(Aष्टाK, A fओल्. ९७) रेच्तो १ समाधिः अरणसरणसर्वसमवसरणो नाम समाधिः अनिलानिकेतरतिर् नाम समाधिः तथतास्थितनिश्चित्तो नाम समाधिः कायकलिप्रमथनो नाम समाधिः वाक्कलिविधवंसनगगनकल्पो २ नाम समाधिः आकाशसंगम्विमुक्तनिरुपलेपो नाम समाधिः इमे ते ह्य् आवुस शारद्वतीपुत्र समाधयो बोधिसत्वानां महासत्वानां येषु खलु समाधिषु विहरमाणो ३ बोधिसत्वो महासत्वो क्षिप्रम् अनुत्तरां संयक्संबोधिम् अभिसंबोत्स्यति | अन्यानि चाप्रमेयाण्य् असंख्येयानि समाधिमुखानि धारणिमुखानि च | यत्र शिक्षमाणाः बोधिसत्वा महासत्वाः ४ क्षिप्रम् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्ध्यन्ति | अथायुष्मां सुभूतिर् आयुष्मन्तं शारद्वतीपुत्रम् एतद् अवोचत्* व्याकृतो बतायम् आवुस शारद्वतीपुत्र बोधिसत्वो महासत्वो वेदितव्यः ५ पूर्वकैर् अर्हद्भिः सम्यक्संबुद्धैर् अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ ये ऽप्य् एतर्हि दशसु दिक्षु गङ्गानदीवालिकासमेषु लोकधातुषु तथागताः अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धास् तिष्ठन्ति यापयन्ति ६ ते ऽपि तथागतास् तं बोधिसत्वं महासत्वं इदानीं व्याकुर्वन्ति | यः खल्व् इमेषु समाधिषु विहरति न च कञ्चित् समाधिं समनुपश्यति | न चैतेभिः समाधिभिर् मन्यते इमे ७ पुनर् बोधिसत्वा असमापन्ना | अहं पुनः समापन्नः समापद्यामि समापत्स्यामि च | सर्वे ते तस्य खलु वितर्का न संविद्यन्ते न प्रवर्तन्ते | एवम् उक्तायुष्मां शारद्वतीपुत्रायुष्मन्तं ८ सुभूतिम् एतद् अवोचत्* तत् किं पुनर् आवुस सुभूते तत्र समाधिषु स्थितो बोधिसत्वो महासत्वः व्याकृतो वेदितव्यः पूर्वकैस् तथागतैर् ये चैतर्हि तिष्ठन्ति दशसु दिक्षु गंगानदीवालिकासमेषु ९ लोकधातुषु तथागतास् तिष्ठन्ति | यापयन्ति | आह नो इत्य् आवुस शारद्वतीपुत्र तत् कस्माद् धेतोर् न ह्य् आवुस शारद्वतीपुत्र अन्या प्रज्ञापारमिता अन्यः समाधिर् अन्यो बोधिसत्वो १० महासत्वः बोधिसत्व एव समाधिः समाधिर् एव बोधिसत्वश् च समाधिश् च प्रज्ञापारमिता आह : यद्य् आवुस सुभूते नान्यः समाधिर् अन्यो बोधिसत्वः समाधिर् एव बोधिसत्वः ११ बोधिसत्व एव समाधिः यदि च समाधिर् यश् च बोधिसत्वस् तौ खलु प्रज्ञापारमिता | तन् न पुनः सर्वधर्मसमतां समाधिना जानाति नापि संजानाति | आह : अनेनैवावुस वेर्सो १ शारद्वतीपुत्र पर्यायेण बोधिसत्वो महासत्वः तां सर्वधर्मसमतां तेन समाधिना न जानाति | नापि संजानाति तत् कस्माद् धेतोर् आह : अविद्यामानत्वाद् एव तस्य बोधिसत्वस्य तस्य २ च समाधेस् तस्याश् च प्रज्ञापारमितायाः न जानाति नापि संजानाति | अथ भगवान् आयुष्मते सुभूतये साधुकारम् अदासीत् साधु साधु सुभूते : सुभाषितेषा वाक् यथापि : ३ त्व मया अरणाविहारिणां श्रावकानाम् अग्रताया निर्दिष्टः तस्य ते प्रतिरूपो ऽयम् उपदेशः एवं च बोधिसत्वेन महासत्वेन प्रज्ञापारमितायां चरता शिक्षितव्यं | एवं ध्यानपारमितायां ४ वीर्यपारमितायां | क्षान्तिपारमितायां | शीलपारमितायां | दानपारमितायां शिक्षितव्यं | एवं स्मृत्युपस्थानेषु शिक्षितव्यं | यावद् आर्याष्टंगमार्गे दशसु ५ तथागतबलेषु | पेयालं यावद् अष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेषु शिक्षितव्यम् इति | अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रो भगवन्तम् एतद् अवोचत्* एवं शिक्षमाणो भदन्त ६ भगवन् बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां शिक्षति | भगवान् आह : एवं शिक्षमाणः शारद्वतीपुत्र बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां शिक्षति ७ तच् चानुपलंभयोगेन | एवं यावद् दानपारमितायां शिक्षति | पेयालं | एवं शिक्षमाणः स्मृत्युपस्थानेषु शिक्षति | यावद् एवं शिक्षमाणो यावद् अष्टादशव् आवेदनिकेषु ८ बुद्धधर्मेषु शिकति | तच् चानुपलंभयोगेनेति | अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रो भगवन्तम् एतद् अवोचत्* एवं शिक्षमाणो भदन्त भगवन् बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां ९ शिक्षत्य् अनुपलंभयोगेनेति | भगवान् आह: एवं शिक्षमाणः शारद्वतीपुत्र बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां शिक्षत्य् अनुपलंभयोगेनेति | आह : किं भदन्त १० भगवन् नोपलभते | भगवान् आह : आत्मानं नोपलभते | सत्वं नोपलभते | यावज् जानकपश्यकं नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | तथा स्कन्धान् नोपलभते धातून् ११ नोपलभते ह्य् आयतनानि नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | तथा अविद्यान् नोपलभते यावज् जरामरणं नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | एवं

(Aष्टाK, A fओल्. ९८) रेच्तो १ दुःखं नोपलभते | समुदयं निरोधं मार्गं नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | एवं कामधातुं रूपधातुम् आरूप्यधातुम् न्ःपलभते | अत्य्नतविशुद्धिताम् उपादाय | २ तथा स्मृत्युपस्थानानि नोपलभते | यावद् आर्याष्टाङ्गं मार्गं नोपलभते अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | तथा दश तथागतबलानि नोपलभते | यावद् अष्टादशावेदनिकान् –अष्टादशावेणिकान् ३ बुद्धधर्मान् नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | षट् पारमितां नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | श्रोतापन्नं नोपलभते अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | एवं ४ सकृदागामिनम् अनागामिनम् अर्हन्तं नोपलभते | अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | प्रत्येकबुद्धं नोपलभते बोधिसत्वं नोपलभते तथागतं नोपलभते अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादायेति | ५ अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रो भगवन्तम् एतद् अवोचत् किं असौ भदन्त भगवन् विशुद्धिर् भगवान् आह : अनुत्पादः सर्वधर्माणाम् एवम् अनिरोधो असंक्लेशो ६ अव्यवदानम् अप्रादुर्भावो अनुपलंभो अनभिसंस्कारः सर्वधर्माणाम् एषा सा विशुद्धिर् इति | आह : एवं पुनर् भदन्त भगवन् शिक्षमाणो बोधिसत्वो महासत्वः ७ कतमेषु धर्मेषु शिक्षितो भवति भगवान् आह : एवं शिक्षमाणः शारद्वतीपुत्र बोधिसत्वो महासत्वः न क्वचिद् धर्मेषु शिक्षितो भवति | तत् कस्माद् धेतोर् न ह्य् एते शारद्वतीपुत्र ८ धर्मास् तथा संविद्यन्ते | यथा ह्य् एते बालपृथग्जना ह्य् अभिनिविष्टाः आह : कथं पुनर् भदन्त भगवन्न् एते धर्माः संविद्यन्ते | यथा ह्य् एते बालपृथग्जना ह्य् अभिनिविष्टा इति | ९ भगवान् आह : यथा न संविद्यन्ते | तथा संविद्यन्ते | एवम् असंविद्यमाना ह्य् उच्यन्ते अविद्या : आह : किं ते भदन्त भगवन्न् असंविद्यमाना उच्यन्ते अविद्या | १० भगवान् आह : रूपं शारद्वतीपुत्र न संविद्यते अध्यात्मशून्यताम् उपादाय | यावद् अभावस्वभावशून्यताम् उपादाय | एवं वेदना संज्ञा संस्कारा विज्ञानं न संविद्यते | अध्यात्मशून्यताम् ११ उपादाय | यावद् अभावस्वभावशून्यताम् उपादाय | एवं स्मृत्युपस्थानानि न संविद्यन्ते | पेयालं | यावद् अष्टादशवेदनिका बुद्धधर्मा न संविद्यन्ते *{अष्टादशावेणिका}* वेर्सो १ अध्यात्मशून्यताम् उपादाय. यावद् अभावस्वभावशून्यताम् उपादाय | यत्र बालपृथग्जना अविद्यावशेना तृष्णाशाभिनिविष्टास् तेभिर् विद्या कल्पिता : अविद्याभिभूतास् २ तै ते चोभययोर् अन्तरयोः अन्तयोः सक्ताः यदुतोच्छेदसाश्वतयोस् ते च न जानन्ति न पश्यन्ति | ये च धर्मा न संविद्यन्ते | तान् धर्मान् कल्पयन्ति | कल्पयित्वा च नामरूपे ऽभिनिविष्टाः पेयालं ३ यावद् अष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेष्व् अभिनिविष्टाः एव समानाः असंविद्यमानान् धर्मान् परिकल्पयन्ति | ता च न जानन्ति | न पश्यन्ति | किं ते न जानन्ति न पश्यन्ति रूपं न *{आवेदनिकेषु fओर् आवेणिकेषु}* ४ जानन्ति पश्यन्ति | एवं वेदनां संज्ञां संस्कारां विज्ञानं न जानन्ति न पश्यन्ति | पेयालं | यावद् अष्टादशावेदनिकान् बुद्धधर्मान् न जानन्ति न पश्यन्ति | यस्माच् च न जानन्ति न बुध्यन्ति | बालपृथग्जना ५ इति संख्यां गच्छन्ति | ते न निर्यान्ति | कुत्र न निर्यान्ति | कामधात्वैश्वर्ये | तथा रूपधाताव् आरूप्यधातौ न निर्यान्ति | श्रावकप्रत्येकबुद्धधर्मेषु न निर्यान्ति ६ बोधिसत्वधर्मेषु न निर्यान्ति | सम्यक्संबुद्धधर्मेषु न निर्यान्ति | ते च न श्रद्दधन्ति | किं ते न श्रद्दधन्ति | रूपं रूपशून्यतां च न श्रद्दधन्ति | एवं वेदनां वेदनाशून्यतां च ७ संज्ञां संज्ञाशून्यतां च | संस्कारां संस्कारशून्यतां च | विज्ञानं विज्ञानशून्यतां च न श्रद्दधन्ति | यावद् बुद्धधर्मान् बुद्धधर्मान् [!] न श्रद्दधन्ति | ते च पुनर् न प्रतितिष्ठन्ति | कुत्र न प्रतितिष्ठन्ति | ८ दानपारमितायान् न प्रतितिष्ठन्ति | यावन् न प्रज्ञापारमितायान् प्रतितिष्ठन्ति | अवैवर्तिकभूमौ न प्रतितिष्ठन्ति | यावद् अष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेषु न प्रतितिष्ठन्ति | ९ तेन कारणेन बालपृथग्जना इत्य् उच्यन्ते | अभिनिवेश इति किम् अभिनिविष्टाः खल्व् एते | कुत्राभिनिविष्टाः रूपे ऽभिनिविष्टाः यावद् विज्ञाने ऽभिनिविष्टाः तदा चक्षुष्व् १० अभिनिविष्टाः यावन् मनस्व् अभिनिविष्टाः रूपगशब्दगन्धरसस्पर्शधर्मेष्व् अभिनिविष्टाः तथा धातुष्व् अभिनिविष्टाः रागद्वेषमोहेष्व् अभिनिविष्टाः दृष्टिगतेष्व् अभिनिविष्टाः स्मृत्युपस्थानेष्व् ११ अभिनिविष्टाः पेयालं | यावद् आष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेष्व् अभिनिविष्टाः एवम् उक्तायुष्मां शारद्वतीपुत्रो भगवन्तम् एतद् अवोचत्* एवं पुनः शिक्षमाणा

Aष्टाH रेच्तो १ भगवान् आह सचेत् सुभूते नवयानसंप्रस्थितो बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणो ऽनुपायकुशलो भवेन् न च कल्याणमित्रहस्तगतो भवेद् उत्त्रस्येत् संत्रस्येत् संत्रासम् आपद्येत सुभूतिर् आह कतमद् भगवन् २ बोधिसत्वस्य | महासत्वस्योपायकौशल्यं यत्र चरमाणो बोधिसत्वो महासत्व इमं निर्देशं श्रुत्वा ३ नोत्त्रस्यति न संत्रस्यति न संत्रासम् आपद्यते भगवान् आह | इह सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः ४ प्रज्ञापारमितायां चरमाणो रूपं सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्तेन चित्तेनानित्याकारेण प्रत्यवेक्षते ५ तच् च नोपलभ्यते एवं वेदनां संज्ञां संस्कारं विज्ञानं सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्तेन चित्तेनानित्याकारेण ६ प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य प्रज्ञापारमितायां चरमणस्योपायकौशल्यं ७ पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमानः सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्तेन ८ चित्तेन रूपं दुःखाकारेण प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते एवं वेदनां संज्ञा संस्कारान् वेर्सो १ विज्ञानं दुःखाकारेण प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते | पेयालं रूपं नैरात्म्याकारेण प्रत्यवेक्षति तच् च नोपलभते २ एवं वेदनां संज्ञां संस्कारान् विज्ञानं नैरात्म्याकारेण प्रत्यवेक्षति तच् च नोपलभते | पुनर् अपरं ३ सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणः सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्तेन चित्तेन ४ रूपम् अनित्यं प्रत्यवेक्षति तच् च नोपलभते एवं वेदनां संज्ञां संस्कारां विज्ञानं अनित्यतः प्रत्यवेक्षते ५ तच् च नोपलभते पेयालं रूपम् अनात्मानं प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते | एवं वेदनां संज्ञां संस्कारं ६ विज्ञानम् अनात्मा प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते रूपं अप्रणिहितं प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते ७ एवं वेदनां संज्ञां संस्कारां विज्ञानम् अप्रणिहितं प्रत्यवेक्षते तच् च नोपलभते ८ इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य प्रज्ञापारमितायां चरमाणस्योपायकौशल्यं

(Aष्टाK, A fओल्. १०२) रेच्तो १ दानपारमितायां चरमाणो नोत्त्रसति | न संत्रसति न संत्रासम् आपद्यते | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणैवं प्रत्यवेक्षति रूपशून्यताय २ रूपं शून्यं | रूपम् एव शून्यता शून्यतैव रूपम् एवं वेदनां संज्ञां संस्कारं विज्ञानं शून्यताया विज्ञानं शून्यं | विज्ञानम् एव शून्यता शून्यतैव विज्ञानं | एवं चक्षुःशून्यताया ३ चक्षुः शून्यं चक्षुर् एव शून्यता शून्यतैव चक्षुर् एवं श्रोत्रं घ्राणं जिह्वा कायः मनःशून्यताया मनः शून्यं मन एव शून्यता शून्यतैव मनः पेयालं यावच् चक्षुःसंस्पर्शप्रत्ययावेदनाशून्यताया ४ चक्षुःसंस्पर्शप्रत्यया वेदना शून्याश् चक्षुसंस्पर्शप्रत्यया वेदनैव शून्यता शून्यतैव चक्षुःसंपर्शप्रत्यया वेदना | एवं यावत् ५ मनःसम्स्पर्शप्रत्ययावेदना शून्यताया मनःसंस्पर्शप्रत्यया वेदना शून्या | मनःसंस्पर्शप्रत्यया वेदनैव शून्यता शून्यतैव मनःसंस्पर्शप्रत्यया ६ वेदना | एवं स्मृत्युपस्थानशून्यताया स्मृत्युपस्थानानि शून्यतानि स्मृत्युपस्थानान्य् एव शून्यता | शून्यतैव स्मृत्युपस्थानानि पेयालं | यावद् बुद्धधर्मशून्यताया ७ बुद्धधर्मा शून्या | बुद्धधर्मैव शून्यता | शून्यतैव बुद्धधर्माः एवं हि सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणो नोत्त्रसति न संत्रसति ८ न संत्रासम् आपद्यति | अथायुष्मां सुभूतिर् भगवन्तम् एतद् अवोचत् कतमं भदन्त भगवन् बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | येन परिगृहीत इमं प्रज्ञापारमितानिर्देशं ९ श्रुत्वा नोत्त्रसति न संत्रसति न संत्रासम् आपद्यते | एवम् उक्तो भगवान् आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचत् इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं १० यद् रूपम् अनित्यम् इति धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | एवं वेदनां संज्ञां संस्कारं विज्ञानम् अनित्यम् इति धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | तानि च कुशलमूलानि ११ न श्रावकप्रत्येकबुद्धभूमौ परिणामयति | अन्यत्र सर्वाकारज्ञतायाम् इदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं वेर्सो १ यद् रूपं दुःखम् इति धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | एवं वेदनां संज्ञां संस्कारं विज्ञानं दुःखम् इति धर्मं देशयति तच् चानुपलंभयोगेन | तानि च कुशलमूलानि २ न श्रावकप्रत्येकबुद्धभूमौ परिणामयति | नान्यत्र सर्वाकारज्ञतायाम् इदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | पेयालं | रूपम् अनात्मानम् इति | धर्मं देशयति | यावद् विज्ञानं | ३ तच् चानुपलंभयोगेन | रूपशून्यताया धर्मं देशयति | एवं यावद् विज्ञानशून्यताया धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | एवं रूपानिमित्तया धर्मं देशयति | ४ यावद् विज्ञानानिमित्ततया धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | एवं रूपाप्रणिहिततया धर्मं देशयति | यावद् विज्ञानाप्रणिहिततया धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | ५ एवं रूपशान्ततया रूपविविक्ततया धर्मं देशयति | यावद् विज्ञानशान्ततया विज्ञानविविक्ततया धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | तानि च कुशलमूलानि | ६ न श्रावकप्रत्येकबुद्धभूमौ परिणामयत्य् अन्यत्र सर्वाकारज्ञतायाम् इदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य ७ कल्याणमित्रं | यच् चक्षुर् अनित्यम् इति धर्मं देशयति | यावन् मनो ऽनित्यम् इति धर्मं देशयति | पेयालं यावद् यच् चक्षुःसंस्पर्सप्रत्यया वेदनानित्यम् इति धर्मं ८ देशयति | एवं यावन् मनःसंस्पर्शप्रत्यया वेदनानित्यम् इति धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | तानि च कुशलमूलानि | न श्रावकभूमौ प्रत्येकबुद्धभूमौ वा परिणामयत्य् ९ अन्यत्र सर्वाकारज्ञतायाम् इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | पेयालं | दुःखम् इति | अनात्मानम् इति | यावद् विविक्तम् इति | धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगेन | १० तानि च कुशलमूलानि | न श्रावकभूमौ प्रत्येकबुद्धभूमौ वा परिणामयति | अन्यत्र सर्वाकारज्ञतायाम् इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | पुनर् अपरं ११ सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य कल्याणमित्रं | यः स्मृत्युपस्थानभावनायै धर्मं देशयति | यावत् स्मृत्युपस्थानविविक्ततायै धर्मं देशयति | तच् चानुपलंभयोगे

(Aष्टाK, A fओल्. १०४) रेच्तो १ क्षितव्यम् इति | तत् कस्माद् धेतोः | नैता भोः पारमितास् तथागतैर् अर्हद्भिः सम्यक्संबुद्धैर् भाषिताः कविताः कावेयाश् चैताः नैता भोः श्रोतव्याः नोद्ग्रहितव्याः न पर्याप्तव्याः न धारयितव्याः २ न वाचयितव्याः न मनसीकर्तव्याः न परेभ्यो देशयितव्याः इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य ३ पापमित्रं यो ऽस्मै मारकर्माणि नोपदिशति | मारदोषांश् च नाचक्षति | इह भो मारः पापीमां बुद्धवेषेणोपसंक्रमित्वा बोधिसत्वं षड्भ्यः पारमिताभ्यो विवेकयति | किं ते भोः ४ कुलपुत्राणया प्रज्ञापारमितया भावितया | एवं किं ते ध्यानपारमितया | किं वीर्यपारमितया | किं क्षान्तिपारमितया | किं शीलपारमितया | किं ते दानपारमितया भावितया ५ इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं सुभूते मारः पापीमां बुद्धवेषेणोपसंक्रमित्वा तं बोधिसत्वं महासत्वं तस्मै खलु श्रावकप्रत्येकबुद्धप्रतिसंयुक्तां ६ सूत्रान्तां यावद् अवदानावदेशां देशयति | प्रकाशयति विभजत्य् उत्तानीकरोति | संप्रकाशयति | य इमान्य् एवरूपाणि ७ मारकर्माणि नाचक्षतीदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं सुभूते मारः पापीमां बुद्धवेषेणोपसंक्रमित्वा बोधिसत्वं महासत्वम् एवं वदति | ८ न त्वं भो कुलपुत्र बोधिसत्वो न च ते ऽस्ति बोधिचित्तं नापि त्वं ह्य् अवैवर्तिको न च त्वं शक्ष्यस्य् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोधुम् इति | य इमान्य् एवरूपाणि मारकर्माणि नाचक्षति ९ नावबोधयतीदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं सुभूते मारः पापीमां बुद्धवेषेणोपसंक्रमित्वा बोधिसत्वं महासत्वम् एवं वदति | १० चक्षुः कुलपुत्र शून्यम् आत्मनात्मनीयेन वा | एवं श्रोत्रं घ्राणं जिह्वा कायो मनः कुलपुत्र शून्यम् आत्मनात्मनीयेन वा | एवं रूपशब्दगन्धरसस्पर्शधर्माः कुलपुत्र शून्या ११ आत्मनात्मनीयेन वा | पेयालं | यावच् चक्षुःसंस्पर्शप्रत्यया वेदना शून्याः आत्मनात्मनीयेन वा | यावन् मनःसंस्पर्शप्रत्यया वेदना | शून्या-र्-आत्मनात्मनीयेन वेर्सो १ वा | तथा दानपारमिता शून्या यावत् प्रञापारमिता शून्यात्मनात्मनीयेन वा | एवं स्मृत्युपस्थानानि | यावद् आर्याष्टाङ्गो मार्गो | यावत् त्रीणि विमोक्षमुखानि शून्यान्य् २ आत्मनात्मनीयेन वा. एवं दश तथागतबलानि | यावद् अष्टादशावेदनिका बुद्धधर्माः कुलपुत्र शून्याः आत्मनात्मनीयेन वा किं त्वं करिष्यस्य् अनुत्तराया सम्यक्संबोध्या ३ अभिसंबुद्धयेति | यो ऽस्मै ह्य् एवरूपाणि मारकर्माणि नाचक्षति नोपदिशति | न संबोधयति | इदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं ४ सुभूते मारः पापीमां प्रत्येकबुद्धवेषेणोपसंक्रमित्वा बोधिसत्वं महासत्वम् एवं वदेत | शून्या भोः कुलपुत्र पुर्वा दिग् बुद्धैर् भगवद्भिर् बोधिसत्वैश् च श्रावकैश् च | नात्र बुद्धा भगवन्तो ५ न बोधिसत्वा न श्रावकाः यथा पूर्वा दिग् एवं समन्ताद् दशसु दिशः सर्वे च लोकधातव इति | य इमान्य् एवरूपाणि मारकर्मणि नाचक्षति नोपदिशति | ६ न संबोधयतीदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं मारः पापीमां श्रावकवेषेणोपसंक्रमित्वा बोधिसत्वं महासत्वम् ७ सर्वज्ञताप्रतिसंयुक्तेभ्यो मनसीकारेभ्यो विवेकयति | श्रावकप्रत्येकबुद्धप्रतिसंयुक्तेभिर् मनसीकारेभिर् अववदति तेभिश् ८ चानुशास्ति | य इमान्य् एवरूपाणि मारकर्माणि नाचक्षति | नोपदिशति | न संबोधयतीदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य पापमित्रं वेदितव्यं | पुनर् अपरं सुभूते मारः ९ पापीमाम् उपाध्यायाचार्यवेषेणोपसंक्रमित्वा बोधिसत्वं महासत्वं बोधिसत्वचार्याया विवेकयति | सर्वज्ञताप्रतिसम्युक्तेभ्यो मनसीकारेभ्यो विवेकयति | स्मृत्युपस्थानेभ्यो १० विवेकयति | पेयालं यावद् आर्याष्टाङ्गं मार्गं विवेकयति | शून्यतानिमित्ताप्रणिहितेषु | समादापयति | नियोजयति | एहि त्वं भो कुलपुत्रेमान् ११ धर्मां भावयित्वा श्रावकभूमितां साक्षीकुरुष्व | किं करिष्यस्य् अनुत्तरायां सम्यक्संबोद्धायाम् अभिसंबुद्धायाः य इमान्य् एवरूपाणि मारकर्माणि नाचक्षति नो

(Aष्टाK, A fओल्. १०९) रेच्तो १ एकनयनिर्हारश् च मया सर्वधर्माणां प्रतिवेद्धव्यं | पेयालं | यावद् अपरिमित्तनिर्हारंप्रतिवेधाय च मया सर्वधर्माणां शिक्षितव्यं | इमे ते सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य २ वज्रोपमाश् चित्तोत्पादा यत्र स्थित्वा बोधिसत्वो महासत्वो महति सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं कारयिष्यति | अनुपलंभयोगेन | पुनर् अपि सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः एवं चित्तम् ३ उत्पादयति | यावन्ति : सत्वा नैरयिका वा तिर्यग्योनिका वा यमलोकिकानि वा दुःखसंवेदनां वेदयन्ति तेषाम् अहम् अर्थाय तां वेदनां वेदयेयम् | तत्र च ४ बोधिस्त्वेन महासत्वेनैवं चित्तम् उत्पादयितव्यं एकैकस्याहं सत्वस्य कृते कल्पकोटिनयुतशतसहराणि तां नैरयिकदुःखसंवेदनाम् अनुभवेयं | यावत् तः सत्वा ५ अनुपाधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वापिता भवेयुः | तेनैवोपायेन सर्वसत्वानां कृते कल्पकोटिनयुतशतसहस्राणि तां नैरयिकां दुःखवेदनाम् अनुभवेयं याव तानि ६ सत्वानि | सर्वाण्य् अनुपाधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वापितानि भवेयुः | पश्चाद् अहम् आत्मनः कृतेन कुशलमूलान्य् अवरोप्य कल्पकोटिनयुतशतसहस्रेभिर् ७ अनेकां संबोधिसंभारां संभृत्वानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्ध्येयम् इत्य् अयं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य वज्रोपमं छित्तोत्पादो यत्र स्थित्वा महति सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं ८ कारयिष्यति | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन शतत्येनोदारचित्तेन भवितव्यं | येन चित्तेन सर्वसत्वानाम् अग्रत्वं कारयिष्यति | तत्रेदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्याग्रचित्तम् ९ उदारचित्तं यत् प्रथमचित्तोत्पादम् उपादाय न कदाचिद् रागचित्तम् उत्पद्यते | न द्वेषचित्तं न मोहचित्तं न विहिंसाचित्तं न हिंसाचित्तं न श्रावकचित्तं न प्रत्येकबुद्धचित्तम् १० उत्पद्यते | इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्याग्रचित्तं उदारचित्तं येन सर्वसत्वानाम् अग्रत्वं कारयिष्यति तेन च चित्तेन न मन्यते | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेनाकंप्यचित्तेन ११ भवितव्यं | तत्रेदं बोधिसत्वस्य महासत्वस्याकंप्यचित्तता यत् सर्वज्ञचित्ते मनसीकारस् तेन चामन्यनतेयां सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्याकंप्यचित्तता | वेर्सो १ पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन सर्वसत्वानाम् अन्तिके हितकृपाचित्तेन | भवितव्यं | तत्रेदं बोधिसत्वय महासत्वय सर्वसत्वहितकृपाचित्तं यदुत सर्वसत्वानां २ त्राणभूतम् अपरित्यागभूतं तेन चामन्यनतेदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य सर्वसत्वहितकृपाचित्तम् एवं च सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो प्रज्ञापारमितायां ३ चरमाणः सर्वसत्वानाम् अन्तिके अग्रत्वं कारयिष्यति | तं चानुपलंबयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन सततं धर्मकामेन भवितव्यं | धर्मारामेण ४ धर्मारामयोगम् अनुयुक्तेन च | तत्र कतमो धर्मो यो न विध्वंस्यते स्वभावतो न च भिद्यते | न च भेदो ऽस्य लभ्यते | रूपिणि वा अरूपिणि वायम् उच्यते धर्मः | कतमा धर्मकामता | या धर्मेष्व् ५ इच्चाभिलाषा | इयम् उच्यते धर्मकामता | कतमा धर्माकामता | या धर्मेषु गुणानृशंसता | कतमा धर्मरतिः | यदुत धर्मेषु रतिर् अभिरतिर् इयम् उच्यते धर्मरतिः कतमा धर्मारामयोगम् ६ अनुयुक्तता : या तस्य धर्मस्य भावना सेवना भाजना बहुलीकरणा इयम् उच्यते धर्मारामयोगम् अनुयुक्तता | एवं खलु सुभूते चरता बोधिसत्वेन ७ महासत्वेन महति सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं कारयितव्यं | तच् चानुपलंभयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन प्रज्ञापारमितायां चरता अध्यात्मशून्यतायां ८ स्थित्वा यावद् अभावस्वभावशून्यतायां स्थित्वा महति सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं कारयितव्यं | तच् चानुपलंभयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन ९ महासत्वेन प्रज्ञापारमितायां चरता स्मृत्युपस्थानेषु स्थित्वा यावद् अष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेषु स्थित्वा यावद् अष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेषु स्थित्वा महति १० सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं कारयितव्यम् अनुपलंभयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन प्रज्ञापारमितायां चरता वज्रोपमे समाधौ स्थित्वा आकाशसंस्कृतनिरुपलेपविमुक्तौ ११ समाधौ स्थित्वा महति सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं कारयितव्यम् अनुपलंभयोगेन | इमेषु खलु सुभूते धर्मेषु स्थित्वा

(Aष्टाK, A fओल्. ११०) रेच्तो १ सत्वराशौ नियते ऽग्रत्वं कारयितव्यम्. तस्माद् बोधिसत्वो महासत्व इत्य् उच्यते | // औपम्यपरिवर्तो नाम्नैकादशमः समाप्तः | // अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रो भगवन्तम् २ एतद् अवोचत् | ममापि भदन्त भगवं प्रतिभाति येनार्थेन बोधिसत्वो महासत्व इत्य् उच्यते | भगवान् आह : प्रतिभाति ते शारद्वतीपुत्र आह : प्रातिभाति ३ मे भदन्त भगवन् यथा किम् आह : आत्मदृष्टिप्रहाणाय सत्वेभ्यो धर्मं देशयति | एवं सत्वदृष्टिप्रहाणाय जन्तुदृष्टिः जीवदृष्टिः पोषदृष्टिः ४ पुद्गलदृष्टिः मनुजदृष्टिः मानवकारककर्तृउत्थापकसमुत्थापकवेत्रिवेदकजानकदर्शकदृष्टिप्रहाणाय सत्वेभ्यो धर्मं देशयति | एवम् उच्छेदसाश्वतदृष्टिप्रहाणाय | ५ अस्तिदृष्टिः नास्तिदृष्टिः स्कन्धदृष्टिः धातुदृष्टिः सत्यदृष्टिः प्रतीत्यसमुत्पाददृष्टिः प्रहाणाय सत्वेभ्यो धर्मं देशयति | तथा स्मृत्युपस्थानदृष्टिः ६ यावद् अष्टादशावेदनिकबुद्धधर्मदृष्टिः प्रहाणाय सत्वेभ्यो धर्मं देशयति | तथा सत्वपरिपाकदृष्टिः बुद्धक्षेत्रपरिशोधनदृष्टिः बोधिदृष्टिः बुद्धदृष्टिः ७ धर्मचक्रप्रवर्तनदृष्टिः प्रहाणाय सत्वेभ्यो धर्मं देशयति | तेनार्थेन बोधिसत्वो महासत्व इत्य् उच्यते | पुनः परिनिर्वाणदृष्टिपरिहाणाय सत्वेभ्यो धर्मं ८ देशयति | तेनार्थेन बोधिसत्वो महासत्व इत्य् उच्यते | अथायुष्मां सुभूतिर् आयुष्मन्तं शारद्वतीपुत्रम् एतद् अवोचत्* यद्य् आवुस शारद्वतीपुत्रैतासां दृष्टीनां प्रहाणाय ९ बोधिसत्वो महासत्वः सत्वेभ्यो धर्मं देशयति | तत् केन कारणेन बोधिसत्वस्य महासत्वस्य रूपदृष्टिर् भवति एवं वेदनां संज्ञां संस्कारां विज्ञानदृष्टिर् भवति | पेयालं | १० यावद् अष्टादशवेदनिकबुद्धधर्मदृष्टिर् भवति | एवम् उक्तायुष्मां शारद्वतीपुत्रायुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचत् इहावुस सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां ११ चरमाणो अनुपायकौशल्येन रूपम् उपलब्ध्वा दृष्टिम् उत्पादयति | उपलंभयोगेन | एवं वेदनां संज्ञां संस्कारां विज्ञानम् उपलब्ध्वा दृष्टिम् उत्पादयत्य् उपलंभयोगेन वेर्सो १ पेयालं यावद् अष्टादशावेदनिकांबुद्धधर्माम् अनुपलब्ध्वा दृष्टिम् उत्पादयत्य् उपलंभयोगेन | अनेनावुस सुभूते कारणेन बोधिसत्वस्यानुपायकुशलस्य रूपदृष्टिर् भवति २ पेयालं | यावद् अष्टादशावेदनिकबुद्धधर्मदृष्टिर् भवति | तत्रोपायकुशलो बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणो उपायकौशल्येनैतासां दृष्टीनां प्रहाणाय ३ सत्वेभ्यो धर्मं देशयत्य् अनुपलंभयोगेनेति | अथायुष्मां सुभूतिर् भगवन्तम् एतद् अवोचत् ममपि भदन्त भगवन् प्रतिभाति येनार्थेन बोधिसत्वो महासत्व इत्य् ४ उच्यते | भगवान् आह: प्रतिभाति ते सुभूतिर् आह : प्रतिभाति भदन्त भगवन् बोधिचित्तम् असमसमचित्तम् असाधारणचित्तं सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धैस् तेनार्थेन बोधिसत्वो ५ महासत्व इत्य् उच्यते | तत् कस्माद् धेतोस् तथा हि भदन्त भगवन् तं सर्वाकारज्ञताचित्तम् अनास्रवम् अपर्यापन्नं त्रैधातुके | यद् अप्य् आर्य सर्वाकारज्ञताचित्तम् अनास्रवम् ६ अपर्यापन्नं त्रैधातुके | तत्राप्य् एष चित्ते न सक्तस् तस्माद् एषा बोधिसत्वो महासत्व इत्य् उच्यते | अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रो आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचत् ७ कतमा सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्यासमसमचित्तम् असाधारणचित्तं | सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धैर् एवम् उक्तायुष्मां सुभूतिर् आयुष्मन्तं शारद्वतीपुत्रम् एतद् अवोचत् ८ इहावुस शारद्वतीपुत्र बोधिसत्वो महासत्वः प्रथमचित्तोत्पादम् उपादाय | न कस्यचिद् धर्मस्योत्पादं वा निरोधं वा समनुपश्यति | नापि कश्चिद् धर्मो हानिं वा ९ वृद्धिं वा गच्छति | नापि कस्यचिद् धर्मस्य संक्लेशो वा व्यवदानं वा संविद्यते | यत्र चावुस शारद्वतीपुत्र नोत्पादो न निरोधो न हानिर् न वृद्धिर् न संक्लेशो न व्यवदानं तत्र १० न श्रावकचित्तं वा प्रत्येकबुद्धचित्तं वा | बोधिसत्वचित्तं वा | सम्यक्संबुद्धचित्तं वेति | अतः आवुस सारद्वतीपुत्र बोधिसत्वस्य महासत्वस्यासमसमचित्तम् असाधारणचित्तं | ११ सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धैर् इति | अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रायुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचत् यद् अप्य् आवुस सुभूतिर् एवम् आह : तत्रापि श्रावकप्रत्येकबुद्धचित्तं|

(Aष्टाB, Pल्. I, १/२) रेच्तो १ भगवान् आह इह सुभूतिर् बोधिसत्वो महासत्वः सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्तैश् चित्तोत्पादैर् आत्मना चोपायकौशल्येन ध्यानानि समापद्यते न च तेषां वशेनोपपद्यति परांश् च ध्यानेषु स्मादापयतीयं २ सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य ध्यानपारमिता | सुभूतिर् आह कतमा भगवन् बोधिसत्वस्य महासत्वस्य प्रज्ञापारमितेह सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः ३ सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्तैश् चित्तोत्पादैः सर्वधर्मान् नाभिनिविशति सर्वधर्मप्रकृतिं च प्रत्यवेक्षते ऽनुपलंभयोगेन सर्वधर्मानभिनिवेशे च सर्वधर्मप्रकृतिप्रत्यवेक्षतायां ४ चान्यान् समादापयति निवेशयति प्रतिष्ठापयत्य् अनुपलंभयोगेनेयं बोधिसत्वस्य महासत्वस्य प्रज्ञापारमिता | इदं सुभूते बोधिसत्वस्य ५ महासत्वस्य महायानं | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत अध्यात्मशून्यता बहिर्धाशून्यता अध्यात्मबहिर्धाशून्यता शुन्याताशून्यता ६ महाशून्यता परमार्थशून्यता संस्कृतशून्यतासंस्कृतशून्यतात्यन्तशून्यतानवराग्रशून्यताप्रतिकारशून्यता प्रकृतिशून्यता स्वलक्षणशून्यता ७ सर्वधर्मशून्यता अनुपलंभशून्यता अभावशून्यता स्वभावशून्यता अभावस्वभावशून्यता चेति | तत्र कतमाध्यात्मशून्यताध्यात्मिका धर्मा उच्यन्ते ८ चक्षुः | श्रित्रं | घ्राणं | जिह्वा | कायो | मनः | तत्र चक्षुः चक्षुषा शून्यम् अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा तथा श्रोत्रं श्रोत्रेण शुन्यम् अकूटस्थाविनाशतम् ९ उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा घ्राणं घ्राणेन शून्यम् अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा : जिह्वा जिह्वाया शून्या १० अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय | तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्या एषा | कायः कायेन शून्यः अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा | मनो मनसा ११ शून्याम् अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा | इयम् उच्यते ऽध्यात्मशून्यता | तत्र कतमा बहिशून्यता : बाह्या धर्मा उच्यन्ते रूपं १२ शब्दः गन्धः रसाः स्पर्शः धर्माः तत्र रूपं रूपेण शून्यम् अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा : एवं सब्दः गन्धः रसा स्पर्श धर्मा धर्मेभि शून्या १३ अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् एषाम् एषा. इयम् उच्यते बहिःशून्यता : तर कतमाध्यात्मबहिःशून्यता अध्यात्मबाह्या धर्मा उच्यन्ते षड् आधात्मिकानि १४ आयतनानि षड् बाह्यानि आयतनानि इमे उच्यन्ते अध्यात्मबाह्या धर्माः तत्राध्यात्मिका धर्मा बाह्येभि शून्या अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय : तत् वेर्सो १ कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् एषाम् एषा बाह्या धर्मा अध्यात्मिकधर्मेभिः शून्या अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय : तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् एषाम् एषा इयम् उच्यते अध्यात्मबहिःशून्यता : २ तत्र कतमा शून्यताशून्यता या सर्वधर्मशून्यता सा शून्याकूटस्थाविनाशताम् उपादाय इयम् उच्यते शून्यताशून्यता : तत्र कतमा महाशून्यता पूर्वा दिक् ३ पूर्वया दिशा शून्या एवं दक्षिणा पश्चिमा उत्तरा अधस्ताद् उपरिष्टाद्दिग् उपरिष्टाद्दिशाशून्या अनुविदिशो ऽनुविदिग्भि शून्या अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् ४ कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् आसाम् एषा इयं महाशून्यता तत्र कतमा परमार्थशून्यता परमार्थ उच्यते निर्वाणं तत्र निर्वाण निर्वाणेन शून्यम् अकूटस्थाविनाशतम् उपादाय ५ तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा इयम् उच्यते परमार्थशून्यता तत्र कतमा संस्कृतशून्यता संस्कृतं उच्यते कामधातु रूपधातु आरूप्यधातुः ६ तत्र कामधातुः यावद् आरूप्यधातुर् आरूप्यधातुना शुन्यओ ऽकूटस्थाविनाशताम् उपादाय इयम् उच्यते संस्कृतशून्यता तत्र कतमा ह्य् असंस्कृतशून्यता असंस्कृइतम् ७ उच्यते यस्य नोत्पादो न निरोधो न विनाशो नान्यथात्वम् इदम् उच्यते असंस्कृतम् इति तत्रासंस्कृतम् असंस्कृतेन शून्यम् अकूटस्थाविनाशताम् उपदाय ८ तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा | इयम् उच्यते असंस्कृतशून्यता | तत्र कतमा अत्यन्तशून्यता यस्य धर्मस्यात्यन्तो नोत्पाद उपलभ्यते तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् ९ अस्यैषा इयम् उच्यते ऽत्यन्तशून्यता | तत्र कतमानवराग्रशून्यता यस्यावरं नोपलभ्यते नाग्रं तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् अस्यैषा इयम् उच्यते ऽनवरग्रशून्यता १० तत्र कतमाप्रतिकारशून्यता यत्र न कस्यचिद् धर्मस्य प्रतिकार इयम् उच्यते ऽप्रतिकारशून्यता तत्र कतमा प्रकृतिशून्यता या सर्वधर्माणां प्रकृतिः संस्कृतानां ११ वासंस्कृतानां वा सा प्रकृतिः प्रकृत्या शून्याकूटस्थाविनाशताम् उपादाय | इयम् उच्यते प्रकृतिशून्यता | तत्र कतमा सर्वधर्मशून्यता : सर्वधर्मा उच्यन्ते १२ रूपं वेदना संज्ञा संस्काराः विज्ञानम्. चक्षुः श्रोत्रं घ्राणं जिह्वा कायः मनः. रूपं शब्दः गन्धः रसः स्पर्शः धर्माः. चक्षुःश्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनोविज्ञानंचक्षुःसंस्पर्शः १३ यावन् मनःसंस्पर्शप्रत्यया वेदना रूपिणो धर्मा अरूपिणो धर्माः संष्कृतासंस्कृतधर्माः इमे उच्यन्ते सर्वधर्माः | तत्र धर्मा धर्मेभि शून्या अकूटस्थाविनाशताम् १४ उपादाय. तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् एषाम् एषा | इयम् उच्यते सर्वधर्मशून्यता तत्र कतमा स्वलक्षणशून्यता रूप्यलक्षणं रूपम् अनुभवलक्षणा

(Aष्टाB, Pल्. I, ३/४) रेच्तो १ वेदना. उद्ग्रहणलक्षण संज्ञा. अभिसंस्कारलक्षनाः संस्काराः. विज्ञानलक्षणं विज्ञानं. यच् च संस्कृतानां धर्माणां लक्षणं यच् चासंस्कृइतानां २ लक्षणं सर्वा एते धर्माः स्वस्वलक्षणेन शून्या अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय | तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् एषाम् एषा. तत्र कतमानुपलंभशून्यता ये धर्मा अतीतानागतप्रत्युत्पन्नास् ३ तेषाम् अनुपलंभो ऽनुपलंभेन शून्यः अकूटस्थाविनाशताम् उपादाय तत् कस्माद् धेतोः प्रकृतिर् एषाम् एषा तत्र कतमाभावशून्यता यत्र भावो नोपलभ्यते ४ इयम् उच्यते ऽभावशून्यता | तत्र कतमा स्वभावशून्यता. यत्र स्वभावो नोपलभ्यते | इयम् उच्यते स्वभावशून्यता | तत्र कतमाभावस्वभावशून्यता ५ नास्ति सांयोगिकस्य धर्मस्य स्वभावः प्रतीत्यसमुत्पन्नत्वात् सर्वधर्माणाम् इयम् उच्यते ऽभावस्वभावशून्यता भावो भावेन शून्यः अभावो ऽभावेन शून्यः स्वभावः स्वभावेन ६ शून्यः परभावः परभावेन शून्यः तत्र कतमो भावः भाव उच्यते पञ्च स्कन्धाः तत्र पञ्च स्कन्धा भावेन शून्या अजातत्वाद् | एवं भावो भावेन शून्यः कतमो ७ ऽभवः कथम् अभावो ऽभावेन शून्यः अभाव उच्यते ऽसंस्कृतं तत्र असंस्कृतम् असंस्कृतेन शून्यम् एवम् अभावः शून्य | कथं स्वभावः स्वभावेन शून्य या ८ सर्वधर्माणां शून्यता सा न ज्ञानेन कृता न दर्शनेन कृता न केनचित् कृता एवं स्वभावः स्वभावेन शून्यः तत्र कतमा परभावशून्यता योत्पादाय वा तथागतानाम् अनुत्पादाय ९ वा धर्माणां धर्मस्थितिता. धर्मता. धर्मधातुः | धर्मनियमता | तथा अनन्यतथतावितथता भूतकोटिर् | इति या चेमेषां धर्माणां परेण शून्यस्थितिता. १० इयम् उच्यते परभावशून्यता | इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत ११ शूरङ्गमो नाम समाधिः रत्नमुद्रो नाम समाधिः सिंहविक्रीडितो नाम समाधिः सुचन्द्रो नाम समाधिः चन्द्रध्वजकेतु नाम समाधि सर्वधर्मोद्गतो नाम समाधिः १२ विलोकितमूर्धा नाम समाधिः धर्मधातुनियतो नाम समाधिः नियतध्वजकेतुर् नाम समाधिः वज्रोपमो नाम समाधिः सर्वधर्मप्रवेशमुद्र नाम समाधिः १३ समाधिराजसुप्रतिष्ठितो नाम समाधिः रश्मिप्रमुक्तो नाम समाधिः बलवीर्यो नाम समाधिः समुद्गतो नाम समाधिः निरुक्तनियतप्रवेशो १४ नाम समाधिः अधिवचनसंप्रवेशो नाम समाधिः दिग्विलोकना नाम समाधिः धारणीमुद्रो नाम समाधिः असंप्रमोष्ः नाम समाधिः सर्वधर्मसमवसरणसागरमुद्रो वेर्सो १ नाम समाधिः आकाशस्फरणो नाम समाधिः वज्रमण्डलो नाम समाधिः रजोजहो नाम समाधिः वैरोचनो नाम समाधिः अनेषो नाम समाधिः अनिकेतस्थितो २ नाम समाधिः निश्चित्तो नाम समाधिः विमलप्रदीपो नाम समाधिः अनन्तप्रभो नाम समाधिः प्रभाकरो नाम समाधिः समन्तावभासो नाम समाधिः शुद्धसारो नाम समाधिः ३ विमलप्रभो नाम समाधिः रतिकारो नाम समाधिः विद्युत्प्रदीपो नाम समाधिः अक्षयो नाम समाधिः तेजःपति नाम समाधिः क्षयापगतो नाम समाधिः अनिंजितो नाम ४ समाधिः अविवर्तो नाम समाधिः सूर्यप्रदीपो नाम समाधिः चन्द्रविमलो नाम समाधिः शुद्धप्रतिभासो नाम समाधि आलोकिकरो नाम समाधिः काराकारो नाम समाधिः ५ ज्ञानकेतुर् नाम समाधिः वज्रोपमो नाम समाधिः चित्तस्थितिर् नाम समाधिः समन्तालोको नाम समाधिः सुप्रतिष्ठितो नाम समाधि रत्नकूटि नाम समाधिः वरधर्ममुद्रो ६ नाम समाधिः सर्वधर्मसमता नाम समाधिः रतिजहो नाम समाधिः धर्मोद्गतो नाम समाधिः विकिरणो नाम समाधिः सर्वपदप्रभेतो नाम समाधिः समाक्षरावकारो ७ नाम समाधिः अक्षरापगतो नाम समाधिः अरंबणच्छेदनो नाम समाधिः अप्रकारो नाम समाधिः अविकारो नाम समाधिः अनिकेतचारी नाम समाधिः ८ तिमिरापगतो नाम समाधिः चारित्रवती नाम समाधिः अचलो नाम समाधिः विषयतीर्णो नाम समाधिः सर्वगुणसंचयगतो नाम समाधिः स्थितनिश्चित्तो ९ नाम समाधिः शुभपुष्पितशुद्धिर् नाम समाधिः बोध्यङ्गवती नाम समाधिः अनन्तप्रतिभानो नाम समाधिः असमसमो नाम समाधिः सर्वधर्मातिक्रमणो नाम समाधिः १० परिच्छेदकरो नाम समाधिः विमतिविकिरणो नाम समाधिः निरधिष्ठानो नाम समाधिः एकव्यूहो नाम समाधि आकाराभिनिर्हारो नाम समाधि एकाकारो नाम ११ समाधि आकारकारः नाम समाधिः निर्वेधिकसर्वभवतलविकिरणः नाम समाधिः संकेतरुतप्रवेशः नाम समाधिः घोषावतीगिराक्षरविमुक्तो नाम समाधिः ज्वलनोल्को १२ नाम समाधिः लक्षणपरिशोधनो नाम समाधिः अनभिलक्षो नाम समाधिः सर्वाकारवरोपेतः नाम समाधिः सुखदुःखनिरभिनन्दनो नाम समाधिः अक्षयकरण्डो नाम १३ समाधिः धारणीपधो नाम समाधिः सम्यक्त्वमिथ्यात्वसर्वसंग्रसनः नाम समाधिः रोधनिरोधसंप्रशमनो नाम समाधि अविरोधाप्रतिनिरोधो नाम समाधिः विमलप्रभो १४ नाम समाधिः सारवती नाम समाधिः परिपूर्णचन्द्रविमलः नाम समाधिः महाव्यूहो नाम समाधिः सर्वाकारप्रभाकरो नाम समाधिः समाधिसमतो नाम समाधिः

(Aष्टाB, Pल्. II, १/२) रेच्तो १ अरजोविरजः नाम समाधिः अरणसरणसर्वसमवसरणः नाम समाधिः अनिलंभनिकेतनिरतः नाम समाधिः तथतास्थितनिश्चित्तः नाम समाधिः कायकलिसंप्रमथनो नाम समाधिः २ वाक्कलिविध्वंसनगगनकल्पो नाम समाधिः आकाशसङ्गविमुक्तनिरुपलेपो नाम समाधिर् इति. तत्र कतमः शूरङ्गमो नाम समाधिः. यत्र समाधिना ३ सर्वसमाधिनां गोचरम् अनुभवत्य् अयम् उच्यते शूरङ्गमो नाम समाधिः तत्र कतमो रत्नमुद्रो नाम समाधिः येन समाधिना सर्वसमाधयो मुद्रिता अयम् ४ उच्यते रत्नमुद्रो नाम समाधिः तत्र कतमः सिंहविकृईडितो नाम समाधिः यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधिभिर् विक्रीडत्य् अयम् उच्यते सिंहविक्रीडितो नाम ५ समाधिः तत्र कतमः सुचन्द्रो नाम समाधिः यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् अवभासयत्य् अयम् उच्यते सुचन्द्रो नाम समाधिः तत्र कतमश् चन्द्रध्वजकेतुर् नाम ६ समाधिः यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां ध्वजं धारयत्य् अयम् उच्यते चन्द्रध्वजकेतुर् नाम समाधिः तत्र कतमः सर्वधर्मोद्गतो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधिभिर् ७ अभ्युद्गच्छत्य् अयम् उच्यते सर्वधर्मोद्गतो नाम समाधिः तत्र कतमो विलोकितमूर्धा नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां मूर्धानं ८ विलोकयत्य् अयम् उच्यते विलोकितमूर्धा नाम समाधिः. तत्र कतमो धर्मधातुनियतो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा धर्मधातोर् निश्चयं ९ गच्छत्य् अयम् उच्यते धर्मधातुनियतो नाम समाधिः तत्र कतमो नियतध्वजकेतुर् नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां ध्वजं धारयत्य् अयम् उच्यते १० नियतध्वजकेतुर् नाम समाधिः तत्र कतमो वज्रोपमो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् न भिन्दत्य् अयम् उच्यते वज्रोपमः समाधि तत्र कतमो ११ धर्मप्रवेशमुद्रः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा धर्माणां मुद्रां प्रविशत्य् अयम् उच्यते धर्मप्रवेशमुद्रः समाधि तत्र कतमः समधिराजसुप्रतिष्ठितो नाम समाधिर् १२ यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधिषु राजप्रतिष्ठानेन प्रतितिष्ठत्य् अयम् उच्यते समाधिराजसुप्रतिष्ठितः समाधि. तत्र कतमो रश्मिप्रमुक्तो नाम समाधिर् यत्र १३ समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधिनां रश्मीन् अवसृजत्य् अयम् उच्यते रश्मिप्रमुक्तो नाम समाधिः तत्र कतमो बलवीर्यो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां बलवीर्यं १४ धारयत्य् अयम् उच्यते बलवीर्यो नाम समाधि. तत्र कतमः समुद्गतो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थितस्य सर्वसमाधयः समुद्गच्छन्त्य् अयम् उच्यते समुद्गतः वेर्सो १ समाधिः तत्र कतमो निरुक्तनिर्देशप्रवेशः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा समाधिनिरुक्तिनिर्देशं प्रवेशयत्य् अयम् उच्यते निरुक्तनिर्देशप्रवेशः समाधिः तत्र २ कतमो ऽधिवचनसंप्रवेशः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनाम् अधिवचनं नामधेयं प्रवेशत्य् अयम् उच्यते ऽधिवचनसंप्रवेश समाधिः तत्र कतमो ३ दिग्विलोकना नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां दिशो विलोकयत्य् अयम् उच्यते दिग्विलोकना नाम समाधिः तत्र कतमओ धारणीमुद्रो नाम समाधिर् यत्र ४ समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां मुद्रां धारयत्य् अयम् उच्यते धारणीमुद्रो नाम समाधिः तत्र कतमो ऽसंप्रमोषो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन्न् न संप्रमोषयत्य् अयम् ५ उच्यते ऽसंप्रमोषः समाधिः. तत्र कतमः सर्वधर्मसमवसरणसागरमुद्रः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा समाधयः संग्रहं समवसरणं गच्छन्त्य् अयम् उच्यते ६ सर्वधर्मसमवसरणसागरमुद्रः समाधिः तत्र कतम आकाशस्फरणो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् आकाशस्फरणताया स्फरत्य् अयम् उच्यते ७ आकाशस्फरणो नाम समाधिः तत्र कतमो वज्रमण्डलो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां मण्डलं धारयत्य् अयम् उच्यते वज्रमण्डलः समाधिः ८ तत्र कतमो रजोजहो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वक्लेशनिमित्तानि जहात्य् अयम् उच्यते रजोजहः समाधिः तत्र कतमो वैरोचनो नाम समाधिर् ९ यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् अवभासयत्य् अयम् उच्यते वैरोचनो नाम समाधिः तत्र कतमो ऽनेषो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा न समाधे कंचिद् १० धर्मम् एषते अयम् उच्यते ऽनेषः समाधिः तत्र कतमो ऽनिकेतस्थितः समाधिर् यत्र समाधौ न कंचिद् धर्मं निकेतस्थितं समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते ऽनिकेतस्थितः समाधिः ११ तत्र कतमो निश्चित्तः समाधिर् यत्र समाधौ न चित्तं न चैतसिका धर्माः प्रवर्तन्ते ऽयम् उच्यते निश्चित्तः समाधिः तत्र कतमो विमलप्रदीपो नाम समाधिर् यत्र समाधौ १२ सर्वसमाधीनां विमलप्रदीपं करोत्य् अयम् उच्यते विमलप्रदीपः समाधिः तत्र कतमो ऽनन्तप्रभः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वानन्तां प्रभां करोत्य् अयम् उच्यते ऽनन्तप्रभो १३ नाम समाधिः तत्र कतमः प्रभाकरो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वधर्माणां प्रभां करोत्य् अयम् उच्यते प्रभाकरः समाधिः तत्र कतमः समन्तावभासः १४ समाधिर् यस्य समाधेः सहप्रतिलंभात् सर्वसमाधिमुखान्य् अवभासयत्य् अयम् उच्यते समन्तावभासः समाधिः तत्र कतमः समधि शुद्धसारो नाम

Oने fओइलिओ मिस्सिन्ग्

(Aष्टाB, Pल्. II, ३/४) रेच्तो १ तत्र कतमो विषयतीर्णो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां विषयं समतिक्रामत्य् अयम् उच्यते विषयतीर्णो नाम समाधिः तत्र कतमः सर्वगुणसंचयगतो नाम समाधिः २ यत्र सर्वधर्माणां सर्वसमाधीनां च गुणसंचयम् अनुप्राप्नोत्य् अयम् उच्यते सर्वगुणसंचयगतः समाधिः तत्र कतमः स्थितनिश्चित्तो नाम समाधिर् यत्र ३ समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीषु चित्तं न प्रवर्तते ऽयम् उच्यते स्थितनिश्चित्तः समाधिः तत्र कतमः शुभपुष्पितशुद्धिः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां शुभपुष्पितशुद्धिं ४ प्रतिलभते ऽयम् उच्यते शुभपुष्पितशुद्धिः समाधिः तत्र कतमो बोध्यङ्गवती समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधिभ्यः सप्त बोध्यङ्गानि प्रतिलभते ५ ऽयम् उच्यते बोध्यङ्गवती समाधिः तत्र कतमो ऽनन्तप्रतिभानः समाधिर् यत्र सर्वसमाधीष्व् अनन्तप्रतिभानतां प्रतिलभते ऽअयम् उच्यते ऽनन्तप्रतिभानः समाधिः ६ तत्र कतमो ऽसमसमः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीष्व् असमसमता प्रतिलभते अयम् उच्यते ऽसमसमः समाधिः तत्र कतमः सर्वधर्मातिक्रामणो ७ नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वत्रैधातुकं समतिक्रामत्य् अयम् उच्यते सर्वधर्मातिक्रमणः समाधिः तत्र कतमः परिच्छेदकरो नाम समाधिर् यत्र ८ समाधौ स्थित्वा सर्वधर्माणां सर्वसमाधीनां च परिच्छेदं पश्यत्य् अयम् उच्यते परिच्छेदकरो नाम समाधिः तत्र कतमो विमतिविकिरणो नाम समाधिर् यत्र समाधौ ९ सर्वसमाधिविमतिकिरणं प्राप्नोत्य् अयम् उच्यते विमतिविकिरणः समाधिः तत्र कतमो निरधिष्ठानो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वधर्माणां स्थानं न समनुपश्यत्य् १० अयम् उच्यते निरधिष्ठानः समाधिः तत्र कतम एकव्यूहो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा न कस्यैद् धर्मस्य द्वयं समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते एकव्यूहः ११ समाधिः तत्र कतम आकाराभिनिर्हारः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वधर्माणाम् आकारनिर्हारम् न समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते ह्य् आकाराभिनिर्हारः समाधिः तत्र कतम १२ एकाकारो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनाम् आकारं न समनुपश्त्य् अयम् उच्यते एकाकारः समाधिः तत्र कतम आकारकरो नाम समाधि १३ यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनाम् अद्वयतां समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते आकारकरः समाधिः तत्र कतमो निर्वेधिकसर्वभवतलविकिरणो नाम समाधिर् यत्र १४ समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां नैर्वेधिकज्ञानम् अनुप्रविशति यस्यानुप्रवेशात् कंचिद् धर्मं न प्रतिविध्यत्य् अयम् उच्यते निर्वेधिकसर्वभवतलविकिरणः समाधिः वेर्सो १ तत्र कतमः संकेतरुतप्रवेशः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां संकेतरुतानि प्रविशत्य् अयम् उच्यते संकेतरुतप्रवेशः समाधिः तत्र कतमो घोषवतीगिरक्षरविमुक्तः २ नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् गीर्घोषाक्षरविमुक्तान् समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते घोषवतीगिराक्षरविनिर्मुक्तः समाधिः तत्र कतमो ३ ज्वलनोल्कः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधींस् तेजसावभासयत्य् अयम् उच्यते ज्वलनोल्कः समाधिः. तत्र कतमो लक्षणपरिशोधनो नाम समाधिर् यत्र ४ समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां लक्षणानि परिशुध्यन्ते ऽयम् उच्यते लक्षणपरिशोधनः समाधिः तत्र कतमो ऽनभिलक्षो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् अनभिलक्षितान् ५ समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते ऽनभिलक्षः समाधिः तत्र कतमः सर्वाकारवरोपेतः समाधिर् यत्र समाधौ स्थितस्य सर्वसमाधयः सर्वाकारवरोपेता भवन्त्य् ६ अयम् उच्यते सर्वाकारवरोपेतः समाधिः तत्र कतमः सुखदुःखनिरभिनन्दनः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधिषु सुखदुःखं असमनुपश्यत्य् अयम् उच्यते ७ सुखदुःखनिरभिनन्दनो नाम समाधिः तत्र कतमो ऽक्षयाकारो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा समाधीनां क्षयं न समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते ऽक्षयाकारः समाधिः ८ तत्र कतमो धारणीपधो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वधारणीन् धरयत्य् अयम् उच्यते धारणीपधः समाधिः. तत्र कतम सम्यक्त्वमिथ्यात्वसर्वसंग्रसनः ९ नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां संयुक्त्वमिथ्यात्वं न समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते सम्यक्त्वमिथ्यात्वसर्वसंग्रसनः समाधिः तत्र कतमो रोधनिरोधप्रशमनः १० नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां रोधनिरोधं समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते रोधनिरोधप्रशमनः समाधिः तत्र कतमो ह्य् अविरोधाप्रतिरोध ११ समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनाम् अविरोधाप्रतिरोधं समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते ऽविरोधाप्रतिरोधः समाधिः तत्र कतमो विमलप्रभो नाम समाधिर् यत्र १२ समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां प्रभामण्डलं नोपलभते ऽयम् उच्यते विमलप्रभः समाधिः तत्र कतमः सारवती समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां असारं १३ समनुपश्यत्य् अयम् उच्यते सारवती समाधिः तत्र कतमः परिपूर्णचन्द्रविमलः समाधिर् यत्र समाधौ सर्वसमाधयः परिपूर्णा भवन्ति तद्यथा पंचदश्यां १४ चन्द्रमण्डलम् अयम् उच्यते परिपूर्णचन्द्रविमलः समाधिः तत्र कतमो महाव्यूहो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधयो महाव्यूहसमन्वागता

(Aष्टाB, Pल्. III, १/२) रेच्तो १ भवन्त्य् अयम् उच्यते महाव्यूहः समाधिः तत्र कतमः सर्वाकारप्रभाकरो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीन् सर्वधर्मांश् चावभासयते अयम् उच्यते सर्वाकारप्रभाकरः २ समाधिः तत्र कतमः समाधिसमतः समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनाम् अनुविक्षेपम् एकाग्रताम् उपलभते ऽयम् उच्यते समाधिसमतः माम ३ समाधिः तत्र कतमो रजोविरजः समाधिर् यत्र सर्वसमाधीन् निःक्लेशान् करोत्य् अयम् उच्यते रजोविरजः समाधिः तत्र कतमो ह्य् अरणसरणसर्वसमवसरणो ४ नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थितस्य सर्वसमाधयो न रणन्त्य् अयम् उच्यते ऽरणसरणसर्वसमवसरणो समाधिः तत्र कतमो ऽनिलंभनिकेतनिरतः ५ समाधिर् यत्र समाधौ सर्वसमाधीनाम् आलयं नोपैत्य् अयम् उच्यते ऽनिलंभनिकेतनिरतः समाधिः तत्र कतमस् तथतास्थितनिश्चित्तो नाम समाधिर् यत्र समाधौ ६ सर्वसमाधीनां तथता न निवर्तते ऽयम् उच्यते तथतास्थितनिश्चित्तः समाधिः तत्र कतमः कायकलिसंप्रमथनो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां ७ कायं नोपलभते ऽयम् उच्यते कायकलिसंप्रमथनो नाम समाधिः तत्र कतमो वाक्कलिविध्वंसनगगनकल्पो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा सर्वसमाधीनां ८ वाक्कर्म नोपलंभते ऽयम् उच्यते वाक्कलिविध्वंसनगगनकल्पः समाधिः तत्र कतम आकाशसंगविमुक्तनिरुपलेपो नाम समाधिर् यत्र समाधौ स्थित्वा ९ सर्वधर्मनिरुपलेपताम् अनुप्राप्नोत्य् अयम् उच्यते आकाशसङ्गविमुक्तनिरुपलेपः समाधिः इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य प्रज्ञापारमितायां चरतो महायानं १० समाधिपरिवर्तो नाम्ना पञ्चदशः पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं ११ यदुत चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि. तत्र कतमं कायस्मृत्युपस्थानं | इह सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो ह्य् आध्यात्मे काये कायानुदर्शी विहरति | न च कायगतान् १२ वितर्कान् वितर्कयत्य् आतापी संप्रजानः स्मृतिमां विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्ये बहिर्धाकाये कायानुदर्शी विहरत्य् आध्यात्मबहिर्धे काये कायानुपश्यी विहरति न च १३ कायगतान् वितर्कान् वितर्कयत्य् आतापी संप्रजानः स्मृतिमां विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्य आध्यात्मासु वेदनासु चित्ते धर्मेषु धर्मानुपश्यी विहरत्य् आतापी १४ संप्रजानः स्मृतिमां विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्ये बहिर्धेषु धर्मानुपश्यी आतापी संप्रजानः स्मृतिमां विनीयाभिध्या लोके दौर्मनस्ये आध्यात्मबहिर्धेषु धर्मानुपश्यी वेर्सो १ विहरत्य् आतापी संप्रजानः स्मृतिमां विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्य | कथं सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो ऽध्यात्मे काये कायानुपश्यी विहरति | इह सुभूते २ बोधिसत्वो महासत्वश् चरमाणश् चरामीति प्रजानाति. स्थितः स्थितो ऽस्मीति प्रजानाति. निषण्णो निषण्ण अस्मि प्रजानाति शयान शयान अस्मि प्रजानाति यथा यथा ३ खलु पुनर् अस्य कायः स्थितस् तथा तथैनं प्रजानाति. एवं खलु सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो ऽध्यात्मे काये कायानुपश्यी विहरत्य् आतापी संप्रजानः ४ स्मृतिमां विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्ये. पुनर् अपरं सुभूते स बोधिसत्वो महासत्वो ऽभिक्रमप्रतिक्रमसंप्रजानचारी भवत्य् आलोकितविलोकितसंप्रजानचारी भवति ५ संघाटीपिण्डपातचीवरधारणे अशितपीतखादितशयितनिद्राप्रतिविनोदितो गातागतः स्थितनिषण्णो स्वप्नजागरित भाषिततुष्णीभावसंजान्यप्रतिसंलयने ६ संप्रजानचारी भवति. एवं खलु सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणो ऽध्यात्मे काये कायानुपश्यी विहरति तच् चानुपलंभयोगेन ७ पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाणः स्मृत आश्वसिति स्मृताश्वसतिमानि स प्रश्वसति स दीर्घ वा श्वसिति दीर्घं वाश्वसति ८ दीर्घं वा प्रश्वसिति प्रश्वसिमि दीर्घं श्वसिमि दीर्घम् आश्वसिमि दीर्घं प्रश्वसिमीति प्रजानाति स ह्रस्व वाश्वसति ह्रस्वम् आश्वसिमीति प्रजानाति : ह्रस्वं वा प्रश्वसति ९ ह्रस्वं प्रश्वसिमीति प्रजानाति. तद्यथा सुभूते कुंभकारः कुंभकारान्तेवासी वा दीर्घम् आविध्यन् दीर्घम् आविध्यामीति प्रजानाति ह्रस्वं वा प्रतिविद्यम् आविद्यं ह्रस्वं प्रतिविध्यामीति १० प्रजानाति एवम् एव सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः स्मृतो वाश्वसितः स्मृतो वा प्रश्वसितो. दीर्घम् आश्वसिति दीर्घम् आश्वसिमीति प्रजानाति दीर्घं ११ प्रश्वसन् दीर्घं प्रश्वसिमीति प्रजानाति ह्रस्वम् आश्वसन् ह्रस्वम् आश्वसिमीति प्रजानाति ह्रस्वं प्रश्वसन् ह्रस्वं प्रश्वसिमीति प्रजानाति | एवं हि सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो १२ ऽध्यात्मकाये कायानुपश्यी विहरत्य् आतापी संप्रजानः स्मृतिमां विनीय लोके ऽभिध्यादौर्मनस्ये. पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वो महासत्व इमम् एव कायं धातुशो १३ प्रत्यवेक्षते अस्त्य् अस्मिन् पृथिवीधातुर् अब्धातुस् तेजोधातुर् वायुधातुः. तद्यथा सुभूते दक्षो गोघ्नो वा गोघ्नान्तेवासी वा तीक्ष्णेन शस्त्रेण गां वध्याद् १४ गां हत्वा च चत्वारि फलकानि कुर्याच् चत्वारि फलकानि च कृत्वा प्रत्यवेक्षते स्थितो वाथवा निषण्णः एवम् एव सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां

Oने fओलिओ मिस्सिन्ग्

(Aष्टाB, Pल्. III, ३/४) रेच्तो १ पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो यदा पश्यति शिवपथिकायाम् अस्थीन्य् अनेकवर्णानि नीलानि कपोतवर्णानि चूर्णकजातानि पृथिव्यां पांसुना समसमीकृतानि स इमम् एव कायं तत्रोपसंहरति. अयम् अपि काय एवंधर्मा एवंप्रकार एताया धर्मताया ह्य् अपरिमुक्तः २ एवं खलु सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो अध्यात्मकाये एवं बहिर्धाकाये एवम् अध्यात्मबहिर्धाकाये कायानुपश्यी विहरत्य् आतापी संप्रजान्यः स्मृतिमां विनीयाभिध्यादौर्मनस्ये. ३ एवं वेदनायां चित्ते धर्मेषु धर्मानुपश्यी विहरत्य् आतापि संप्रजानः स्मृतिमाम् इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानम्. पुनर् अपरं सुभूते ४ बोधिसत्वस्य महासत्वय महायानं यदुत चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि कतमानि चत्वारि इह सुभूते बोधिसत्वो ऽनुत्पन्नानां पापकानाम् अकुशलानां धर्माणाम् अनुत्पादाच् ५ छन्दं जनयति व्यायच्छते चित्तं प्रगृह्णाति सम्यक् प्रदधात्य् उत्पन्नानां पापका कुशलानां धर्माणां प्रहाणाच् छन्दं जनयति व्यायमति चित्तं परिगृह्णाति सम्यक् ६ प्रदधात्य् अनुत्पन्नानां कुशलधर्माणाम् उत्पादाच् च्छन्दं जनयति व्यायच्छते वीर्यम् आरभते चित्तं परिगृह्णाति सम्यक् प्रदधात्य् उत्पन्नानां कुशलधर्मांआं स्थितये ७ भूयोभावाय. असंप्रमोषाय. अपरिहाणाय. परिपूरये छन्दं जनयति व्यायच्छते वीर्यम् आरभते चित्तं परिगृह्णाति सम्यक् प्रदधाति तच् चानुपलंभयोगेन ८ इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानम्. पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायान्ं यद् इदं चत्वार ऋद्ध्पादाः ९ कतमे चत्वारः इह सुभूते छन्दसमाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतम् ऋद्धिपादं भावयति विवेकनिशृतं विरागनिशृतं निरोधनिशृतं व्यवसर्गपरिणतं १० वीर्यसमाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतम् ऋद्धिपादं भावयति चित्तसमाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतम् ऋद्धिपादं भावयति मीमांससमाधिप्रहाणसंस्कारसमन्वागतम् ११ ऋद्धिपादं भावयति विवेकनिशृतं विरागनिशृतं निरोधनिशृतं व्यवसर्गपरिणतं तच् चानुपलंभयोगेन इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य १२ महायानं पुनर् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत पञ्चेन्द्रियाणि कतमानि पञ्च | तद्यथा श्रद्धेन्द्रियं वीर्येन्द्रियं स्मृतेन्द्रियं समाधेन्द्रियं १३ प्रज्ञेन्द्रियं. इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानम्. तच् चानुपलंभयोगेन पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत १४ पञ्च बलानि. कतमानि पञ्च. श्रद्धाबलं वीर्यबलं स्मृतिबलं समाधिबलं प्रज्ञाबलम् इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं तच् चानुपलंभयोगेन | वेर्सो १ पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत सप्त बोध्यङ्गानि | कतमानि सप्त इह सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो स्मृतिसंबोध्यङ्गं २ विवेकनिशृतं विरागनिशृतं निरोधनिशृतं व्यवसर्गपरिणतं धर्मप्रविचयसंबोध्यङ्गं वीर्य प्रीति प्रस्रब्धि समाधि उपेक्षासंबोध्यङ्गं भावयति ३ विवेकनिशृतं विरागनिशृतं निरोधनिशृतं व्यवसर्गपरिणतं तच् चानुपलंभयोगेन इदं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं | पुनर् अपरं ४ सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुतार्याष्टाङ्गमार्गः कतम आर्याष्टाङ्गमार्गः सम्यग्दृष्टिः सम्यक्संकल्पः सम्यग्वाक् सम्यक्कर्मान्तः सम्याजीवं सम्यग्व्यायामः ५ सम्यक्स्मृतिः सम्यक्समाधि तच् चानुपलंभयोगेन | इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य ६ महासत्वस्य महायानं यदुत त्रयो विमोक्षमुखसमाधयः कतमे त्रयः शून्यतासमाधिः आनिमित्तं समाधिः अप्रणिधितं समाधिः तत्र कतमा शून्यतासमाधिः ७ शून्यान् धर्मान् प्रत्यवेक्षमाणस्य शून्यताविमोक्षमुखम् अनिमित्तान् धर्मान् प्रत्यवेक्षमाणस्य आनिमित्तविमोक्षमुखम् अनभिसंस्कारसंस्कारो ऽप्रणिधितं विमोक्षमुखम् इदम् ८ अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं. एतेषु त्रिषु विमोक्षमुखेषु शिक्षितव्यं. पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत-म् एकादश ९ ज्ञानानि कतमान्य् एकादश दुःखज्ञानं. पेयालं. यावत् क्षयज्ञानम् अनुत्पादज्ञानं धर्मज्ञानम् अन्वयज्ञानं संवृतिज्ञानं परचित्तज्ञानं यथोक्तं ज्ञानम् इति तत्र कतमं १० दुःखज्ञानं यद् दुःखस्यानुत्पादज्ञानम् इदम् उच्यते दुःखज्ञानं तत्र कतमं समुदयज्ञानं यत् समुदयय प्रहाणज्ञानं कतमं निरोधज्ञानं यद् दुःकस्य ११ निरोधज्ञानं कतमं मार्गज्ञानं यद् आर्याष्टाङ्गमार्गज्ञानं कतमं क्षयज्ञानं यद् रागद्वेषमोहक्षयज्ञानं कतमं अनुत्पादज्ञानं यद् भगवत्यनुत्पादज्ञान : कतमं धर्मज्ञानं १२ यत् पञ्चानां स्कन्धानाम् अप्रकृतिपरिच्छेदज्ञानं कतमम् अन्वयज्ञानं यच् चक्षुर् अनित्यं श्रोत्रां घ्राणं जिह्वा कायो मनो ऽनित्यम् इति ज्ञानं पेयालं यावद् धर्मा अनित्य इति १३ ज्ञानं यावत् प्रतीत्यसमुत्पादो ऽनित्य इति ज्ञानम् इदम् उच्यते ऽन्वयज्ञानं कतमं परचित्तज्ञानं यत् परसत्वानां परपुद्गलानां चेतसैव चित्ते चैतसिकेषु धर्मेषु १४ च ज्ञानं कतमं संवृतिज्ञानं यत् प्रतिपज्ज्ञानं कतमं यथोक्तज्ञानं यत् तथागतस्य सर्वाकारज्ञताज्ञानम् इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं

(Aष्टाB, Pल्. IV, १/२) रेच्तो १ तच् चानुपलंभयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत त्रीणीन्द्रियानि कतमानि त्रीण्य् अनाज्ञातम् आज्ञस्यामीन्द्रियं. आज्ञेन्द्रियम् २ आज्ञातावीन्द्रियं तत्र कतमम् अनाज्ञातम् आज्ञास्यामीन्द्रियं यद् अनधिगतशिक्षाणां पुद्गलानां श्रद्धेन्द्रियं वीर्येन्द्रियं स्मृतीन्द्रियं समाधीन्द्रियं प्रज्ञेन्द्रियम् इति तत्र कतमम् ३ आज्ञेन्द्रियं यच् छैक्षाणां पुद्गलानाम् आज्ञातवतां श्रद्धेन्द्रियं वीर्येन्द्रियं स्मृतीन्द्रियं समाधीन्द्रियं प्रज्ञेन्द्रियम् इदम् उच्यते आज्ञेन्द्रियं. तत्र कतमं आज्ञातावीन्द्रियं ४ यद् अशैक्षाणां पुद्गलानां तद्यथार्हतां प्रत्येकबुद्धानां बोधिसत्वानां तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां श्रद्धेन्द्रियं वीर्येन्द्रियं स्मृतीन्द्रियं समाधीन्द्रियं प्रज्ञेन्द्रियम् ५ इदम् उच्यते आज्ञातावीन्द्रियं इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं. तच् चानुपलंभयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य ६ महायानं यदुत त्रयः समाधयः. कतमे त्रयः सवितर्कः सविचारः समाधिः अवितर्को विचारमात्रः समाधिः अवितर्काविचारः सम्धि तत्र कतमः ७ सवितर्कः सविचारः समाधिः विविक्तं कामैर् विविक्तं पापकैर् अकुशलैर् धर्मैः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानम् अयम् उच्यते सवितर्कः सविचारः ८ समाधिः. तत्र कतमो ऽवितर्को विचारमात्रः समाधि प्रथमध्यानस्य द्वितीयध्यानस्य यान्तरिकायम् उच्यते ऽवितर्को विचारमात्रः समाधिः तत्र कतमो ९ ऽवितर्काविचारः समाधिः. द्वितीयध्यानाद् आरभ्य यावन् नैव संज्ञा नासंज्ञायम् उच्यते ऽवितर्का विचारसमाधिर् इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं. १० पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत दशानुस्मृतयः कतमा दश तद्यथा बुद्धानुस्मृति धर्मानुस्मृति संघानुस्मृति. शीलानुस्मृति ११ त्यागानुस्मृति देवतानुस्मृति उद्वेगानुस्मृति कायगतानुस्मृति आनापानानुस्मृति मरणानुस्मृतिर् इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं १२ तच् चानुपलंभयोगेन. पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यदुत चत्वारि ध्यानानि चत्वार्य् अप्रमाणि. चतस्र आरूप्यसमापत्तयः १३ अष्टौ विमोक्षा नवानुपूर्वविहारसमापत्तयः | इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं तच् चानुपलंभयोगेन | पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य १४ महासत्वस्य महायानं यदुत दश तथागतबलानि. कतमानि दश. इह बोधिसत्वो महासत्वः पुद्गलानां स्थानं च स्थानतो यथाभूतं प्रजानीते ऽस्थानं चास्थानतो वेर्सो १ यथाभूतं प्रजानीते. अतीतानागतप्रत्युत्पन्नानां कर्मणां कर्मसमादानानां च स्थानतो विपाकं यथाभूतं प्रजानीते अनेकधातुं नानाधातु लोकं यथाभूतं २ प्रजानीते परसत्वानां परपुद्गलानां नानाधिमुक्तिकतां यथाभूतं प्रजानीते. परसत्वानां परपुद्गलानाम् इन्द्रियपरापरते यथाभूतं प्रजानीते ३ सर्वत्रगामिनीं प्रतिपदं यथाभूतं प्रजानीते. परसत्वानां परपुद्गलानां बोध्यङ्ग ध्यान विमोक्ष समाधि समापत्तयः संक्लेश व्यवदान व्यूस्थानः ज्ञानं ४ यथाभूतं प्रजानीते. सो ऽनेकविधं पूर्वनिवासम् अनुस्मरति | स दिव्येन चक्षुषा च्युत्युत्पादज्ञानं यथाभूतं प्रजानीते | आस्रवाणां क्षयाद् अनास्रविचेतोविमुतिं ५ प्रज्ञाविमुक्तिं दृष्ट एव धर्मे स्वयम् अभिज्ञाय साक्षात्कृत्वोपसंपद्य विहरति क्षीणा मे जातिर् उषितं मे ब्रह्मचार्यं कृतं मे करणीयं नापरम् अस्माद् भवं प्रजानामि | ६ तच् चानुपलंभयोगेन इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं. पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं यद् इदं चत्वारि ७ वैशारद्यानि कतमानि चत्वारि सम्यक्संबुद्धस्य मे प्रतिजानतः | इमे धर्मा नाभिसंबुद्धा इति श्रमणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कश्चिद् वा पुद्गललोके सह ८ धर्मेण चोदयेद् इति निमित्तम् एतन् न समनुपश्यामि. इदम् अत्र निमित्तं न समनुपश्यमाणः क्षेमप्राप्तश् च विहराम्य् अभयप्राप्तश् च विहरामि वैशारद्यप्राप्तश् ९ च विहरामि. आर्षभम् उदारं स्थानं प्रजानामि परिषद्गतः सम्यक् सिंहनादं नदामि ब्राह्मं चक्रं प्रवर्तयाम्य् अप्रवर्तितं श्रमणेन वा ब्राह्मणेन वा १० देवेन वा मारेण वा ब्रह्मणा वा केनचिद् वा लोके सह धर्मेण क्षीणास्रवस्य मे प्रतिजानतः इमे आस्रवा न परिक्षीणा इत्य् अत्र बत मे कश्चिच् छ्रमणो वा ब्राह्मणो वा ११ देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कश्चिद् व पुद्गललोके यावत् सह धर्मेण. ये त्वयान्तरायिका धर्मा आख्यातास् ता प्रतिसेव्यमाना अलम् अन्तरायाय नेदं स्थानं विद्यते इति १२ मे श्रमणो वा ब्राह्मणो वा देवो वा मारो वा ब्रह्मा वा कश्चिद् व पुद्गललोके सह धर्मेण चोदयेद् इति निमित्तम् इदं ह्य् अहं न समनुपश्यामीदं चाहं निमित्तं न समनुपश्यमानः १३ क्षेमप्राप्तो विहराम्य् अभयप्राप्तः | पेयालं | यावत् सह धर्मेण या त्वया प्रतिपद् आख्याता आर्यनिर्याणिका निर्याति तत्करस्य सम्यग्दुःखक्षयाय तां प्रतिपद्यमानो १४ निर्यायात् सम्यग्दुःखक्षयायेति नेदं स्थानं विद्यते इत्य् अत्र बत मे पेयालं यावत् सह धर्मेण | इदम् अपि सुभूते बोधिसत्वस्य महासत्वस्य महायानं प्रशि

१२-१४ fओइलिओस् मिस्सिन्ग्

(Aष्टाB, Pल्. IV, ३/४) रेच्तो १ एवम् असंविद्यमानेषु सर्वधर्मेषु कतमो धर्माः कतमेन धर्मेण निर्यास्यति. तत् कस्माद् धेतोः तथा हि सुभूते आत्मा नोपलभ्यते आत्मनो ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय. एवं यावत् सत्वजीवजानकपश्यकस्य धर्मधातुर् नोपलभ्यते २ ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय. तथता नोपलभ्यते भूतकोटिर् नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय अचिन्त्यधर्मधातुर् नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् ३ उपादाय स्कन्धधात्वायतनानि नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय प्रतीत्यसमुत्पादो नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय तथा दानपारमिता ४ शीलपारमिता वीर्यपारमिता क्षान्तिपारमिता ध्यानपारमिता प्रज्ञापारमिता नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादायाध्यात्मशून्यता नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् ५ उपादाय पेयालं यावद् अभावस्वभावशून्यता नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय स्मृत्युपस्थानानि नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय ६ बोधिपक्षिका धर्माः बलानि वैशारद्यानि प्रतिसंविदः आवेदनिका बुद्धधर्माः स्रोतआपन्नः सकृदागामी अनागामिः प्रत्येकबुद्धः तथागतो ऽर्हा सम्यक्संबुद्धो नोपलभ्यते ७ ह्य् अन्तविशुद्धिताम् उपादाय तथा स्रोतआपत्तिफलं पेयालं यावत् सर्वाकारज्ञता नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय अनुत्पादो नोपलभ्यते ८ ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय तथा अनिरोधः असंक्लेशः. अव्यवदानम् अनभिसंस्कारो नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय पूर्वान्तो नोपलभ्यते ९ ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय तथापरान्तो नोपलभ्यते तथागतिर् गतिः स्थितिः च्युतिर् उपपत्तिर् नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय. हानिर् नोपलभ्यते १० वृद्धिर् नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय कस्यानुपलब्धेः सर्वं नोपलभ्यते धर्मधात्वनुपलब्धेर् नोपलभ्यते तत् कस्माद् धेतोर् न हि सुभूते धर्माधात्वनुलब्धेर् ११ धर्मधातुर् उपलभ्यते तथानुत्पादानिरोधासंक्लेशाव्यवदानानभिसंस्कारतथताभूतकौट्यानुपलब्धेर् यावत् प्रज्ञापारमितानुलब्धेर् नोपलभ्यते १२ प्रज्ञापारमिता. अध्यात्मशून्यतानुपलब्धेर् नोपलभ्यते अध्यात्मशून्यता. पेयालं यावद् अभावस्वभावशून्यतानुपलब्धेर् नोपलभ्यते. स्मृत्युपस्थानानुलब्धेर् १३ नोपलभ्यते. पेयालं यावद् अष्टादशावेदनिकबुद्धर्मानुपलब्धेर् नोपलभ्यते स्रोतआपन्नानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | पेयालं | यावत् तथागतानुपलभेर् १४ नोपलभ्यते स्रोतआपत्तिफलानुपलब्धेर् नोपलभ्यते यावत् सर्वाकारज्ञतानुपलब्धेर् नोपलभ्यते अनुत्पादानुपलब्धेर् नोपलभ्यते यावद् अनभिसंस्कारानुपलब्धेर् वेर्सो १ नोपलभ्यते अनभिसंस्कारः. पूर्वान्तानुपलब्धेर् नोपलभ्यते यावद् वृद्धिर् नोपलभ्यते प्रथमभूम्यनुपलब्धेर् नोपलभ्यते यावद् दशमभूम्य्नुपलब्धेर् २ नोपलभ्यते. पुनर् अपि भूम्य्नुपलब्धेर् नोपलभ्यते दशभूमयः. कतमा दश. तद्यथा शुक्लविपश्यना भूमिर् गोत्रभूमिः आष्टमकभूमिर् दर्शनभूमिस् ३ तनूभूमिर् वीतरागभूमिः कृत्यावीभूमिः प्रत्येकबुद्धभूमिर् बोधिसत्वभूमिः संबुद्धभूमिर् इति | तत्राध्यात्मशून्यतायां प्रथमभूमिर् नोपलभ्यते. ४ पेयालं | यावद् अभावस्वभावशून्यतायां प्रथमा भूमिर् नोपलभ्यते. एवम् अध्यात्मशून्यतायां द्वितीया भूमिर् नोपलभ्यते पेयालं तृतीया भूमिश् चतुर्थीभूमिः ५ पञ्चमी भूमिः षष्टी भूमिः सप्तमी भूमिर् अष्टमी भूमिर् नवमी भूमिर् यावद् अभावस्वभावशून्यतायां दशमा भूमिर् नोपलभ्यते | तत् कस्माद् धेतोः | न हि सुभूते ६ प्रथमभूम्यनुपलब्धिर् नोपलभ्यते न नोपलभ्यते पेयालं यावन् न दशमभूम्यनुपलब्धिर् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय. आध्यात्मशून्यतायां सत्वपरिपाको ७ नोपलभ्यते पेयालं यावद् अभावस्वभावशून्यतायां सत्वपरिपाको नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय अध्यात्मशून्यताया बुद्धक्षेत्रपरिशोधनं नोपलभ्यते ८ पेयालं. यावद् अभावस्वभावशून्यतायां बुद्धक्षेत्रपरिशोधनं नोपलभ्यते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय अध्यात्मशून्यताया पंच चक्षूंषि नोपलभ्यन्ते. ९ पेयालं यावद् अभावस्वभावशून्यतायां पञ्च चक्षूंषि नोपलभ्यन्ते ह्य् अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय् एवम् हि सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो ऽनुपलंभयोगेन १० सर्वधर्माणां महायेन सर्वाकारज्ञतायाम् निर्यास्यति ...... उन्लेसेर्लिछेस् Kओलोफोन्?: समाप्त ए .. रिवर्तो .. .. म् एकादस्य ११ अथायुष्मां सुभूतिर् भगवन्तम् एतद् अवोचत्. महायानं महायानम् इति भदन्त भगवन् उच्यते. सदेवमानुषासुरं लोकम् अभिभूय निर्यास्यति १२ तेनोच्यते महायानम् इति. आकाशसमं तद् यानं. तद्यथाप्य् आकाशे ऽप्रमेयाणाम् असंख्येयानां सत्वानाम् अवकाशस् तद् अनेन भदन्त भगव १३ पर्यायेण इदं महायानं. तद्यथापि भदन्त भगवन्न् आकाशस्य आगमो वा निर्गमो वा स्थानं वा नोपलभ्यते एवं खल्व् अस्य भदन्त भगवं महायानस्य १४ नैवागमो न निर्गमो न स्थानम् उपलभ्यते. त्र्यध्वसमतायानम् इदं यानं यदुत महायानं तस्माद् भदन्त भगवंस् तद् यानं महायानं महायानम् इ

(Aष्टाK, B fओल्. १०२) रेच्तो १ ... बोधिसत्वं महासत्वम् आगम्य दशाना कुशलानान् धर्मपथानां लोके प्रादुर्भावो भवति तथा चतुर्णा ध्यानानां: चतुर्णा प्रमाणानां २ चतसॄणाम् आरूप्यसमापत्तीनां लोके प्रादुर्भावो भवति तथा दानपारमिताया लोके प्रादुर्भावो भवति : एवं शीलपारमिताया क्षान्तिपारमिताया वीर्यपारमिताया ३ ध्यानपारमिताया प्रज्ञापारमिताया : लोके प्रादुर्भावो भवति तथाध्यात्मशून्यताया लोके प्रादुर्भावो भवति : एवं याव अभावस्वभावशून्यताया ४ लोके प्रादुर्भावो भवति : तथा चतुर्णां स्मृत्युपस्थानानां लोके प्रादुर्भावो भवति : पेयालं याव अष्टादशानां आवेदिकानां बुद्धधर्मानां ५ लोके प्रादुर्भावो भवति सर्वाकारज्ञताया लोके प्रादुर्भावो भवति | पुनर् अपरं भदन्त भगवन् बोधिसत्व महासत्वःम् आगम्य क्षत्रियमहाशालानां लोके प्रादुर्भावो भवति : एवं ब्राह्मणमहाशालानां : ६ गृहपतिमहाशालानां लोके प्रादुर्भावो भवति : तथा राज्ञा चक्रवर्तीनां लोके प्रादुर्भावो भवति : तथा भदन्त भगवां बोधिसत्वाम् आगम्य चतुमहाराजिकायिका ७ देवा प्रज्ञायन्ते एवं यावद् अकनिष्ठा देवा प्रज्ञायते : तथा भदन्त भगवां बोधिसत्वा महासत्वम् आगम्य स्रोतापत्तिफलं प्रज्ञायते ८ स्रोतआपन्न प्रज्ञायते : एव याव अर्हत्वं प्रज्ञायते : अर्हा प्रज्ञायते प्रत्येकबोधि प्रज्ञायते प्रत्येकबुद्ध प्रज्ञायते : तथा भदन्त भगवां बोधिसत्व ९ महासत्वम् आगम्य सत्वानां परिपाक प्रज्ञायते : बुद्धक्षेत्रपरिशोधनं प्रज्ञायते : तथागत : अर्हन्त सम्यक्संबुद्धा लोके प्रज्ञायन्ते धर्मचक्रप्रवर्तनानि च लोके १० प्रज्ञायते : तथा बुद्धरत्नं प्रज्ञायते : धर्मरत्नं प्रज्ञायते संघरत्नं प्रज्ञायते : तद् अनेन भदन्तेन भदन्त भगवां पर्यायेण बोधिसत्वस्य महासत्वस्य ११ सदेवमनुष्यासुरेण लोकेन सततं रक्षानुगुप्तिं संविधास्यामि | एवम् उक्तो भगवां शक्रं देवेन्द्रम् एतद् अवोचत्* एवम् एत कौशिक तथा यथा वेर्सो १ यूयं वदथ : बोधिसत्व कौशिक महासत्वम् आगम्य सर्वनिरया उच्छिद्यते : तीर्यग्योनि उच्छिद्यते : यमलोक उच्छिद्यते : पेयला याव बुद्धरत्नस्य लोके प्रादुर्भावो २ भवति : एवं धर्मरत्नस्य संघरत्नस्य लोके प्रादुर्भावो भवति : तस्माद् धि कौशिक बोधिसत्वा महासत्वा सदेवमानुष्यासुरेण लोकेन सततं ३ सत्कर्तव्य गुरुकर्तव्य : मानयितव्य पूजयितव्य सततं च सातत्येन रक्षानुगुप्तिस् तेषा संविधातव्य : माम् एव कौशिक सत्कर्तव्य : गुरुकर्तव्य मानयितव्य ४ पूजयितव्यं मन्येता : यो बोधिसत्वं महासत्व सत्कर्तव्यं : गुरुकर्तव्य मानयितव्य पूजयितव्य मन्यते : तस्माद् धि कौशिक बोधिसत्वो महासत्वो ५ सदेवमानुष्यासुरेण लोकेन सततं सत्कर्तव्य गुरुकर्तव्य मानयितव्य पूजयितव्य : सतत च सातत्येन रक्षानुगुप्ति संविधातव्य : यत् कौशिक अयं ६ त्रिसहस्रमहासहस्रो लोकधातु परिपूर्णो भवेत् श्रावकैर् वा प्रत्येकबुद्धैर् वा तद्यथा नटवनं वा इक्षुवनं वा शालिवनं वा तिलवनं वा ७ तानि याव जीव कश्चिद् एव कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा सत्कुर्यात् गुरुकुर्यान् मानयेत् पूजयेत् सर्वोपकरणै यश् चेक प्रथमचित्तोत्पादिक बोधिसत्वं महासत्व ८ षड्भि पारमिताभिर् अविरहितं सत्कुर्यात् गुरुकुर्यात् मानयेत् पूजयेत् : इदम् एव सत् कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा बहुतरं पुण्यं प्रसुनुयात् | तत् कस्माद् धेतो ९ न हि कौशिक श्रावकप्रत्येकबुद्ध आगम्य बोधिसत्वा महासत्वा लोके प्रज्ञायते एव तथागता अर्हत सम्यक्संबुद्धा : बोधिसत्वं तु कौशिक १० महासत्वम् आगम्य सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धा लोके प्रज्ञायते एवं तथागता अर्हन्त अर्हन्त (!) सम्यक्संबुद्धा इति : तस्माद् धि कौशिक बोधिसत्वा महासत्वा सदेवमानुष्यासुरेण ११ लोकेन सततं सत्कर्तव्य गुरुकर्तव्य : मानयितव्य पूजयितव्य : सततं च सातत्येन तेषां रक्षानुगुप्तिं सविधातव्य इति // [Aद् हेरे हस् अ चोलोफोन्: द्वितीयः शक्रपरिवर्तः २५

(Aष्टाK, C fओल्. २०९) रेच्तो १ आह शारद्वतीपुत्र पश्चिमे काले पश्चिमे समये सद्धर्मस्य क्षयात् ते बहवो भविष्यन्ति तत्रोत्तरायान् दिशि २ बोधिसत्वयानिकाः कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा अपि त्व् अल्पकास् ते भविष्यन्ति य इमां गंभीरा प्रज्ञापारमितां ३ श्रुत्वाधिमोक्ष्यन्त्य् अधिमुक्त्वा च लिखिष्यन्ति लेखयिष्यन्ति | एवम् उद्ग्रहीष्यन्ति | धारयिष्यन्ति पर्याप्स्यन्ति ४ वाचयिष्यन्ति उपदेक्ष्यन्ति भाषिष्यन्ति योनिशं मनःसु करिष्यन्ति भावयिष्यन्ति तथत्वाय च प्रतिपत्स्यन्ते | ५ ते च पुनर् इमां गंभीरां प्रज्ञापारमितां श्रुत्वा भाष्यमाणां नावलीयिष्यन्ति न सलीयिष्यन्ति ६ नोत्त्रसिष्यन्ति न सन्त्रसिष्यन्ति न संत्रासम् आप्स्यन्ते | तत् कस्माद् धेतोर् अनुबद्धास् तेभिः कुलपुत्रैर् ७ वा कुलदुहितृइभिर् वा तथागता अर्हन्त सम्यक्संबुद्धाः परिपृष्टाः परिप्रश्निताश् चेमाम् एव गंभीरां ८ प्रज्ञापारमिताम् आगम्येति | तत् कस्माद् धेतोः प्रज्ञापारमितापरिपूर्णा हि ते कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो ९ वा भविष्यन्त्य् एवं ध्यानपारमितापरिपूर्णा वीर्यपारमितापरिपूर्णाः क्षान्तिपारमितापरिपूर्णाः १० शीलपारमितापरिपूर्णाः दानपारमितापरिपूर्णा भविष्यन्ति एवम् आध्यात्मशून्यतापरिपूर्णा यावद् ११ अभावस्वभावशून्यतापरिपूर्णा भविष्यन्ति एव स्मृत्युपस्थानपरिपूर्णाः पेयालं यावद् अष्टादशावेणिका १२ बुद्धधर्मपरिपूर्णास् ते कुलपुत्राश् च कुलदुहितरो वा भविष्यन्ति तत् कस्माद् धेतोः कुशलमूलोपस्तब्धा वेर्सो १ बहुजनस्थार्थं करिष्यन्ति सुखं चेमाम् एवानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् आरभ्येति तत् कस्माद् धेतोस् तथा हि शारद्वतीपुत्र २ मया तेभ्यः सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्ता कथा कथिता ये ऽपि ते शारद्वतीपुत्र बभूवुर् अतीते ३ ऽध्वनि तथागता अर्हतः सम्यक्संबुद्धास् तैर् अपि तेभ्यः कुलपुत्रेभ्यः कुलदुहितृभ्यो वा सर्वाकारज्ञताप्रतिसंयुक्ता ४ कथा कथिता तेषां जातिव्यतिवृत्तानाम् अपि त एव समुदाचारा भविष्यन्ति यदुतानुत्तरां ५ सम्यक्संबोधिम् आरभ्येति : ते च पुनः परेभ्यस् ताम् एव कथां कथयिष्यन्ति यदुतानुत्तराम् एव सम्यक्संबोधिम् आरभ्येति ६ ते च पुनः कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा सहिताः समग्रा भविष्यन्त्य् अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ ७ न च तां शक्ष्यति भेत्तुं मारो वा मारकायिका वा देवा यदुतानुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः प्राग् एवान्येभिः ८ पापेच्छेभिः पापसमुदाचारेभिः शक्यान् भेत्तुं नेदं स्थानं विद्यते | ते च पुनः शारद्वतीपुत्र बोधिसत्वयानिकाः ९ कुलपुत्राः कुलदुहितरो वेमां गंभीरां प्रज्ञापारमितां श्रुत्वोदारं प्रीतिप्रसादप्रामोद्यं प्रतिलप्स्यन्ते १० बहुजनं वा कुशलेषु धर्मेषु प्रतिष्ठापयिष्यन्ति | यदुतानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् आरभ्येति तेभिश् च शारद्वतीपुत्र ११ कुलपुत्रेभिर् वा कुलदुहितृभिर् वा मम संमुखे वाचं भाषिता वयं खलु भदन्त भगवन् बहूनि १२ प्राणशतानि बहूनि प्राणसहस्राणि बहूनि प्राणशतसहस्राणि बोधिसत्वचर्यायां चर

[Pरज्(U१), D fओल्. ७४८); तेxत् ओfतेन् चोर्रुप्त्, हेरे wइथोउत् चोर्रेच्तिओन् रेच्तो १ याह्नसमये एवं रात्र्या पुरिमे यामे एवं मध्यमे : एवं पश्चिमे यामे गङ्गानदीवालिकासमा सत्वा भुंजापयेद् भुंजापयित्वा २ च तेषां सत्वानां सुवर्णपीतकदुश्य सुवर्णदुष्यं च दद्यु गङ्गानदीवालिकासमा चैव कल्प तिष्ठन्त एवं परित्यजेत न च जानीयात् कथं ३ परिणामयितव्य : सर्वज्ञताया : दानं नैव स्याद् बोधिसत्वस्य न दानपारमिता अथ जानीयात् परिणामयितुं दानपारमिता प्रतिगृह्णेन ४ बोधिसत्वेन एषो बोधिसत्वस्य सान्तिकां बहु परित्याग तत् कस्माद् धेतो तथा हि स अप्रमेया बुद्धधर्मा प्रतिलब्धुकाम न च ५ प्रमाणबद्धेन परित्यागेन शक्यं सर्वज्ञता प्रतिलब्धुं सचेत् स दानं प्रमाणबद्धः स्यात् यतश् चैव सो दानम् अप्रमाणबद्धः ततश् चैव ६ दानपारमिता भवति | एवं खल्व् आवुस पूर्ण बोधिसत्वेनाप्रमाणबद्धं दानं दातव्य : न प्रमाणबद्ध : एवन्तः परित्यक्तव्य ७ नातः उत्वरां परित्यजामीति | अयं बोधिसत्वः एतेनोपायेन मात्सर्यं प्रतिगृह्णाति | सर्वज्ञता च न प्रतिगृह्णाति | सचेत् पुनर् ८ एवं चित्तम् उत्पादयति | अप्रमेया दानं दातव्यः ताव दास्यामौ यावद् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोद्धुं समान निरामिषेण धर्मदानेन ९ सत्वानाम् अनुग्रहं करिष्यामि : सांप्रति खलु पुनः आमिषेणानुग्रहीष्यामः यावद् बोधाय चरिष्यामः अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोद्धुं समानः १० निरामिषेण धर्मदानेन सत्वानाम् अनुग्रहं करिष्यामः तद्यथाप्य् आवुस पूर्ण पुरुषो राजानं सेवेत : राजास्माक भक्तदाता सेवतो भजतः वेर्सो १ पर्युपासतः तदा राजा तुष्टोदाग्र आप्तमनः अनेकै शतसहस्रैः रत्नै अभिच्छादयेरन् एवम् एवावुस पूर्ण बोधिसत्वो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोद्धुकामः २ अप्रमेया सत्वा : आमिषदानेन परिगृह्णाति अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्ध समानः निरामिषेण धर्मदानेन ओवदत्ति अनुशासति अप्रमेय ३ सत्वा संसारदुःखेभ्यो मोचयति | तद्यथावुस पूर्ण बहूनि प्राणशतानि बहूनि प्राणशतसहस्राणि राजपुत्रं सेवन्ति भजन्ति पर्युपासन्ति | स राजपुत्रस् ४ तेषां पुरुषाण्णा सेवकराणां सर्वेषां पक्वभक्तेन संग्रहं करोति भवति स समयो सो राजपुत्रो राजा प्रतिष्ठेत् राजाभिषिम्च्यते | स राजाभिषेकप्राप्तः ५ ये ते तस्य पुरुषा सेवकराः उपरीभूता ममैते भूम्य चरन्तस्य केलायितुम् अहम् एते ममायितुं य नूनम् अहम् एते यदारूपैर् ६ भोगैः प्रतिष्ठापयेत् स्वस्वंनगरे प्रतिष्ठापयेत् केचि कर्मान्तेषु प्रतिष्ठापयेत् केचि पट्टनेषु प्रतिष्ठापयेत् केचि नगरे केचित् कर्बडे | ७ केषांचिद् ग्रामवरभोगः ददाति एवम् एवावुस पूर्ण बोधिसत्वो बोधाय चरन्तः अप्रमेया सत्वा आमिषदानेन प्रतिगृह्णि | चीवरपिण्डपातशय्यासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः ८ एवं खल्व् आवुस पूर्ण बोधिसत्वः सत्व आमिषदानेनानुगृह्णाति | तद्यथापि स राजपुत्रस् ते ९ सेवकरा उपस्थायका पक्वभक्तेनानुगृह्णाति खादनीयभोजनीयशायनीयेन यथासंविद्यमानेन एवम् एवावुस पूर्ण बोधिसत्वो १० बोधाय चरन्तः सत्वा आमिषदानेनानुगृह्णाति चीवरपिण्डपातशय्यासनग्लानभैषज्यपरिष्कारैः एवं खल्व् आवुस पूर्ण

[Pरज्(U१), D fओल्. ७६४); तेxत् ओfतेन् चोर्रुप्त्, हेरे wइथोउत् चोर्रेच्तिओन् रेच्तो १ वातेन भस्मीकर्तुं न त्व् ऐवावैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य शक्यं चित्तं परयादयितुं शक्यं खलु पुन शारद्वतीपुत्र ते अर्हन्त क्षीणास्रव षडभिज्ञा गङ्गानदिवालिकासमा २ लोकधातव उदह्यमानै आदीप्तः एकज्वालीभूतै तन् महाद् अर्चिस्कन्धः एकैन मुखवातैन निर्वापयितुं न त्व् एवावैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य ३ शक्यं चित्तं पर्यादयितुं अनेनापि शारद्वतीपुत्र पर्यायेणावैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य चित्तम् अग्रम् आख्यायति | याव निरुत्तरम् आख्यायति ४ आह आश्चर्यं भगवां यावद् उदारं चित्तम् अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य महासत्वस्य शक्यं पर्यादयितुम् अभिभवितुं वा विवर्तयितुम् आह एवम् एव शारद्वतीपुत्र ५ एवम् एव शारद्वतीपुत्र तत् कस्माद् धेतो न हि शारद्वतीपुत्र बुद्धा भगवन्ता द्वयभाषितं अद्वयभानिना तथागता तथा चैव ६ यथा चैव यथा बुद्धा भाषन्ति | सचेच् चारद्वतीपुत्र ये अनन्तापर्यन्तैः लोकधातुभि सत्वा ये चानन्तापर्यन्तेषु लोकधातुषु गंगानद्याः ७ तासु यद् वालिका तावन्तः अन्ये सत्वा भवेयु यावन्तश् च पृथिवीधातु यावन्तश् चाब्धातुः यावन्तश् च तेजवधातु | यावन्त वायुधातुः ८ तावन्तः अन्ये सत्वा भवेयुः तत् किं मन्यसे शारद्वतीपुत्र बहवस् ते सत्वा भवेयुः आह बहवो भगवां बहव सुगत आह ९ ते पुनः शारद्वतीपुत्र सर्वसत्वा अर्हन्तः षडभिज्ञाः भवेयुः एवंरूपया ऋद्ध्या समन्वागता भवेयुः तद्यथापि नाम महामौद्गल्यायन १० एकमेकश् च ऋद्धिवन्ता यावन्तस् ते सत्वास् तावन्तः मार पापीमन्त निर्मिणुयात् एकमेकस्य मारस्य पापीमतः यावन्तस् ते सत्वा वेर्सो १ तावन्तः हस्तिकाया निर्मिणुयात् तावन्त अश्वकायाः तावन्त रथकायाः तावन्त पत्तिकायाः निर्मिणुयात् एव याव शारद्वतिपुत्र २ गणन याति अर्हन्त ऋध्हिमन्ताः एकमेकश् चाभिनिर्मिणुयात् तेषाम् अभिनिर्मितानाम् एकमेकश् चाभिनिर्मिताः एवन्ताभिनिर्मिणुयात् तत् किम् ३ मन्यसे शारद्वतीपुत्र शक्यम् एतेषां गणनापि संख्यापि प्रवेशनाय आह नैनि भगवां यत्र वासौ कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा विहरेत् त त्रिसहस्रमहासहस्रं ४ लोकधातुम् उदह्यन्तम् अभिनिर्मिणुयात् तत् किं मन्यसे शारद्वतीपुत्रापि नु ते सत्वा महाऋद्धि दर्सियुः आह : महर्द्धिका ५ ते भगवां भवेयुः महाऋद्धिसमन्वागता भयेन प्रत्युपस्थिता | आह सचेच् चारद्वतीपुत्र ये अनन्तापर्यन्तै लोकधातुभिर् ६ गङ्गानद्याः तेषां यावन्ता वालिका तावन्ता कल्पा तिष्ठेयु इमे भया घोरा संदर्शयतः अभव्यास् ते अवैवर्तिकस्य चित्तं पर्यादयितुं ७ वा विवर्तयितुं वा तत् किं मन्यसे शारद्वतीपुत्र कतमा ऋद्धि बलवन्ततरा स्यात् यश् च तेषाम् अप्रमेयाणां सत्वानां तेषां च माराणां पापीमतां यश् चावैवर्तिकस्य ८ ऋद्धिः आह बलवती एषा भगवाम् ऋद्धिः य अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य बलवान् एष चित्तः यः अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य आह: तत् किं मन्यसे ९ शारद्वतीपुत्र य एवरूपया ऋद्ध्या एवरूपेण बलेन समन्वागतः अर्हत्य् असाव् अग्रत्वं कारापयितुम् अग्रता वा निर्देष्टुं आह सर्वज्ञचित्त स्थापयित्वा १० यथाहं भगवद्भाषितस्यार्थाम् आजानामि पर्यायेण बोधिसत्वचित्तम् अग्रम् आख्यायते यावे निरुत्तरम् आख्यायते यदुत-म्-अवैवर्तिकस्य

Bओन्गर्द्-Lएविन्, GM. : ᳚A fरग्मेन्त् ओf थे Pअञ्चविंशतिसाहस्रिकाप्रज्ञापारमितासूत्र fरोम् A. Sतेइन् Cओल्लेच्तिओन्᳚, ABORI (Aमृतमहोत्सव Vओलुमे) ७२/७३, १९९१/१९९२ (१९९३), प्प्. ७१५-७१७; अगैन् इन् BB ४०, प्प्. २११f.; Sतेइन् Kह. इ.२२० (Oर्. ८२१२.१७४), २ Fरग्म्.; fअच्सिमिले ओf ओने सिदे इन् W. Zwअल्f: Bउद्धिस्म्: Aर्त् अन्द् Fऐथ् (Lओन्दोन् १९८५), प्. ५७;

Aअ /// तथागता अरहतः ///

ब् /// परिनिर्वृतानां च तेषां तथागतानां ///

च् /// चतुत्रिंशतिम समाप्त ३४ ः /// *{= Bउद्ध इमगे} द् /// यश् चैते इमां प्रज्ञापारमिताम् उपनामयेत् ः ///

ए /// जंबुद्वीपं पूर्णं स चूडिकाबद्धस् ः ///

f /// प्रज्ञापारमितां परिगृह्णे ः ///

ग् /// मानयितुकामो न पूजयितुकामो ///

GM. Bओन्गर्द्-Lएविन् उन्द् Sहिन्ऽइछिर्ः Hओरि: ᳚A Fरग्मेन्त् ओf थे Lअर्गेर् Pरज्ञापारमिता fरोम् Cएन्त्रल् Aसिअ᳚, JIABS १९.१ (१९९६), प्प्. १९-६०; SI P/१९.३

रेच्तो १ /// .. मार्गकारज्ञता सर्वाकारज्ञता ///

२ /// नाम त्रिशतिम समाप्त ३० ः + + + + ३ /// अप्रमेयं असंख्येयं ः + + + ४ /// कृत्वा उद्गृह्णिष्यन्ति धारिष्यन्ति ः + + ५ /// विलेपनेहि चूर्णेहि ः चीवरेहि + ६ /// ता प्रज्ञापारमितानिर्याता ः हि कौशिक ध्यान ७ /// अभावस्वभावशुन्यता प्रज्ञापारमितानिर्याता हि कौशिक चत्वारि ८ /// प्रज्ञापारमितानिर्याता हि कौशिक सत्वपरिपाचं बुद्धक्षेत्रपरिशुद्धि ९ /// श्रावकयानं प्रत्येकबुद्धयानं प्रज्ञापारमितानिर्याता १० /// लिखित्वा पुस्तकगतं कृत्वा उद्गृह्णिष्यन्ति पर्या ११ /// याव पताकेहि इमस्य पुण्याभिसंस्कारस्यैषः *{MS प्रदाकेहि}* १२ /// उपनिषा पि न उपेति + + + + + उपेति वेर्सो ओ /// .. भविष्य ///

प् /// भविष्यते स्रोतआपत्तिफलस्य लोके प्रादुर्भावं q /// तथागतस्य अरहत सम्यक्संबुद्धस्य लोके प्रादुर्भावं भविष्यति र् /// कौशिक प्रज्ञापारमिता तत् कस्य हेतो यदा स् /// संग्रामयिष्याम तदा त्वं कौशिक इमां प्रज्ञापारमितां त् /// चित्तोत्पादं भविष्यते येषां च देवपुत्राणां उ /// करोहि ते तेन कुशलमूलेन प्रज्ञापारमितश्रवण व् /// कस्यचित् कौशिक कुलपुत्रस्य वा कुलदुहितराय w /// अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्. + + + + + + x /// षनिर्वाणधातुवे पर + + + + + + + + + य् /// प्रज्ञापारमिताय शिक्षित्वा अनुत्त + + + + + + + z /// बोधिसत्वधर्मा शक्र आह + .. + + + + + + + + +

Wअतनबे, Kऐक्योकु: ᳚Uतेन् हक्केन् नो Dऐबोन्-हन्न्य दन्पेन्᳚ [Fरग्मेन्त्स् ओf थे Lअर्गेर् Pरज्ञापारमितासूत्र fरोम् Kहोतन्], Sहूक्य्ःकै ८.६ (१९१२); रेप्र्. इन् Kओगेत्सु Zएन्स्हू, वोल्. १ (Tओक्यो १९७७), प्प्. ५३९-५४; Hओएर्न्ले १५० विइ.२+२५+२७

रेच्तो? १ पत्तिफलं नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय एवं सकृदागामिफलम् अनागामिफलम् अर्हन्त्वं प्रत्येकबोधिर् अनुत्तरा सम्यक्संबोधिर् नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय २ या तथा सर्वज्ञ सर्वाकारज्ञ ... नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | तथा निरोध संक्लेशो व्यवदानम् अनभिसंस्कारो नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् ३ उपादाय | पूर्वान्तो नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | एवम् अपरान्तः वर्तमानो नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | पूर्वान्तो नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् ४ उपादाय | एवम् अपरान्तः वर्तमानो नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | तथागतिर् गतिः स्थितिः उपपत्तिर् नोपलभ्यते ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | एवं हा निर्वृद्धिर् नोपलभ्यते ५ ऽत्यन्तविशुद्धिताम् उपादाय | ... उपलभ्यते | धर्मधातोर् अनुपलब्धेर् नोपलभ्यते | तत् कस्माद् हेतोर् न हि सुभूते धर्मधातवः केनचिद् उपलब्धेर् नोपलभ्यते ६ ... उपलभ्यते | पेयालं ... स्थतानुपलब्धेर् भूतकोट्य् अनुपलब्धेः शून्यतानुपलब्धेः प्रज्ञापारमितानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | तथाध्यात्म | ७ शून्यतानुपलब्धेर् यावद् अभावस्वभावशून्यता अनुपलब्धेर् नोपलभ्यते | एवं स्मृत्युपस्थानानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | पेयालं यावद् अष्टादशवेदनिकबुद्धधर्मानुपलब्धेर् ८ नोपलभ्यते | तथा श्रोतापन्नानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | पेयालं यावत् सम्यक्संबुद्धानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | तथा श्रोतापत्तिफलानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | पेयालं यावद् ९ अनुत्तरा सम्यक्संबोध्यनुपलब्धेर् नोपलभ्यते ... दानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | यावद् अनभिसंस्कारानुपलब्धेर् नोपलभ्यते | तत् कस्माद् धेतोस् तथा हि सुभूते न १० नभिसंस्कारोपलभ्यते अनुपलब्धेर् नोपलभ्यते | प्रथमा भूम्य् अनुपलब्धेर् नोपलभ्यते | यावद् दशमा भूम्य् अनुपलब्धेर् नोपलभ्यते अत्यन्तविशुद्धिताम् उपादायेति ११ तत्र कतमा दश भूमयस् तद्यथा शुक्लविपश्यभूमि गोत्रवभूमिस् अष्टमकाभूमिर् दर्शनभूमिस् तनुभूमिर् वीतरागभूमिः कृतकृत्यभूमिः प्रत्येकबुद्धभूमिर् बोधिसत्वभूमिस् वेर्सो? १ सर्वाकारज्ञता | असंमोषधर्मता | सतता उपेक्षविहरिता | अपर्यापन्ना कामधातौ रूपधातौ २ वारूपधातौ या चापन्ना नासाव् अतीतानागतप्रत्युत्पन्नेति | तत् कस्माद् धेतोर् अथापि तद् अपर्यापन्नत्वाद् ३ एवेषां धर्माणाम् एवं परिणामन प्य् अपर्यापन्न येषु धर्मेषु परिणामयति | ते ऽपि धर्माह्य् अपर्यापन्न ४ यो ऽप्य् असौ परिणामयति | ते ऽप्य् अपर्यापन्नास् ते च बुद्धा भगवतो पर्यापन्नाः तान्य् अपि कुशलमूलान्य् ५ अपर्यापन्नानि | ते ऽपि श्रावकप्रत्येकबुद्ध अपर्यापन्नाः तान्य् अपि तेषां कुशलमूलान्य् अपर्यापन्नानि | ६ ये च धर्मा ह्य् अपर्यापन्नास् ते नातीता नानागतन् न प्रत्युत्पन्ना इति | सचेत् पुनः बोधिसत्वो ७ महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरमाण एवं जानीते | यद् रूपम् अपर्यापन्न कामधातौ रूपधातव् ८ आरूप्यधातौ | न तद् अतीतान् नानागतन् न प्रत्युत्पन्न न च तच् छक्यन् निमित्तयोगेन वा उपलंभयोगेन ९ वा परिणामयितुम् एवं वेदनासंज्ञासंस्कारा विज्ञानम् इति | तत् कस्माद् धेतोर् न हि तस्य रूपस्य १० संभवः संविद्यते | यस्य च संभवो संविद्यते स खल्व् अभावो न चाभावम् अभावे शकते | परिणाम

GM. Bओन्गर्द्-Lएविन् उन्द् Sह्ःगो Wअतनबे, ᳚A fरग्मेन्त् ओf थे Sअन्स्क्रित् तेxत् ओf थे Śईलपारमिता᳚, WZKS ४१ (१९९७), प्प्. ९३-९८; SI P/१४६; ँ Pअञ्चपारमितानिर्देशसूत्र

रेच्तो १ अथावुस पूर्ण कश्चिद् एव पुरुषः स्फाटिषकः पुरुष आदायागच्छेतः यश् च पुनर् हरति | तत् स्फाटिकपुरुषस् तरैवाभिभवति वर्णेन २ च संस्थानेन च प्रभया च एवम् एवावुस पूर्ण ये त्रिसहस्रमहासहस्रै लोकधातो गंगानद्याः तत्र यावा लोका नान्तका ३ श्रावका भवेयुः ते बोधिसत्वः ऽवदेयुः अनुशांसेयुः यद् इदं शीलपारमितायै सर्वे सर्वेभि भवति शीलपारमितायैः यद् ४ इदं सर्वज्ञता परिणामनतायः यदा यदा ऽवसिष्यन्ति | अनुशासिष्यन्ति तदा तदा ते सर्वश्रावका अभिभवति | सचेद् गङ्गानदीवालिकासमा ५ कल्पा तिष्ठन्तस् ते श्रावका बोधिसत्वा ऽवदेयु अनुशासेयु नान्तका ते चैव शीलेन बोधिसत्वशीलं ६ च पुनर् दिवसे दिवसे विवर्धतिः शीलपारमितायैः यद् इदं सर्वज्ञता परिणामतायैः तद् यथावुस पूर्णः ७ यदा सुवर्ण दाम्यते आवद्यते | तदा तदा प्रभस्वरश् च भवति पूर्ण वान्ततरश् च भवति | एवम् एवावुस पूर्णः ८ यदा यदा श्रावकयानीयः पुद्गल बोधिसत्वशीलपारमितायावदन्त्य् अनुशासन्ति | तदा तदा बोधिसत्व शीलं ९ परिशुद्धतरो भवति | यदा यदा बोधिसत्वस्य शीलं परिशुद्धतरो भवति तदा तदाभिभवति | बोधिसत्वः सर्वश्रावकयानीया १० पुद्गलाय + शीलं तच् च ऽवादं यद् इदं शीलपारमिताय सर्वज्ञता परिणामितेन तद्यथावुस पूर्ण वेर्सो १ यदा यदा मणिकरो वैडूर्य + + + वभि ऽवदेति | तदा तदा प्रभस्वरतरै भवति परिशुद्धतरश् च भवति | एवम् एवावुस पूऋण २ यदा यदा श्रावकयानीय पुद्गलः बोधिसत्वशीलपारमिताय ऽवदन्ति अनुशासन्ति | तदा तदा बोधिसत्वशीलपारमिता ३ परिशुद्धतरा भविष्यति | यदा यदा बोधिसत्वस्य शीलपारमिता परिशुद्धतरा भविष्यति | तदा तदा बोधिसत्वो ये चैव पूऋन ४ श्रावका ऽवदन्ति अनुशासन्ति | शीलपारमितायै ते चैवाभवति यद् इदं शीलपारमितायै सर्वज्ञतायै परिणामिन् तत्वाम्* ५ तद्यथावुस पूर्ण सुशिक्षितश् चित्रकरश् चित्रकरान्तेवासीवा सर्ववर्णेन गङ्गेन यथा यथा रूपम् आलिखन्ति चित्रयति ६ निर्वर्तयति यदा यदा ते रूपा परिपूरयति | वर्णेन च संस्थानेन च तदा तदा रूपा रमणीयतराश् च भवन्ति | ७ उपनिबन्धनीयतराश् च भवन्ति वर्णेन च संस्थानेन च ते चारूपायै न कृतायेन चैव चित्रिताङ्गैवाभिभवन्ति वर्णेन ८ च संस्थानेन च ते चैव रूपा प्रेक्ष्यन्ति उपनिद्यायन्ति वा सो चित्रकरो न येन ते रूपा चित्रिता एवम् एवावुस पूर्ण सचेद् ९ अप्रमेया श्रावका बोधिसत्वाः शीलपारमिता ऽवदेयुः अनुशासेयुः यदा यदा ते श्रावका बोधिसत्व शीलपारमिताया १० ऽवदेयुः अनुशासेयः तदा तदा बोधिसत्वस्य परिशुद्धतरा शीलपारमिता भवति यदा यदा बोधिसत्व परिशुद्धत

Sएइस्हि Kअरस्हिम: ᳚Sअन्स्क्रित् Fरग्मेन्त्स् ओf थे Kआश्यपरिवर्त अन्द् थे Pअञ्चपारमितानिर्देश इन् थे Mअन्नेर्हेइम् Cओल्लेच्तिओन्᳚, Aन्नुअल् Rएपोर्त् ओf थे Iन्तेर्नतिओनल् Rएसेअर्छ् Iन्स्तितुते fओर् Aद्वन्चेद् Bउद्धोलोग्य् अत् Sओक Uनिवेर्सित्य् fओर् थे Aचदेमिच् Yएअर् २००३, वोल्. ७, Tओक्यो २००४, प्प्. १०५-११८; Fरग्मेन्त् ९: Pअञ्चपारमितानिर्देश

रेच्तो १ + + + + + + + + + + + + + + + अभिनिर्मायात्* तत् किं मन्यसे शारवद्वीपुत्र बहवस् ते अक्षोभिण्यो भवेयुर् मारसैन्य + + + बहवस् ते २ + + + + + + + + + + + तत् किं मन्यसे श्रादवतीपुत्र ते चार्हन्तस् ते च मैरसैन्यः प्रतिबलास् ते अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वचित्तं विवर्तनाय ३ + + + + + + + + + + + + + तत् किं मन्यसे शारद्वतीपुत्र कतमस् तं भो बलवतर चित्तम्* यश् च तेषां सत्वानां क्षीणास्रवचित्तम् अर्हचित्तं यो ४ + + वा अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य बलवन्ततरं चित्तं आह बोधिसत्वचित्तं भगवा बलवन्ततर : अवैवर्तिकस्य भगवान् आह पश्य शारद्वतीपुत्र अ ५ + + + + + + + + + + + र्मिणं .. .. अप्रमेया अक्षोभिण्य मारसैन्य सरागसदोषसमोहचित्तं न शक्यते पर्यादयितुं विगतरागै विगतदोषैर् ६ विगतमोहैश् चित्तैः तत् किं मन्यसे शारवतीपुत्र कतरं चित्तं एषां चित्तानां अग्रम् आख्यायति यावति-र्-उत्तरम् आख्यायति आह अवैवर्तिकस्यैव ७ भगवन् बोधिसत्वस्य चित्तम् अग्रम् आख्यायति यावति-र्-उत्तरम् आख्यायति तत् कस्माद् धेतोस् तथा ह्य् अनास्रवचित्तैर् न शक्यते पर्यादीय पुनर् ८ एवाह शारद्वतीपुत्र त्वाम् एव परिप्रक्ष्यामि यथा ते क्षमति तथा व्याकुरुष्व तत् किं मन्यसे शारद्वतीपुत्र यदि काचमणिकानां मद्यै वैडूर्यरत्नं *{मद्यै fओर् मध्ये}* ९ स्थापितं भवेत् सर्वकाचमणिका पर्यादीयेत तद् वैडूर्यरत्नं परिशोध्या वा अग्घेत वा वर्णेन वा आह नो इति भगवां सुमहती-र्-इयम् *{अग्घेत fओर् अर्घेण}* १० अपि काचमणिकराशिर् वैडूर्यरत्नं न शक्नोति पर्यादीयनाय आह किम् अत्र कारणं शारद्वतीपुत्र आह काचमणिका भगवा वेर्सो १ + + + + + + + + + + + + न मूल्येन नार्घेण काचमणिका शक्यते विवर्णीकर्तुं वर्णकरणं च नोदार एष भगवान्* यदुत काचमणिकानां २ वर्ण + + यः पुनर् भगवान् गोत्रगवो भवति कर्मविपाकनिर्यातं सत्वानां महासमुद्रा उत्पद्यते स बहुभिः काचमणिकैर् न शक्यते ३ पर्यादयितुं आह एवम् एव शारद्वतीपुत्र अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य यश् चित्तं स सर्वश्रावकानां चित्तम् अभिभवति सर्यथा .. *{च्f. सर्यथीदं}* ४ + + + + + वैडूर्यरत्नं काचमणिकानां मध्ये स्थापितं सर्वकाचमणिकानां प्रभा प्रतिहता भवन्ति अभिभूता भवन्ति : न प्रज्ञायते | ५ एवम् एव शारद्वतीपुत्रावैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य चित्तं सर्वश्रावकचित्तानि अभिभवित्वा तिष्ठति इदम् अपि शारद्वतीपुत्र अ ६ + + + + + + पुनः तथागत अवैवर्तिकस्य बोधिसत्वचित्तम् अग्र स्थापयति | यावति-र्-उत्तरं स्थापयन्ति यद् अपि बोधिसत्वस्य ७ अवैवर्तिकस्य चित्तं करुणासहगतं सर्वश्रावकैः न शक्य पर्यादयितुं न शक्यं भोः पुन शारद्वतीपुत्र ते अर्हन्ताः क्षीणास्रवाः ८ + + + + + + + + + + + + + तुं न त्व् एवावैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य शक्यं चित्तं पर्यादयितुं शक्ष्यन्ति खलु पुनः शारद्वतीपुत्र ते अर्हन्ताः ९ क्षीणास्रवा इदम् अपि महासमुद्रं मुखवातेन च्छोषयितुं न त्व् एवावैवर्तिकस्य बोधिसत्वस्य शक्यं चित्तं पर्यादयितुं शक्ष्यन्ति हो पुन शारद्वतीपुत्र १० + + + + + + + + + + + षडभिज्ञाः गंगानदीवालुकसमै लोकधातुभिः सुमेरुपर्वतराजा ते .. मुखवातेन

GM. Bओन्गर्द्-Lएविन्: ᳚A fरग्मेन्त् ओf थे Pअञ्चविंशतिसाहस्रिका Pरज्ञापारमिता-Sऊत्र fरोम् Eअस्तेर्न् Tउर्केस्तन्᳚, JAOS ११४ (१९९४), प्प्. ३८३-३८५; S. Wअतनबे; ᳚A चोम्परतिवे स्तुद्य् ओf थे Pअञ्चविंशतिसाहस्रिका Pरज्ञापारमिता᳚, JAOS ११४ (१९९४), प्प्. ३८५-३९६; SI P/१९(१).

रेच्तो १ /// स्मृत्. ... बुद्धानुस्मृति पुनर् अपरं सुभूते ///

२ /// ह्य् अस्य स्वभावो नास्ति त अभावो अस्मृति अमनसीकरं बुद्धानुस्मृति ///

३ पूर्वक्रिया प्रज्ञायति अनपूर्वशिक्षा अनपूर्वाप्रथानं सो इह अनपू ///

४ ऋद्धिपादा पंचैन्द्रिया पंचबला सप्तबोध्यङ्गा आर्य अष्टाङ्गिकं मार्गं शून्य .. माधि ///

५ अभावस्वभावयोगेन सो अभावश् चैव धर्माणां अनुबुद्धिष्यति यत्र स्वभावसंज्ञापि न ///

६ बोधिसत्वेन महासत्वेन प्रज्ञापारमितायां चरन्तेन कुशला धर्मा मनसीकर्तव्या न कु ///

७ नार्या न अनार्या न सास्रवा न अनास्रवा न कामधातुपर्यापन्ना न रूपधातुपर्यापन्न्. ///

८ तथा हि तेषां धर्माणां स्वभावो नास्ति यस्य स्वभावो नास्ति सो अभावो अस्मृति अम ///

९ ज्ञता अनप्रापुनिष्यति सो अभावश् चैव धर्माणाम् अभिसंबुद्ध्यिष्यति यत्र च ///

१० तव्य यत्र अनोपि स्मृति नास्ति क पुनर्वादं स्मृतिकर्मो कथं च सुभूति बोधिस ///

११ संघो अनुस्मर्तव्य याव सर्वाकारंज्ञता अनुप्रापुनिष्यति अनुस्मृति अमनसीकारेण ///

१२ कर्मो नास्ति कथं च सुभूति बोधिसत्वेन महासत्वेन शीलानुस्मृति मनसीकर्तव्य इह सु ///

१३ अखण्डेहि शीलेहि अच्छिद्रेहि अशबलेहि अकल्माषेहि अपरामृष्टेहि भुष्येहि विज्ञप्रशस्तेहि ///

१४ यत्र अनोपि स्मृतिकर्मो नास्ति सो एवं मनसीकरन्त अनुपूर्वेण याव सर्वाकारंज्ञता अनुप्रापुनिष्य ///

१५ /// पारमितायां चरन्तेन त्यागानुस्मृति मनसीकर्तव्य इह सुभूति बोधिसत्वेन महासत्वेन अभा ///

१६ /// सुभूति उत्पादयितव्यं ददामि वा न वा ददामि परित्यजामि वा न वा परित्यजामि अङ्ग अङ्गपरि ///

१७ /// त्यागानुस्मृति .. .. .. .. तेषा अनुपूर्वेण याव सर्वाकारंज्ञता अनुप्रापुनिष्यति एवं ///

वेर्सो १ /// सीकर्तव्य क .. .. .. बोधिसत्वेन महासत्वेन प्रज्ञापारमितायां चरन्तेन देवतानुस्मृत्. ///

२ /// न्नश् चतुर्महाराजकायिकेषूपपन्नकास् ते परनिर्मितवशवर्तिकेषु देवेषूपपन्नकास् ते ३ + + अनुस्मरति अपि नो स्मृतिकर्मो नास्ति सो एवं मनसीकरन्तो या सर्वाकारांज्ञता अनुप्रापुनिष्यति ४ + भावो नास्ति इति अभावस्वभावयोगेन तं देवता अनुस्मरति पेयालं | याव सर्वाकारंज्ञताम् ///

५ मनसीकरन्तस्य अनुपूर्वक्रिया प्रज्ञायति अनुपूर्वशिक्षा अनुपूर्वप्रस्थानं प्रज्ञायति ///

६ पूर्वक्रिया अनुप्राप्तुकामेन अनुपूर्वशिक्षा अनुपूर्वप्रतिपदान अभावस्वभावयोगेन ///

७ स्मृत्युपस्थानेषु शिक्षितव्य पेयालं याव महाकरुणा यो शिक्षितव्य सो हि बोधिमार्ग ///

८ क पुनर्वाद याव सर्वाकारंज्ञज्ञातं न इदं स्थानं विद्यते एवं हि सुभूति ///

९ नुपूर्वशिक्षा अनुपूर्वप्रतिपदा प्रज्ञायति यत्र क्रियायाम् चित्त चरि ///

१० म् एतद् अवोचत्* यदि भदन्ते भगवां अभावस्वभावा सर्वधर्मा तन् नास्ति रूपं ///

११ व सर्वाकारज्ञज्ञात नास्ति बुद्धो नास्ति धर्मो नास्ति संघो नास्ति मार्गो नास्ति फलो नास्ति संक्लेश्. ///

१२ गवां आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचत्* अपि नु सुभूति अभावस्वभावेभि सर्वधर्मेभि ///

१३ र्मेभि अस्तिता वा नास्तिता वा उपलभ्यति आह कथम् इदं सुभूतिस्य एवं भवति यदि ///

१४ एवम् उक्त आयुष्मां सुभूतिर् भगवन्तम् एतद् अवोचत्* न अहं भदन्ते भगवां .. .. ति कांक्ष ///

१५ प्रत्येकबुद्धयानिकाश् च बोधिसत्वयानिकाश् च ते एवं वदिष्यन्ति अभावस्व ///

१६ त शीलविपन्नाश् च भविष्यन्ति दृष्टिविपन्नाश् च भविष्यन्ति आचारविपन्नाश् च ///

१७ /// लोकं वा इदं चाहं भदन्त भग ///

GM. Bओन्गर्द्-Lएविन् अन्द् T. Kइमुर: ᳚Nएw fरग्मेन्त्स् ओf थे Pअञ्चविंशतिसाहस्रिका Pरज्ञापारमिता fरोम् Eअस्तेर्न् Tउर्केस्तन्᳚, Eअस्त् अन्द् Wएस्त् ४५ (१९९५), प्प्. ३५५-३५८; SI P/१४७अ१.१ उन्द् १

Fरग्म्. १ (SI P/१४७अ१) V१ /// वान्तो व्यवच्छि ... पश्चिमा कोटिर् एषा प्रज्ञप्ता. आह : स्व ... २ /// भगवान् आह : एवम् एतत् सुभूते तथा यथा वदसि स्वलक्षणशू ३ /// स्थानं विद्यते | अपि तु सुभूते या वदसि सर्वाणि स्वलक्षणशून्यतान् सं ४ /// न्येषु सर्वधर्मेषु पूर्वपश्चिमा कोटिः प्रज्ञायते. एवं च पुनः सुभूते बोधिस ५ /// न्येषु च सर्वधर्मेषु चरमाणो बोधिसत्वो महासत्वो न क्वचिद् धर्मे ऽभिनिवे ६ /// तेषु वा श्रावकधर्मेषु वा प्रत्येकबुद्धधर्मेषु वा तथागतधर्मेषु वा. एव ७ /// वन्न् उच्यते. केन कारणेन प्रज्ञापारमितेत्य् उच्यते. भगवान् आह : परम ८ /// प्रज्ञापारमितेत्य् उच्यते. अपि तु सुभूते एतया प्रज्ञापारमितया सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धा ९ /// सर्वधर्माणां पारंगताः यथा संख्यं तेन कारणेन प्रज्ञापारमितेत्य् उच्यते. अपि तु सुभूते पर १० /// पारो नोपलभ्यते. तेन कारणेन प्रज्ञापारमितेत्य् उच्यते. अपि तु सुभूते इमा प्रज्ञापारमितायां ११ /// तेन कारणेन प्रज्ञापारमितेत्य् उच्यते. अपि तु सुभूते नेयं प्रज्ञापारमितां केनचिद् धर्मेण संयुक्ता न विसं R१ /// .आ तेन कारणेन प्रज्ञापारमितेत्य् उच्यते. तत् कस्य हेतोस् तथा हि सुभूते नेयं प्रज्ञापारमिता अरूपिण्य् अनिदर्शना २ /// प्रज्ञापारमिता स ... आ ... नु आणां चारिका ... सर्वप्रतिभानानां सर्वसुखानां त्रैलोक्यस्य चजति ३ /// काभिर् वा देवताभिः सर्वाश्रावकप्रत्येकबुद्धयानिकेभिर् वा पुद्गलेभिः ये चान्ये केचि ४ /// कस्माद् धेतोस् तथा हि सुभूते ... सर्वधर्मान्य् अत्र प्रज्ञापारमितायान् नोपलभ्यन्ते. ५ /// चर्तव्यम्. पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेनास्यां खलु गंभीरायां ६ /// व्यं दुःखसमुदयनिरोधमार्गज्ञानार्थे चर्तव्यम् एवं दुःखसमुद ७ /// विक्षयज्ञानानुत्पादज्ञानार्थाय यथारूपज्ञानार्थाय चर्तव्यं म ८ /// तिर् भगवन्तम् एतद् अवोचत्* यदि भगवन् ... स्याः प्रज्ञापारमिता ... ९ /// आह : इह सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेनेह गंभीरे ... १० /// व्य समाधिर् मे ऽनर्थस् तत्र मया न चर्तव्यं ... ११ /// चार्थं वानर्थं व

Fरग्म्. २ (SI P/१४७अ१) V१ विज्ञानं मे चार्थं वानर्थं वा न चर्तव्यं | एवं दानपारमिता यावत् प्रज्ञापारमिता मे ... यावत् सर्वाकारज्ञता मे चार्थं वानर्थं वा न चर्तव्यं ///

२ ... अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धा न कश्चिद् धर्मं परिमृश्यमानोपलब्धो यो ऽर्थं वा कुर्याद् अपि तु सुभूतेर् उत्पादाद् वा तथागतानाम् अनुत्पादाद् वा ///

३ स्थितैव धर्मणान् धर्मता सा च न कस्यचिद् अर्थं वानर्थं वा करोति. एवं च सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेनार्थानर्थो परिवर्ज्य सततं प्रज्ञापारमितायां चरितव्यं ///

४ एवम् उक्तायुष्मां सुभूतिर् भगवन्तम् एतद् अवोवत् : केन कारणेन भदन्त भगवन् प्रज्ञापारमिता न कस्यचिद् धर्मस्यार्थकर्त्री. भगवान् आह : ///

५ ह्य् असम्स्कृतधर्मावतारणां तेन कारणेन न कस्यचिद् धर्मस्यार्थकर्त्री नाप्य् अनर्थकर्त्री. आह : ननु भदन्त भगवन्न् असंस्कृतपरमार्थं स ///

६ तत् सुभूते तथा यथा वदसि असंस्कृतं परमार्थं सर्वार्याणान् न च पुनर् अपकारार्थेन वा उपकारार्थेन वा. तद्यथापि नाम् ///

७ स्यचिद् धर्मस्यापकारार्थेन वोपकारार्थेन वा प्रत्युपस्थिता. एवम् एव सुभूते प्रज्ञापारमिता बोधिसत्वानां महासत्वानाम् ///

८ उपकारार्थाय् वा प्रत्युपस्थिता. आह : ... भदन्त भगवन् बोधिसत्वो महासत्वो ह्य् अत्रासंस्कृतायां प्रज्ञापारमितायां शिक्षित्वा सर्वाकारज्ञाताम् अनुप्राप्नोति. भगवान् आह : ///

९ एवम् एतत् सुभूते तथा यथा वदसि, इह खलु गंभीरायां प्रज्ञापारमितायां ह्य् असंस्कृतायां शिक्षित्वा बोधिसत्वो महासत्वः सर्वाकारज्ञताम् अनुप्राप्नोति न ///

१० अद्वययोगेनाह : किं पुनर् भदन्त भगवन् अद्वयौ धर्मौ द्वयधर्मम् अनुप्राप्नोति. भगवान् आह : नो सुभूते. आह : न किं पुनर् भदन्त भगवन् द्वयो धर्मो ह्य् अद्वयं धर्मम् ११ नुप्राप्नोति. भगवान् आह : नो सुभूते. आह : क इदानीं प्राप्नोति. यदि द्वयो नाद्वयो धर्मम् अनुप्राप्नोति. भगवान् आह : अनुपलंभो धर्मो ह्य् अनुपलंभं धर्मं प्राप्नोति ///

R१ /// उपायकौशल्यपरिवर्त नाम्ना सप्तषष्टिमः समाप्तः ६७ अथायुष्मान् सुभूतिर् भगवन्तम् एतद् अवोचत् : गंभीरेयं भदन्त भगवन् प्रज्ञापारमिता परमदुष्करकारकाश् २ च बोधिसत्वा महासत्वा यस्माद् धि न किंचित् सत्वम् उपलंभन्ते नापि सत्वप्रज्ञप्तिं, सत्वानां चार्थयानुत्तरां सम्यक्संबोधौ संप्रस्थितास् तद्यथा ///

३ भदन्त भगवन् न कश्चित् पुरुषो ह्य् आकाशे निदर्शने अप्रतिये अनालये ह्य् अप्रतिष्ठाने वृक्षम् आरोपयितव्यं मन्येत. एवम् एव भदन्त भगवन् बोधिसत्वा ४ महासत्वा ह्य् असत्वां सत्वानां कृतेनेच्छन्त्य् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबोधुं. भगवान् आह : एवम् एतत् सुभूते तथा यथा वदसि : दुष्करकारका ५ खलु बोधिसत्वा महासत्वा यत्र हि नाम न च सत्वम् उपलभन्ते नापि सत्वप्रज्ञप्तिं सत्वानां चार्थायेच्छन्त्य् अनुत्तरां सम्यक्संबोधि ///

६ रज्ञताम् अबिसंबुद्ध्वा तात्यसन्ति सत्वानि सत्वग्राहात् परिमोच्यन्ति, तद्यथा सुभूते कश्चित् पुरुषस् तिष्ठे पृथिवीप्रदेशे वृतस्य ७ वृक्षस्य न नामं जानीयान् न गण्डं न शाखा न पत्राणि न पुष्पाणि न फलानि जानीयात् स चाजानमानस् तस्य वृक्षस्य ///

८ वरोपयित्वा च कालेन कालं परिपालयेत् कालेन कालं परिशोधयेत् स तस्य गण्डो ऽनुपूर्वेण मूलशाखापत्रपलाशपुष्पफलसंपन्न ///

९ .. त्वत् पत्रपुष्पफलानि प्रमुदिता परिभुंजीयात् सर्वस्याधिप्रहाणाया. एवम् एव सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः सत्वानाम् अर्थायानु ///

१० /// अनुपूर्वेण षट्सु पारमितासु चीर्त्वा सर्वकारज्ञताम् अनुप्राप्नोति. सर्वसत्वानां च त्वद् गण्डपत्रशाखापुष्पफलोपजीव्यो ११ /// महासत्वानाम् आगम्य सत्वास् त्रिभ्यो यातेभ्यो परिमुच्यन्ते. तत्रेदं पुष्पं यद् ... त्व महा ///

Sइर् Aउरेल् Sतेइन्, Iन्नेर्मोस्त् Aसिअ. Dएतैलेद् Rएपोर्त् ओf Exप्लोरतिओन्स् इन् Cएन्त्रल् Aसिअ, Kअन्-सु अन्द् Eअस्तेर्न् Īरान्, ४ वोल्स्., Oxfओर्द् १९२८. Aप्पेन्दिx E: Fअर्.०७ (प्. १०१९f., प्ल्. CXXI); Pरज्ञापारमिता-तेxत्: व्८: ८४थ् छप्. शून्यतापरिवर्त

रेच्तो १ पारमितायां चरमाण : परमार्थं न चाचलाति : सत्वानां च कृत्यं च करोति : तद्यथा दानेन प्रियवचनेन | अर्थचर्यया | समनार्थतया चेत्. + + + + + + + + + + + सुभूतिम् एतद् अवोचत्* एवम् एत सुभूते तथा यथा वदसि : यथा खलु सर्वधर्मशून्यता : न कस्यचि धर्मस्य कृत्याकृत्यं करोति : तत् कथं बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञा + + + + + + + + २ /// परमार्थं चाचलति : सत्वानां च कृत्यं चरीकरोति : तद्यथा दानेन विस्तर : यदि सुभूते एतानि सत्वानि स्वयम् एव शून्यता जानीयु : न भूय त + + + + + + + विषया ३ भवेत्* यः शून्यतायाश् च न चाचलाति : सत्वानि चात्मसंज्ञायां विवेकयति : विवेकयित्वा च शून्यतायां संसारां विमोक्षयति : एवं .. .. संज्ञाया .. .. .. .. दर्शक संज्ञाया | एवंरूपसंज्ञायां | यावद् विज्ञानसंज्ञायां | चक्षुसंज्ञायां | याव धर्मसंज्ञायां | पृथिवीधातुसंज्ञायां | याव विज्ञानधातुसंज्ञायां | एवं संस्कृत .. .. .. संज्ञायां विवेकयति ४ विवेकयित्वा स संस्कृते धातौ प्रतिष्ठापयति : लोकव्यवहारेण | सो ऽपि च संस्कृतधातुशून्य इति : आह | केन शून्यौ | भगवान् आह | सर्व .. .. शून्यौ पि तु सुभूते ५ यो निर्मितम् अभिनिर्मितो ति : कंचि तस्य निर्मितस्य तस् त्व् अस्ति | य : न् न शून्यम् इति : आह | न निर्मितस्य भदन्त भगवत्* कंचिद् वस्त्व् अस्ति : यः न् न शून्य भगवान् आह : यश् च ६ सुभूते निर्मितौ | या च शून्यता : ह्य् उभाव् एतौ धर्मौ न संयुक्तौ न विसंयुक्तौ उभाव् एतौ शून्यता : शून्यतायां चाशून्यो : तत् किम् अत्र विनिगूहित भवत्य् अयं निर्मित : य ७ यं शून्यतेति : तत् कस्माद् धेतो तथा ह्य् एताव् उभौ परमार्थशून्यतायां नोपलभ्यन्ते : अयं निर्मिता इयं शून्यतेति : नास्ति सुभूते रूपं वा वेदना वा संज्ञा वा | न सन्ति सं ८ .. .. .. नास्ति विज्ञानं | यं न निर्मितं | यं च निर्मित : तच् छून्यतायां युक्तम् इति : अथायुष्मां सुभूति भगवन्तम् एतद् अवोचत्* यदि भदन्त भगवत्* चिमे लोकिका धर्मा निर्मिताः ९ .. .. .. .. लौकिका धर्मा निर्मिताः तद्यथा चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि | यावद् आर्याष्टाङ्गो मार्ग | एवं त्रीणि विमोक्षमुखानि | दश तथागतबलानि | चत्वारि वैशारद्यानि | चतस्र प्र १० .. .. .. .. हामैत्री | महाकरुणाष्टादशवेदनिका बुद्धधर्माः यं चैमेषां धर्माणां फल : या चैयं पुद्गलप्रज्ञप्तिः तद्यथा स्रोतआपन्न | सकृदागामी अनागामी .. मु .. .. प्रत्येकबुद्ध ११ तथागतो ऽर्हा सम्यक्संबुद्धः अपि त्व् इमे ऽपि धर्मा निर्मिता इति : एवम् उक्तो भगवान् आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचत्* ये पुनः सुभूते सर्वसंस्कृता धर्मा निर्मिताः तत्र वेर्सो १ .. .. .. निर्मिता | केचि प्रत्येकबुद्धनिर्मिता | केचि बोधिसत्वनिर्मिता | केचि तथागतनिर्मिता | केचि कर्मनिर्मिता | केचि क्लेशनिर्मिता | स् तद् अनेन सुभूते व पर्यायेण सर्वसंस्कृता धर्मा २ .. सुब्ःउति : आह | यानीमानि भदन्त भगवत्* प्रहाणफलानि : तद्यथा स्रोतापत्तिफल : यावद् अर्हन्तं : प्रत्येकबोधि | अनुत्तरा च सम्यक्संबोधि : सर्वक्लेशवासनानुसन्धिप्रहाण ३ .. .. धर्मा निर्मिता : भगवान् आह : यत् कश्चि सुभूते धर्म उत्पादव्यययुक्त : सर्वो सो निर्मित इति : आह : कतमो भदन्त भगवत्* धर्मो यो न निर्मित : भगवान् आह : यस्य सुभूते धर्म ४ .. .. .. .औ | न व्ययौ | न विरोध | निर्मित | आह : स पुनः कतमः भगवान् आह : असमोषधर्म निर्वाण : र्म यन् धर्मो न निर्मितः आह | यद् एतद् उक्त भगवता शून्यताशून्यताया न चलति ५ न च र्व ये ह्य् उपलभ्यते : न च कश्चि धर्मो यो न शून्यः कस्मि भदन्त भगवत्* न समोषधर्मा न निर्मितो भविष्यति : भगवान् आह : एवम् एत सुभूते तथा यथा वदसि | सर्वधर्मा सुभूते ६ शून्यताः स्वभावशून्यतायां | ते च न श्रावकेभि कृता : न प्रत्येकबुद्धै | न बोधिसत्वै | न तथागतै र्हद्भि सम्यक्संबुद्धै कृत : या च स्वभावशून्यता .. .. : निर्वाणम् इति | एवम् उक्त ७ आयुष्मां सुभूति भगवन्तम् एतद् अवोचत्* आदिकर्मिकौ भदन्त भगवत्* पुद्गलः कथम् अनुवदितव्यम्* कथं अनुशासितव्यं : यथा सो य मां .. वादशून्य .. .. परिजानीयो : ८ भगवान् आह : किं पुनः सुभूते पूर्वे सो भावो ऽभूत्* पश्चाद् अभावो भविष्यतीति : // शून्यतापरिवर्तो नाम्ना चतुराशीतिमः समाप्त .. .. .. दाय धर्म यं .. .. .. तिजि .. .. रार्व ९ द्रस्य : // // पुनर् अपरं सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन : तथा खल्व् इयं प्रज्ञापारमिता पर्येषितव्या : यथा सदा प्ररुदितेन बोधि .......... य : १० एतर्हि भीष्मगर्जितस्वरस्य तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्यान्तिके ब्रह्मचर्यं चंचूर्यते : आयुष्मां सुभूतिर् आह : यथा कथं + + + + + + + + + + + ने | न बोधिसत्वेन ११ महासत्वेनैयं प्रज्ञापारमिता पर्येषिता : भगवान् आह : सदा प्ररुदितेन सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन पूर्वे जन्मनीयं प + + + + + + + + + कायेनानर्थिकेन | जीवितेनानर्थिकेन | लाभसत्कारश्लोकानि : शृतेन : स चैमां प्रज्ञापारमितापर्येषणो ऽरण्यगतो ऽन्तरीक्षा यो षं शुष्रु + + + + + + + + यथा .. १२ .. काय क्लमतामनसिकारम् अपि नोत्पादयसि : न स्थीनमिद्धमनसिकारम् उत्पादयसि : नापि भोजनमनसिकारम् उत्पादयसि : नापि पानमनसिकारम् उत्पादयसि : .. .. .. ..

M.I. Vओरोब्योव-Dएस्यतोव्स्कय, ᳚Tहे S.E. Mअलोव् Cओल्लेच्तिओन् ओf Mअनुस्च्रिप्त्स् इन् थे Sत्. Pएतेर्स्बुर्ग् Bरन्छ् ओf थे Iन्स्तितुते ओf Oरिएन्तल् Sतुदिएस्᳚, Mअनुस्च्रिप्त Oरिएन्तलिअ, Iन्तेर्नतिओनल् Jओउर्नल् fओर् Oरिएन्तल् Mअनुस्च्रिप्त Rएसेअर्छ् १.२ (१९९५), प्प्. २९-३९.

Fरग्म्. १: Aष्टसाहस्रिका-Pरज्ञापारमिता? SI M/१६.१ र्२ /// न .. .. .. .. .. ///

३ /// .. त्त विशुद्धत्वा द .. .. ///

४ /// प्स्यन् अभिसमयाधर्मविशुद्धि .. ///

५ /// शुद्धिर् इति | आह अनभिनिर्वृत्तिर् भ ///

६ /// पुत्र आह कस्यात्यन्तविशुद्धत्वा द ///

७ /// स्यान् अभिनिर्वृत्तेर् अनभिनिर्वृ .. .. र्.. .. ///

८ /// नभिनिर्वृत्तिर् धर्मविशुद्धिर् इति ///

९ /// अन्यन् न विशुद्धत्वाच् छार ///

व्१ /// + पधा + न्तु स्वभा ///

२ /// अनुत्पत्तिर् भदन्त भगवन् धर्म्. ///

३ /// भगवन्* अनुत्पत्तिः रूपधातौ ///

४ /// पुत्रानुत्पत्तिर् धर्मविशुद्ध्याः रूपधा ///

५ /// + वन् धर्मविशुद्धिर् भगवां नाम अ ///

६ /// भगवन्* नाजानानि धर्मविशु ///

७ /// + तिर् धर्मविशुद्धि ///

८ /// .आ .इ जा + .आ ///

Fरग्म्. २: Aष्टसाहस्रिका-Pरज्ञापारमिता? SI M/१६.२ र्१ /// ... .. न्यं बि ///

२ /// .. बोधिसत्वशून्यता वा .. .. .. ..त्* अध्वयार्ध्. ///

३ /// तु | वायुधातु आकाशधातुर् विज्ञानधातु वि ///

४ /// + पृथिवीधातुशून्यता च | यावद् विज्ञानधा ///

५ /// वं हि कौशिक बोधिसत्वेन महासत्वेन + ///

६ /// .आ व जरामरणञ् जरामरणेन ///

७ /// .. देन शून्य बोधिसत्वो ///

८ /// .. म् अविद्यानिरोधशून्या ///

९ /// .. श् च | एवं हि कौशि ///

व्१ /// .. मन्तिके | तेषां च .. ///

२ /// .. वः समुदपित ///

३ /// तेन षट्सु पारमि ///

४ /// र् अपि बोधिसत्वा महासत्वाः ष ///

५ /// यितव्याः प्रतिष्ठापयितव्याः ते च ///

६ /// .. ः निवेशिता | प्रतिष्ठापिता | अनुत्तरां स ///

७ /// वोचत्* तेनापि कौशिक शृणु सधु च सुष्ठु च ///

८ /// .औ क्लेशन्यं यथा .. .. .. .. रूपं कौशि ///

९ /// ... कौशिक ///

S. Kअरस्हिम: ᳚Twओ Sअन्स्क्रित् Fरग्मेन्त्स् ओf थे Pअञ्चविंशतिसाहस्रिका Pरज्ञापारमिता इन् थे Mअन्नेर्हेइम् Cओल्लेच्तिओन्᳚, ARIRIAB ८ (२००५), प्प्. ८१-१०४.

Fरग्म्. ७ र्१ स्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य षष्ट्याङ्गोपेतः स्वरो ह्य् अभावो न भावस् तस्मात् तथागतो ऽर्हं सम्यक्संबुद्धः षष्ट्याङ्गोपेतेन स्वरेण दशसु दिक्ष्व् असंख्यान् अप्रमेयांल् २ लोकधातून् स्वरेण विज्ञपयति | सचेत् सुभूते तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य धर्मचक्रं भावो ह्य् अभविष्यत्* न त्व् अभावो नेदं तथागतो ऽर्हं सम्यक्संबुद्धो ३ धर्मचक्र प्रवर्तयिष्यत्* अप्रवर्तितं श्रमणेन वा ब्राह्मणेन वा यावत् केनचिद् वा पुनः लोके न सहधर्मेण : यस्मात् तर्हि सुभूते तथागतस्य धर्मचक्रम् ४ अभावं न भावं तस्मात् तथागतेन धर्मचक्रं प्रवर्तितम् अप्रवर्तितं श्रमणेन वा ब्राह्मणेन वा यावत् केनचिद् वा पुनः लोके सहधर्मेण सचेत् सुभूते ५ सत्वानि भावान्य् अभविष्यत्* न त्व् अभावो येषां कृतेन तथागतेन धर्मचक्रं प्रवर्तितं न हि तानि सत्वान्य् अनुत्पादशेषे/अनुपधिशेषे निर्वाणधाताव् अपरिनिर्वापयिष्यत्* | ६ यस्मात् तर्हि सुभूते तानि सत्वान्य् अभावानि न भावनि येषां कृतेन तथागतेन धर्मचक्रं प्रवर्तितं तस्मात् तानि सत्वान्य् अनुत्पादशेषे निर्वाणधातो परिनिर्वृतानि ७ च परिनिर्वान्ति च परिनिर्वास्यन्ति चेति // अभिभवनपरिवर्तो नाम्न विंशतिमं समाप्त २० // अयं देयधर्म दानपति ज्ञायबुद्धाहकाय ऋ ८ यः पुनर् सुभूते एवम् आकाशसमं तद् यानम् एवम् एवन् सुभूते एवं एतत् सुभूते आकाशसमं तद् यान यथाकाशस्य न पूर्वः ऋ ९ दिक् प्रज्ञायते न दक्षिणा न पश्चिमा नोत्तरा दिक् प्रज्ञायते | नोर्ध्वा दिक्* न हेष्टिमा दिक्* नानुविदिशः प्रज्ञायते एवम् एव सुभूते १० नापि पूर्वस्या दिक् प्रज्ञायते न दक्षिणा न पश्चिमा नोत्तरा दिक् प्रज्ञायते | नोर्ध्वा दिक्* न हेष्टिमा दिक्* नानुविदिशः प्रज्ञायन्ते | तद्यथा सुभूते आकाशं नापि ऋ ११ दीर्घं नापि ह्रस्वं नापि वृत्तं नापि परिमण्डलम् एवं सुभूते तथागतयानं नापि दीर्घं नापि ह्रस्वं नापि वृत्तं नापि परिमण्डलम्* तद्यथा सुभूते आकाशं १२ न नीलं न पीतं न लोहितं नावदातं न मंजिष्ठं न स्फाटिकवर्णम् एवम् एवं सुभूते तद् यानं न नीलं न पीतं न लोहितं नावदातं न मंजिष्ठं न स्फाटिकवर्णं तेनोच्यते १३ आकाशसमं तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशं नातीतं नानागतं न प्रत्युत्पन्नम् एवम् एवन् सुभूते तद् यानं नातीतं नानागतं न प्रत्युत्पन्नं तेनोच्यते आकाशसमं १४ तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशस्य नैव हानिर् वा वृद्धिर् न पारिहाणिः एवम् एवं सुभूते तथागतयानस्य नैव हानिर् न वृद्धिर् न पारिहाणिस् तेनोच्यते आकाशसमं

व्१ तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशस्य न संक्लेशो न व्यवदानम् एवम् एव सुभूते तस्य यानस्य न संक्लेशो न व्यवदानं तेनोच्यते आकाशसमं तद् २ यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशस्य नोत्पादो न निरोधो न स्थितिर् न भंगो नापि तस्यान्यथत्व : एवम् एवं सुभूते तस्य यानस्य नोत्पादो न निरोध न स्थितिर् न भंगो ३ नापि तस्यान्यथत्वं तेनोच्यते : आकाशसमं तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशं न कुशलं नाकुशलं न व्याकृतं नाव्याकृतम् एवम् एव सुभूते तद् यानं न कुशलं | ४ नाकुशलं न व्याकृतं नाव्यकृतं तेनोच्यत आकाशसमं तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशं न दृष्टं न श्रुतं न स्मृतं न विज्ञातम् एवम् एवं सुभूते ५ तद् यानं न दृष्टं न श्रुतं न स्मृतं न विज्ञातं तेनोच्यत आकाशसम तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशं न ज्ञेयं नाभिज्ञेयं न परिज्ञेयं न साक्षीकर्तव्यं न प्रहातव्यं ६ न भावितव्यम् एवम् एवं सुभूते तद् यानं न ज्ञेयं नाभिज्ञेयं न परिज्ञेयं न साक्षीकर्तव्यं न प्रहातव्यं न भावितव्यं तेनोच्यत आकाशसमं तद् यानम्* तद्यथा सुभूते ७ आकाशं नापि रागधर्म : न विरागधर्म : पियालं तेनोच्यते आकाशसमं तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशं नापि कामधातुपर्यापन्नं न रूपधातुपर्यापन्नं ८ नारूप्यधातुपर्यापन्नम् एवम् एवं सुभूते तद् यानं नापि कामधातुपर्यापन्न : नापि रूप्यधातुपर्यापन्न : नारूप्यधातुपर्यापन्न : तेनोच्यत ९ आकाशसम तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशस्य न प्रथमचित्तोत्पादो न द्वितीयो न तृतीयो न चतुर्थो न पंचमो न षष्ठो न सप्तमो न नवमश् चित्तोत्पाद १० न दशमश् चित्तोपादः एवम् एव सुभूते तस्य यानस्य न प्रथमश् चित्तोत्पादो याव न दशमश् चित्तोत्पादस् तेन तद् यानम् आकाशसम इत्य् उच्यते तद्यथा ११ सुभूते आकाशे न शुक्लविपश्यनभूमिर् विद्यते नैवं गोत्रभूमि नाष्टमकभूमि न दर्शनभूमिर् न तनुभूमिर् न विगतरागभूमिर् न कृतभूमिर् १२ एवम् एव सुभूते तस्मिन् याने नैवं शुक्लविपश्यनभूमि विद्यते नैवं यावत् कृतभूमिर् विद्यते तेनोच्यते आकाशसमं तद् यानम्* तद्यथा सुभूते १३ आकाशे नैव स्रोतआपत्तिफलं विद्यते न सकृदागामिफलं नानागामिफलं नार्हत्वं विद्यते एवम् एव सुभूते तस्मिन् याने नैव स्रोतआपत्तिफलं १४ नैव यावद् अर्हत्वं तेनोच्यते आकाशसम तद् यानम्* तद्यथा सुभूते आकाशे न श्रावकभूमिर् न प्रत्येकभूमिर् न सम्यक्संबुद्धभूमि

Fरग्म्. ८ र्१ यावद् अभावस्वभावशून्यता स्वप्नोपमा च | स्मृत्युपस्थानानि स्वप्नोपमानि मायोपमानि च | यावद् अष्टादशावेदनिका बुद्धधर्मा स्वप्नोपमा मायोपमाश् च | २ स्रोतापत्तिफलम् अपि स्वप्नोपमं मायोपमं च | एवं सकृदागामिफलम् अनागामिफलम् अर्हत्वम् अपि स्वप्नोपमं मायोपमं च | एवं प्रत्येकबोधिर् अनुत्तरा पि सम्यक्संबोधि देवपुत्रा स्वप्नोपमा ३ मायोपमा च | अथ ते देवपुत्रा आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचन्* सम्यक्संबोधिर् अप्य् आयुष्मं सुभूते स्वप्नोपमा मायोपमा च वदसि निर्वाणम् अप्य् आयुष्मं सुभूते वावत्सि : ४ स्वप्नोपमं मायोपमं च | आयुष्मां सुभूतिर् आह | निर्वाणम् अप्य् अहं देवपुत्रा | स्वप्नोपमं मायोपमं च वावद्मि : सचेत् पुनर् देवपुत्रास् ततो निर्वाणाद् अन्यः कश्चिद् धर्मो विशिष्टतरो ५ ह्य् अभविष्यत् तम् अपि अहं धर्मं स्वप्नोपमं मायोपमं चावदिष्यत् तत् कस्माद् धेतोस् तथा खलु देवपुत्राः स्वप्नश् च माया च निर्वाणं चाद्वयम् एतद् अद्वयाधिकारश् चेति //

६ अथायुष्मां शारद्वतीपुत्रायुष्मांश् च महामौद्गल्यायन आयुष्मांश् च महाकौटिलः आयुष्मांश् च महाकात्यायनः आयुष्मांश् च पूर्णो मैत्रायणीपुत्र आयुष्मांश् च महाकाश्यपो ७ अनेकानि च बोधिसत्वसहस्राणि आयुष्मन्तं सुभूतिम् एतद् अवोचन्* को ऽस्याः भदन्त सुभूते एवं गंभीरायाः प्रज्ञापारमितायाः एवं दुदृशाय एवं ८ दुरनुबोधायाः एवं शान्तायाः एवं सूक्ष्मायाः एवं निपुनायाः एवं प्रणीतायाः प्रतिच्छको भविष्यति | अथायुष्मान् आनन्दस् तान् महाश्रावकान् तांश् च बोधिसत्वान् ९ महासत्वान् एतद् अवोचन्* अवैवर्तिका आवुसाः बोधिसत्वा महासत्वाः अस्याम् एवं गंभीरायाः अतर्किकाया अतर्क्यावचरायाः सूक्ष्मनिपुनदुर्दृशदुरवबोधायाः एवं १० शान्तायाः एवं प्रणीतायाः अलमार्यपण्डितविद्ववेदनीयायाः प्रज्ञापारमितायाः प्रतिच्छयितारो भविष्यन्ति | दृष्टसत्या वा पर्यवगाढधर्माणो अर्हन्तः परिपूर्णसंकल्पाः ११ पूर्वजिनकृताधिकारा वा बोधिसत्वा महासत्वाः बहुबुद्धकोट्यवरोपितकुशलमूलाः कल्याणमित्रपरिगृहीता वा कुलपुत्राः कुलदुहितरो वा | ये स्यां

व्१ प्रज्ञापारमितायाः एवं गंभीरायाः पेयालं | यावद् अलमार्यपण्डितविद्ववेदनीयायाः देश्यमानायाः प्रतिच्छितारो भविष्यन्ति | तेन पुनर् न रूपं शून्यम् इति विकल्पयिष्यन्ति २ न शून्यता रूपम् इति विकल्पयिष्यन्ति | एवं न वेदनान् न संज्ञान् न संस्कारान् न विज्ञानं शून्यम् इति विकल्पयिष्यन्ति न शून्यतां विज्ञानम् इति विकल्पयिष्यन्ति | न रूपम् आनिमित्तम् इति ३ विकल्पयिष्यन्ति | नानिमित्तं रूपम् इति | न वेदनां न संज्ञां न संस्कारान् न विज्ञानम् आनिमित्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति नानिमित्तं विज्ञानम् इति | न रूपम् अप्रणिहितम् इति विकल्पयिष्यन्ति | ४ नाप्रणिहितं रूपम् इति | एवं वेदनां संज्ञां संस्कारान् न विज्ञानम् अप्रणिहितम् इति विकल्पयिष्यन्ति | नाप्रणिहितं विज्ञानम् इति | एवं पेयालं | न रूपम् अनुत्पादम् इति ५ विकल्पयिष्यन्ति | नानिरोधम् इति विकल्पयिष्यन्ति | न विविक्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति | एवं वेदनासंज्ञासंस्कारान् न विज्ञानम् अनुत्पादम् इति विकल्पयिष्यन्ति | नानिरोधम् ६ इति नाविविक्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति | न रूपं शान्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति | न वेदनासंज्ञासंस्कारान् न विज्ञानं शान्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति पेयालं | एवं चक्षुषि कर्तव्यं | ७ यावच् चक्षुसंस्पर्शप्रत्यया वेदनायाम् एवं मनसि कर्तव्यं | यावन् मनःसंस्पर्शप्रत्यया वेदनायाम् एव दानपारमितायां कर्तव्यं | यावत् प्रज्ञापारमितायाम् ८ एवम् अध्यात्मशून्यतायां कर्तव्यं | यावद् अभावस्वभावशून्यतायाम् एवं स्मृत्युपस्थानेषु कर्तव्यं | यावद् अष्टादशस्व् आवेदनिकेषु बुद्धधर्मेषु एवं सर्वसमाधिषु सर्वधारणिमुखेषु ९ कर्तव्यं एवं स्रोतापत्तिफले कर्तव्यं यावद् अर्हत्वे कर्तव्यं | प्रत्येकबोधि .. .. .. .. सर्वाकारज्ञतां शून्यम् इति विकल्पयिष्यन्ति न शून्यतां सर्वाकारज्ञताम् १० इति | न सर्वाकारज्ञताम् आनिमित्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति | नानिमित्तं सर्वाकारज्ञताम् इति | न सर्वाकारज्ञताम् अप्रणिहितम् इति विकल्पयिष्यन्ति | नाप्रणिहितं सर्वाकारज्ञताम् ११ इति | नासंस्कृतधातुं शून्यताम् इति विकल्पयिष्यन्ति | न शून्यतां संस्कृतधातुम् इति | एवं न संस्कृतधातुम् आनिमित्तम् इति विकल्पयिष्यन्ति नानिमित्तम् इति संस्कृतधातुं

Pरज्ञापारमिताहृदयसूत्र

E. Bएन्वेनिस्ते: Tएxतेस् Sओग्दिएन्स्, Mइस्सिओन् Pएल्लिओत् एन् Aसिए Cएन्त्रले, III, Pअरिस् १९४०.

(प्प्. १४२-१४४): Pएल्ल्. सोग्दिएन् १६: Pरज्ञापारमिताहृदयसूत्र; Fअक्स्. इन् E. Bएन्वेनिस्ते, Cओदिचेस् Sओग्दिअनि, Mओनुमेन्त Lइन्गुअरुम् Aसिअए Mअजोरिस् ३, Cओपेन्हगेन् १९४०

१ ः अथार्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्वो गंभीरायां प्रज्ञापारमितायां चर्यां चरमानो २ व्यवलोकयति स्म पंचस्कन्धान् स्वभावशून्यान् पश्यन्ति स्म ३ इति / इह शारिपुत्र रूपं शून्यता शून्यतैव रूपं / रूपं न पृथक् शून्यता ४ शून्यताया न पृथग् रूपं / यद् रूपं तच् शून्यता / शून्यतैव सा रूपं / एवं ५ वेदनासंज्ञासंस्कारविज्ञानानि / शारिपुत्र सर्वधर्माः शून्यतालक्षणानुत्पन्ना ६ अनिरुद्धा अमला अविमला नोना न ७ संपूर्णाः / तस्माच् छून्यतायां न रूपं न वेदना न संज्ञा न संस्कारा ८ न विज्ञानं न चक्षुर् न श्रोत्रं न घ्राणं न जिह्वा न कायो न मनो ९ न रूपशब्दगन्धरसस्प्रष्टव्यधर्माः / न चक्सुर्धातुर् न रूपधातुः / १० यावन् न मनोविज्ञानधातुः / नाविद्या नाविद्याक्षयो यावन् न जरामरणक्षयो ११ न दुःखसमुदयनिरोधमार्गा न ज्ञानं न प्राप्तिश् १२ च तस्माद् अप्राप्तित्वाद् बोधिसत्वप्रज्ञापारमितां निशृत्य १३ विहरति चित्तावरणः / चित्तावरणनास्तित्वाद् अत्रस्थो विपर्यासातिक्रान्तो १४ निष्ठनिर्वाणः / त्र्यध्वव्यवस्थिताः सर्वबुद्धाः प्रज्ञापारमितां १५ निशृत्यानुत्तरसम्यक्संबुद्धा अभिसंबुद्धाः / तस्माज् १६ ज्ञातव्यो प्रज्ञापारमितामहामन्त्रो विद्यामन्त्रो ऽसमसममन्त्रः १७ सर्वदुःखप्रशममन्त्रः सत्यम् अमिथ्यत्वात् प्रज्ञापारमितायाम् १८ उक्तो मन्त्रः // तद्यथा ॐ गते गते पारगते पारसंगते १९ बोधि स्वाहा //

Aकिर Sअदकत: ᳚Gइरुगित्तो स्हुत्सुदो ओयोबि Bआमियन् स्हुत्सुदो नो Bउक्क्य्ः कन्केइ नो Mओजि स्हिन्य्ः (Bउद्धिस्त् Mअनुस्च्रिप्त्स् अन्द् Iन्स्च्रिप्तिओन्स् Fओउन्द् इन् Gइल्गित् अन्द् इन् Bअमियन्)᳚, Tःकै Dऐगकु Kइय्ः Bउन्गकुबु ७१ (१९९९), प्प्. ५५-७४.

I. Pरज्ञापारमितासूत्र (प्प्. ५६ff.) A. Aद्P (Cओन्zए ३८) २ ... ये आकाशानन्त्यायतनसमापत्त्या विज्ञानानन्त्यायतनसमापत्त्या ३ .... ये करुणया ये मुदितया ये उपेक्षयानुग्रहीतव्यास् तान् उपेक्षयानुगृह्णाति ४ आर्याष्टांगेन मार्गेणानुग्रहीतव्या ये शून्यतया समाधिना ये आनिमित्तेन समाधिना ये अप्रणिहितेन संअधिना ५ अनुगृह्णाति / भगवान् आह / इह सुभूते बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरन् दानं ददाति ६ ... वस्त्रं वस्त्रार्थिकेभ्यः शयासनं शयासनार्थिकेभ्यो यावद् अन्यतरान्यतरान् मनुष्यकान् ७ ... स्रोतआपन्नेभ्यः सम्यग्गतेभ्यः सम्यक्प्रतिपन्नेभ्यः तथैव मनुष्यभूतेभ्यः तथैव तिर्यग्योनिगतेभ्यः ८

B. Aद्P (Cओन्zए ७०f.) १ ... एवम् असद्भिर् धर्मैर् रमयति / तां च सत्वसंज्ञान् नोपलभ्यते / अद्रव्ये बतेमे सत्वा द्रव्यसंज्ञिन इति एवम् एव सुभूते बोधिसत्वो महासत्वो न कश्चिद् धर्मन् धर्मधातुविनिर्मुक्तं पश्यति २ प्रज्ञापारमितायां चरन्न् उपायकौशलेन न च सत्वम् उपलभते / न सत्वप्रज्ञप्तिं / स आत्मना च दानं ददाति / परं च दाने समादापयति / दानस्य च वर्णं भाषते ये ऽप्य् अन्ये सत्वा दानं ददन्ति ३ तेषाम् अपि वर्णवादी भवति समनुज्ञः आत्मना च शीलं रक्षति / परं च शीले समादपयति / शीलस्य च वर्णं भाषते ये प्य् अन्ये शीलं रक्षन्ति ४ तेषाम् अपि वर्णवादी भवति समनुज्ञः एवम् आत्मना च क्षान्तिं भावयति परं च क्षान्तौ समादापयति क्षान्तेश् च वर्णं भाषते / ये ऽप्य् अन्ये क्षान्तिं भावयन्ति तेषाम् अपि वर्णवादी भवति समनुज्ञः ५ आत्मना च वीर्यम् आरभते परं च वीर्ये समादापयति / वीर्यस्य च वर्णं भाषते / ये ऽप्य् अन्ये वीर्यम् आरभन्ते तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः // आत्मना च समाधिं समापद्यन्ते ६ परं च समाधौ समादापयति / समाधेश् च वर्णं भाषते ये ऽप्य् अन्ये समाधिं समापद्यन्ते तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः // आत्मना च प्रज्ञां भावयति ७ परं प्रज्ञायां समादापयति / प्रज्ञायाश् च वर्णं भाषते ये ऽप्य् अन्ये प्रज्ञां भावयन्ति / तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः // यावद् आत्मना च दशकुशलान् कर्मपथां समादाय वर्तन्ते ६ परं च दशसु कुशलेषु कर्मपथेषु समादापयति / दशानां च कुशलानां कर्मपथानां वर्णं भाषते / ये ऽप्य् अन्ये सत्वा दशकुशलान् कर्मपथान् समादाय वर्तन्ते तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः

C. Aद्P (Cओन्zए ७१) १ आत्मना चाष्टाङ्गसमन्वागतं पोषधम् उपवस्ति / परं चाष्टाङ्गसमन्वागते पोषधे समादापयति / अष्टाङ्गसमन्वागतस्य च पोषधस्य वर्णं भाषते / ये चान्ये सत्वा अष्टाङ्गसमन्वागतं पोषधम् उपवसन्ति २ तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः // आत्मना च पञ्चशिक्षापदानि समादाय वर्तन्ते / परं च पञ्चसु शिक्षापदेषु समादापयन्ति / पञ्चानां च शिक्षापदानां वर्णं भाषते / ये ऽप्य् अन्ये सत्वा पञ्च शिक्षापदानि समादाप्य वर्तन्ते ३ तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः // एवम् आत्मना च प्रथमं ध्यानं समापद्यते / यावच् चतुर्थं मैत्रीं करुणां मुदिताम् उपेक्षां आकाशानन्त्यायतनसमापत्तिं यावन् नैवसंज्ञानासंज्ञायतनसमापत्तिं ४ आत्मना च स्मृत्युपस्थानानि भावयति / यावद् आर्याष्टाङ्गं मार्गं त्रीणि विमोक्षमुखान्य् अष्टौ विमोक्षान् नवानुपूर्वसमापत्ती दशतथागतबलानि ५ चत्वारि वैशारद्यानि चतस्रः प्रतिसंविदो महामैत्रीं महाकरुणाम् अष्टादशावेणिकां बुद्धधर्मान् अशीतिम् अनुव्यञ्जनानि भावयति / परं चाशीत्यां अनुव्यञ्जनेषु समादापयति | अशीतिर् अनुव्यञ्जनानां वर्णं भाषते ६ ये ऽप्य् अन्ये सत्वा अशीतिम् अनुव्यञ्जनानि भावयन्ति तेषां च वर्णवादी भवति समनुज्ञः // यदि सुभूते धर्मधातुर् यथा पूर्वेण तथा पश्चान् न तथा मध्ये नाभविष्यत् ७ न बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरन्न् उपायकौशलेन सत्वानान् धर्मधातुम् अ सूचयिष्यते बुद्धक्षेत्रं च परिशोधयिष्यते यस्माद् धि सुभूते धर्मधातुर् यथा पूर्वेण तथा पश्चात् तथा मध्ये ८ तस्माद् बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमितायां चरन्न् उपायकौशलेन सत्वानां धर्मधातुं सूचयति सत्वानाम् अर्थाय बोधिसत्वचारिकां चरति सत्वांश् च परिपाचयति // सर्वधर्मसमतानिर्देशपरिवर्तः

D(इ). Aद्P (Vऐद्य २५५) १ खलु पुनस् तथागतानाम् अनागत्यगमननिर्देशे भाष्यमाणे महान् भूमिचालो ऽभूत् ... २ ः अचलत् प्राचलत् संप्राचल ... ३ ते सर्वे येन धर्मोद्गतो बोधिसत्वो महासत्वस् तेन प्रणता अभूवन् ... ४ चत्वारश् च महाराजानः सदाप्ररु ... ५ परमार्थनिर्जाता कथा देश्यमाना श्रुता सर्वलोकविप्रत्यनीका ... ६ कः पुनर् अत्र कुलपुत्र हेतुः कः प्रत्ययो ... ७ अष्टानां प्राणिनो सहस्राणाम् अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिप्रतिलंभो ऽबूत् ... ८ धर्मचक्षूंषि विशुद्धानि / अथ खलु ...

D(इइ). Aद्P (Vऐद्य २५५) १ ... बुद्धा भगवन्तः संमुखीभूता भवन्ति तत्र तत्रोपपद्यते / २ ... सर्वे चानेनाक्षणापविवर्जिता क्षणसंपदश् चावाशीतेति / तद् अनेन त्वया सुभूते पर्यायेनैवं वेदितव्य ३ ... तस्मात् तर्हि सुभूते बोधिसत्वेन महासत्वेन षट्सु पारमितासु शिक्षितुकामेन बुद्धविषयं सर्वाकारज्ञता ४ ... त्या धारयितव्या पर्यवाप्तव्याः प्रवर्तयितव्या वाचयितव्याः देशयितव्याः एवं सत्कर्तव्याः गुरुकर्तव्या ५ ... पताकाभिर् दीपमालाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः पूजयितव्याः / इयम् अस्माकम् अन्तिकाद् अनुशासनी / तत् कस्य हेतोः ६ ... म्यक्संबोधिर् इति // ऋ // प्रज्ञापारमिताया धर्मोद्गतपरिवर्तः // ऋ //

Nओरियुकि Kउदो, ᳚A Sअन्स्क्रित् Fरग्मेन्त् ओf थे Lअर्गेर् Pरज्ञापारमिता इन् थे Sतेइन् Cओल्लेच्तिओन्᳚, Tहे Bरितिस्ह् Lइब्रर्य् Sअन्स्क्रित् Fरग्मेन्त्स्, वोल्. I, एद्. S. Kअरस्हिम अन्द् K. Wइल्ले, Tओक्यो २००६ (Bउद्धिस्त् Mअनुस्च्रिप्त्स् fरोम् Cएन्त्रल् Aसिअ), प्प्. २५५-२५९.

IOL Sअन् ५३४ = Sतेइन् Kह. ००१५.अ (IOL १७A fओलिओ ४२, १स्त् रोw लेfत्)

र्१ /// + + बोधिसत्वेन महासत्वेन तानि + + + + + + + + + + + + ///

२ /// + + + + चोपलम्भसंज्ञिनस् तथागत्. + + + + + + + + + + + ///

३ /// .. .. .. संपन्नं च : गन्धसंपन्नं च .. + + + + + + + + + + + + ///

४ /// .. र्थेन रसेन च : मुखम् आच्छादये + + + + + + + + + + + + + ///

५ /// + + .. .. .. न चार्थम् आजनमा + + + + + + + + + + + + + + ///

६ /// अर्हन्तानां सम्यक्संबुद्धानां | प्रथमचित्तोत्पादम्. + + + + + ///

७ /// .. .भिस् तेभिर् बुद्धेभिर् यानि कुशलमूलानि अभिसंस्कृ + + + + + ///

८ /// .. पारमितायां चरद्भिर् यानि कुशलमूलानि : अभिसंस्कृतानि + + ///

९ /// .. .. .. .. स्थानानि | याव अर्याष्टाङ्गमार्गं भवयमानैस् तथा + + + + ///

१० /// कुशलमूलानि : अभिसंस्कृतानि | यानि च बुद्धक्षेत्राणि परिशोधितानि + + ///

११ /// बुद्धानां भगवन्तानां | शीलस्कन्धः समाधिस्कन्धः प्रज्ञास्कन्धो विमुक्तिस्कन्धो ///

व्१ /// .. त उपेक्षाविहारिता च : तेषां च बुद्धानां भगवन्तानां सश्रावकानां ///

२ /// प्रत्येकबोधौ च तेषाम् अपि यानि कुशलमूलानि | यैश् च त .. .. + + + ///

३ /// + .. सर्वाणि कुशलमूलानि पिण्डीकृत्वाभिसंक्षेप्य च तुलयित्वा ///

४ /// + .. .. ना निमित्तयोगेनोपलंभयोगेन च परिणामितो + + + ///

५ /// .. .. .. .. खलूपलम्भ .. .. .. .. .ओगः स प्. पभ्. + + + + + ///

६ /// .. .. .. .. धर्मवादी | तत्र बोधिस्. + + + + + + + + + + + ///

७ /// + .. .. .. रिणामितानि च व .इ + + + + + + + + + + + + + + ///

८ /// .. .. .. थैवैह कर्तव्यं | कथं .. + + + + + + + + + + + + + + ///

९ /// .. .. .. कुलपुत्रेण कुलदुहित्रा + + + + + + + + + + + + ///

१० ///+ + + .आ अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा + + + + + + + + + + + + + ///

११ /// + + + + .ए तथाहम् अनुमोदे + + + + + + + + + + + + ///

K. Sउzउकि, ᳚A Sअन्स्क्रित् Fरग्मेन्त् ओf थे Pरज्ञापारमितास्तोत्र इन् थे Sतेइन् Cओल्लेच्तिओन्᳚, Tहे Bरितिस्ह् Lइब्रर्य् Sअन्स्क्रित् Fरग्मेन्त्स्, वोल्. I, एद्. S. Kअरस्हिम अन्द् K. Wइल्ले, Tओक्यो २००६ (Bउद्धिस्त् Mअनुस्च्रिप्त्स् fरोम् Cएन्त्रल् Aसिअ), प्प्. २६१-२६२.

IOL Sअन् ९१३ = Sतेइन् Kह. इ.१९२ (ओने सिदे ओन्ल्य्)

र /// सिद्धम्* + + + + + + + + + + + + + + ///

ब् /// पश्यति | तथा + + + + + + + + + + + + ///

च् /// महात्म्यम् अतुलं + + + + + + + + + + + + + ///

द् /// जनयित्री च माता + + + + + + + + + + ///

ए /// लेखा ऽव ताराभि .. + + + + + + + + + + ///

f /// + त्वां प्राप्य प्रलयं + + + + + + + + + + ///

ग् /// अभिष्वङ्गस् त्वंनाथस्य न विद्यते | तस्याम्ब कथम् . + ///

ह् /// न पश्यन्ति प्रपद्यन्ते च साधवः प्रपद्य च .. + ///

इ /// सि गम्भीरासि यशस्विनी | सुदुर्बोधासि + ///

ज् /// + .ए ऽपि जिना नरवरा अस्तंगता अप्र + + ///

क् /// + + + .. .आ + .. .. + + .. .इलयाना .. ///

K. Wइल्ले, ᳚Dइए Sअन्स्क्रित्-Fरग्मेन्ते देर् Cरोस्ब्य्-Sअम्म्लुन्ग् (Wअस्हिन्ग्तोन् D.C.)ः, Jऐन-इतिहास-रत्न, Fएस्त्स्छ्रिfत् füर् Gउस्तव् Rओथ् zउम् ९०. Gएबुर्त्स्तग्, एद्. U. Hüस्केन्, P. Kइएffएर्-Püल्z उन्द् A. Pएतेर्स्, Mअर्बुर्ग् २००६ (Iन्दिच एत् Tइबेतिच, ४७), प्प्. ४८३-५१०.

Fरग्म्. १२. Cरोस्ब्य् १९८/१९९; नोछ् निछ्त् इदेन्तिfइzइएर्तेर् Pरज्ञापारमिता-Tएxत्; fर्üहे स्üद्तुर्किस्तनिस्छे Bराह्मी

Aअ /// + + .. .. .. + + + ///

ब् /// + .. .. श .. .ए + + ///

च् /// .इषु यत्र स्थित्वा ष .. + ///

द् /// .. भूतेम् एतद् अवोचत्* सा ///

ए /// + .. ताया एतद् अधि .. ///

f /// + .. एतद् अधिवच्. .. ///

ग् /// + + + .. ये + + + ///

ह् /// + + + मति .. + + + + ///

इ /// + + + .ए .. + + + + + ///

Bअ /// + + + + .. + + + + ///

ब् /// + + + + कि .. + + + + ///

च् /// + + + .. त्त्. + + + + ///

द् /// + + + .. चि कुशलमूले + ///

ए /// + ज्ञापारमिता चिर .. + ///

f /// .. सुभूते ऽपि नु स बोधिस ///

ग् /// .. म् असंख्येयम् अपरि .. + ///

ह् /// पारमितायां सु .. + + ///

इ /// + + .. .. .. + + + + + ///

Aष्टादशसाहस्रिका Pरज्ञापारमिता

P.V. Bअपत्: ᳚Aनोथेर् Vअलुअब्ले Cओल्लेच्तिओन् ओf Bउद्धिस्त् Sअन्स्क्रित् Mअनुस्च्रिप्त्स् चोन्तैनिन्ग् अमोन्ग् ओथेर्स् Tहे Śरामण्य-फल Sऊत्र इन् Sअन्स्क्रित्᳚, Aन्नल्स् ओf थे Bहन्दर्कर् Oरिएन्तल् Rएसेअर्छ् Iन्स्तितुते ३० (१९४९), प्प्. २४१-२५३, प्लते IV

fओल्. २४५ Cf. PSP५: ५९-६१; नेw रेअदिन्ग्: K. Wइल्ले

र्१ आह | एतं चर भगवं बोधिसत्व्. ///

२ वत् सर्वाकारज्ञतायां न स्थास्यति ///

३ पश्यति | यत्राभिनिविशितवा ///

४ रन्त्य् एवं भावयन्ति स प्रज्ञापार ///

५ दूरीभवति स ध्यानपारमिताया ///

६ प्रज्ञापारमिता क्वचिद् अभिनिविश्. ///

७ पारमिताम् अपि न संजानाति | च्युतो बोधि ///

८ गृह्णाति | यावत् सर्वाकारज्ञतां परिगृ ///

९ इह प्रज्ञापारमितायां स्थितो व्याकृ .. ///

१० भवति | इह प्रज्ञापारमितायां स्थित्वा .. ///

११ पारमिता च्युतेन शक्यन् दानपारमिताम् अभि ///

१२ इति | च्युतो बोधिसत्वो महासत्वः प्रज्ञापारमित्. ///

१३ कञ्चिद् धर्मम् अभिसंभोत्स्यते नेदं स्थानं विद्यते | अ ///

१४ दा सुभूते बोधिसत्वो महसत्वः प्रज्ञा ///

व्१ हितात् सर्वधर्मान् अभिनिविशते विरहितो बोधि ///

२ या अविरहिता | यावद् दानपारमिता दान ///

३ पारमितया अविरहिता यावत् सर्वाकाज्ञा ///

४ प्रज्ञापारमितायां चरन् रूपम् इति ना .. ///

५ निविशति | इयं सर्वाकारज्ञतास्य सर्व्. ///

६ अनित्यतो वा नाभिनिविशते | रूपं सुख ///

७ ति | रूपम् आत्मतो वा नात्मतो वा नाभिनिविशते ///

८ नाभिनिविशते | वेदनां संज्ञान् संस्कारा ///

९ ज्ञासंस्कारान् विज्ञानं शुन्यतो वा अशुन्यतो ///

१० न् विज्ञानम् निमित्ततो वा अनिमित्ततो वा ///

११ नं प्रणिहिततो वा अप्रणिहिततो ///

१२ न् विज्ञानं विविक्ततो वा अविविक्ततो .. ///

१३ .. .इ .. .. .इ .इ .. .. .. ///