीतलः // KAव्क्_९.३१ //

जीवन्तं ज्वलनान्मुक्तं रुचिरम् वीक्ष्य दारकम् / वैलक्ष्येण क्षपणकाः क्षणं तस्थुर्मृता इव // KAव्क्_९.३२ //

ततः सुभद्रं भगवान् सर्वभूतहिते रतः / बभाषे विस्मयोद्भान्तं पुत्रो ऽयं गृह्यतामिति // KAव्क्_९.३३ //

स तु दोलाकुलमतिः किं करोमीति संशयात् / क्षपनानां मुखान्येव शिक्षायै क्षणमैक्षत // KAव्क्_९.३४ //

ते तमूचुर्न बालो ऽयं ग्राह्यः श्माशानवह्निजः / यत्रायं तिष्ठति व्यक्तं न भवत्येव तद्गृहम् // KAव्क्_९.३५ //

इति तेषां गिरा मूर्खः स जग्राह न तं यदा / तदा क्षितिपतिर्बालमाददे जिनशासनात् // KAव्क्_९.३६ //

ज्योतिर्मध्यादवाप्तस्य ज्योतिष्कसदृशत्विषः / ज्योतिष्क इति नामास्य चकार भगवान् स्वयम् // KAव्क्_९.३७ //

तस्य प्रवर्धमानस्य भूपालबह्वने शिशोः / देशान्तरगतः काले मातुलः समुपाययौ // KAव्क्_९.३८ //

स विदित्वा स्वसुर्वृत्तं निधनं पुत्रजन्मनि / कोपात् सुभद्रमभ्येत्य कम्पमानः समभ्यघात् // KAव्क्_९.३९ //

मूर्ख क्षपणभक्तेन तद्गिरा हतयोषिता / त्वया त्यक्तस्वपुत्रेण किं नाम सुकृता कृतम् // KAव्क्_९.४० //

निश्चेतनाः स्वभावेन परमन्त्रसमुत्थिताः / सहन्तो ऽपि विनिघ्नन्ति वेताला इव दुर्जनाः // KAव्क्_९.४१ //

अधुनैव न गृह्णासि यदि राजगॄहात् सुतम् / तत्ते स्त्रीवधमुद्धुष्य कारयाम्यर्थनिग्रहम् // KAव्क्_९.४२ //

इत्युक्तस्तेन तद्भीत्या स भूपतिगृहात् सुतम् / आनिनाय चिरान्मुक्तमकामेन महीभुजा // KAव्क्_९.४३ //

ततः सुभद्रे कालेन कालस्य वशमागते / अभून्निर्दिर्विभूतीनां ज्योतिष्को ऽर्क इव त्विषाम् // KAव्क्_९.४४ //

अर्थिकल्पद्रुमः प्राय संपदं दिव्यमानुषीम् / स बुद्धधर्मसंघेषु शरण्येष्वकरोन्मतिम् // KAव्क्_९.४५ //

तद्भक्त्युपनतं दिव्यरत्नसंचयमद्भुतम् / प्रददौ भिक्षुसंघेभ्यः पुण्यरत्नार्जनोद्यतः // KAव्क्_९.४६ //

तस्य देवनिकायेभ्यः साश्चर्या विविधर्द्धयः / स्वयमेवाययुर्वेश्म महोदधिमिवापगाः // KAव्क्_९.४७ //

तृणे रत्ने च समधीर्भवगानपि तद्गृहे / चक्रे तदनुरोधेन रत्नपात्रपरिग्रहम् // KAव्क्_९.४८ //

स दिव्यवस्त्रयुगलं यशसामुपमाक्षमम् / प्राप पुण्यपणक्रीतं निजं गृहमिवामलम् // KAव्क्_९.४९ //

कदाचिदथ तद्वस्त्रंस्नानार्द्रं न्यस्तमातपे / समीरणेनापहृतं न्यपतन्मूर्धि भूपतेः // KAव्क्_९.५० //

विलोक्यापूर्वरुचिरम् ज्योतिष्कस्य तदंशुकम् / विद्यश्रीविस्मितो राजा तृणं मेने निजश्रियम् // KAव्क्_९.५१ //

भोक्तुं निमन्त्रितः प्राप्य तस्य रत्नमयं गृहम् / नृपतिः स्वर्गमज्ञासीत् ज्योतिष्कभवनस्थितः // KAव्क्_९.५२ //

अथ कालेन भूपालः पुत्रेणाजातशत्रुणा / छद्मना राज्यलुब्धेन धर्मशीलो निपातितः // KAव्क्_९.५३ //

अतीते सद्गुणे राज्ञि तस्मिन् कृतयुगोपमे / अधर्म इव स प्राप राज्यं राजवरात्मजः // KAव्क्_९.५४ //

स भूभृद्दुर्लभां दृष्ट्वा ज्योतिष्कस्य गृहे श्रियम् / तमुवाच समभ्येत्य मत्पित्रा त्वं विवर्धितः // KAव्क्_९.५५ //

भ्राता तवाहं धर्मेण विभवार्धं प्रयच्छ मे / न चेद्भागधन्द्रोहात् कलिरेव प्रजायते // KAव्क्_९.५६ //

इत्युक्तस्तेन कौटिल्यात् ज्योतिष्कः क्रूरकारिणा / रत्नपूर्णं गृहं तस्मै दत्वा प्रायात् परं गृहम् // KAव्क्_९.५७ //

सा दिव्यरत्नरुचिरस्फीता लोकोपकारिणी / ह्योतिष्कमेवानुययौ श्रीः प्रभेव दिवाकरम् // KAव्क्_९.५८ //

पुनस्त्यक्तापि सा संपत् सप्तकृत्वः प्रभावती / ज्योतिष्कमस्पृष्टनृपा साध्वी परिमिवाययौ // KAव्क्_९.५९ //

सर्वस्वाहरणोद्युक्तं दस्युचौरादियुक्तिभिः / ज्योतिष्कः कुपितं ज्ञात्वा निर्विण्णः समचिन्तयत् // KAव्क्_९.६० //

अपुण्यपरिपाकेण प्रजानां जनकोपमः / संयातः स्मृतिशेषत्वं राजा वात्सल्यपेशलः // KAव्क्_९.६१ //

को ऽन्यस्तत्सदृशो यस्मिन् निर्व्याजसरले प्रजाः / पितरीव कृताश्वासाः सुखं रात्रिषु शेरते // KAव्क्_९.६२ //

धनिनस्तृणवत्प्राप्याः प्राप्यन्ते रत्नवद्बुधाः / अमृतादपि दुष्प्राप्यः सौजन्यसरलो जनह् // KAव्क्_९.६३ //

निर्व्याजवैदग्ध्यजुषाममुग्धसरलात्मनाम् / अनुद्धतोन्नतानां च विरलं जन्म तादृशाम् // KAव्क्_९.६४ //

अधुना द्वेषदुर्वृत्तः प्रवृत्तनिकृतिर्नृपः / पापपाकेन लोकानामकाले कलिरागतः // KAव्क्_९.६५ //

मित्रे जगति याते ऽस्तं तस्मिन् भास्वति भूपतौ / दोषोदयः प्रवृद्धो ऽयमन्धकाराय तत्सुतः // KAव्क्_९.६६ //

नूनं सतामतीतानां निष्कारणसुहृत् खलः / यद्वृत्तपरभागेण यशस्तेषां प्रकाशते // KAव्क्_९.६७ //

तस्मादियं परित्याज्या नृपत्यधिष्ठिता मही / काले क् अलौ क्षितीशे च जनानां जीवितं कुतः // KAव्क्_९.६८ //

वरपरिचयोदारा दाराह् सतां गुणिनाम् गुणाः कुलमविकलं भव्या भूतिर्यशः शशिसंनिभम् / स्थितिसमुचितं वृत्तं वित्तमनिमित्तमनापदं गुणवति नृपे सर्वं भवत्यपांशुलं प्रजाकुलम् // KAव्क्_९.६९ //

धर्मद्रुमस्य धनमूलसमुद्गतस्य निर्दोषकामकुसुमप्रवरोज्ज्वलस्य / लोकः सुखानि किल पुण्यफलानि भुङ्क्ते हतो न चेत् कुनृपतेर्विनिपातवातैः // KAव्क्_९.७० //

कलिः कालः पतिर्बालस्तत्प्रतापश्चितानलह् / अकालविप्लवोत्तालखलवेतालसंकुलः // KAव्क्_९.७१ //

प्रीतिर्विषण्णा खिन्ना धीः सुखश्रीर्गतयौवना / अधुना विभवाभोगे भोगयोगे न मे रुचिः // KAव्क्_९.७२ //

धनं भूमिर्गृहः दाराः सुता भृत्याः परिच्छदाः / अहो निरवधिः पुंसामाधिव्याधिपरिग्रहः // KAव्क्_९.७३ //

यथा यथा विवर्धन्ते ग्रीष्मोष्मविषमाः श्रियः / तथा तथा ज्वलत्येव तृष्णातापः शरीरिणाम् // KAव्क्_९.७४ //

प्रवृद्धैरपि वित्तौघे राजन्योपार्जितैर्नृणाम् / लवणाब्धेरिव जलैर्वितृष्णा नैव जायते // KAव्क्_९.७५ //

नास्ति नास्तीत्यसंतोषाद् य एव धनिनां जपः / पुबर्भवे भवेत् को वा स एव प्रशमो यदि // KAव्क्_९.७६ //

किं वित्तैर्दुर्निमित्तैः कलिकलहमोहलोभानुवृत्तैः किं भोगैर्विप्रयोगैर्व्यसनशतपतनाभ्याससंसक्तरोगैः / किं वा मिथ्याभिमानैर्नरपतिसदनप्रातसेवावमानैः अस्मिन् वैराग्यमेव क्षयसमयभये भोग्यमारोग्ययोग्यम् // KAव्क्_९.७७ //

अतिक्रान्ते काले स्वजनसुहृदालोकविमले समापन्ने मोहप्रबल (तर) कालुष्यमलिने / सुखाश्वासह् पुंसां प्रशमसलिलस्नातमनसां परित्यक्तायासे विजनवनवासे परिवयः // KAव्क्_९.७८ //

इति संचिन्त्य स चिरं परं वैराग्यमाययौ / दुःखं मोहाय मूर्खाणां विवेकाय च धीमताम् // KAव्क्_९.७९ //

स दत्वा सर्वमर्थिभ्यः प्रययौः सुगताश्रमम् / श्रीशृङ्खलाकृष्टमतिर्न हि सत्यसुखोन्मुखः // KAव्क्_९.८० //

यदैव राझंसेन स्मर्यते शुचि मानसम् / तदैवास्मै वसुमती सरसीव न रोचते // KAव्क्_९.८१ //

याते दुःसहमोहधूममलिने भोगानुरागानले संतोषामृतनिर्झरेण मनसि प्राते शनैः शीतताम् / नैताः पानमदोत्तरङ्गविचलद्वाराङ्गराङ्गनाभङ्गुर- भ्रूभङ्गक्षणसंगमाः शमवतां कुर्वन्ति विघ्नं श्रियः // KAव्क्_९.८२ //

सर्वज्ञशासनविनष्टभवाध्वकष्टः प्रव्रज्यया विमलमेव पदं प्रविष्टः / संप्राप्य सर्वसमतामसमप्रकाशः निर्लक्ष्यमोक्षगमनाय मुनिर्बभूव // KAव्क्_९.८३ //

ताम् बोधिसिद्धिमालोक्य ज्योतिष्कस्य सविस्मयैः / भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टः प्राग्वृत्तान्तमभाषतः // KAव्क्_९.८४ //

जन्मक्षेत्रशतोप्तानां बीजानामिव कर्मणाम् / भुज्यते फलसंपत्तिरविसंवादिनी जनैः // KAव्क्_९.८५ //

राज्ञो बन्धुमतः पुर्यां बन्धुमत्याम् महायशाः / अभूदनङ्गनो नाम श्रीमान् गृहपतिः पुरा // KAव्क्_९.८६ //

शास्ताथ सम्यक्संब्य्द्धो विअश्वी नाम ता पुरीम् / जनचारिकया प्रातः कदाचित् सुकृतैः सताम् // KAव्क्_९.८७ //

द्वाषष्टिभिः स भिक्षूणां सहसैः परिवारितः / श्रद्धयानङ्गनेनैत्य प्रणम्योपनिमन्त्रितः // KAव्क्_९.८८ //

सर्वोपकरणैस्तेन त्रैमासं परिचारितः / यथा तथैव राज्ञापि प्रणिपत्य निमन्त्रितः // KAव्क्_९.८९ //

भोगैः स्पर्धानुबन्धेन स ताभ्यामधिवासितः / अनङ्गनेन पौरार्हैर्भूपालार्हैश्च भूभुजा // KAव्क्_९.९० //

गजध्वजमणिच्छत्रचामरोदारया श्रिया / तं दृष्ट्वा पूजितं राज्ञ चिन्तार्तो ऽभूदनङ्गनः // KAव्क्_९.९१ //

तस्य सत्त्वावदातस्य पक्षपाती शतक्रतुः / चकार दिव्यया लक्ष्म्या साहाय्यां जिनपूजने // KAव्क्_९.९२ //

स तया दिव्यया भूत्या भगवन्तमपूजयत् / यदग्रे चक्रवर्तिध्रीर्लज्जाभाजनताम् ययौ // KAव्क्_९.९३ //

रत्नैर्न्यक्षतचन्द्रसूर्यभानराकंकीरणैरावणभैर् (?) अम्लानाम्बरगन्धमाल्यशबलैः कम्पद्रुमाणां फलैः / भक्तिप्रह्वश्चीविलासचनाहेलोच्छसच्चामरं तेनाभ्यर्चितमाकलय्य सुगतं लज्जानतो ऽभून्नृपः // KAव्क्_९.९४ //

इति बहुतरं भक्त्या शास्तुः फलं तदनङ्गनः शुभपरिणतेः पुण्योदारः पुरा समवाप्तवान् / विमलमनसस्तस्यैवासौ क्षणप्रणिधानतः पर इव रविज्योतिष्को ऽभूत् स एव पदाश्रितः // KAव्क्_९.९५ //

इत्याह विमलज्ञानप्रकाशितगत्र्त्रयः / प्रणीधानोपदेशाय भिक्षूणां भगवान् जिनः // KAव्क्_९.९६ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां ज्योतिष्कावदानं नाम नवमः पल्लवः //

१०. सुन्दरीनन्दावदानम् /

ते के ऽपि सत्त्वहितसंनिहितानुकम्पा भव्या बह्वन्ति भुवने बह्वभीतिभाजाम् / वात्सल्यपेशलधियः कुशलाय पुंसां कुर्वन्ति ये वरमनुग्रहमाग्रहेण // KAव्क्_१०.१ //

न्यग्रोधारामनिरतं द्रुष्टुं कपिलवस्तुनि / भगवन्तं ययौ नन्दः शाक्यराजसुतः पुरा // KAव्क्_१०.२ //

नैष्कम्यदेशनामन्त्रकथान्तेस पुरःस्थितम् / उवाच भगवान् प्रीत्या प्रव्रज्या गृह्यतामिति // KAव्क्_१०.३ //

प्रसाद्याभिनिवेद्यास्य तं नन्दः प्रत्यभाषतः / भगवन् पुण्यलाभापि प्रव्रज्याभिमता न मे // KAव्क्_१०.४ //

सर्वोपस्थायको भूत्वा भिक्षुसंघं यथेप्सितैः / सर्वोपकरणैस्तावत् भिक्ष्यं परिचराम्यहम् // KAव्क्_१०.५ //

इत्युक्त्वा रत्नमुकुटैः स्पृष्टतत्पादपङ्कजः / राजपुत्रः स्वभवनं ययौ जायासमुत्सुकः // KAव्क्_१०.६ //

स सुन्दरी समासाद्य दयिताम् रतिसुन्दरीम् / विजहार वरोद्यानं मुहूर्तविरहासहः // KAव्क्_१०.७ //

ततः कदाचिद् भगवान् प्रकृत्यैव गुणिप्रियः / स्वयं नन्दस्य भवनं भिक्षुसंघैः सहाययौ // KAव्क्_१०.८ //

सानन्दवदनः कृत्वा नन्दस्तत्पादवन्दनां / तं महाहर्सनासीनं पूजयित्वा व्यजिज्ञपत् // KAव्क्_१०.९ //

केषां पुण्यप्ररोहाणां परिपाको ऽयमीदृशः / कृतो ऽयं यद्भगवता दर्शनानुग्रहः स्वयम् // KAव्क्_१०.१० //

स्मरणं श्रवणं वापि दर्शनं वा महात्मनाम् / सेयं कुशलवल्लीनां महती फलसंततिः // KAव्क्_१०.११ //

अस्य मैत्रस्य महतस्तदालोकस्य दर्शनात् / हृदयस्य विकासश्रीः कस्य नाम न जायते // KAव्क्_१०.१२ //

दानादपि प्रियतरं पुण्यादपि महाफलम् / सदाचारादपि श्र्लाघ्यं महतां किलं दर्शनम् // KAव्क्_१०.१३ //

इति तस्य ब्रुवाणस्य भक्तिप्रणयपेशलम् / अभिनन्द्य पुरः पूजां भगवान् गन्तुमुद्ययौ // KAव्क्_१०.१४ //

अनुवव्राज तं नन्दः स्वच्छे कनकभाजने / वरोपचारमादाय मधुरं स्वमिवाशयम् // KAव्क्_१०.१५ //

पह्चाद्व्रजन्तमालोक्य भक्त्या भगवतः पथि / निरैक्षत कटाक्षेण सुन्दरी विरहासहा // KAव्क्_१०.१६ //

गुरूणामग्रे सा सरलतरलां लोचनगतिं विहायैव त्रासाञ्चितमुकुतिताक्षी प्रियतमा / निरीक्ष्यालक्ष्यं यत् क्षणमवनताभूत्तदधिकं न गन्तव्यं नाथेत्यवददिवं मओनादवचनम् // KAव्क्_१०.१७ //

नन्दः प्रणयिणीं दृष्ट्वा सोच्छ्वासं चलिताननाम् / अयमागत एवाहमचिरादित्यभाषत // KAव्क्_१०.१८ //

ततः स्वमाश्रमं प्राप्तं भगवन्तं कृताञ्जलिः / व्रजामि स्वगृहं तावदित्याह विरहासहः // KAव्क्_१०.१९ //

ततस्तमासनासीनः प्रणतं भगवान् पुरः / उवाच सस्मितं केयं गमने संप्रति त्वरा // KAव्क्_१०.२० //

विषयास्वादसौहार्दसंमोहार्दितवेतसाम् / अहो गृहसुखेष्वेव निर्वेदविमुखा मतिः // KAव्क्_१०.२१ //

गुणाभरणमेवायुर्विवेकाभरणो गुणः / प्रशमाबह्रणश्चासौ वैराग्याभरणः शमः // KAव्क्_१०.२२ //

तज्जाड्यं तदसह्यशल्यशलकं न्यस्तं सुहृच्चेतसि प्राज्ञिस्तद्गणितं विराचसमयैर्वैफल्यमेवायुषः / यद्वैराग्यविवेकशून्यमनसामेते पशूनां यथा यान्त्यायान्ति च चक्रनेमिचलनैर्निर्लक्षणानां क्षणाः // KAव्क्_१०.२३ //

पुण्यं सत्त्ववताम् श्रुतं मतिमताम् शीलं च विद्यावताम् सर्वं भाग्यवताम् सुखं शमवतां नैव क्कचित् दुर्लभम् / दुष्प्रापस्तु समस्तवस्तुवसतेः स्वल्पांशको ऽप्यायुषः तद्यस्य क्षयमेति निष्फलतया शोच्याय तस्मै नमः // KAव्क्_१०.२४ //

वामावर्ते विषयजलधौ पूर्णलावण्यसारे दर्पोत्सर्पद्विषममकराङ्कोद्भवक्षोभ्यमाणे / नित्यासन्नप्रबलविरजप्रज्ज्वलद्वाडवाग्नौ पुंसां सेतुस्तरणशरणे तीव्रवैराग्यमेव // KAव्क्_१०.२५ //

तस्माद्गृहाण प्रव्रज्यां राजपुत्र जितेन्द्रियः / एताः स्त्रिय इव क्षिप्रं समगमसुखाः श्रियः // KAव्क्_१०.२६ //

क्रियताम् कुशलायैव ब्रह्मचर्यपरिग्रहः / त्यज्यतामेष निःसारगृहसंसारदुर्ग्रहः // KAव्क्_१०.२७ //

इति श्रुत्वा भगवतः करुणाबह्रणं वचः / प्रत्यभाषत तं नन्दः पूर्वप्रणययन्त्रितः // KAव्क्_१०.२८ //

सदा भवदुपायैव प्रव्रज्या भगवन् मम / भिक्षुसंघोपकारार्थे गृह एवादरः परम् // KAव्क्_१०.२९ //

इत्युक्त्वा भगवद्वाक्यमतिक्रान्तुमनीश्वरः / कृष्यमाणः प्रियाप्रेम्णा सो ऽभूद्दोलाकुलाशयः // KAव्क्_१०.३० //

पुनः पुनश्चकारास्य भगवान् व्रतदेशनाम् / उपकारोद्यताः सन्तश्चिन्तयन्ति न योग्यताम् // KAव्क्_१०.३१ //

यदा नेच्छति नन्दस्ताम् प्रव्रज्यामजितेन्द्रियः / तदास्य बह्गवद्वाक्यमपतद्वपुषि स्वयम् // KAव्क्_१०.३२ //

नन्दः काषायावरणः पात्रपाणिः स तत्क्षणम् / बभौ चाभीकररुचिर्महापुरुषलक्षणैः // KAव्क्_१०.३३ //

स शासनाज्जिनस्याभूदारण्यपिण्डपात्रिकह् / आकारादनगारताम् प्रयातः पांशुकूलिकः // KAव्क्_१०.३४ //

प्रियामुवाह सततं श्यामां प्रव्रजितो ऽपि सः / शशाङ्क इव संव्यक्तां हृदये लाञ्छनच्छविम् // KAव्क्_१०.३५ //

मनसः स्फटिकस्येव न विद्मः केन वर्त्मना / रागः को ऽपि विशत्यन्तर्नापैति क्षालितो ऽपि यः // KAव्क्_१०.३६ //

विरहापाण्डुररुचिः संसक्तारुणचीवरः / स संध्याभ्रकलङ्कस्य जहार शशिनः श्रियम् // KAव्क्_१०.३७ //

विचरन् विरहाक्षमः स विस्मॄतधृतिर्वने / जन्मविद्यामनङ्गस्य न विसस्मार सुन्दरीम् // KAव्क्_१०.३८ //

संपूर्णचन्द्रवदनावदनध्याननिश्चलः / अचिन्त्यच्चिरं तत्तदुपविष्य शिलातले // KAव्क्_१०.३९ //

अहो भगवताप्येष कृतो यत्नादनुग्रहः / नायाति मम वैमल्यं रागाधिष्ठितचेतसः // KAव्क्_१०.४० //

श्रुतं संसारचरितं निःसङ्गव्रतमास्थितम् / तथापि मृगसावाक्षीं न विस्मरति मे मनः // KAव्क्_१०.४१ //

कान्ताकुङ्कुमलग्नरागसुभगे गात्रे कृतं चीवरं तत्पीनस्तनमण्डलप्रणयिना पात्रं धृतं पाणिना / रागो ऽयं मम वर्धते ऽस्य यदि वान्यस्येव वृद्धिः परं यद्बोधिव्यवधानभूतमनिशं ध्यानं तदालम्बनम् // KAव्क्_१०.४२ //

क्षणेन मां प्राप्तमवेहि मुग्धे तामेवमुक्त्वा गमने पुरस्तात् / अहो मया दर्शनविघ्नभूतं पश्चात् कृतघ्नव्रतमेतदात्तम् // KAव्क्_१०.४३ //

नो गन्तव्यमिति प्रकम्पतरला वाक्यं यदूचे न सा संत्यज्य व्यजनं स्थिते गुरुजने जग्राह पाण्यञ्चलम् / यत्पादेन लिखन्त्यपि क्षितितलं मामौक्षतालक्षिता तेनात्यन्तनिषेधमुग्धविधिना बद्धं तया मे मनः // KAव्क्_१०.४४ //

मद्वियुक्ता न सा नूनं शेते शोकप्रलापिनी / पुलिने चक्रवाकीव हर्म्ये हरिण्यलोचना // KAव्क्_१०.४५ //

हा प्रिये तक्तसक्तेन कितवेनेव केवलम् / श्रितं तच्चित्तचौरेण मिथ्याव्रतमिदं मया // KAव्क्_१०.४६ //

त्यक्त्वा व्रतमिदं तावद् गच्छाम् इदयितान्तिकम् / अनुरागाग्नितप्तानां तपस्तापो हि दुःसहः // KAव्क्_१०.४७ //

राजपुत्री चिरायातं नृशंसमवलोक्य माम् / मन्युना नवलग्नेन न जाने किं करिष्यति // KAव्क्_१०.४८ //

न सर्वत्र विकाराय निकारः प्रेमदुःसहः / दुर्निवारो भवत्येव स्नेहलीनो रजःकणः // KAव्क्_१०.४९ //

यस्मिन् क्षणे भगवता पश्यामि रहितं वनम् / मया तदैव गन्तव्यं गॄहमित्येष निश्चयः // KAव्क्_१०.५० //

अस्मिन्नेव शिलापट्टे रुचिरैर्गिरिधातुभिः / लिखामि ताम् शशिमुखीं संर्पाप्यालम्बनं धृतेः // KAव्क्_१०.५१ //

अथवा कथमालेख्यविषयं याति सा प्रिया / सौन्दर्यबिद्नको यस्याः सुधाकुवलयेन्दवः // KAव्क्_१०.५२ //

दृष्टिर्मुग्धकुरन्गसंचलदलिव्याप्तोत्पलोद्वातनी लावण्योदधिकूलविद्रुमवनं बिम्बाधराग्रत्विषः / निर्दोषामृतरश्मिसार्थसरणिः सा कापि वक्त्रद्युतिः सौन्दर्यं कथमेति चित्रपदवीश्चर्यसारं वपुः // KAव्क्_१०.५३ //

इति संचिन्त्य स शनैरालिलेख शिलातले / सुन्दरीं मुखमुक्ताश्रुस्नातकम्पाकुलाङ्गुलिः // KAव्क्_१०.५४ //

स संकल्पसमुद्गीर्णं प्रतिबिम्बमिवाश्रिताम् / कृत्वा पुरः प्रियतमामूचे ऽदर्बाष्पगद्गदः // KAव्क्_१०.५५ //

प्रियामालिख्याहं निखिलसुखवृष्टिं नयनयोर् न पश्याम्युद्बाष्पः क्षणमपि शरच्चन्द्रवदनाम् / अयं नूनं तन्वीविरहनिरपेक्षव्रतवतः स्फुरत्तापः शापः किमपि मम पापादुपनतः // KAव्क्_१०.५६ //

फुल्लाम्भोजवनत्विषा स्पृहावशासक्ताश्रुतोयं वपुस् तत्कालोपगतान्तरायजनितः कोपः समुत्सृज्यताम् / हंहो सुन्दरि देहि मे प्रतिवचः किं मौनमालम्बसे सत्यं त्वन्मयरागवीचरमिदं चित्तव्रतं मे व्रतम् // KAव्क्_१०.५७ //

इति ब्रुवाणं तं दृष्ट्वा दूरादालिखितं च तत् / सासूया भिक्षवो ऽभ्येत्य भगवन्तं बभाषिरे // KAव्क्_१०.५८ //

भगवन् दुर्विनीतस्य वात्सल्यादेव केवलम् / शुनः कुसुममालेव प्रव्रज्येयं त्वयार्पिता // KAव्क्_१०.५९ //

आखिल्य सुन्दरीमुखं नन्दः स्वैरं शिलातले / तत्प्रलापजपासक्तो ध्यानालम्बनतां गतः // KAव्क्_१०.६० //

एतदाकर्ण्य भगवान् नन्दमाह्वाय्य कननात् / किमेतदिति पप्रच्छ प्रियाविरहमोहितम् // KAव्क्_१०.६१ //

सो ऽब्रवीद् भगवन् सत्यं कान्तासक्तस्य मे परम् / भिक्षूणां संमते ऽप्यस्मिन् वने न रमते मतिः // KAव्क्_१०.६२ //

इति दन्दवचः श्रुत्वा तमूचे भगवान् जिनह् / मीलयन्नेव वक्त्रेन्दुकान्त्या रागसरोरुहम् // KAव्क्_१०.६३ //

साधो तावन्न युक्ता ते संरागानुगता मतिः / विघ्नैर्नाकृष्यते चेतः कल्याणाभिनिवेशिनाम् // KAव्क्_१०.६४ //

क्वायं योगस्तनुतृणतुलात्यक्तभोगाभियोगः क्कायं निन्द्यः क्षणसुखलवास्वादसंवाद एषः / जात्यैवायं हरति कुशलं दुस्तरो मारमार्गः प्रेमान्धानाम् भवति सहसा दुःसहो योक्त्रजातः // KAव्क्_१०.६५ //

इत्यस्य भगवान् कृत्वा चिरं वैराग्यदेशनाम् / संस्थातव्यमिहेत्युक्त्वा स्वकृत्याय स्वयं ययौ // KAव्क्_१०.६६ //

तमेवावसरं नन्दः संचिन्त्य गमनोचितम् / प्रतस्थे स्वगृहं हृष्टः सुन्दरीदर्शनोत्सुकः // KAव्क्_१०.६७ //

व्रजन् द्वारि पिधानाप्तैर्विहारैर्बहुभिश्चिरात् / नगराभिमुखं मार्गं स कथंचिदवाप्तवान् // KAव्क्_१०.६८ //

अथ विज्ञाय सर्वज्ञस्तं रागाद् गन्तुमुद्यतम् / उवाचाभ्येत्य भगवान् नन्द तूर्णं क्क गम्यते // KAव्क्_१०.६९ //

स जगाद वने तावत् भगवन् नास्ति मे रतिः / न ह्यविश्रान्तचित्तानां क्रिया काचित् प्रसीदति // KAव्क्_१०.७० //

सा श्रीश्चामरहासिनी मणिमयी सा रम्यहर्म्यावली सा बालानिललोलचारुलतिका कान्ता नवोद्यानभूः / सा तन्वी कुसुमेषुकार्मुकलता क्षामोदरी सुन्दरी नो जन्मान्तरवासना इव मनः सक्तं विमुञ्चन्ति मे // KAव्क्_१०.७१ //

सरागेणैव मनसा ब्रहचर्यं चराम्यहम् / व्रतपञ्जरबन्धेन विहङ्ग इव यन्त्रितः // KAव्क्_१०.७२ //

त्यक्त्वा व्रजामि प्रव्रज्यामस्तु मे नरको ऽक्षयः / न वीतरागतामेति मञ्जिष्ठारक्तमंशुकम् // KAव्क्_१०.७३ //

इति ब्रुवाणमसकृत् स्वपदं गन्तुमुद्यतम् / निवार्यानुग्रहधिया तमूचे भगवान् जिनः // KAव्क्_१०.७४ //

मा कृथा विप्लवं नन्द निन्दितं हि श्रुताश्रुतम् / विद्वज्जनोपदिष्टेन यथा याति पृथग्जनः // KAव्क्_१०.७५ //

विवेकव्यस्तदोषाणां विदुषां शीलशालिनाम् / निःसारसुखलाभेन नाकार्ये धीः प्रवर्तते // KAव्क्_१०.७६ //

गाढरागगृहीतस्य जुगुप्सायतने परम् / जधन्यकर्मण्यासक्तिः किं लज्जाजनने न ते // KAव्क्_१०.७७ //

योनिजयोनिसंसक्ताः स्तनपस्तनमर्दिनः / अहो बत न लज्जन्ते जन्मन्येव लयं गताः // KAव्क्_१०.७६ //

सदासज्जनवर्जिता जननीजघनासक्तिः / संमोहाहतचित्तानां पशूनामेव दृश्यते // KAव्क्_१०.७९ //

रामारमणमानो ऽयं विरम्य त्यज्यतां त्वया / भोगैः सह भुजङ्गानां दृष्टो भवबिले क्षयः // KAव्क्_१०.८० //

जघन्या जनयत्येव न कस्य विरतिं रतिः / यस्यां भवति पर्यन्तेष्वपि नैव पराङ्मुखः // KAव्क्_१०.८१ //

गृहजालविमुक्तस्त्वं किं तत्रैवाभिधावसि / न हि निर्गस्य सारङ्गः पुनर्विशति वागुरां // KAव्क्_१०.८२ //

इति वाक्याद् भगवतः शासनेन नियन्त्रितः / चिन्तयन् सुन्दरीं नन्दः प्रविवेशाश्रमं पुनः // KAव्क्_१०.८३ //

ततः कदाचिदादिश्य नन्द माश्रममार्जने / आसनानुग्रहव्यग्रः प्रययौ भगवान् पुनह् // KAव्क्_१०.८४ //

तच्छासनात् प्रवृत्तस्य नन्दस्याश्रमशोधने / नो भूतलादपययौ रजो राग इवाशयत् // KAव्क्_१०.८५ //

तस्याहर्तुं गतस्याथ सलिलंपारभागिकम् / मुहुः पूर्णसमुत्क्षिप्तह् शून्य एवाभवद्धटः // KAव्क्_१०.८६ //

तेन विघ्नेन गमने सुतराम् खिन्नमानसः / त्यक्त्वा तुप्रययौ नन्दः सुन्दरीदर्शनोत्सुकः // KAव्क्_१०.८७ //

अथ विज्ञाय सर्वज्ञस्तं यान्तं दिव्यचक्षुषा / बभाषे सहसाभ्येत्य स्तम्भमानमनोरथह् // KAव्क्_१०.८८ //

पात्रयोगेन तप्तस्य श्यामरक्तरुचेः परम् / अहो स्नेहकलङ्कस्ते दीपस्येव न शाम्यति // KAव्क्_१०.८९ //

अलं वामाभिलाषेण नीलीराग इवैष ते / संसक्तः को ऽपि हृदये यन्नाद्यापि विरज्यसे // KAव्क्_१०.९० //

अन्धीकरोति प्रारम्भे रतिस्तत्कालकातरम् / आलिङ्गति जुगुप्सेव वृत्ते मुख्याङ्गसंगमे // KAव्क्_१०.९१ //

विषयाख्वादसङ्गेन पापमित्रैरिवेन्द्रियैः / दुःसहव्यसनावर्ते पात्यते नरके नरह् // KAव्क्_१०.९२ //

अधिवासयति स्पर्शलेखेनापि कुसंगमः / प्रक्लिन्नमत्स्यकुणपात् पूतिगन्ध इवोद्गतः // KAव्क्_१०.९३ //

कल्याणमित्रसंपर्कः सर्वथा कुशलावहः / शुभामेद इव व्याप्तो यः करोति महार्हताम् // KAव्क्_१०.९४ //

इत्युक्ते तस्य भगवान् साक्षात्स् अदसतोः पथि / घ्राणस्पर्शेन संदर्श्य चक्रे तत्सङ्गदेशनाम् // KAव्क्_१०.९५ //

अथ नन्दं समादाय भगवान् गन्धमादने / ययौ विरिञ्चिरमरीबालव्यजनवीजितः // KAव्क्_१०.९६ //

तत्र दावानलप्लिष्टामनिष्टक्लिष्टविग्रहाम् / काणां कर्मटीकामस्मै दर्शयित्वावदज्जिनः // KAव्क्_१०.९७ //

इमां पश्यसि किं नन्द मान्द्यनिन्द्यतराकृतिम् / कस्मैचिदुचिता चेयं रोचते प्रियदर्शना // KAव्क्_१०.९८ //

सत्ता सदसतोर्नास्ति रागः पश्यति रम्यताम् / स तस्य ललितो लोके यो यस्य दयितो जनः // KAव्क्_१०.९९ //

पक्षपातं समृत्सृज्य सत्यं नन्द त्वयोच्यताम् / अस्यास्तस्याश्च सुन्दर्या लावण्यस्य किमन्तरम् // KAव्क्_१०.१०० //

अनर्थित्वाद्वयं नैव सौन्दर्यान्तरवेदिनः / अर्थिप्रियत्वमायाति प्रार्थितं तच्च चारुताम् // KAव्क्_१०.१०१ //

पश्याम्यहं विशेषं तु तस्या नास्याश्च कंचन / रम्यत्वं मांसवर्मास्थियन्त्रे समयमात्रकम् // KAव्क्_१०.१०२ //

इति पृष्टो बह्गवता नन्दस्तं प्रत्यभासत / अत्यन्तानुचितः प्रश्नः को ऽपि गौरवयन्त्रितः // KAव्क्_१०.१०३ //

किमेतद् भगवान् वक्ति केयं शोके बिडम्बना / क्कापि वा विश्वगुरवो विनेयाः प्रभविष्णवह् // KAव्क्_१०.१०४ //

रतिः साधिकसुन्दर्याः परभागेण रज्यते / यां दृष्ट्वा जगतां जेता न रतिं स्मरति स्मरः // KAव्क्_१०.१०५ //

ज्योत्स्नयेव न तत्कान्त्या नोदते कुमुदाकरः / गुणान्तरं न जानाति प्रसिद्धिशरणो जनः // KAव्क्_१०.१०६ //

बद्धं तया वदनसौरभसारहारमालोक्य पुष्यनिचयं पृथुकेशपाशे / मन्ये विलासगतिलोवनकान्तिचौरैः भीत्येव हंसहरिणैर्वनमिव यातम् // KAव्क्_१०.१०७ //

अनल्पैः संकल्पैर्बहुविधविकल्पैरनुपमा न सा सारङ्गाक्षीलिखितुमपि शक्या परिचितैः / तुलारोहे य्स्या वदनपरभागे लघुतरः स नूनं ताराणां गगनमधिरूढः परिवृढः // KAव्क्_१०.१०८ //

पुण्यप्रह्वं ललितललितभ्रूलतालास्यलीला रम्यं तस्या यदि न वदनं नन्दनं लभ्यते तत् / प्रव्रज्येयं सुकृतमधिकं किंकरी किंकरी मे कस्मादेतं व्रतपरिकरं भारभूतं वहामि // KAव्क्_१०.१०९ //

इति नन्दवचः श्रुत्वा भगवान् रागनिर्भरम् / उपक्षिप्य प्रभावेत त निनाय सुरालयम् // KAव्क्_१०.११० //

अदर्शयच्च तत्रास्य लीलोद्याने शतक्रतोः / सुधामन्थसमुद्भूताः कान्तास्त्रिदशयोषितः // KAव्क्_१०.१११ //

अरुणैः कान्तिसंतानैः पादपद्मवनोदितैः / अनुयाता इवाम्भोधिकूलविद्रुमकाननैः // KAव्क्_१०.११२ //

विशाललास्यसचिवैः पाणिभिर्विजिताम्बुजैः / संसक्तैः सहजस्येव पारिजातस्य पल्लवैः // KAव्क्_१०.११३ //

कान्तिमाधुर्यललितैर्मदनानन्दबाण्धवैः / हेलानिमीलिताम्भोजवदनैश्चन्द्रसुन्दरैः // KAव्क्_१०.११४ //

संमोहनैर्जीवनैश्च कृष्णसारैर्विलोकनैः / कालकूटच्छदस्पृष्टैरमृतोघैरिवावृताः // KAव्क्_१०.११५ //

पूर्णयौवनलावण्याः सहसैव विलोक्य ताः / नन्दः सानन्दवदनः स्वेदस्नात इवाभवत् // KAव्क्_१०.११६ //

पद्माननासु विपुलोत्पललोचनासु कुन्दस्तिमातु निबिडस्तबकस्तनीषु / नन्दस्य तासु हृदयं युगपन्निपत्य दोलाविलासतरलालितुमवाप // KAव्क्_१०.११७ //

ततः प्रोवाच बह्गवान् नन्दं तद्गतमानसम् / आसां संदर्शने नन्द प्रीत्या ते रमते मतिः // KAव्क्_१०.११८ //

आसां तस्याश्च सुन्दर्या लावण्ये कियदन्तरम् / उत्कर्षः परभागेण स्फुटमेवाभिभाव्यते // KAव्क्_१०.११९ //

निरस्तसुन्दरीरूपं रूपमप्सरसाम् यदि / तदेता एव कालेन करिष्यामि त्वदाश्रयाः // KAव्क्_१०.१२० //

आरोगेणैव मनसा ब्रह्मचर्यं प्रसन्नधीः / चर तावत्ततस्ते ऽहं दास्याम्यप्सरसाम् गणम् // KAव्क्_१०.१२१ //

एवं भगवतो वाक्यान्नन्दः संजातनिश्चयः / तथेत्युक्त्वा व्रते चेतश्चक्रे स्वर्गाङ्गनाशया // KAव्क्_१०.१२२ //

मन्दादरः स्वदारेषु सो ऽभूत् तत्संगमेच्छया / गुणप्ण्यतुलावृत्तेर्नास्ति स्नेहस्य सत्यता // KAव्क्_१०.१२३ //

अहो चिस्मृतसंवासप्रवासपरिशोषिता / पुंसामाभ्यासिकी प्रीतिः सहसान्यत्र धावति // KAव्क्_१०.१२४ //

क्षणयौवनरम्याणि प्रेमाणि प्रणयव्ययैः / न सत्यानि न नित्यानि न सुखानि शरीरिणाम् // KAव्क्_१०.१२५ //

ततो भगवता नन्दः क्षणानीतः स्वमाश्रमम् / तन्निश्चयाद् ब्रह्मचर्यं चचार नियतव्रतः // KAव्क्_१०.१२६ //

स चिसस्मार सुन्दर्याः कान्तिसंपदमन्यधीः / क्षणप्रमुषिता प्रीतिर्मलं याति गुणेष्वपि // KAव्क्_१०.१२७ //

ततः कदाचिद्विचरन् नन्दः क्कापि व्यलोकयत् / करालनरकासक्तां धीमान् कुम्भीभृतां भुवम् // KAव्क्_१०.१२८ //

ताम् विलोक्यैव साकम्पः किमेतदिति दुःखितः / स पप्रच्छ तदासक्तान् घोरनरककारणम् // KAव्क्_१०.१२९ //

ते तमूचुरियं भूमिस्तप्तकुम्भीशताचिता / कल्पिता राजपुत्रस्य नन्दस्यानन्दरागिणः // KAव्क्_१०.१३० //

मिथ्याव्रतः स नाद्यापि भजते वीतरागताम् / ब्रहम्चर्यं चरत्येव स्वर्गस्त्रूईसंगमाशया // KAव्क्_१०.१३१ //

मिथ्याव्रतानाम् लुब्धानां रागद्वेषकषायिणाम् / एतासु नित्यतप्तासु कुम्भीष्वेवाक्षयः क्षयः // KAव्क्_१०.१३२ //

इति नन्द समाकर्ण्य जातरोमाञ्चकञ्चुकह् / तत्र च्युतामिव तनूं पश्चात्तापादमन्यतः // KAव्क्_१०.१३३ //

समम्येत्य त्यक्तरागसंवासवासनह् स्वयम् / बभूवानुत्तरब्रह्मचर्यपर्याप्तांयमः // KAव्क्_१०.१३४ //

घनमोहक्षयात्तस्य विमुक्ते संशये ततः / महः प्रसादमापेदे शरदीवेदधेः पयः // KAव्क्_१०.१३५ //

निष्कामः प्रशमं प्राप्तः परां निष्ठामुपागतः / शुद्धधीः स समभ्येत्य भगवन्तमभाषत // KAव्क्_१०.१३६ //

नाप्सरोभिर्न सुन्दर्या भगवन् कृत्यमस्ति मे / एताः पर्यन्तविच्छायाः सपाता विषयश्रियः // KAव्क्_१०.१३७ //

यथा यथेयं भावानां भाव्यते निःस्वभावता / तथा तथा प्र्qसीदन्ति निरावरणवृत्तयः // KAव्क्_१०.१३८ //

इति दन्दस्य वदतः प्राप्तस्यार्तपदं शनैः / भगवान् निर्वाणशुद्धामस्य सिद्धिममन्यत // KAव्क्_१०.१३९ //

केषां कुशलमूलानां नन्देनासादितं फलम् / इति भिक्षुभिरभ्येत्य पृष्ठस्तानवदज्जिनः // KAव्क्_१०.१४० //

जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैः सुकृताभ्यासकारिणा / प्राप्ताः कुशलमूलानां नन्देन फलसंपदः // KAव्क्_१०.१४१ //

विपुलविमल वंशे जन्म स्मरप्रतिमा तनुः सुरजनसखी लक्षी वृत्तिः प्रियाः सततं सताम् / प्रशमसलिलस्नातं चेतः स्वभावगतिर्गतिः कुशलकुसुमस्येयं पुंसां विशालफलोद्गतिः // KAव्क्_१०.१४२ //

स्तूपे विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्यादरः पुरा / नगर्यामरुणावत्यामरुणेन महीभूहा // KAव्क्_१०.१४३ //

क्रियमाणो मणिमये मैत्रो नाम द्विजन्मजः / महतः पुण्यभोगस्य भागी कारकताम् ययौ // KAव्क्_१०.१४४ //

तत्पुण्यप्रणिधानेन जातो गॄहपतेः कुले / स एव भिक्षुसंघस्य जन्तुकास्नानसत्रकृत् // KAव्क्_१०.१४५ //

स पुण्यशीलः प्रत्येकबुद्धोपस्थायकह् पुरा / स्तूपं चक्रे शोभमानं मालभिवरणोज्ज्वलम् // KAव्क्_१०.१४६ //

तत्पुण्यप्रणिधानेन कृकेः काशीपतेः सुतः / सो ऽभ्वद्द्युतिमान् नाम दिव्यलक्षणलक्षितः // KAव्क्_१०.१४७ //

काश्यपस्यार्हतः सम्यक्संबुद्दस्यान्तनिर्वृतौ / सप्तरत्नमये स्तूपे कृते काशीमहीभुजा // KAव्क्_१०.१४८ //

तत्सूनुर्ध्युतिमान् हौमच्छत्रमारोप्य भास्वरम् / जातस्तत्प्रणिधानेन नन्दः शाक्यमुके ऽधुना // KAव्क्_१०.१४९ //

इति सुकृतसमुत्थैः पूर्वजन्वक्रमाप्तैः किमपि विपुलपुण्यैरेव नन्दः प्रपेदे / कुलममलमुदारं रूममग्र्यं च भोगं शमपरिचितमन्ते सत्पदं सौगतं च // KAव्क्_१०.१५० //

कथयोत्वेति भगवान् नन्दकल्याणकारणम् / चकार भिक्षुसंघस्य तां तां सुकृतदेशनाम् // KAव्क्_१०.१५१ //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां सुन्दरीनन्दावदानं नाम दशमः पल्लवः //

११. विरूढकावदानम् /

आरोहति पदमुन्नतममलमतिर्विमलकुशलसोपानैः / नरककुहरेषु निपतति मलिनमतिर्घोरतिमिरेषु // KAव्क्_११.१ //

शाक्यानां नगरे पूर्वं स्फीते कपिलवास्तुनि / महतः शाक्यमुख्यस्य सुमुखी दासकन्याका // KAव्क्_११.२ //

शास्त्रे कृतश्रमा सर्वकलाकौशलशालिनी / मालिका नाम कामस्य मालिकेव गुणोचिता // KAव्क्_११.३ //

प्रभोर्गिरा वरोद्याने कुसुमावचयोद्यता / भ्रमन्तं तं समायान्तं ददर्श सुगतं पुरः // KAव्क्_११.४ //

तस्यान्ते ऽस्यास्तमालोक्य प्रसन्नमभवन्मनः / शरत्काल इव स्वच्छः प्रसादयति मानसम् // KAव्क्_११.५ //

साचिन्तयत्तदा लोकप्रीत्या दृढीकृतास्पदा / सुकृतैः पिण्डपातं मे गृह्णीयाद्भगवानपि // KAव्क्_११.६ //

विज्ञाय तस्याह् सर्वज्ञः संकल्पं करुणाकुलः / प्रसार्य पात्रं भगवान् भद्रे देहीत्युवाच ताम् // KAव्क्_११.७ //

दत्वा प्रणम्य सा तस्मै परिपूर्णमनोरथा / प्रणिधानं प्रविदधे दास्यदुःखनिवृत्तये // KAव्क्_११.८ //

ततः कदाचिदायातः पितुअस्तस्याः सखा द्विजः / नौमित्तिकस्तं प्रदेशं दृष्ट्वा ताम् विस्मितो ऽव दत् // KAव्क्_११.९ //

अहो गृहपतेस्तस्य पुत्री त्वं श्रीमतह् सुता / बन्धुहीना गता दास्यं धनभोगविवर्जिता // KAव्क्_११.१० //

अहो मोहघनारम्भक्षणोद्द्योतनविद्युतः / संसारसर्परसनाविलासचपलाः श्रियः // KAव्क्_११.११ //

गम्यानां मा कृथाश्चिन्तां जाने ऽहं हस्तलक्षणैः / अचिरेणैव भूभर्तुर्वल्लभा त्वं भविष्यसि // KAव्क्_११.१२ //

इदं पश्यामि ते पाणौ लक्ष्मीकमलकोमले / मालाचक्राङ्कुशाकारमित्युक्त्वा प्रययौ द्विजः // KAव्क्_११.१३ //

अथ मन्मथसंभोगसुहृन्मधुपबान्धवः / लतालिङ्गनसौभाग्यभव्यो ऽदृश्यत माधवः // KAव्क्_११.१४ //

मधोः केसरिणस्तस्य कान्तामानद्विपद्विषः / विबभौ जिह्ममानस्य जिह्वेवाशोकमञ्जरी // KAव्क्_११.१५ //

बालाकपोललावण्यचौरश्चम्पकसंचयः / सुदृशां केशपाशेषु ययौ बन्धनयोग्यताम् // KAव्क्_११.१६ //

सहकारैर्विरहिणीनिधनं विदधे मधु / निरपेक्षापरवधे विधुराः प्रभविष्णवः // KAव्क्_११.१७ //

ययुर्मधुलिहां चूतलता निर्भरभोग्यताम् / सहसौव विद्गधानामिव मुग्धविभूतयः // KAव्क्_११.१८ //

रूतायुधश्चूतलताचापन्यस्तशिलीमुखः / जयतीति जगौ बन्दी कन्दर्पस्येव कोकिलः // KAव्क्_११.१९ //

अस्मिन्नवसरे श्रीमान् कोसलेन्द्रः प्रसेनजित् / मृगयानिर्गतो ऽश्वेन हृतस्तं देशमाययौ // KAव्क्_११.२० //

धन्वीमनोभवाकारः सो ऽवतीर्य तुरंगमात् / ददर्शानन्यलावण्याम् कन्यां रतिमिवापराम् // KAव्क्_११.२१ //

तद्विलोकनविस्तीर्णं मनस्तस्य महात्मनः / विस्मयाद्दृष्टिमार्गेण प्रविवेश मनोभवः // KAव्क्_११.२२ //

तां लज्जावनतां दृष्ट्वा सहसोद्भूईतसाध्वसाम् / अचिन्तयन्नरपतिः कान्तिकल्लिलिनीहृतः // KAव्क्_११.२३ //

केयं नवा शशिमुखी श्यामा तरलतारका / यत्कान्तिरनिशं नेत्रशतपत्रविकाशिनी // KAव्क्_११.२४ //

बकुलामोदविभ्रान्तभ्रमरे पाटलाधरे / कान्तं वसन्तं पश्यामि मुखे ऽस्याः कुमुदायुधम् // KAव्क्_११.२५ //

अहो लावण्यमम्लानं तारुण्याभरणं तनोः / धीरस्यापि धृतिर्येन शङ्खे संगलितेव मे // KAव्क्_११.२६ //

अहो नु मधुमञ्जर्याः प्रारम्भे ऽप्यद्भुतो गुणः / येन गन्तुं न शक्नोति षट्पदो ऽपि पदात्पदम् // KAव्क्_११.२७ //

इति संचिन्त्य भीपालस्तां मत्वा वनदेवताम् / पृष्ट्वा विवेद तद्वृत्तं क्रमेण कथितं तया // KAव्क्_११.२८ //

ततस्तत्र कृतातिथ्यस्तया पल्लववीजनैः / शुचिशीतैश्च सलिलैः प्राप्तवान् निर्वृतिं नृपः // KAव्क्_११.२९ //

श्रान्तः संवाहने तस्य तया चरणपद्मयोः / कृते कराप्तसंस्पर्शे स निद्राम् सहसा ययौ // KAव्क्_११.३० //

क्षणेन प्रतिब्य्द्धो ऽथ विश्रान्तमृगयाश्रमः / दिव्यस्पर्शेन ताम् मेने रतिं रूपान्तरागताम् // KAव्क्_११.३१ //

महानपि ततः शाक्यः संप्राप्तं कोसलेश्वरम् / श्रुत्वा तं देशमभ्येत्य पूजार्हं तमपूजयत् // KAव्क्_११.३२ //

सादरेणार्थितां तेन स्वसुतामिव मालिकाम् / रत्नार्हाय ददौ तस्मै स्मरमङ्गलमालिकाम् // KAव्क्_११.३३ //

तामादाय मनोजन्मवैजयन्तीं सितस्मिताम् / निजं जगाम नगरं गजमारुह्य भूपतिः // KAव्क्_११.३४ //

तस्मिन्नागनगोत्सङ्गे सा लोलालकषट्पदा / बभौ राजवसन्तेन संगता नवमालिका // KAव्क्_११.३५ //

राजधानीं समासाद्य सुन्दर्या सहितस्तया / रत्नहर्म्यकरोदारमन्दिरे विजहार सः // KAव्क्_११.३६ //

वर्षाकाराभिधा देवी राज्ञः प्रथमवल्लभा / अभिन्नवृत्तिं ताम् मेने राजलक्ष्मीमिव क्षितिः // KAव्क्_११.३७ //

दिव्यस्पर्शेन सा तस्याः सा चास्या रूपसंपदा / परस्परगुणोत्कर्षात्परं विस्मयमापतुः // KAव्क्_११.३८ //

दिव्यरूपवती ज्येष्ठा दिव्यस्पर्शवती पर् आ / इति प्रवादः साश्चर्यस्तयुओर्लोकेषु पप्रथे // KAव्क्_११.३९ //

अत्रान्तरे तयोर्दिव्यरूपसंस्पर्शकारणम् / आश्रमे भिक्षुभिः पृष्टः प्रोवाच भगवान् जिनः // KAव्क्_११.४० //

पुरा श्रुतवराख्यस्य द्विजस्य गृहमेधिनः / कान्ता शिरीषिका चेति प्रिये भार्ये बभूवतुः // KAव्क्_११.४१ //

स कदाचिदथो कान्ताभ्राता प्रव्रज्यया शनैः / प्रत्येकबुद्धतां यातः स्वसुर्भवनमाययौ // KAव्क्_११.४२ //

त्रैमासिकोपचारेण स तया पत्युराज्ञया / भक्त्या निमन्त्रितस्तस्थौ तत्सप्त्न्यावपूजितः // KAव्क्_११.४३ //

ते चारुमृदुभिर्भोगैस्तमभ्यर्च्यान्यजन्मनि / जाते ऽधुना चारुरूपदिव्यसंस्पर्शसंयुते // KAव्क्_११.४४ //

कृष्टेषु प्रथमं प्रयुक्तविनयामादाय गोसंपदं सत्क्षेत्रेषु तपः प्रतत्प्तनुषु प्राप्तिष्वतिस्वादुताम् / यत्काले शुभबीजमुप्तमुचितं सत्कर्मशक्तेः परं भुज्यन्ते फलसंपदः सुमतिभिस्तस्यैव पाकोज्ज्वलाः // KAव्क्_११.४५ //

इति सर्वज्ञवचनम् तथ्यमाकर्ण्य भिक्षवः / तत्तथेति विनिश्चित्य बभूवुः शान्तिसंश्रयाः // KAव्क्_११.४६ //

अथ कालेन भूभर्तुर्मालिकायामभूत्सुतः / विरूढकेतिमुख्याख्यो विद्यासु च कृतश्रमह् // KAव्क्_११.४७ //

प्रियस्तुल्यवयास्तस्य पुरोहितसुतो ऽभवत् / मातुर्दुःखेन जातत्वाद्विश्रुतो दुःखमातृकः // KAव्क्_११.४८ //

कदाचित् सहितस्तेन हयारूढो विरूढकह् / प्राप शाक्यवरोद्यानं मॄगयायाम् विनिर्गतः // KAव्क्_११.४९ //

न्यक्कारं चक्रिरे तत्र शाक्यास्तस्योद्यतायुधाः / अयं दासीसुतो ऽस्माकमिति दर्पप्रवादिनह् // KAव्क्_११.५० //

गत्वासौ स्वपुरं तेषां वैरं दर्प्यमचिन्तयत् / कुलदर्पापवादो हि शल्यतोदः शरीरिणाम् // KAव्क्_११.५१ //

तस्य निर्दह्यमानस्य तत्प्रतीकारचिन्तया / राज्याय जाता जनके जीवत्यपि परा स्पृहा // KAव्क्_११.५२ //

स चारायणमुख्यानां मन्त्रिणां शतपञ्चकम् / स्ववशं पितुराकृष्य विदधे भेदयुक्तिभिः // KAव्क्_११.५३ //

ततः कदाचित्संजातविवेकः पृथिवीपतिः / धर्मोपदेशश्रवणे वर्धमानादरः परम् // KAव्क्_११.५४ //

चारात्यणगृहीताश्वं रथमारुह्य संयतः / द्रष्टुं जगाम सर्वज्ञं भगवन्तम् प्रसेनजित् // KAव्क्_११.५५ //

प्रायाश्रमं भगवतः कृत्वा पादाभिवन्दनम् / धर्मान्वयम् स शुश्राव तत्प्रसादप्रसन्नधीः // KAव्क्_११.५६ //

चारायणो ऽप्याशु गत्वा रथेन नगरं जवात् / अकरोदन्तरे तस्मिन् राजपुत्राभिषेचनम् // KAव्क्_११.५७ //

भगवन्तमथामन्त्र्य नृपतिर्गन्तुमुद्यतः / ददर्श नानुगानग्रे न रथं न च मन्त्रिणम् // KAव्क्_११.५८ //

स पद्भ्यामेव शनकैः प्रस्थिताम् पृथिवीपतिः / दूरादपश्यदायान्तीं वर्षाकारां समालिकाम् // KAव्क्_११.५९ //

ते पृष्ट्वा तद्गिरा ज्ञात्वा सो ऽभिषिक्तं विरूढकम् / विससर्ज सुतैश्वर्यपरिभोगाय मालोकाम् // KAव्क्_११.६० //

वर्षाकारां समादाय स मित्रस्य महीपतेः / अजातशत्रोर्नगरं प्रात राजगृहाभिधम् // KAव्क्_११.६१ //

स तत्प्तश्छत्रविरहात् क्षुप्तिपासाश्रमान्वितः / ययौ वमन्निव श्वासं दीर्घेश्वारममारुतैः // KAव्क्_११.६२ //

सुखमस्खलितं केन प्राप्तं कस्यायुरायतम् / न कस्यानुपदं दृष्टः क्षयः सपदि संपदः // KAव्क्_११.६३ //

स जीर्णमूलकं भुक्त्वा कर्ममूलमिवायतम् / क्षणं पीत्वा च पानीयं पपाताप्तविषूचिकः // KAव्क्_११.६४ //

अनित्यतामविज्ञाय मोहाय पतते जनह् / स चापायनिकायस्य कायस्योपायतृष्णया // KAव्क्_११.६५ //

अजातशत्रुः श्रुत्वैव कोसलेश्वरमागतम् / अभ्येत्य पांशुपूर्णास्यं विगतासुं ददर्श तम् // KAव्क्_११.६६ //

तस्य जायानुयातस्य स कृत्वा देहसत्क्रियाम् / भगवन्तं ययौ द्रुष्टुं सुगतं दुःखशान्तये // KAव्क्_११.६७ //

स तं प्रणम्य प्रोवाच भगवन् कोसलेश्वरः / पुरं मे सुहॄदः प्राय निर्धनो निधनं गतः // KAव्क्_११.६८ //

धिङ्भामसंपदं पापं मिहादयशसः पदम् / विभवो येन नैवायं मित्रोपकरणीकृतः // KAव्क्_११.६९ //

हृदये विनिवेश्याशां प्राप्तः सुहॄदमापदि / सुहृन्नैष्फल्यमायाति यस्य किं तेन जीवता // KAव्क्_११.७० //

मित्रोपकरणं लक्ष्मीर्दीनोपकरणम् धनम् / भीतोपकरणं प्राणा येषां तेषां सुजीवितम् // KAव्क्_११.७१ //

कुकर्म किं कृतं तेन भगवन् ऊर्वजन्मनि / यस्य पाकेन पर्यन्ते प्रपेदे सो ऽतिदुर्दशाम् // KAव्क्_११.७२ //

इति पृष्टः क्षितीशेन भगवान् साश्रुचक्षुषा / तमूचे तापशमनीं दिशन् दशनचन्द्रिकाम् // KAव्क्_११.७३ //

मा शुचः पृथिवीपाल स्वभावो ऽयं भवस्थितः / एवंविधैव भावानामसत्यानामनित्यता // KAव्क्_११.७४ //

विसारिसंसारवनान्तरे ऽस्मिन् निसर्गलोलः किल कामभृङ्गः / स्वच्छन्दजातजनपुष्करजीवपुञ्जकिञ्जल्कपुञ्जमनिशं कवलीकरोति // KAव्क्_११.७५ //

तरङ्गन्तो भोगाश्चकितहरिणीलोचनचलाः क्षणे ऽलक्ष्या लक्ष्मीर्जनजलदविद्योतनतडित् / शरीराब्जे बालातपचपलरागं नववयः क्षयं याति क्षिप्रं भवमरूतटे जीवितकणः // KAव्क्_११.७६ //

मनो मैत्रीपात्रं परहितरतिर्धर्मधनता मदोद्भेदच्छेदक्षमशमविचारे परिचयः / अयं तत्वान्वेषो विषयसुखवैमुख्यसुखिनाम् असारे संसारे परिहृतविकारः परिभवः // KAव्क्_११.७७ //

जनह् शोचति दुःखेषु क्षिप्रं हत इवाश्मना / न करोति पुनस्तीव्रतदापातप्रतिक्रियाम् // KAव्क्_११.७८ //

पश्यतो ऽपिभवायासं निर्विवेकस्य सर्वथा / क्रियते किं जनस्यास्य मोहादकुशलस्पृशः // KAव्क्_११.७९ //

पुरा विप्रः सुशर्माख्यः कुतश्चित्प्राप्य मूलकम् / निधाय जननीहस्ते ययौ स्नातुं नदीतटम् // KAव्क्_११.८० //

सापि प्रत्येकबुद्धाय ताम् पाप्ताय तदन्तरे / प्रणता पात्रहस्ताय तदेवाभिमूखी ददौ // KAव्क्_११.८१ //

अथ स्नात्वा समायातस्तत्सुतस्त्वरितं क्षुधा / जननीं भोजनारम्भे ययाचे निजमूलकम् // KAव्क्_११.८२ //

पुण्यं पुत्रानुमोदस्व तन्मयातिथये ऽर्पितम् / इति मातुर्वचः श्रुत्वासो ऽभूद्विद्ध इवेषुणा // KAव्क्_११.८३ //

सद्यो विषूचिकार्तस्य मन्मूलकमनल्पकम् / कुक्षिं भित्त्वा विनिर्यातु प्राणैः सह त वातिथेः // KAव्क्_११.८४ //

इति तस्याप्तपापस्य वाक्यारुष्येण भूयसा / विसूचिकैव पर्यन्ते बभूवपरजन्मनि // KAव्क्_११.८५ //

प्राक्पुण्यान्तरपाकेन स एवाद्य प्रसेनजित् / विपुलं राज्यमासाद्य तयैवान्ते क्षयं गतः // KAव्क्_११.८६ //

संसारपथपान्थानामेवं कर्म शुभाशुभम् / पाथेयमिव हस्तस्थम् भोगायैवोपपद्यते // KAव्क्_११.८७ //

इति श्रुत्वा भगवतस्तथ्यं पथ्यं च तद्वचः / एवमेतदिति ध्यात्वा तं प्रणम्य ययौ नृपः // KAव्क्_११.८८ //

अत्रान्तरे प्राप्तराज्यः शाक्यवैरं विरूढकः / पुरोहितसुतेनैत्य स्मारितस्तत्क्षयोद्यतः // KAव्क्_११.८९ //

प्रययौ शाक्यनगरं गजाश्वरथरेणुना / मोहेनेव दिशां कुर्वन् निर्विवेकं धियामिव // KAव्क्_११.९० //

सर्वज्ञो भगवान् ज्ञात्वा तस्य तद्दुष्टचेष्टितम् / गत्वा शाक्यपुरोपान्ते तस्थौ शुष्कतरोरधह् // KAव्क्_११.९१ //

दूरात्तत्र स्थितं दृष्ट्वा तमागच्छन् विरूढकः / अवतीर्य रथादग्रमभ्येत्य प्रणतो ऽवदत् // KAव्क्_११.९२ //

सत्सु स्निग्धपलाशेषु घनच्छायेषु शाखिषु / भगवन्नत्र विश्रान्तिः किमु शुष्कतरोरधः // KAव्क्_११.९३ //

इत्युक्तः क्षितिपालेन तं प्राह भगवान् जिनः / ज्ञातिच्छाया नरपतेः चन्दनादपि शीतला // KAव्क्_११.९४ //

नास्ति ज्ञातिसमं वित्तं नास्ति ज्ञातिसमा धृतिः / नास्ति ज्ञातिसमा छाया नास्ति ज्ञातिसमह् प्रियः // KAव्क्_११.९५ //

ममैते भूपते शाक्या ज्ञातयस्यत्पुरान्तिके / जातः प्रियो ऽयं तत्प्रीत्या शुष्कशाखो ऽपि पादपः // KAव्क्_११.९६ //

श्रुत्वैतद्विरतामर्षः शाक्यानां पक्षपातिनम् / भगवन्तं विदित्वैव न्यवर्ततः विरूढकः // KAव्क्_११.९७ //

भगवानपि शाक्यानां ज्ञात्वागामि भयं ततः / श्रेयसे शुद्धसत्त्वानाम् विदधे धर्मदेशनाम् // KAव्क्_११.९८ //

श्रोतापत्तिफलं कैश्चित् सकृदागामि चापरैः / अनागामिफलं चान्यैः संप्राप्तं तस्य शासनात् // KAव्क्_११.९९ //

शेषास्तु मूढमतयः शाक्याः प्रापुर्न तत्पदम् / सन्ति के ऽपि खगा येषाम् वासरे तिमिरो ऽद्भवः // KAव्क्_११.१०० //

निवृत्तस्याथ नृपतेः पुरोहितसुतस्ततः / वैरसर्पस्य सुप्तस्य विदधे प्रतिबोधनम् // KAव्क्_११.१०१ //

स तेन प्रेरितश्चक्रे मतिं शाक्यकुलक्षये / वैरानलं प्रचलनं करोति पिशुनानिलः // KAव्क्_११.१०२ //

घोरदुर्जनमन्त्रेण सहसोत्थापिताः खलाः / वेताला क्षितिपालाश्च न कस्य प्राणहारिणह् // KAव्क्_११.१०३ //

सैन्ये गजरथोदग्रे ततस्तस्मिन् प्रसर्पति / बभूव पुरसंक्षोभः शाक्यानां रूद्धवर्त्मनाम् // KAव्क्_११.१०४ //

तस्मिन् भगवान् रक्षार्थं शाक्यानां पक्षपातिनम् / समुद्यतं तत्र महामौद्गल्यायनमब्रवीत् // KAव्क्_११.१०५ //

शाक्यानां कर्मदोषो ऽयं सर्वथा समुपस्थितः / तत्र रक्षविधानं ते गगने सेतुबन्धनम् // KAव्क्_११.१०६ //

पुंसमविन्त्यविभवानि शुभाशुभानि आयान्ति यान्ति च मुहुर्निरवग्रहाणि / कर्माक्षराणि निजजन्मपदस्वहस्तन्यस्तानि नाम न भवन्ति निरर्थकानि // KAव्क्_११.१०७ //

इति वाक्याद्भगवतस्तस्मिन् याते प्रणम्य तम् / चक्रिरे संविदं शाक्याह् प्रत्यासन्ने विरूढके // KAव्क्_११.१०८ //

हिंसास्माभिर्न कर्तव्या प्राणिमात्रस्य कस्यचित् / शराः शरीरमस्माकं विशन्त्वरिसमीरिताः // KAव्क्_११.१०९ //

इति संविदमाधाय ते वियष्टिकपाणयः / धीर्ः परोद्यमे तस्थुरवारयितकार्मुकाः // KAव्क्_११.११० //

अत्रान्तरे कर्मयोगान्निजदेशानवस्थितः / अज्ञात्वा संविदं शाक्यः शंपाकह् समुपाययौ // KAव्क्_११.१११ //

स दृष्ट्वा नगरे बद्धसंनाहं वसुधाधिपम् / कोपादेकश्चकारास्य रणे सुभटसंक्षयम् // KAव्क्_११.११२ //

युद्धे पुरुषसिंहेन हतास्ते वीरकुञ्जराः / प्रययुः स्पृहणीयत्वं यशोभिर्मक्तिकैरिव // KAव्क्_११.११३ //

स को ऽपि तस्य जज्वाल कोपितस्य परैरसिः / स ययौ यत्प्रतापेन विपुलां रिपुवाहिनीम् // KAव्क्_११.११४ //