Āचार्यदिग्नागविरचितः

Pरज्ञापारमितापिण्डार्थः (Pप्प)

/ नमः प्रज्ञापारमितायै //

प्रज्ञापरमिता ज्ञानमद्वयं सा तथागतः / साध्या तादर्थ्ययोगेन ताच्छब्द्यं ग्रन्थमार्गयोः // Pप्प_१ //

आश्रयश्चाधिकारश्च कर्म भावनया सह / प्रभेदो लिङ्गमापच्च सानुशंसमुदाहृतम् // Pप्प_२ //

श्रद्वावतां प्रवृत्यङ्गं शास्ता पर्षच्च साक्षिणी / देशकालौ च निर्दिष्टौ स्वप्रामाण्यप्रसिद्धये // Pप्प_३ //

सङ्गीतिकर्ता लोके हि देशकालोपलक्षितम् / ससाक्षिकं वदन् वक्ता प्रामाण्यमधिगच्छति // Pप्प_४ //

सर्वं चैतन्निपातात्मश्रवणादेः प्रकीर्तनम् / प्रासङ्गिकं तु एवार्था मुख्या द्वात्रिंशदेव हि // Pप्प_५ //

प्रभेदः षोडशाकारः शून्यताया यथाक्रमम् / निर्दिष्टो ऽष्टासहस्त्रया स विज्ञेयो ऽन्यापदेशतः // Pप्प_६ //

इत्थमष्टसहस्रीयमन्यूनार्थैर्यथोदितैः / ग्रन्थसङ्क्षेप इष्टो ऽत्र त एवार्था यथोदिताः // Pप्प_७ //

बोधिसत्त्वं न पश्यामीत्युक्तवांस्तत्त्वतो मुनिः / भोक्ताध्यात्मिकवस्तूनां कथिता तेन शून्यता // Pप्प_८ //

रूपं रूपस्वभावेन शून्यमित्युक्तितः पुनः / बाह्यान्यायतनानीह भोज्यानि प्रतिषिद्धवान् // Pप्प_९ //

रूपाद्यभावे तद्देहप्रतिष्ठालक्षणक्षतिः / गतार्था येन तद्दृष्टं तदाध्यात्मिकमित्यसत् // Pप्प_१० //

आध्यात्मिकानां शून्यत्वे प्रकृतेरपि शून्यता / विज्ञानरूपं गोत्रं हि कृपाप्रज्ञात्मकं मतम् // Pप्प_११ //

नोत्पन्नो न निरुद्धो वा सत्त्व इत्यादिना स्फुटम् / सत्त्वसंसारयोः कामं दर्शिता तेन शून्यता // Pप्प_१२ //

बुद्धधर्मांस्तथा बोधिसत्त्वधर्मान्न पश्यति / इत्यादिना विनिर्दिष्टा शून्या दशबलादयः // Pप्प_१३ //

प्रति प्रति यतो धर्माः कल्पिता इति कीर्तितम् / ततो न परमार्थो ऽस्ति धर्माणामिति चोक्तवान् // Pप्प_१४ //

आत्मादिदृष्टेरुच्छेदं महत्या प्रकरोति यत् / ततः पुद्गलनैरात्म्यं भगवान् सर्वथा जगौ // Pप्प_१५ //

सर्वधर्मा अनुत्पन्ना इति कीर्तयता तथा / कथितं धर्मनैरात्म्यं सर्वथा तत्त्ववेदिना // Pप्प_१६ //

सावद्यनिरवद्यानामवृद्धिपरिहाणितः / संस्कृतासंस्कृतानां च कुशलानां निराकृतिः // Pप्प_१७ //

कुशलानां च शून्यत्वे तद्गता अक्षता तथा / कल्पितैवेति भेदानां शून्यतायाः स सङ्ग्रहः // Pप्प_१८ //

दशभिश्चित्तविक्षेपैश्चित्तं विक्षिप्तमन्यतः / योग्यं भवति बालानां नाद्वयज्ञानसाधने // Pप्प_१९ //

तानपाकर्तुमन्योन्यं विपक्षप्रतिपक्षतः / प्रज्ञापारमिताग्रन्थस्ते च सम्पिण्डय दर्शिताः // Pप्प_२० //

यदाह बोधिसत्त्वः सन्नित्यभावप्रकल्पना / विक्षेपं विक्षिपन् शास्ता सांवृतस्कन्धदर्शनात् // Pप्प_२१ //

एतेनाष्टसहस्र्यादावादिवाक्यात्प्रभृत्यपि / आ समाप्तेर्निषेद्धव्या विधिनाभावकल्पना // Pप्प_२२ //

हेतुवाक्यानि नैतानि कृत्यमात्रं तु सूच्यते / ब्रह्मजालादिसूत्रेषु ज्ञेयाः सर्वत्र युक्तयः // Pप्प_२३ //

बोधिसत्त्वं न पश्यामि अहमित्यादि विस्तरैः / निराकरोति भगवान् भावसङ्कल्पविभ्रमम् // Pप्प_२४ //

यन्न पश्यति नामापि गोचरं[न] क्रियां तथा / स्कन्धांश्च सर्वतस्तेन बोधिसत्त्वं न पश्यति // Pप्प_२५ //

कल्पितस्य निषेधो ऽयमिति सङ्ग्रहदर्शनम् / सर्वो ज्ञेयतयारूढ आकारः कल्पितो मतौ // Pप्प_२६ //

प्रज्ञापारमितायां हि त्रीन् समाश्रित्य देशना / कल्पितं परतन्त्रं च परिनिष्पन्नमेव च // Pप्प_२७ //

नास्तीत्यादिपदैः सर्वं कल्पितं विनिवार्यते / मायोपमादिदृष्टान्तैः परतन्त्रस्य देशना // Pप्प_२८ //

चतुर्धा व्यवदानेन परिनिष्पन्नकीर्तनम् / प्रज्ञापारमितायां हि नान्या बुद्धस्य देशना // Pप्प_२९ //

दशसङ्कल्पविक्षेपविपक्षे देशनाक्रमे / त्रयाणामिह बोद्धव्यं समस्तव्यस्तकीर्तनम् // Pप्प_३० //

यथादिवाक्ये निष्पन्नपरतन्त्रपरिकल्पितैः / अभावकल्पनारूपविक्षेपविनिवारणम् // Pप्प_३१ //

तेन बुद्धं तथा बोधिं न पश्यामीति वाचकैः / आ समाप्तेरिह ज्ञेया कल्पितानां निराकृतिः // Pप्प_३२ //

शून्ये रूपे स्वभावेन समारोपः क्व केन वा / इत्यन्येष्वपि वाक्येषु बोद्धव्यं तन्निवारणम् // Pप्प_३३ //

न हि शून्यतया शून्यमिति वाक्यं विनिर्दिशन् / अपवादविकल्पानां निरासं सर्वथोक्तवान् // Pप्प_३४ //

मायोपमस्तथा बुद्धः स स्वप्नोपम इत्यपि / अयमेव क्रमो ज्ञेयो विज्ञैर्वाक्यान्तरेष्वपि // Pप्प_३५ //

सामानाधिकरण्येन प्रोक्तो मायोपमो जिनः / मायोपमादिशब्दैश्च परतन्त्रो निगद्यते // Pप्प_३६ //

पृथग्जनानां यज्ज्ञानं प्रकृतिव्यवदानिकम् / उक्तं तद्बुद्धशब्देन बोधिसत्त्वो यथा जिनः // Pप्प_३७ //

निजं स्वरूपं प्रच्छाद्य तदविद्यावशीकृतम् / मायावदन्यथा भाति फलं स्वप्नम् इवोझति // Pप्प_३८ //

अद्वयस्यान्यथाख्यातौ फले वाप्यपवादिनाम् / अपवादविकल्पानामपवादो ऽयमुच्यते // Pप्प_३९ //

न रूपं शून्यता युक्ता परस्परविरोधतः / नीरूपा शून्यता नामरूपमाकारसङ्गतम् // Pप्प_४० //

इत्येकत्वविकल्पस्य बाद्धा(ध्या?)नानात्वकल्पनम्(ना?) / रुणाद्धि नान्यत्तद्रूपं शून्यतायां कथञ्चन // Pप्प_४१ //

असदेव यतः ख्याति तदविद्याविनिर्मितम् / असत्ख्यापनशक्त्यैव साविद्येति निगद्यते // Pप्प_४२ //

इदमेवोच्यते रूपं प्रज्ञापारमितेति च / अद्वयं द्वयमेवैतद्विकल्पद्वयबाधनम् // Pप्प_४३ //

युक्तिं चाह विशुद्धत्वात्तथा चानुपलम्भतः / भावाभावविरोधाच्च नानात्वमपि पश्यति // Pप्प_४४ //

नाममात्रमिदं रूपं तत्त्वतो ह्यस्वभावकम् / तत्स्वभावविकल्पानामवकाशं निरस्यति // Pप्प_४५ //

रूपं रूपस्वभावेन शून्यं यत्प्रथमोदितम् / तत्स्वभावसमारोपसङ्कल्पप्रतिषेधनम् // Pप्प_४६ //

नोत्पादं न निरोधं च धर्माणां पश्यतीति यत् / भगवानाह, तद्वयस्ता तद्विशेषस्य कल्पना // Pप्प_४७ //

कृत्रिमं नाम वाच्याश्च धर्मास्ते कल्पिता यतः / शब्दार्थयोर्न सम्बन्धस्तेन स्वाभाविको मतः // Pप्प_४८ //

बाह्यार्थाभिनिवेशस्तु भ्रान्त्या बालस्य जृम्भते / तथैव व्यवहारो ऽयं त्वत्रार्थो ऽस्ति कश्चन // Pप्प_४९ //

अत्र तेन यथा नाम कल्प्यते न तथास्ति तत् / वाच्यं वस्तु ततो निष्ठा यथानामार्थकल्पना // Pप्प_५० //

प्रज्ञापारमिता बुद्धो बोधिसत्त्वो ऽपि वा तथा / नाममात्रमिति प्राह व्यसन् सत्यार्थकल्पनम् // Pप्प_५१ //

शब्दार्थप्रतिषेधो ऽयं न वस्तु विनिवार्यते / एवमन्येष्वपि ज्ञेयो वाक्येष्वर्थविनिश्चयः // Pप्प_५२ //

नैवोपलभते सम्यक् सर्वनामानि तत्त्ववित् / यथार्थत्वेन तेनेदं न ध्वनेर्विनिवारणम् // Pप्प_५३ //

सुभूतिस्तु द्वयं व्यसन् शब्दं शब्दार्थमेव च / बोधिसत्त्वस्य नो नाम पश्यामीति स उक्तवान् // Pप्प_५४ //

प्रज्ञापारमितावाक्यं नास्ति यन्नेयता गतम् / ऊह्यास्तु केवलं ते ऽर्था[स्तदेवं]सूक्ष्मया धिया // Pप्प_५५ //

प्रक्रान्तार्थतिरस्कारो या चार्थान्तरकल्पना / प्रज्ञापारमितायां हि प्रोक्ता सा प्रतिवर्णिका // Pप्प_५६ //

एतावानर्थसङ्क्षेपः प्रज्ञापारमिताश्रयः / आवर्त्य(र्त?)ते स एवार्थः पुनरर्थान्तराश्रितः // Pप्प_५७ //

प्रज्ञापारमितां सम्यक् सङ्गृह्याष्टसहस्रिकाम् / यत्पुण्यमाप्तं तेनास्तु प्रज्ञापारमितो जनः // Pप्प_५८ //

प्रज्ञापारमितापिण्डार्थसङ्ग्रहः समाप्तः /

कृतिराचार्यदिग्नागपादानाम् //